Πόντος και Αριστερά

……. 'μώ τον νόμο σ' !

-Σφαγή της Σμύρνης: ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ!

imgp1688__.jpgΜετά το τέλος του ελληνοτουρκικού πολέμου οι εθνικιστές του Μουσταφά Κεμάλ  Πασά πυρπόλησαν τη Σμύρνη και κατέσφαξαν τον ελληνικό και αρμενικό πληθυσμό. Συνένοχος στο τρομακτικό έγκλημα ήταν και η ελληνική κυβέρνηση, η οποία ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕ ΣΤΟΥΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΕΣ ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ για να μην «δημιουργηθεί προσφυγικό πρόβλημα στην Ελλάδα«…

(πρώτη δημοσίευση 14-9-2007)

 

imgp1687_.jpg

dsc04557.jpgΕμάς, που προερχόμαστε από τους πρόσφυγες του ’22, η σφαγή και η πυρπόληση της Σμύρνης μετά το τέλος του ελληνοτουρκικού πολέμου από τους εθνικιστές του Μουσταφά Κεμάλ, μας σφράγισε ανεξίτηλα. Τα γεγονότα εκείνα υπήρξαν μια Μαύρη Σελίδα στην παγκόσμια ιστορία του 20ου αιώνα…

 

 

 

imgp1687_.jpg

Όμως, από την επόμενη της Καταστροφής,  στη θέση της Μνήμης μπήκε η κρατική καταστολή της «μητέρας-πατρίδας«. Οι πιο μαύρες πολιτικές δυνάμεις του τόπου εξέφρασαν τις  πιο αντιπροσφυγικές συμπεριφορές.

   

  

 

imgp1687_.jpg

 

Επισκεφτείτε το κείμενο: Σμύρνη 1922.  Συνωστισμός στην παραλία

-Δείτε: τα μνημεία των προσφύγων.

Επίσης, δείτε: http://www.youtube.com/watch?v=tP3JdGln3tE

-Διαβάστε: Γενοκτονία στη Μικρά Ασία

Και διαβάστε παρακάτω τη μαρτυρία της Διδώς Σωτηρίου από τα «Ματωμένα Χώματα«:

9600400830.jpgΤο ΑΛΛΟ ΠΡΩΙ ΜΑΣ ΞΥΠΝΗΣΑΝΕ χλιμιντρίσματα και καλπασμός αλόγων.Πεταχτήκαμε μεμιάς ορθοί κι ανοίξαμε τα μάτια μας.Το τούρκικο ιππικό περνούσε καμαρωτό από την παραλία. Κανείς
δεν έβγαλε τσιμουδιά. Και τα μωρά κερώσανε. Μόνο μια πολύ ψιλή παιδική φωνούλα ρώτηξε:
7.jpg

Τι θα μάς κάνουνε οι Τούρκοι;

Τι θα μας κάνουνε; Αυτή ‘ταν ολουνών η αγωνία, μα κανείς δεν τήν εξεστόμιζε. Από μερικά μπαλκόνια ξένων σπιτιών ακούστηκαν αδύναμα παλαμάκια και «γιασασίν». Σαν τέλειωσε ή παρέλαση, έγινε νεκρική ησυχία.

Η δικιά μας μαούνα ήταν η τελευταία απ’ τις εξήντα και βρισκότανε σιμά στην ξηρά.

Σε λίγο ακούστηκε τελάλης.

Μπρε σεις, τι λέει;

ref5.jpgΛέει, νά βγει ο κόσμος και νά πάει στις δουλειές του δίχως νά φοβάται. Κανένας δε θα κακοπάθει.

Μπορεί ή νίκη νά μερώνει τσ’ ανθρώπους, είπε ή μάνα μου .

Οι Μεγάλες Δυνάμεις δώκανε εντολή νά μην ανοίξει ρουθούνι χριστιανικό.

Αυτή ‘ναι ή αλήθεια. Φτάνει το αίμα. Τί τα γενιτσαριά θα ‘χουμε;

Τόσοι στόλοι! Τόσα βασιλικά για τα μάτια ηθαρρέψατε πως στέκουνε δω χάμου ;

Ο αδερφός μου ο Κώστας με πλησίασε όλο χαμόγελα και φουσκώνοντας σαν διάνος, μού ‘πε ειρωνικά:

5.jpg-Τί γνώμη έχεις τώρα, Μανωλάκη, για το χτήμα π’ αγόρασα; Έκανα καλά ή με πέρασε κορόιδο ο μπάρμπα-Θόδωρος;

«Ήμουνα τόσο χαρούμενος πού θα του συγχωρούσα χίλιες τόσες κακοκεφαλιές κι άλλες τόσες ειρωνείες. »

Όλοι στη μαούνα γινήκαμε τώρα μιά παρέα. Βγάλαμε ό,τι φαγώσιμο είχαμε, παστά,αυγά, κονσέρβες. Αρχίσαμε τα τραταμέντα και τις τσιρεμόνιες.

Ξάφνου, μέσα στη γενική χαρά, ακούστηκε μια φωνή κι ύστερα πολλές μαζί:

smyrna_burning_from_uss_450_bg.jpgΦωτιά!

-Φωτιά !

-Βάλαν φωτιά στη Σμύρνη!

Πεταχτήκαμε ορθοί. Κοκκινόμαυρες φλόγες τινάζονταν στον ουρανό, χοροπηδηχτές.

-Είναι κατά την Αρμενογειτονιά.

-Κατά κει φαίνεται νά ‘ναι.

-Πάλι οι Αρμεναίοι θα τα πλερώσουνε!

Αποκλείεται να κάψουνε ολόκληρη τη Σμύρνη. Ποιό συμφέρον έχουνε;  Αφού έγινε πια δική τους… Ποιο συμφέρον είχαμε μεις που καίγαμε τα τουρκοχώρια στην υποχώρηση ;

Η φωτιά απλωνόταν παντού. Ντουμάνιασε ο ουρανός. Μαύρα σύγνεφα ανηφορίζανε και μπερδευότανε το ‘να με τ’ άλλο. Κόσμος, εκατοντάδες χιλιάδες κόσμος, τρελός από φόβο, αρχίνησε νά τρέχει απ’ όλα τα στενοσόκακα και τούς βερχανέδες και να ξεχύνεται στην παραλία σαν μαύρο ποτάμι.

-Σφαγή ! Σφαγή !

-Παναγιά, βοήθα!

-Προφτάστε !

-Σώστε μας!

8.jpgΗ μάζα πυκνώνει, δεν ξεχωρίζεις ανθρώπους, μα ένα μαύρο ποτάμι που κουνιέται πέρα δώθε απελπισμένα, δίχως να μπορεί να σταθεί ούτε να προχωρήσει. Μπρος θάλασσα, πίσω φωτιά και σφαγή! ‘Ένας αχός κατρακυλάει από τα βάθη της πολιτείας και σπέρνει τον πανικό.

Τούρκοι! -Τσέτες!

-Μας σφάζουνε!

-Έλεος!

Η θάλασσα δεν είναι πια εμπόδιο. Χιλιάδες άνθρωποι πέφτουνε και πνίγονται. Τα κορμιά σκεπάζουνε τα νερά σαν νά ‘ναι μόλος. Οι δρόμοι γεμίζουνε κι αδειάζουνε και ξαναγεμίζουνε. Νέοι, γέροι, γυναίκες, παιδιά ποδοπατιούνται, στριμώχνονται, λιποθυμούνε, ξεψυχούνε. Τούς τρελαίνουν οι χαντζάρες, οι ξιφολόγχες, οι σφαίρες των τσέτηδων!

Βούρ, κεραταλάρ! (Χτυπάτε τους τούς κερατάδες!)

dsc04520.JPGΤο βράδυ το μονοφώνι κορυφώνεται. Η σφαγή δε σταματά. Μόνο όταν τα πλοία ρίχνουνε προβολείς γίνεται μια πρόσκαιρη ησυχία. Μερικοί που καταφέρανε να φτάσουνε ζωντανοί ίσαμε τη μαούνα, μας ιστορούνε το τι γίνεται όξω, στις γειτονιές. Οι τσέτες του Μπεχλιβάν και οι στρατιώτες τού Νουρεντίν τρώνε ανθρώπινο κρέας. Σπάζουνε, πλιατσικολογούνε σπίτια και μαγαζιά. Όπου βρούνε ζωντανούς, τούς τραβούνε όξω και τούς βασανίζουνε. Σταυρώνουνε παπάδες στις εκκλησιές, ξαπλώνουνε μισοπεθαμένα κορίτσια κι αγόρια πάνω στις ‘Άγιες Τράπεζες και τ’ ατιμάζουνε. Απ’ τον Αι-Κωνσταντίνο και το Ταραγάτς ίσαμε το Μπαλτσόβα το τούρκικο μαχαίρι θερίζει.

«Αχ, γκρέμισε ο κόσμος μας! Γκρέμισε ή Σμύρνη μας! Γκρέμισε ή ζωή μας! Η καρδιά, τρομαγμένο πουλί, δεν ξέρει πού να κρυφτεί. Ο τρόμος, ένας ανελέητος καταλυτής άδραξε στα νύχια του κείνο το πλήθος και το αλάλιασε. Ο τρόμος ξεπερνάει το θάνατο. Δε φοβάσαι το θάνατο, φοβάσαι τον τρόμο. Ο τρόμος έχει τώρα το πρόσταγμα. Τσαλαπατά την ανθρωπιά.

Αρχίζει από το ρούχο και φτάνει ίσαμε την καρδιά.

Λέει: Γονάτισε, γκιαούρη ! Και γονατίζει. Ξεγυμνώσου!

1.jpgΚαι ξεγυμνώνεται. «Άνοιξε τα σκέλια σου! Και τ’ ανοίγει. Χόρεψε! Και χορεύει. Φτύσε την τιμή σου και την πατρίδα σου! Και φτύνει. Απαρνήσου την πίστη σου! Και την απαρνιέται.

«Αχ ο τρόμος!

Όποια γλώσσα κι αν μιλάς, λόγια δε θα βρεις να τόνε περιγράψεις Τι κάνουν, λοιπόν, οι προστάτες μας; Τι κάνουν οι ναυάρχοι με τα χρυσά σιρίτια, οι διπλωμάτες κι οι πρόξενοι τής Αντάντ! Στήσανε κινηματογραφικές μηχανές στα καράβια τους και τραβούσανε ταινίες τη σφαγή και τον ξολοθρεμό μας!

6.jpgΜέσα στα πολεμικά οι μπάντες τους παίζανε εμβατήρια και τραγούδια τής χαράς για να μη φτάνουν ίσαμε τ’ αφτιά των πληρωμάτων οι κραυγές της οδύνης και οι επικλήσεις του κόσμου.

Και να ξέρει κανείς πώς μια, μόνο μια κανονιά, μια διαταγή, έφτανε για να διαλύσει όλα κείνα τα μαινόμενα στίφη. Κι η κανονιά δε ρίχτηκε κι η εντολή δε δόθηκε!

imgp1687_.jpg

ΠΡΙΝ  ΚΑΙ  ΜΕΤΑ  ΤΗΝ   ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

 

imgp1684__.jpg

smyrni.jpg

smirni.jpg

9.jpg

ref7.jpg

apollon-smirnis.jpg

Ο «Απόλλων Σμύρνης». Η αρχαιότερη ποδοσφαιρική ομάδα της Ιωνίας. Μαζί με τον Πανιώνιο θα ανασυσταθούν στην Ελλάδα και θα συνεχίσουν να υπάρχουν έως σήμερα.

imgp1693.jpg

19221.jpg

dsc04576.JPG

dsc04558.JPG

imgp1690.jpg

imgp1691.jpg

imgp1695__.jpg

imgp1696__.jpg

imgp1689.jpg

4.jpg

1924.jpg

Μοργκεντάου και Βενιζέλος με ορφανά μικρασιατόπουλα στην Αθήνα.

3.jpg

Πρόσφυγες στην Αθήνα

prosfygikes-sinikies-stin-athina-kms.jpg

Οι προσφυγικές φαβέλες στην περιφέρεια της Αθήνας. Διατηρήθηκαν έτσι μέχρι τη δεκαετία του ’60

prosfigikadn2mcv.jpg

Δεκέμβρης του ’44. Διαδήλωση του ΕΑΜ. Μπροστά στα προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας

22_.jpg

Από τα μνημεία των προσφύγων.

Το παραπάνω βρίσκεται στη Νέα Φιλαδέλφεια Αττικής.

(κάποιες από τις φωτογραφίες του αφιερώματος τις δανειστήκαμε από την έκδοση: Σμύρνη.  Η πρωτεύουσα του μικρασιατικού ελληνισμού, εκδ. Έφεσος)

Άλλες φωτογραφίες [ΕΔΩ]

ΔΙΑΒΑΣΤΕ:  14 Σεπτεμβρίου-Ημέρα Εθνικής Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας

Ένα σπάνιο video ιστορικό ντοκουμέντο από την καταστροφή της Σμύρνης το 1922
το οποίο τραβήχτηκε από τον George Magarian είδε το φως της δημοσιότητας από
τον εγγονό του Robert Davidian, ο οποίος το ανακάλυψε στο σπίτι της γιαγιάς
του στη Νέα Υόρκη των ΗΠΑ, όπου βρισκόταν ξεχασμένο για πολλές δεκαετίες.
Στο σπάνιο αυτό βίντεο ντοκουμέντο έχουμε την ευκαιρία να δούμε εικόνες από
την ευτυχισμένη Σμύρνη πριν την καταστροφή, εικόνες από την καμμένη γη που
άφησε πίσω της η θηριωδία των Τούρκων, αλλά και πολλές εικόνες από τη φυγή
των κυνηγημένων, τους καταυλισμούς και την προσπάθεια επιβίωσής τους στις
νέες πατρίδες. Προς το τέλος μάλιστα του 10λεπτου βίντεο διακρίνονται τα
πρώτα σπίτια που χτίζουν οι πρόσφυγες στην Αθήνα πιθανόν στην περιοχή του
Νέου Κόσμου.

Ο Robert Davidian σκηνοθέτης, κάμεραμαν και παραγωγός εκπομπών κατάφερε να
μετατρέψει σε ψηφιακό και να το διασώσει πριν καταστραφεί το video
ντοκουμέντο, το οποίο είχε τραβήξει ο παππούς του σε φιλμ 35 χιλιοστών . Στη
συνέχεια το ανέβασε στο διαδίκτυο σε ελεύθερη χρήση θέλοντας να μοιραστεί με
όλους εμάς τις ιστορικές αυτές στιγμές της καταστροφής της Σμύρνης από τους
Τούρκους που κατέγραψε ο George Magarian.

Ο George Magarian γεννήθηκε το 1895 και σπούδασε στο Αμερικανικό Κολλέγιο
στο Ικόνιο της Μικράς Ασίας και αργότερα διετέλεσε Διευθυντής στη
Χριστιανική Οργάνωση YMCA Ικονίου. Το βίντεο βασίζεται σε πλάνα που τράβηξε
πριν αλλά και αμέσως μετά την καταστροφή της Σμύρνης το 1922, ενώ
περιέχονται πολλά πλάνα από τους καταυλισμούς των προσφύγων και την πολύτιμη
βοήθεια των Χριστιανικών Οργανώσεων YMCA & YWCA (ΧΑΝ & ΧΕΝ) που τους
παρείχαν για να ορθοποδήσουν.

Το βίντεο ξεκινά με σκηνές από την ευτυχισμένη περίοδο της Σμύρνης πριν την
καταστροφή, στην προκυμαία (όπου διακρίνεται και το περίφημο ιππήλατο τραμ
της Σμύρνης εν κινήσει), τη Γαλλική Συνοικία και την αγορά της Σμύρνης. Στη
συνέχεια υπάρχουν πλάνα από την καμμένη πόλη που άφησε πίσω της η θηριωδία
των Τούρκων όπου διακρίνονται να βγαίνουν καπνοί από τα αποκαΐδια. Καράβια
γεμάτα με καραβάνια προσφύγων πλέουν προς νέες πατρίδες (προς τη Μυτιλήνη,
τη Χίο και άλλα ελληνικά νησιά, καθώς και προς τη Θεσαλλονίκη και την
Αθήνα). Πλάνα από την Αθήνα (μπροστά από τη σημερινή Βουλή την Ελλήνων),
αλλά και από τη Θεσαλλονίκη όπου οι πρόσφυγες συγκεντρώθηκαν κατά δεκάδες
χιλιάδες αναζητώντας καταφύγιο. Η ψυχική οδύνη για την απώλεια των
αγαπημένων είναι η μόνη που αποσπά την προσοχή των προσφύγων από την πείνα.
Καταυλισμοί προσφύγων όπου οι YMCA & YWCA μοιράζουν ψωμί, γάλα, σούπα και
ρούχα. Συγκηνητική η εικόνα μιας κυρίας η οποία δείχνει στο φακό ένα
νεογέννητο μωρό 2 μόλις ημερών που εγκαταλείφθηκε μπροστά στα σκαλιά μιας
εκκλησίας, αλλά και τα πλάνα των προσφύγων που συγκεντρώνονται γύρω από τους
αναρτημένους πίνακες των γραφείων πληροφοριών για να αναζητήσουν τα
αγαπημένα τους πρόσωπα. Οι πληροφορίες που μετέδιδαν οι YMCA & YWCA
συνετέλεσαν σε πολλές περιπτώσεις στην επανένωση οικογενειών. Δυο κυρίες της
Αμερικανικής YWCA διακρίνονται να καταγράφουν τους πρόσφυγες.

Μόνο το 5% των προσφύγων είναι υγιείς άνδρες, όλοι οι άλλοι είναι γέροι,
γυναίκες και παιδιά που δεν μπορούν να συντηρήσουν τον εαυτό τους. Πλάνα από
εξαθλιωμένα προσφυγόπουλα να παίζουν ομαδικά παιχνίδια και να περιμένουν
μπουλούκια για ιατρική εξέταση. Προς το τέλος του βίντεο περίπου στο 8.30΄
λεπτό διακρίνονται τα πρώτα σπίτια που χτίζουν οι πρόσφυγες στην Αθήνα
(πιθανόν στην περιοχή του Νέου Κόσμου) με τούβλα φτιαγμένα από λάσπη,
αυτοσχέδια στρατόπεδα συγκέντρωσης, παράγκες κλπ

δείτε το

http://www.youtube.com/watch?v=t2B84CyLblk


—————————————————————

Öncesi, sonrasıyla 1922 İzmir yangını ve bir düş
Bilgi: Blog, okuyucularının yolladığı bir makale, 1
0 yeni fotograf ve bir videoyla yenilenmiştir
İzmir, 13 Eylül 1922 sabahı tarihinin belki de en b
üyük felaketlerinden birine uğradı. Basmane
semtinde başlayan yangınlarla 2.600.000 metrekareli
k bir alanda 20 binden fazla ev ve işyeri yok
oldu. Yangın kentin geleneksel alanının dörtte üçün
ü tahrip etti.
«İzmir`i niçin yakıyorduk? Kordon konakları, oteller
ve gazinolar kalırsa, azınlıklardan kurtulamayacağ
ımızdan mıkorkuyorduk? Birinci Dünya Harbi`nde Ermeniler tehcir olunduğu vakit, Anadolu şehir ve kasabalarının oturulabilir nekadar mahalle ve semtleri varsa, gene bu korku ile yakmıştık. Bu kuru kuruya tahripçilik hissinden gel
me bir şey değildir.
Bunda bir aşağılık duygusunun da etkisi var. Bir Avrupa parçasına benzeyen her köşe, sanki Hıristiyan
ve yabancı olmak, mutlak bizim olmamak kaderinde idi…»
Falih Rıfkı Atay
Çankaya, İzmir`de Yunanlıların Son Günleri (Bilgi Y
ay. 1974)

9 Eylül 2008 Salı günü, bazıları için ‘Gavur’ bazıları için ‘Güzel’ İzmir’in düşman işgalinden kurtuluşunun 86. yıldönümü kutladık. O gün, Habertürk televizyon kanalında Balçiçek Pamir’in yönettiği Söz Sende programında, Ateşin Gelini Gavur İzmir (Doğan Kitap, 2008) adlı albüm-kitabın yazarı Mehmet Coral’la birlikte kurtuluştan sonra çıkan İzmir yangınının müsebbibini aradık. Elbette kısacık bir programda ne kadar yapılabilirse. Programa Etyen Mahçupyan da telefonla katıldı. Programın kısıtlı süresi içinde, ancak yüzeysel biçimde değinebildiğimiz konular ise şunlardı: Türkiye’de uzun yıllar, yangını Yunan ordularının ve onlara yardımcı olan Rumların çıkardığı anlatıldı. Ermeni Meselesi ile bağlantılı bir biçimde, 1980’li yıllardan sonra Ermeniler suçlanmaya başladı. Batı kamuoyunda ise başından beri, yangını Türklerin çıkardığını düşünen önemlice bir kesim vardı. Bazı kesimler ise yangının taraflardan herhangi biri veya birkaçı tarafından kazara çıkarıldığını tahmin ediyor.

TEZLER, YANITLAR . Mehmet Coral, kitabındaki bazı imalara rağmen, programda kesin bir dille şehri ‘Ermeniler veya Yunanlılar yaktı’ denemeyeceğini söyledi ama ‘İzmir’i Türkler yaktı!’ tezine de sıcak bakmadığını açıkça belirtti. Etyen Mahçupyan ise tarihsel gerçeklerin sadece o ana ait okumalarla değil, olayın öncesini ve sonrasını kapsayan geniş çaplı bir değerlendirme ile ortaya çıkabileceğini, bu bağlamda ‘bütün dünyanın İzmir’i kimin yaktığını bildiğini’ söyledi. Mahçupyan’ın iması İzmir’i Türk tarafının yaktığı yolundaydı. Ben ise aksine belgelerin kıtlığı dolayısıyla ‘İzmir’i Ermeniler veya Yunanlılar/Rumlar yakmamıştır’ deyip işin içinden çıkılmasının doğru olmadığını ancak resmi tarih hiç üstünde durmasa bile, İzmir’e ilk giren ordu komutanı ‘Sakallı’ Nureddin Paşa’nın sorumlu olduğuna dair pek çok emarenin olduğundan söz ettim. Bu hafta, bu konudaki bilgilerin bir dökümünü yapacağım.

İZMİR’E DOĞRU .“Şehir bir kül yığını. İnsanların ve öküzlerin güçlükle çektikleri top arabaları arasından geçiyoruz. Ne Yunanlılar ne biz ölülerimizi gömmeye vakit bulamamıştık. Türk ordusu, Türk şehirlerini ateşten kurtarmak için var hızıyla koşuyor. Yunan ordusu da yaptığı yangınlardan, cinayetlerden kaçıyor. Hiç birisi öbür tarafa zerrece merhamet göstermiyor.” Halide Edip (Adıvar) Mustafa Kemal’in Uşak’tan İzmir’e yolculuğunu anlattığı Türk’ün Ateşle İmtihanı adlı kitabında (s. 282) Alaşehir’i böyle anlatır. Ardından 18 kurşun yarasına rağmen hayatta kalmayı başaran mucizevî asker Kemalettin Sami Paşa’yla Salihli’ye doğru yola koyulurlar. Yolda İzmir Körfezi’ne demirlemiş olan Edgar Quinet zırhlısından bir mesaj alan Mustafa Kemal. Türk ordusuna teslim etmek istediklerini söyleyen konsoloslar görüşmelere hangi kumandanın gönderileceğini sormaktadırlar. “Kimin şehrini kime veriyorlar!” diye bağırır.

KRAMER OTELDE . Yorgun ordunun konakladığı Nif’in (şimdi Kemalpaşa) biraz ilerisindeki Belkahve’den İzmir’e bakarken de, yabancı harp gemileriyle dolu körfeze ve Anadolu şehirlerinin aksine tek bir dumanın bile tütmediği şehre uzun uzun baktıktan sonra yanındakilere “Bu şehre bir şey olsaydı çok üzülürdüm” der. Yunan ordusunun acele ile terk ettiği İzmir’de kendisine önce Karşıyaka’da bir köşk hazırlanır çünkü İzmir’in içi karmakarışıktır ama Bornova’daki bir köşke yerleşilir. Ordu mensupları ve İzmir’in ileri gelenleri onu karşılarında görünce biraz şaşırırlar. Çünkü henüz gelmesini beklememektedirler. Şaşkınlık geçince büyük bir coşku yaşanır. Hoş geldin demeye gelenler, çiçekler, çelenklerle süslü bir sofrada yenilen yemek, alkışlar, yaşasın sesleri. Ancak birden silahlar patlar ve Mustafa Kemal arkada bir odaya kapanır. Kapıyı kapatmadan önce de Ruşen Eşref’e sert bir şekilde ne olduğuna bakmasını emreder. Bir süre sonra anlaşılır ki, Türk ordularının önünden kaçan Yunanlılardan bir bölüğü şehrin girişinde Çolak İbrahim Bey’in emrindeki Türk birliği ile karşılaşmış ve silahlar çekilmiştir. Ardından meşhur olay yaşanır. Mustafa Kemal, Karşıyaka’da bir zamanlar Yunan Kralı Konstantin’in da kaldığı beyaz köşke girerken kapıya serilen Yunan bayrağını kaldırtacak ardından Şevket Süreyya’nın dediği gibi ‘genç bir ilah’ gibi eve girecektir. İzmir’e girişinin, İzmirlilerin meşhur deyişiyle İstirdat’ın yani ‘geri alınışın’ ikinci gününde tek başına soluğu Kordon’daki Kramer Otel’de alan Mustafa Kemal’in alelacele kurulan sofrada yemeğini yerken garsonlara ‘Kral Konstantin de bu otele gelip, burada bir kadeh rakı içer miydi?” diye sorması, garsonların ‘Hayır Paşa efendimiz’ demesi üzerine, ‘Öyleyse neden İzmir’i almak istemiş?” demesi (Aktaran Aydemir, Tek Adam, Cilt 2, s.621) pek manidardır.

YANGIN BAŞLIYOR . İstirdat’ın dördüncü gününde ise bütün bu güzel hava tersine dönecektir. İzmir’in en mamur, en güzel, en zengin mahalleleri alevler içindedir çünkü. Yangın hızla Mustafa Kemal’in yerleştiği eve yaklaşırken, Mustafa Kemal, ateş çemberi içinde panik içinde kaçışan halkın arasından açık bir otomobille Uşakizade Muammer Bey’in Göztepe’deki evine doğru yola çıkar. O gün bir suikasta kurban gitmemesi büyük bir mucizedir.

“Deniz bakır kırmızılığındaydı. En kötüsü de, arkalarından gelen ölüm ateşi ile önlerindeki derin deniz arasında kalan dar rıhtımlarda birbiri üzerine yığılmış binlerce insanın sürekli olarak kilometrelerce uzaklıktan işitilebilecek korkunç çığlıkları yükseliyordu… Akkor halindeki dev balonların sürekli olarak havaya fırlatılmasını, akaryakıt bulunan yerlerin ateş almasını, havanın tiksindirici bir kokuyla kaplanmasını, bu arada üzerimizden ateş saçan bulutların, yanık kömür parçalarının ve kıvılcımların geçişini bir kez tasarlayın. İşte o zaman seyrettiğimiz büyük ve korkun yıkımın korku veren görünüşünü gözünüzün önünde canlandırabilirsiniz.” İngiltere’de yayımlanan Daily Mail gazetesinin muhabiri Ward Price 16 Eylül tarihli yazısında böyle anlatıyordu İzmir Yangını’nı.

YANGIN NEREDE BAŞLADI? . O gün de bugün de pek çok kişinin yangının nerede başladığı meselesini adeta yangını kimin çıkardığı sorusunun cevabı imiş gibi ortaya koymaları ilginçtir. Bazıları yangının Rum mahallesinde başladığını, bazıları Ermeni mahallesinde başladığını söylemiştir. Ancak herkesin üzerinde anlaştığı husus yangının aynı anda bir kaç noktada birden başladığı ve yangının Türk veya Frenk mahallerinden başlamadığı yolundadır. Yangının Rum mahallesinde başladığını ileri süren kaynaklardan biri Dr. Çınar Atay’ın Tarih İçinde İzmir (Yaşar Eğitim ve Kültür Vakfı Yayınları, 1978) adlı kitabıdır. Yazar, Ermeni Rahip Tourian’a dayanarak, yangından bir saat kadar once bir Türk ayakkabı boyacısının Ermeni mahallesinin sokaklarından bağırarak geçtiğini ve buradaki Müslümanlara kaçmalarını bildirdiğini anlatır. Buradan anlaşıldığı kadarıyla yangın Ermeni mahallesinde değil başka yerde çıkmıştır. Atay yangının çıkış yerinin St. Constantin Rum mahallesi, planlayıcısının da Rum Patriği Hrisostomos olduğunu söyler. (Milli Mücadele boyunca Rum milliyetçiliğinin liderliğini yürüten Hrisostomos, İstirdat’tan sonra denize yakın Ayia Fotini Kilisesi’ndedir. Kilise denize çok yakın olduğu için kolayca kaçabileceği halde kaçmamış, yargılandıktan sonar infaz yerine götürülürken halk tarafından linç edilmiştir.) Yangında Ecole Evangelique’te saklanan Rumlara ait 30 bin değerli kitabın yanmasına Rum kundakçıların nasıl razı olduğunu anlatmayan yazarın verdiği diğer ilginç ayrıntı ise yangından kısa süre önce Seda-yı Hak gazetesi ve bazı Türk kuruluşlarının Türk mahallelerine taşınmış olmalarıdır. (s.88-92)

İstanbul’da yayınlanan Djagatamart (Savaş Meydanı) adlı Ermenice gazetenin 19 Eylül 1922 tarihli nüshasında, 16 Eylül’de İzmir’den ayrılan bir gencin hikayesi ise yangının çıkış öyküsünü farklı anlatır: “9 Eylül cumartesi öğleden sonra Türk süvarileri İzmir’in Kordon Boyu’ndan dörtnala, kılıçları çekilmiş vaziyette şehre girdiler. Onlar şehre girerken, önlerinden çevredeki Rum vatandaşlar korkuyla kaçmaya çalışıyorlardı. Yunan askerleri de elbiselerini çıkarıp silahlarını atıp kaçışıyorlardı. Gece Türk askerleri ve silahlı çapulcular karşılarına kim çıkarsa, Rum veya Ermeni yakalayıp belirsiz bir yere götürmeye başladılar. Halk sabaha kadar süren silah sesleri arasında geceyi geçirdi. Pazar sabahı silahlı çapulcular ve askerler çarşıya daldılar ve arabalara, atlara, sırtlarına ne varsa koyup Türk mahalesine taşıdılar. Akşama doğru aynı durum Ermeni mahallesinde tatbik edildi. Araştırma ve soruşturma yapmak gerekçesiyle evlere giriliyor, evlerde ne varsa soyulup talan ediliyordu. Karşı koyanlar da öldürülüyordu. Salı günü öğleden evvel güneyden denize doğru sert bir rüzgar esmeye başladı. Basmane İstasyonu’nun önündeki bir Ermeni evinden yangın dumaları yükseldi. Yangın genişleyerek Ermeni mahallesine ve kilisesine doğru yayılmaya başladı. Başında yangın Mortakiya Rum mahallesini ve sahil boyunu tehdit eder nitelikte değildi. Fakat akşam üstü demiryolu üzerinden bir noktadan ikinci bir yangın Rum mahallesine yöneldi. O gün sabahtan akşama kadar bütün halk Kordon Boyu’nda toplandılar. Gümrük Binası’ndan Punto’ya kadar halk toplanmıştı. Yabancı savaş gemilerinden gelen memurlar ve askerler yalnız İtalyan, İngiliz ve Fransız tabiyetindeki kişileri gemilere aldılar. Kendilerine güvenen gençler denize atlıyor, ilerde duran gemilere yüzmeye çalışıyordu. Bazıları muvaffak oldu ve kendilerini gemilere aldırtmayı başardılar. Ermeni Kilisesi ve okulunun girişi ve etrafı Manisa, Ödemiş, Afyon Karahisar ve diğer yerlerden kaçan Ermeni göçmenlerle doluydu…. Yaşları 50’den büyük olanlar serbest bırakılıyor diğerleri tutuklanıyor veya askere alınıyordu. Çarşamba (13 Eylül) artık yangın Kordon Boyu’na yaklaşmıştı. Büyük patlamalar duyuldu. Sonradan Karantina Hastanesi’nde bulunan benzin depolarının ve başka yanıcı maddelerin patlamış olduğunu öğrendik. Bu arada Ermeni Kilisesi’nin de yangından nasibini aldığını ve çöktüğünü, kemerlerinin dağıldığını gördük. 16 Eylül’de şafakta dört kişi idam edildiler. Bunların ikisi Ermeni, biri de Rum’du…”

NÜFUSUN ARILAŞMASI . Sonuçta, ister Rum mahallesinden çıksın ister daha sonra pek çok kaynağın ittifak edeceği gibi Ermeni mahallesinden çıksın, 13 Eylül’de pek çok noktadan birden başlayan yangın, o ana kadar denizden esen hâkim rüzgar imbatın yerini güney-güneydoğu yönünden esen rüzgarın almasıyla 14 Eylül’de batıya doğru yayılır. 15 Eylül’de kontrol altına alınır ama ancak 18 Eylül’de söndürülebilir. 23 Eylül günü Hisar Camii arkasında yeni bir yangın başlar. Şehrin tekrar güvenli hale gelmesi ancak 30 Eylül’de olacaktır. Bu tarihe kadar Ermeni, Rum mahalleleri tamamen, Avrupalıların yaşadığı Frenk Mahallesi ise kısmen yanmıştır. Muhtemelen 15 Eylül’de rüzgârın tekrar imbata dönmesi sayesinde Türk ve Yahudi mahallelerine zarar gelmemiştir. Yangında yaklaşık 2,6 milyon metrekarelik bir alan, 25 bin ev, işyeri, kilise, hastane, fabrika, depo, otel ve lokanta yok olmuştur. Türk ordularının önünden İzmir’e doğru sürülen Rum ve Ermeni sayısının İzmir’de yaşayanlarla birlikte 500 bine yakın olduğu, bunların ancak 320 bininin gemilerle tahliye edilebildiği, geri kalan 180 bin kişinin çeşitli biçimlerde yaşamını yitirdiği kabul edilir. Böylece şehir gayrimüslim ahalisinden bir anlamda kendiliğinden ‘kurtulur’.

Yangın Ermeni ve Rum mahallelerini tamamen yaktığı için, Ermeni ve Rumlardan geriye mülk kalmamıştır ama 3 Ekim 1922 tarihli İleri gazetesinde yayınlanan bir habere bakılırsa, geride kalan taşınabilir varlıklar 3,5 milyon altın değerindedir. 1924’ten itibaren yangın zararlarını tazmin ettirmek için sigorta şirketlerinin aleyhine açılan 150’ye yakın davanın dosyası ortada yoktur ancak, bu davaların hepsinin ‘yangının savaş durumunda ortaya çıktığı’ ileri sürülerek sigorta şirketleri lehine bittiği bilinmektedir. Böylece kimse yangından doğan zararını tazmin ettirememiştir.

BASININ TAVRI . Yangını izleyen günlerde, genel olarak, İngiliz, Fransız ve İtalyan basını yangın hakkında temkinli bir tavır takınmışlardır. Örneğin 16 Eylül 1922 tarihli The London Times’ta çıkan makalede yangını düzenli ordular şehre girmeden önce şehri ele geçiren Türk başıbozukların çıkardığı, ancak düzenli Türk ordularının yağmacılara veya yangını çıkaranlara karşı acımasız davrandığı, buna karşılık Türklerin yangına müdahalede yetersiz kaldığı anlatılır. Gazetenin 6 Ekim 1922 tarihli nüshasında ise yangını kimin çıkardığı konusunda bir kanıt olmadığını ancak Yunanlılar ve Ermenilerin çıkardığı konusunda uzlaşma olduğu yazılıdır. Fransız gazeteleri Figaro şehri Türklerin, LesTemps Yunanlıların, Le Matin ise Ermenilerin yaktığını ileri sürer. ABD’de çıkan New York Times şehri Yunanlılarla işbirliği yapan Rumlardan ve Ermenilerden intikam almak isteyen Türklerin yaktığını düşünürken The Portsmonth Daily Times “yangın, katliamlarının ve diğer suçlarının izlerini kaldırmak isteyen Türkler tarafından çıkarıldı’ denmektedir. Milli Mücadele’yi ve Mustafa Kemal’i ABD’de tanıtan faaliyetleri ile bildiğimiz Daily Mail muhabiri Ward Price ise yangını kimlerin çıkardığına dair hiçbir şey söylemez.

MİSYONLARIN TAVRI . Benzer bir kafa karışıklığı ABD, İngiliz ve Fransız misyon şefleri arasında da vardır. Yangına dair en ayrıntılı bilgileri Amerikalı donanma görevlisi A. J. Hepburn, ABD Türkiye Yüksek Komiseri Amiral Mark Lambert Bristol’e sunduğu 22 Eylül 1922 tarihli 48 sayfalık raporunda yangını başıbozuk Türk askerlerinin çıkarmış olduğunu ileri sürer. Bu askerlerin yangın çıkarmasının nedeni de, şehirde pek çok yağma ve katliam gerçekleştirmiş olmalarıdır. ABD’li istihbarat subayı Teğmen Merrill ise 14 Eylül 1922’de general Amiral Bristol’e çektiği telgrafta ‘Türklerin Hıristiyan azınlıklar sorunundan kurtulma planına uygun olarak Türk mahalleri dışında İzmir’i yaktıklarına ve Müttefikleri de onları tahliye etmeye zorladıklarına ikna oldum. Sanırım şimdi İstanbul’a saldırı için hazırlanacaklar” der. ABD’li Konsolos Yardımcısı Maynard Barnes de konsolosluğun köşesindeki caddeye gaz döken Türk askerleri gördüğünü anlatır.

Buna karşılık İzmir’deki Amerikan Kız Koleji Misyon Başkanı MacLahlan ‘Türk üniforması giymiş Ermeni teröristlerin yangınları çıkardığına kanaat getirdim. Anlaşıldığı kadarıyla böyle yapmakla Türk ordusuna karşı Batı’nın müdahale etmesini planlıyorlardı” der. İzmir’deki Britanya Konsolosu H. Lamb ise 20 Eylül’de hükümetine Yunanlıların Ermenilerle işbirliği içinde şehri yaktığını rapor eder.

İTFAİYE ŞEFİNİN TANIKLIĞI . İzmir’i Ermeniler yaktı diyenlerin en çok atıfta bulundukları belge, 1910-1922 arasında İzmir İtfaiye Şefi Paul Grescovich’in (Sırp asıllı Avusturya-Macaristan vatandaşıdır) yangın esnasında Near East Relief adlı yardım kuruluşu adına İzmir’de bulunan Amerikalı mühendis Mark Prentiss’e anlattıklarıdır. Prentiss’in ABD’ye döndükten sonra hazırladığı ve Amiral Bristol’a, gönderdiği kapsamlı rapor kapsamlı raporun bir kısmı Grescowich’in anlattıkları üzerine inşa edilmiştir.

Prentiss ilk kez 10 Eylül’de ikinci kez ise 13 Eylül’de yangın çıktıktan sonra görüşen Grescovich’e göre her yıl bu aylarda on günde bir yangın çıkarken, bu yıl Eylül’ün ilk haftasında günde beş yangın çıkmış ve kendisinin kırpılmış teşkilatı bunlarla başa çıkmayı başarmıştır. Pazar gecesi, Pazartesi günü ve gecesi aynı anda çıkan pek çok yangın ihbarı aldığını söyleyen Greschovich bu yangınlarla baş etmekte zorlandığını çünkü Türk askeri valisi Kazım Paşa’nın departmanındaki Rum asıllı itfaiyecileri görevden aldığını anlatıyor. Daha önce yüze yakın olan personel böylece 37 kişiye düşmüş. Paul Grescovich bu yüzden Eylül’ün 10’undan 13’üne kadar çıkan yangınlardan Türkleri sorumlu görür. 13 Eylül sabahı iki Ermeni rahibin önderliğinde Ermeni Okulu’ndan ve Dominikan Kiliselerinden çıkan birkaç bin Ermeni rıhtıma doğru uzaklaştıktan sonra bu kişilerin boşalttığı yerleri incelediğini, oralarda gaz emdirilmiş ve yakılmaya hazır meşaleleri bulduğunu anlatır. Grescovich Türk yetkililerine defalarca başvurduğunu ancak ilk yardımın saat akşam 18.00’de geldiğini belirtir. 100 askerlik birlikle saat 20.00’de yangını söndürmeye başlamışlar. Askerler yangının yayılmasını önlemek için evleri bombalamışlar.

AMİRAL BRİSTOL’ÜN ETKİSİ . Prentiss, Greschovich’in bu anlatımlarına ve bazı şahit ifadelerine dayanarak Ocak 1923’te Amiral Bristol’e sunduğu raporda ‘Ermenilerin ve Yunanlıların, elde ettikleri ganimetlerin Türklerin eline geçmesini istemedikleri herkesçe biliniyordu. Yangının çıkmasından günler önce. Ermeni gençlerinden oluşan bir grubun İzmir’i yakmak üzere organize edildiğini söyleyen raporların varlığıda biliniyordu” denmektedir. Bugün ABD Kongre Kütüphanesi’nde ‘Bristol Papers’ adıyla tasnif edilen belge grubunun içinde bulunan Prentiss’in bu raporu Ermeni kaynakları tarafından güvenilir bulunmaz çünkü, Mark Prentiss, henüz olayın sıcaklığı sürerken ve Amiral Bristol’e raporunu yazmadan önce, serbest muhabiri olarak çalıştığı New York Times gazetesinin 18 Eylül 1922 tarihli nüshasında yayınlanan ‘Relief man tells tragedy’ başlığıyla çıkan yazısında, İzmir’in Türklerin eline geçmesinden sonra binlerce kişinin Türk kuvvetlerince öldürüldüğünden ve şehri yağmaladığından söz ettikten sonra kendi şahit olduğu bazı yağma ve öldürme olaylarını anlatıyor ardından ‘Bizlerin çoğu gözlerimizle gördük –ve bunları doğrulamaya hazırız- Türk askerleri ellerindeki gazlı maddeleri caddelere ve evlere atan askeri yetkililerce yönetiliyorlardı. Konsolos yardımcısı Barnes bir Türk askerini Gümrük Binasını ve Pasaport Bürosu’nu ateşe verirken görmüş. Aynı şekilde Binbaşı Davis [Kızılhaç yetkilisiydi C. Clafun Davis’ten söz ediyor olmalı] Türk askerlerini evleri ateşe verirken gördüğünü söyledi. Donanma devriyesi de Amerikan Okulu civarında çıkan yangının Türkler tarafından çıkarıldığına şahit olmuş” diye yazmıştı. Ermeni araştırmacılara göre, Prentiss, bu görüşlerini ‘Yunanlı ve Ermeni düşmanı’ olduğu yazılarından bilinen Amiral Bristol’ün baskıları ile değiştirmiştir.

‘ASYA’NIN BELASI’. ABD’nin İzmir Konsolosu olan ve şehre Türk ordusunun girmesiyle 11 Eylül 1922 günü (yangından önce) İzmir’den ayrılan George Horton’un emekliye ayrıldıktan sonra yazdığı ve 1926’da The Blight of Asia (‘Asya’nın belası’ diye tercüme edilebilecek bu adla Türkler kastediliyordu) adlı kitap da Batı kamuoyunu Türklerin suçlu olduğuna inandıran önemli bir kaynaktır. Kitabın asıl isminin “An Account of the Systematic Extermination of Christian Populations by Mohammedans and of the Culpability of Certain Great Powers; with the True Story of the Burning of Smyrna” (Hıristiyan Nüfusun Müslümanlarca Sistematik İmhasının ve Büyük Güçlerin Suç Ortaklığının Bir Anlatısı, İzmir’in Yanışının Gerçek Hikayesi” olması bile kitabın hangi tezi savunduğunu göstermeye yeter.

  1. Alexander Powell adlı bir yazar 1923’te yayınladığı The Struggle for power in Muslem Asia (The century Co. New York/London) kitabında şehri Ermeni ve Rumların yaktığına dair yeminli ifadelerden söz edip Batı basınında işin Türklere yıkılmasının büyük haksızlık olduğunu söyler. 1923’te yayınlanan Current History (Cilt V, s. 319) adlı kitapta yer alan“Smyrna During the Greek Occupation» adlı makalenin Müslüman yazarı Albay Raşit Galip ise yangının Ermeni mahallesinde başladığını ancak yangını Yunanlıların çıkardığını söyler. Albaya göre kundakçılar patlayıcı maddelerini Aya Triada ve Aya Fotini kiliselerinde ve bazı özel evlerde saklamışlar.

Lord Kinross, Atatürk/Bir Milletin Doğuşu (Altın Kitaplar, 1966) adlı meşhur biyografisinde, yangının orijinine ilişkin sağlam kanıtların hiçbir zaman ortaya çıkmadığını, Mustafa Kemal’in Fransız Amiral Dumesnil’e yangının Ermeniler tarafından çıkarıldığını söylediğini ve Türkler şehre gelmeden önce kiliselerde şehri yakmanın kutsal bir görev olduğuna dair vaazların verildiğini söylediğini, bu amaçla kullanılan petrolün Ermenilerin evlerinde bulunduğunu ve birçok kişinin yangın çıkarmaktan tutuklandığını belirtir. Diğer kaynakların Türkleri ve özellikle fanatikliği ve gaddarlığı ile meşhur Nureddin Paşa’yı suçladığını belirten Kinross, kendi kanaatinin de silahsızlandırdıkları Ermenileri imha etmek için bir binaya hapseden Türklerin yangını çıkardığı yolunda olduğunu söyler. Kinross’a göre Türkler binayı ateşe vermeden önce Ermeni mahallesine giriş çıkışı yasaklamış ve bir karantina bölgesi oluşturmuşlardır. Ancak rüzgâr yangının sınırlı kalmasına izin vermemiş ve alevler çabucak şehri sarmıştır. İtfaiye teşkilatının yetersiz oluşu da yangının büyümesine neden olmuştur.

O günlerin birinci elden tanığı Şevket Süreyya Aydemir ise ilk kez 1967 yılında yayınlanan Tek Adam’ın ikinci cildinde (s.622) ‘Bu yangının sebebi hala aydınlanmış değildir. Ermeniler yaktı, Rumlar yaktı, yağmacılar yaktı, hatta Türkler yaktı derler” demekle yetinir.

MODERN KAYNAKLARIN ELEŞTİRİSİ . Bu kafa karışıklığı bugüne kadar sürer. İzmir’i Türklerin yaktığını iddia eden en meşhur kitap, Ermeni asıllı Amerikalı yazar Margaret Housepian (Hovsepyan) Dobkin’in 1971’de yayınladığı Smyrna 1922: Destruction of a City(Kent State University Press,1988) adlı ödüllü araştırmasıdır. Kitap, ‘Türk dostu’ Amerikalı yazar Heath W. Lowry tarafından arşiv belgelerini seçici bir biçimde ele aldığı ve olayın en önemli tanığı olan İzmir İtfaiye Şefi Paul Greschovich’in anlatılarını es geçtiği için nesnel olmamakla suçlanmıştır. (Lowry’nin makalesinin online versiyonu için:http://www.tallarmeniantale.com/lowry-izmir.htm)

Lowry’ye göre ‘Türk dostu’ Bernard Lewis, The Emergence of Modern Turkey, (Oxford University Press, 1968) adlı kitabında İzmir Yangını’na tek satırla bile değinmez. Bir başka ‘Türk dostu’ Amerikalı yazar Stanford Shaw ise eşi Ezel Kural’la birlikte yazdığı History of Ottoman Empire and Modern Turkey. Volume II: Reform, Revolution and Republic: The Rise of Modern Turkey, 1808-1975 (Cambridge University Press, 1977) adlı eserinde yangını Türklerin çıkardığını reddeder ama gerçek suçlunun kim olduğuna dair bir öneride bulunmaz. Lowry ise Amerikan, İngiliz, Fransız ve İtalyan kaynaklarının eksiğini tamamlamak için incelenmesi şart olan Türk kaynaklarının henüz hiç bir araştırmacıya sunulmadığını söyleyerk konuyu bağlar.

Türk yazarı Dr. Bilge Umar ise, İzmir’de Yunanlıların Son Günleri (Bilgi Yayınevi, 1974) adlı eserinde bu felaketten Türkler ve Ermenilerin ortaklaşa sorumlu olduklarını, Greschovich’in raporundan anlaşıldığı kadarıyla yangını evlerine sakladıkları tüfekleri ve cephaneleri yok etmek isteyen Ermenilerin kazayla başlattığını, Türklerin de başlangıçta yangına kayıtsız kalarak yayılmasına neden oldukları söyler

MUSTAFA KEMAL VE ARKADAŞLARININ TUTUMU

Peki, Türkiye’de anlaşılır nedenle pek taraftar bulmayan, daha doğrusu üzerinde konuşmaya başlamanın bile bazılarının tepesini attıran tez, yani ‘İzmir’i Türkler yaktı’ teziyle ilgili ne söylenebilir?

Belkahve’den bakarken ‘Bu şehre bir şey olsaydı çok üzülürdüm’ diyen Mustafa Kemal’in yangın sırasındaki tavrı hala bir muammadır. İddialardan biri 13 Eylül’de kalmakta olduğu köşkün balkonundan yangını izlerken yanındaki genç subaylara şöyle dediğine dairdir: “Çocuklar, bu manzaraya iyice bakın! Bu alevler bir devrin sona erip yeni bir devrin başladığını gösteren bir yangındır. Osmanlı İmparatorluğu’nun son yüzyılındaki bütün günahları şu ateşle temizlenirken yeni Türk Devleti’nin kuruluşu ve Türk milletinin yükselişi de cihana ilan ediliyor.” (Doğumundan ölümüne kadar: Kaynakçalı Atatürk günlüğü, Yay. Haz. Utkan Kocatürk, Ankara Atatürk Araştırma Merkezi, 1999)

Mustafa Kemal’in yaveri Salih Bozok’un anlattığına göre alevler ‘Gavur İzmir’i’ bir kül yığınına dönüştürürken, Uşakizadelerin Göztepe’deki köşkünde bir ziyafet verilmektedir. “Fevzi Paşa Hazretlerinden başka herkes önündeki kadehleri zevkle doldurdu. Mezeler çeşitli ve nefisti. Fevzi Paşa içki içmediği halde kalamar tavadan tabağına öbek öbek alıyor ‘Bu İzmir’in kalamarı da pek başka oluyor, aman pek özlemişim diye afiyetle yiyordu. Velhasıl herkes son kertesine kadar sofradan ve başlayan geceden memnundu…” (Bozok’tan nakleden İsmet Bozdağ, Latife ve Fikriye, İki Aşk Arasında, Truva Yayınları, s. 81-82)

‘YANSIN VE YIKILSIN!’. Gerisini Mustafa Kemal’in yaveri Salih Bozok’tan dinleyelim: Denize nazır terasta Mustafa Kemal ile Latife bir ara yalnız kalmışlardı. Latife anne ve babasından, yaptığı işlerden söz ediyordu. Mustafa Kemal de ona Başkumandanlık Meydan Muharebesi’ne ait hatıralarını anlatıyordu. Yangın bütün dehşetiyle sürüyordu. Kordon Boyu ve bugün fuarın yer aldı alan alevler içindeydi. İki yaver uzaklarında kalmıştı, ama konuşmaları duyuluyordu. Mustafa Kemal Latife’ye sordu: ‘Bu yangın yerinde size ait emlak var mıydı?’ Latife, ‘emlakimizin mühim bir kısmı yanan sahadadır’ dedi ve heyecanla ekledi: ‘Paşam isterse hepsi yansın. Yeter ki siz sağ olun. Bu mesut günleri gören insanlar için malın ne kıymeti olur? Memleket kurtuldu ya. İleride olanları yeniden ve daha mükemmel bir surette yaptırırız.’ Bu cevap Mustafa Kemal’in çok hoşuna gitti. ‘Evet! Yansın ve yıkılsın” dedi. ‘Hepsinin telafisi mümkündür.’ (“Salih Bozok Anlatıyor”, Cumhuriyet, 30 Ocak 1939)

Ankara’dan Yakup Kadri ile birlikte gelerek ziyafete katılan Falih Rıfkı ise Mustafa Kemal’in ‘yalçın ve yırtılmaz sakinlikle’ yangını izlediğini teyit eder. (Çankaya, s. 323)

Peki o gün sofrada kalamar ziyafeti çeken Fevzi (Çakmak) Paşa’nın düşüncesi nedir? Fevzi Paşa anılarında ‘Nurettin Paşa’nın kısa görüşü acı biten iki olaya neden olmuştur. Biri İzmir’in büyük yangını, diğeri Gazi Kemal’in bu yangın münasebetiyle yerleştiği otelden Latife Hanım’ın Göztepe’deki evine yatılı misafiretidir’ der. (Süleyman Külçe, Mareşal Fevzi Çakmak, Askeri Hususi Hayatı, Birinci Cilt, Cumhuriyet Matbaası, 1953, s. 236. )

SADECE ‘NAHOŞ BİR OLAY’ MI? . Bu görüşü destekleyen bir başka belge de, İtilaf Güçleri’nin Fransız komutanı Amiral Dumesnil’in 11 Eylül 1922 günü Konak’ta Nureddin Paşa’yla, 15 Eylül 1922 günü de Mustafa Kemal’le Göztepe’de yaptığı görüşme tutanaklarıdır. Dumesnil’in yardımcısı korvet komutanı (sonra amiral) Moreau tarafından tutulan tutanaklarda, Nureddin Paşa’nın şehirde oturan Rum ve Ermenilerin İzmir’den çıkarılarak ülkenin yakılıp yıkılmış iç bölgelerine götürülmelerini emrettiğini söylediği yazılıdır. Amiral Dumesnil’in şehrin Rum ahalisi arasından hak edenlere cezaları verildikten sonra kalanlarının İzmir’in geleceği için şehirden sürülmemesi yolundaki önerisine Nureddin Paşa ‘bize çok çektirdiler. Onlara acıyacak değiliz. Yunanlıların işlediği cinayetler çok büyüktür’ cevabını vermiştir. Nureddin Paşa’yı ikna edemeyen Dumesnil 15 Eylül’de Mustafa Kemal’e, yangını Türklerin çıkardığı yolundaki söylentileri aktarır ve “Birçok kişi Türklerin ateşe gaz döktüklerini bir takım teferruat ile anlatıyorlar. Ben derhal kurmay heyetimin zabitleri tarafından tahkikat yaptırdım. Bu tahkikat, dolaşan rivayetleri teyit etmedi. [Ancak] Söylendiğine göre İngiliz amirali Türklerin mesuliyetine inanıyor’ der. Mustafa Kemal yangının işgalden önce oluşturulan bir teşkilatın eseri olduğunu belirtince, Amiral Dumesnil kendisinden Batılı çevreleri ikna etmek için daha güçlü bir tekzip yapmasını ister. Ancak Mustafa Kemal’den duyabildiği en ağır ifade ‘Evet bu yangın nahoş bir hadisedir” olur. Amiral bu sözün kendisine biraz zayıf göründüğünü belirtir, ancak Mustafa Kemal’den daha fazlasını duyamaz. Ardından Mustafa Kemal konuşmayı İtilaf Devletleri ile yapılacak barış müzakerelerine getirir ve yangın meselesini kapatır. (Aktaran Cengiz İlhan, “Kurtuluş Günlerinde İki Görüşme”, İşgalden Kurtuluşa İzmir, İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Cumhuriyet imecesi, 2007, s.96-102)

FRANSIZLAR İKNA OLUYOR . Nitekim, 17 Eylül 1922’de Mustafa Kemal Ankara hükümetinin İstanbul’daki mutemet adamı Hamid Bey’e bir telgraf gönderir. Telgrafta İzmir yangınının Yunanlılar ve Ermeniler tarafından daha önceden planlandığı şekilde şehri yok etmek için çıkarıldığı, bu bilginin pek çok belge ve şahitlerin ifadeleri tespit edildiğini yazılıdır. Dumesnil ise 28 Eylül 1922 tarihli raporunda İzmir’i Türklerin yakmadığına ikna olduğunu, suçluların Ermeniler olduğunu tahmin ettiğini yazarak bu görüşü onayladığını gösterir. 1921 tarihli Ankara Anlaşması’ndan beri örnekleri sergilenen Fransız-Türk dostluğunun yeni bir nişanesidir sanki bu rapor. Halbuki, İngilizler, Türklerin masumiyeti konusunda uzun süre ikna olmayacaklar, durumu soruşturmak için İzmir’e bir komisyon göndereceklerdir. (21 Temmuz 1924 tarihli Cumhuriyet gazetesindeki bu haberi ve konuyla ilgili onlarca –çoğunu kullanamadığım- belgeyi bana temin eden Sait Çetinoğlu’na ve Kevork Büyükagopyan’a teşekkürü borç bilirim.)

FALİH RIFKI’NIN SÖZLERİ . Peki İzmir’in simsiyah dev bir çukura dönüşmesine neden olan o korkunç yangından sadece ‘nahoş bir olay’ diye söz eden Mustafa Kemal daha sonra yangın hakkında konuşmuş mudur? Maalesef hayır. Örneğin CHF’nin 15-20 Ekim 1927 tarihinde Ankara’da toplanan ikinci Kurultay’ında Parti Genel Başkanı sıfatıyla yaptığı 36,5 saatlik büyük Nutuk’ta bu konuda tek kelime etmemiştir! Buna karşılık aynı Nutuk’ta (TDK Yayınları, 1965, s. 532-547) Daha sonra kartvizitine “Yemen, Selmanpak, Batı Anadolu, Afyonkarahisar, Dumlupınar ve İzmir savaşları galibi…” yazdıracak olan ‘Sakallı’ Nureddin Paşa’yı tam 16 sayfa boyunca alaya alır, ağır şekilde eleştirir, hatta yerin dibine batırır.

Peki, Mustafa Kemal’in yangın konusundaki suskunluğunun ve Nureddin Paşa hakkındaki bu öfkesinin nedeni nedir? Bunun cevabı belki de Falih Rıfkı’nın şu satırlarında gizlidir: “Gavur İzmir karanlıkta alev alev, gündüz tüte tüte yanıp bitti. Yangından sorumlu olanlar, o zaman bize söylendiğine göre, sadece Ermeni kundakçıları mı idi? Bu işte o zamanki ordu komutanı Nureddin Paşa‘nın hayli marifeti olduğunu da söyleyenler çoktu. Atatürk’ün Nureddin Paşa’yı eskiden beri sevmediği Nutuk’unda görünür. (…) Kibirli, dar kafalı, zulüm ve ceberrut düşkünü bir kimse idi. Bu yüzden bir zamanlar Millet Meclisi kendini harp divanına verip mahkum bile ettirmek istemişti. (…) Nureddin Paşa’nın biri İzmir’de, biri İzmit’te tertip ettiği iki linçin hikayesi gene o vakitler, bizi ikrah içinde bırakmıştır (iğrendirmiştir). Bunlardan biri İzmir metropoliti Meletyos [Hrisostomos], öteki de Peyam-ı Sabah yazarı Ali Kemal’dir.

Bildiklerimin doğrusunu yazmaya karar verdiğim için o zamanki notlarımdan bir sayfayı buraya aktarmak istiyorum:

‘Yağmacılar da ateşin büyümesine yardım ettiler. En çok esef ettiğim şeylerden biri, bir fotoğrafçı dükkanını yağmaya giden subay, bütün taarruz harpleri boyunca çekmiş olduğu filmleri otelde bıraktığı için, bu tarihi vesikaların yanıp gitmesi olmuştur. İzmir’i niçin yakıyorduk? Kordon konakları, oteller ve gazinolar kalırsa, azınlıklardan kurtulamayacağımızdan mı korkuyorduk? Birinci Dünya Harbinde Ermeniler tehcir olunduğu vakit, Anadolu şehir ve kasabalarının oturulabilir ne kadar mahalle ve semtleri varsa, gene bu korku ile yakmıştık. bu kuru kuruya tahripçilik hissinden başka bir şey değildir. Bunda bir aşağılık duygusunun da etkisi var. Bir Avrupa parçasına benzeyen her köşe, sanki Hıristiyan ve yabancı olmak, mutlak bizim olmamak kaderinde idi. Bir harp daha olsa da yenilmiş olsak, İzmir’i arsalar halinde bırakmış olmak, şehrin Türklüğünü korumaya kafi gelecek miydi? Koyu bir mutaassıp, öfkelendirici bir demagog olarak tanımış olduğum Nureddin Paşa olmasaydı, bu facianın sonuna kadar devam etmeyeceğini sanıyorum. Nureddin Paşa, ta Afyon’dan beri yunanlıların yakıp kül ettiği Türk kasabalarının enkazını ve ağlayıp çırpınan halkını görerek gelen subayların ve neferlerin affedilmez hınç ve intikam hislerinden de şüphesiz kuvvet almakta idi.” (Çankaya, Doğan Kardeş Matbaacılık 1969, s. 324-325.)

Falih Rıfkı’nın hatıra defterinin bu mahrem satırlarını Çankaya’nın bazı baskılarına koymaması, ayrıca Babamız Atatürk (Doğan Kardeş Yayınları, 1955) adlı kitabında “Bu sırada bir mesele çıkarmak isteyen Ermeni komitecileri şehri tutuşturdular” demesi ise ‘resmi tarih’ okumaları açısından ilginçtir.

İSMET İNÖNÜ’NÜN İMASI . Yıllar sonra “Yangın nerede başladı, kim başlattı bilmiyorum…İzmir’e girdiğimiz günlerin bende kalan en acı hatırası yangındır. Bu yangınların sebepleri büyük tarih hadiseleri içindeki sebeplerdir. Küçükler emir aldıklarını söylerler, büyükler disiplininin kalmadığını söylerler” (Teoman Özalp,Atatürk’ten Anılar, Kazım Özalp, İş Bankası Kültür Yayınları, 1992, s. 300) diyen İsmet Paşa’nın kastettiği ‘büyükler’ acaba kimdir? Mesela Nureddin Paşa olabilir mi?

 

Sözlü Tarihte İzmir Yangını

Bugün pek çok resmî tarihçiye göre Ermeniler 1915 Tehciri’nin intikamını almak için ittifak yaptıkları Yunanlıların yenilmesi üzerine artık İzmir’de yaşamaktan umutlarını kestikleri ve bana yar olmayan Türklere yar olmasın diye böyle korkunç bir yola başvurmuşlardır. Ermeni mahallesinde Türk ordularına yönelik bir direniş olduğuna dair bilgilerle birleştirilince bu ihtimal güçlü görünür. Ancak bunun tam tersi bilgiler de vardır. Örneğin İzmir’in tanınmış doktorlarından biri olan Garabet Haçeryan’ın anılarında var. (Dora Sakayan, Bir Ermeni Doktorun Yaşadıkları: Garabet Haçeryan’ın İzmir Güncesi, Belge Yayınları, 2005)

Haçeryan, 28 Ağustos 1922’den itibaren hatırat tutmaya başlamış. Hatıratın ilk sayfasında, “Çalgıcı Başı Sokağı, 109 numarada, Garabet Balabanyan’ın ferah ve rahat evinde oturuyoruz. Eşim Elisa ve bebeğimiz Vartuhi ile birlikte, mutluyuz ve rahatımız yerinde” diyen doktor yangın gününü şöyle anlatıyor: “Bu gün Uruç Yortusu (Meryem’in göğe yükselişi) ertesi. İzmir’in Hıristiyan ahalisi için tatil ve kutlama günü. Öğleden önce, insanlar her zamanki gibi geziniyorlar. Akşama doğru, Türklerin Afyon önlerinde bir taarruz başlattıklarına ve küçük bir zafer kazandıklarına dair bir söylenti dolaşmaya başladı; hiç önemsemedik…. Zengin Ermeniler ve zengin Ermeni doktorlar İzmir’i terk ettiler. Bana gelince, Türk hükümeti aleyhine hiçbir şey yapmadığım için, İzmir’i terk etmeyi düşünmüyorum. Aksine belediye doktoruyum ve askerde tam dört yıl geçirdim ve kusursuz hizmetimi teyid eden resmi belgelerim, madalyalarım var. Dolayısıyla, tehlike bu kadar uzakken, İzmir’de ulaştığım konumumu kaybetmek istemiyorum.”

Haçeryan, 9 Eylül’de şehre gelen Türk askerlerinin, onlardan korkan gayrimüslimleri ‘korkmayın size bir şey yapmayacağız’ diye teskin ettiğini, ancak ertesi gün şehre indiğinde her yerin kurumuş kanla dolu olduğunu ve özellikle Ermeni Meydanı’nın yağmalandığını gördüğünü belirtiyor. 13 Eylül Çarşamba ile işaretlenmiş güne ait sayfada ise, öğleden sonra saat ikide Ermenilerin yerleşim bölgesi olan Haytnos yönünden dev bir bulutun yükseldiğini ve aynı anda birçok yerde, kasten çıkarıldığı belli olan alevlerin göğü sardığı yazılı. Haçeryan, kendisini Türk sanan bir Türk askerinin “biz lazım olanını yaptık, siz geri dönün” dediğini, bundan sonra da çocuklarının her birinin eline bir bohça tutuşturularak devam edecek göçlerin başladığını anlatıyor. Haçeryan’a göre, Ermeniler eğer şehri ateşe vermeyi düşünselerdi, bunun için Türk askerlerinin şehri kontrol altına almasını beklemezlerdi, daha şehri gelirlerken bu işi yaparlardı.

FARKLI YAKLAŞIMLAR . Pelin Böke’nin gerçekleştirdiği bir sözlü tarih araştırması (İzmir 1919-1922:Tanıklıklar, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2006), İzmir’deki yangını yaşamış Levantenleri konuşturmaktadır. 1914 doğumlu Levanten kökenli Ferdinando Stano ise Haçeryan’dan farklı bir hikaye anlatıyor: “O gece yangın başladı Gazi Bulvarı’nda. Evde çoluk çocuk, annem, babam, amcalar hepsi vardı. Bir battaniye aldık, nerde yatacağız belli değil. İzmir’den Turan’a gitmek..!!?? Vesait yok, araba çalışmaz, hiçbir şey. Ermeniler birinciydi yangını çıkaran. Yunanlılar çarpışıyordu ara sırada. Türkler Eşrefpaşa’da, yukarıdaydılar. Ermeniler Yunanlılarla birlik çarpışıyordu o zaman. Eee gördüler, Türkler başladılar inmeye Eşrefpaşa’dan İzmir’e doğru, yangına verdiler İzmir’i.”

Buna karşılık Leyla Neyzi’nin Ben Kimim? Türkiye’de Sözlü Tarih, Kimlik ve Öznellik, (İletişim Yayınları, 2004) adlı kitabında yer verdiği İzmir’in ünlü ailelerinden Kâtipzadelere mensup Gülfem İren ise ‘O depoyu Ermeniler mi tutuşturdu, Türkler mi tutuşturdu? Bana kalırsa Türkler tutuşturdu, büyük bir kolaylık ve temizlik olsun diye. Ve sonra kimse, kör olsun Rumlar, Ermeniler yaktı, demedi. bir de o var. Demek ki suç bizdeydi. Ama yanılabilirim” diyerek bir çeşit özeleştiri yapar. Gülfem Hanım’ın şu sözleri ise haklılık duygusu ile suçluluk duygusunun nasıl iç içe olduğunu gösterir: “Büyük bir pislik kalktı, ama haklı mıydılar haksız mıydılar? Bir miktar haklıydılar. Çünkü Osmanlı İmparatorluğu çökmüştü. Çöken bir devletin orasını burasını koparmak da yabancılar için kolaydı. O fuarın olduğu yer, binlerce Ermeni, Rum ve Yahudi’nin barınağıydı. O temizliği yapmak için onu yaptılar….Olmalı mıydı böyle bir şey olmamalı mıydı, onu hâlâ düşünürüm. Bu topraklar bizim olduğu kadar onların da hakkıydı, ta ecdatlarından beri. Bizim vatan topraklarımız diyoruz, evet çok şükür bugüne, ama bizim kadar onların da memleketi”.

Başlangıçta sadece okuyucum, şimdi ise dostum olan İzmir’li Fadıl Kocagöz’ün bana özel olarak anlattıkları da ilginç. İzmir’in ünlü yazarı Samim Kocagöz’ün oğlu olan Fadıl Kocagöz şöyle diyor: “….İşgal’den önce İzmir Gümrüğü’nde çalışan, Girit’li olmakla birlikte, Helenika ve Fransızca bildiğinden işgal altında da bu vazifesini sürdüren, İstirdat’tan sonra 1927’ye kadar Sandık Emini olarak vazifede kalan anne-dedem Fadıl Sami Bey ve Kurtuluş Savaşı romanı yazan babam Hasan Samim ile Karşıyaka’da aynı evde yaşadım. Babamın, dedemim anılarını dinleyişini, evrakını okuyuşlarını çok iyi anımsıyorum. Ancak daha sonra bunun sadece işgal günlerine yoğunlaştığını, İstirdat ve yangının hep pas geçildiğini fark ettim. İkisi de, Yeni Asır Gazetesi’nin her 9 Eylül günü yayımladığı ve alt yazısı ‘9 Eylül İzmir Yangını, Yunan’ın son kahpeliği’ gibi bir şeyler olan o ünlü yangın fotografisi sabitliğinde dururlardı. Ancak, pederin Kalpaklılar-Doludizgin romanının yayınlanmasından birkaç yıl sonra dedem, bir sabah ilk vapurla, ben Sant-Joseph Ortaokuluna, o Pasaport’taki nargile kahvesine gitmek için Alsancak’a geçerken İstirdat’ta, Ermeni Kilisesi’nin kubbe mazgallarından alevlerin yükselişini ve kubbenin çöküşünü Namazgâh mahallesinden nasıl izlediklerini, Ermeni mahallesinin yangının önüne geçmek için nasıl çepeçevre dinamitlendiğini anlattı. Kilise yangını için, “İçinde cephanelik vardı, Körfezde alargada bekleyen gemiler onları kabul etmiyordu. Ya Sakallı Nurettin kundakladı ya da topyekün intihar ettiler” sözü içime işlemişti….”

BİTİRİRKEN . Her okuyucu, yukarıdaki anlatılar eşliğinde kendi tarih okumasını yapacaktır. Ancak, şurası da bir gerçektir ki, pek çoğumuz bu bilgilerden bile mahrum büyüdük. Bunun nedeni de tarihimizin bazı sayfaları hakkında konuşmanın adeta bir tabu haline getirilmesi. Peki bugün resmi tarihin önündeki en büyük engel gibi gözüken ‘İzmir’i Türkler yaktı’ dendiğinde ‘İzmir’i Atatürk ve arkadaşları yaktı’ diye anlaşılmasının önlenmesi için soruyu ‘İzmir’i Nureddin Paşa mı yaktı?’ diye değiştirmek tıkanıklığımızı açar mı? İzmir’e kimlerin kıydığı konusunu açıklığa kavuşturmak için hem Amerikan, Fransız, İngiliz ve İtalyan kaynaklarının, hem resmi ve yarı-resmi, gizli ya da açık Türk kaynaklarının, hem Yunan, Rum ve Ermeni kaynaklarının karşılaştırmalı bir okumasına ihtiyaç var, hem de bu olayın içinde yer aldığı tarihsel bağlamı yani Osmanlı’nın son yüzyılından bugune kadarki Cumhuriyet tarihinin siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve zihinsel açıdan analize tabi tutulmasına. Yani ‘Sakallı’ Nureddin Paşa’nın şahsında Nureddin Paşaları doğuran zihniyeti analiz etmemiz, İzmir Yangını özelinde 1910’lardan beri ‘dahili düşmanlar’ olarak görülen gayrimüslimlere karşı yöneltilen sistematik sürgün, imha ve sermaye transferi politikalarını irdelememiz daha sağlıklı sonuçlar verecektir.

http://arsiv.taraf.com.tr/yazilar/ayse-hur/1922-de-guzelim-izmir-e-kimler-kiydi/1911/

——————————————————————-

  • EMRE AKÖZ

    Bir Kemalist’in itirafları: İzmir’i niçin yakıyorduk?

Atatürk‘ü en iyi anlatan kitaplardan biri, hiç kuşkusuz su katılmamış bir Kemalist olan gazeteci Falih Rıfkı Atay‘ın ‘Çankaya‘sıdır.
Falih Rıfkı (1894-1971), zaman zaman Köşk sofrasında yer aldı. Atatürk’ü yakından gözlemledi. Onu genç kuşaklara anlatan birçok kitap ve makale yazdı.
Beş yıl kadar önce ‘Çankaya‘dan yapılmış çok çarpıcı bir alıntı okumuştum. Şaşırdım.
Aradım, aradım: Yok!
Meğer bendeki, ‘Çankaya‘nın sansürlenmiş baskısıymış.
Sahaflardan eski bir baskısını aldım. İki cilt. Bu kez sansürlenen bölümü buldum.
İlk cildin sonuna doğru, Eylül 1922’deki İzmir yangınını Falih Rıfkı şöyle anlatıyor…
(«Aynen» aşağıya alıyorum. Ermeni tehcirine değindiği cümleye de dikkatinizi çekerim:

***
«İzmir’i niçin yakıyorduk? Kordon konakları, oteller ve kazinolar kalırsa, azlıklardan kurtulamıyacağımızdan mı korkuyorduk. Birinci Dünya Harbinde Ermeniler tehcir olunduğu vakit, Anadolu şehir ve kasabalarının oturulabilir ne kadar mahalle ve semtleri varsa, yine bu korku ile yakmıştık. Bu kuru kuruya tahripçilik hissinden gelen bir şey değildir. Bunda bir aşağılık duygusunun da tesiri var. Bir Avrupa parçasına benzeyen her köşe, sanki hıristiyan veya yabancı olmak, mutlaka bizim olmamak kaderinde idi. Bir harb daha olsa da yenilmiş olsak, İzmir’i arsalar halinde bırakmış olmak, şehrin Türklüğünü korumaya kâfi mi gelecekti? Koyu bir mutaassıp, öfkelendirici bir demagog olarak tanımış olduğum Nureddin Paşa, ta Afyon’dan beri Yunan’lıların yakıp kül ettiği Türk kasabalarının enkazını ve ağlayıp çırpınan halkını görerek gelen subayların ve neferlerin affetmez hınç ve intikam hislerinden de şüphesiz kuvvet almakta idi.» (Çankaya, 1958 baskısı, Dünya Yayınları, s. 212-213)
***
Yukarıdaki bölümü Falih Rıfkı, henüz İzmir yanarken sıcağı sıcağına yazıyor, daha sonra da Çankaya kitabında kullanıyor.
Falih Rıfkı’nın anlatımından çıkan temel noktalar şunlar:
İzmir’i, kente giren ilk birliklere kumanda eden «Sakallı» lakaplı Nureddin Paşayakmıştır.
Bu tercihte, çeşitli toplumsal kompleksler kadar, «aman azınlıklar ileride hak iddia etmesin» kaygısı da vardır.
Benzeri bir yakma faaliyeti 1915 tehcirinde Ermeni malları için de uygulanmıştır.
(Not: Soykırım mı, bilemem ama «etnik temizlik» olduğuna eminim.)
***
Ben olaya şöyle bakıyorum:
Nureddin Paşa’nın adamlarının ellerinde gaz tenekeleriyle oradan oraya koşuşturduğunu biliyoruz ama… Farz edelim ki İzmir’i, Rumlar (veya Ermeniler) tutuşturmuş olsun…
Şu kesin gerçek değişmez:
İzmir yangınını söndürmedik!
Kentin harap olmasına izin verdik…
O İzmir ki 1922‘de en ileri, en modern, en Batılılaşmış kentlerimizden biriydi. Hatta belki de birinciydi.
Ancak yanmasına izin verildi.
Peki yangını kim çıkardı?
Şöyle söyleyeyim: Yüzde 90 biliyoruz ama oran yüzde 100 olmadığı için, arada kalan yüzde 10‘luk cücükten hareket eden sansürcülerle uğraşmak zorunda kalıyoruz.
İzmir yangınını kimin söndürmediğini ise yüzde 100 biliyoruz.
Peki, bir soru daha: Bütün bunlar olurken «Büyük Kurtarıcı» neredeydi?
Artık ona da ben değil, liberalizmden ulusalcılığa savrulan arkadaşlar cevap versin.

13/09/2011 - Posted by | -Γενοκτονία στην Ανατολή, -Πολιτική, Μικρά Ασία

125 Σχόλια »

  1. Μεγάλη συγκίνηση. Πραγματικά. Ενας ολόκληρος κόσμος να σφαγιάζεται στην ποδιά των μεγάλων γεωπολιτικων ( και οχι μονο) συμφερόντων. Των λαθών ίσως, των φιλοδοξιών ενδεχόμενως.
    Ποιός ξεχνάει ;

    Σχόλιο από ritsmas | 14/09/2007

  2. […] Sep 15th, 2007 by roidis Μπορείτε να διαβάσετε από τον φίλο ιστολόγο Πόντος και Αριστερά. […]

    Πίνγκμπακ από μια άποψη του πόνου της Σμύρνης « Ροΐδη Εμμονες | 15/09/2007

  3. Σ’ευχαριστώ που μας «κουνάς» λίγο το μυαλό και μας ξαναθυμίζεις κάτι τέτοιο και μάλιστα τόσο όμορφα , πάνω στον …. ορυμαγδό των εκλογών . Μας …. χρειαζόταν … Εμένα τουλάχιστον μου χρειαζόταν , για να μη μιλάω εκ μέρους άλλων .
    ———————————
    Αν δεν κάνω λάθος , κάπου τώρα είναι (ήταν; ) και η θύμηση των Σεπτεμβριανών της Πόλης ….
    —————————–
    Σ’ευχαριστώ και πάλι .

    Σχόλιο από silia | 15/09/2007

  4. Oδός Μοργκεντάου (νύν 7ης Μάρτη) αρχίζει από τό τέλος τής Νεάπολης Κοκκινιάς, από τά γερμανικά, καί φθάνει, χύνεται στήν οδό Τζαβέλλα στήν λεγομένη «γέφυρα».

    Στό ύψος τού Αγίου Γεωργίου, υπάρχουν πάμπολλα προσφυγικά καί τρομακτικά όμορφες αυλίτσες, πάροδοι τής εν λόγω οδού.

    Σημαντική ζημία σ’αυτά έκανε ο πρό επταετίας σεισμός.

    Σχόλιο από vangelakas | 15/09/2007

  5. Μνήμες ξεθωριασμένες απ’ το χρόνο, μνήμες από τις πρώτες της ζωής μου, που φτάσανε στα παιδικά τ’ αυτιά μου από τις μάνας τη διήγηση, πού ‘τανε μάλλον μοιρολόγι! Μέσα σ’ αυτό το πλήθος του «συνωστισμού» η μάνα με όσους γλιτώσανε άλλα και όσους χάθηκαν.
    Σ’ ευχαριστώ για όσα μου ξαναθύμισες, αλλά και για
    …το αυριανό μνημόσυνο – εκλογές αύριο. Κάποιοι πρέπει να μάθουν ότι θυμόμαστε- γι αυτούς που χάθηκαν εκεί!

    Σχόλιο από Ίων | 15/09/2007

  6. όταν το πρωτοδιάβασα αυτό το βιβλίο έκλαιγα…

    και τα δάκρυα έχουν και μίσος για αυτούς που τα καπηλεύονται για τα δικά τους συμφέροντα…

    που τώρα το παίζουνε προστάτες αλλά τότε τους πουλήσανε

    γιατί στην συνέχεια του βιβλίου λέει και για την υποδοχή που είχανε από τα «αδέλφια» τους…

    Σχόλιο από cortlinux | 15/09/2007

  7. Στις μουσικές στις μυρωδιές
    εκείνης της πατρίδας
    εκεί που με καλεί μέσα στον ύπνο μου
    να πάω να συναντήσω

    Ευχαριστούμε ΠΟΝΤΟΣ και ΑΡΙΣΤΕΡΑ

    Σχόλιο από pandermali | 15/09/2007

  8. Μια τσιμεντούπολη πια και η Σμύρνη σαν την Αθήνα.Πήγα και στο Κορδελιό.Όλα απρόσωπα όπως όλες οι μεγαλουπόλεις .Πάλι καλά που υπάρχουν και τα μνημεία εδώ στην Ελλάδα…

    Σχόλιο από imikrimarika | 15/09/2007

  9. από http://aek.com/phpforum/viewtopic.php?t=4691&start=400

    100,000$ για την «αναθεώρηση» της καταστροφής της Σμύρνης (Με την καθοδήγηση του state department)

    Το περιοδικού State (Νοεμβριος 2000), το επίσημο περιοδικό του State Department φιλοξένησε άρθρο με τίτλο «Track Two : Beyond Traditional Diplomacy«. Track Two ονομάζονται οι διπλωματικές προσπάθειες για «εξομάλυνση» σχέσεων που γίνονται απο μη κυβερνητικά όργανα, και όπως μας ενημερώνει το State, οι πρωτοβουλίες αυτές προάγουν τα συμφέροντα των Η.Π.Α.!!!!!! Αυτός λέει είναι και ο λόγος που το state department εχει παίξει σημαντικό ρόλο βοηθώντας την «track two» ατζέντα του Πανεπιστήμιου Columbia στην περιοχή του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.

    Το άρθρο συνεχίζει αναφέροντας οτι οι Πρεσβείες στην ΑΘήνα, την Αγκυρα και τη Λευκωσία είναι πλήρως αφοσιωμένες στο να προωθούν τις δραστηριότητες «track two»

    Οι δημοσιοσχετιστες των Πρεσβειών δημιούργησαν προγράμματα ανταλλαγών για να ενισχύσουν την Ελληνοτουρκική συνεργασία μεταξύ διανοουμενων, δημοσιογράφων, ακαδημαϊκών και αρχαιολόγων.

    Απο τη συνάντηση ελλήνων και τούρκων βιομηχάνων στη Κωνσταντινούπολη.

    Μια ακόμα track two επιτυχία….

    Το προσωπικό μάλιστα των Πρεσβειών παρακολουθεί τα project αυτά που είναι σε τομείς όπως Πανεπιστημιακοι, Πολιτισμού κλπ.

    Ο Δημήτρης Σγουρος χειροκροτείται απο 5,000 Τούρκους στα πλαίσια μιας Track two διπλωματικής κίνησης

    Το πανεπιστήμιο της Columbia έκανε και ειδικά σεμινάρια για το προσωπικό των Πρεσβειών ωστε να κατανοήσουν καλύτερα τα του Track Two.

    Στο άρθρο γίνεται αναφορά στους σεισμούς Ελλάδας Τουρκίας και στο πως οι μετέπειτα κινήσεις (track two) οδήγησαν σε ένα θετικό κλίμα που συν τοις άλλοις έφερε σαν αποτέλεσμα το να συμφωνήσουν οι υπουργοί παιδείας Ελλάδος – Τουρκίας να εξαλείψουν αρνητικά στερεότυπα απο τα σχολικά βιβλία!!!!

    Το άρθρο συνεχίζει με διάφορες αναφορές σχετικά με το πως το πανεπιστήμιο της Columbia μέσο δραστηριοτήτων «track two» βοήθησε στις σχέσεις Ελλάδος – Τουρκίας.

    Και φτάνουμε τώρα στα της Σμύρνης.

    Σύμφωνα λοιπόν με το περιοδικό

    Μια πρωτοπoριακή δραστηριότητα επικεντρώθηκε στην κοινή ιστορία Ελλάδας – Τουρκίας. Ομάδες ερευνητών δημιουργήθηκαν για να εξετάσουν τα γεγονότα κατά την «πυρπόληση»-«καταστροφή» της Σμύρνης ή – ανάλογα με το πως το βλέπει κάθε έθνος – την φωτιά του Ιζμίρ!!!!!! Ακαδημαϊκοί – λέει το άρθρο – ετοιμάζουν παράλληλες και κοινές δημοσιεύσεις σαν μια αρχή για εθνικό διάλογο πάνω στα ιστορικά γεγονότα.

    Το άρθρο συνεχίζει τα περι των δραστηριοτήτων «track two» αλλά εμείς φυσικά θα επικεντρωθούμε στα της Σμύρνης.

    Οπως μπορείτε να δείτε και σεις απο την ενημέρωση για τις εξελίξεις του project που βρήκαμε, η Αμερική χορήγησε 84,000 ευρω (~100,000$) για την «επανεξέταση» απο κοινού των γεγονότων της Σμύρνης (και σειρά έχει η ελληνική επανάσταση). Οπως μάλιστα διαβάζουμε το project τελικά στηρίχθηκε απο το Τουρκικό πανεπιστήμιο Sabanci καθώς τα λεφτά απο την Αμερική πήγαν καθυστερημένα (λόγω των Αμερικανικων Εκλογών)…..

    δειτε και εσείς το άρθρο στο περιοδικό state
    http://www.state.gov/documents/organization/83352.pdf

    ————————————————-

    http://sgial.wordpress.com/2006/09/14/katastrofi-tis-smyrnis-1922/

    —————————————————————————-

    http://www.worldlingo.com/ma/enwiki/el/Great_Fire_of_Smyrna

    ——————————————————————————

    Δείτε και δω:

    http://iansta.blogspot.com/2006/04/1922_26.html

    Σχόλιο από περιοδικό state | 16/09/2007

  10. Ως και οι πέτρες της Ιωνίας γης αντηχούν την πανάρχαια ελληνικότητα και κλαίνε γοερά για την μεγάλη γενοκτονία…

    Παραθέτω ακολούθως στοιχεία για την πληθυσμιακή εξάπλωση του Γένους των Ελλήνων (από τον Δούναβη μέχρι τον Ευφράτη, που λέγει και η λαϊκή μούσα), προ της Καταστροφής, καθώς και για το μέγεθος της γενοκτονίας που έλαβε χώρα, κατά το προμελετημένο σχέδιο των Νεοτούρκων, κατά τα έτη 1910-1922.

    «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», Εκδοτική Αθηνών, 1977· τ. ΙΔ’ (1881-1913), «Η ζωή και η δράση των υπόδουλων Ελλήνων – Μικρά Ασία»

    Σελ. 370:

    […] Δίνοντας κάπως πιο συγκεκριμένη μορφή σ’ αυτή τη γενική παρατήρηση ο Κ. Dieterich, μιλώντας το 1915 και αυτός για τη διείσδυση του ελληνικού στοιχείου στις κοιλάδες της δυτικής Μικράς Ασίας, σημειώνει πως οι πόλεις με το πολυπληθέστερο ελληνικό στοιχείο τόσο στο βιλαέτι του Αϊδινίου, όσο και του Χουδαβεντικιάρ ήταν αυτές που βρίσκονταν πάνω στις σιδηροδρομικές γραμμές. Η Μαγνησία π.χ. είχε 11.000 Έλληνες σε συνολικό πληθυσμό 35.000. Στον Κασσαμπά η αναλογία ήταν 6.000 προς 23.000, στο Αλασεχίρ (Φιλαδέλφεια) 4.500 προς 22.000 και στο Αϊδίνι 8.500 προς 35.000.

    Όλη αυτή η οικονομική ζώνη είχε ως επίκεντρο τη Σμύρνη, μια πόλη όπου το ελληνικό στοιχείο είχε αυξηθεί σημαντικά από τις αρχές του 19ου αι. Το 1803 η Σμύρνη αριθμούσε 100.000 κατοίκους από τους οποίους το ένα τρίτο ήταν Έλληνες. Το 1850 από τους 125.000 κατοίκους Έλληνες ήταν οι 60.000. Το 1910 η αναλογία ήταν 225.000 προς 100.000. Αντίθετα, ο τουρκικός πληθυσμός έπεσε μέσα στα εκατό αυτά χρόνια από 75.000 σε 60.000 ή 50.000. Για ολόκληρο το σαντζάκι της Σμύρνης η στατιστική του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως του 1912 δίνει τους ακόλουθους αριθμούς: Τούρκοι 219.494, Έλληνες 449.044, Αρμένιοι 11.395, Βούλγαροι 415, Εβραίοι 18.130, ξένοι υπήκοοι 55.568· σύνολο 754.046. […]

    Σελ. 372:

    Η συνολική αριθμητική δύναμη του ελληνικού στοιχείου της Μικράς Ασίας δεν μπορεί να καθοριστεί με ακρίβεια, διότι δεν υπάρχουν αξιόπιστες στατιστικές. Ωστόσο η επίσημη οθωμανική στατιστική του 1910 και η στατιστική του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως του 1912 δεν παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές και επιτρέπουν να σχηματίσουμε κάποια εικόνα :

    ΣΥΝΟΛΟ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ (δεν περιλαμβάνεται η Κων/πολη)
    Επίσημη οθωμανική στατιστική 1910
    Στατιστική πατριαρχείου Κων/πόλεως 1912

    Τούρκοι [σ.σ. ορθότερα, μουσουλμάνοι]
    8.192.589 75,7% 7.048.662 72,7%
    Έλληνες 1.777.146 16,4% 1.782.582 18,4%
    Αρμένιοι 594.539 5,5% 608.707 6,3%
    Εβραίοι 39.370 0,4% 37.523 0,4%
    Λοιποί 219.451 2,0% 218.102 2,2%
    Σύνολο 10.823.095 100,0% 9.695.576 100,0%

    [Σ.σ. Και με αυτά τα πληθυσμιακά δεδομένα (κατά τις μετριοπαθέστερες εκτιμήσεις, η Ελλάς διεκδικούσε μόνον το 5% του μικρασιατικού εδάφους (περιοχή Σμύρνης)! (Οι Τουρκοκύπριοι, με το 18% του πληθυσμού στην Κύπρο, επήραν το 40% του εδάφους.) Και τολμούν σήμερα μερικοί αλήτες μισέλληνες ψευδολόγοι (Νακρατζάς, Τριαρίδης, Γαβριηλίδης κ.ά. προδότες) να ομιλούν θρασύτατα για αδικία εις βάρος των τούρκων! Έσσεται ήμαρ, άθλιοι!]

    «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», Εκδοτική Αθηνών, 1977· τ. ΙΕ’ (1913-1941), «Η καταστροφή της Σμύρνης και το ξερίζωμα του Μικρασιατικού Ελληνισμού – Η έκταση της καταστροφής»

    Σελ. 246-247:

    Ο συνολικός αριθμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας δεν μπορεί να προσδιοριστεί επακριβώς. Στα 1912, σύμφωνα με τη στατιστική του πατριαρχείου, υπήρχαν στη Μικρά Ασία 1.782.582 Έλληνες.

    Στην περίοδο των διώξεων, ιδίως κατά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, μετατοπίστηκαν ελληνικοί πληθυσμοί προς το εσωτερικό. Ο Γ. Σκαλιέρης (1922) γράφει ότι ο αριθμός των Ελλήνων της Μ. Ασίας ανερχόταν σε 2.568.351. Ό Macartney ανεβάζει το ελληνικό στοιχείο σε 2.000.000 περίπου άτομα· ο Puaux αναφέρει 1.715.000, ενώ ο sir E. Pears τους υπολογίζει γύρω στις 1.600.000 ψυχές·τέλος, ο R. Blanchard θεωρεί ότι περίπου 1.500.000 Έλληνες υπήρχαν στη δυτική Μικρά Ασία, δηλαδή από την περιοχή της Προύσας ως την περιοχή απέναντι από τη Ρόδο.

    Η περιοχή της Σμύρνης ξεχώριζε ως προς την αριθμητική υπεροχή του ελληνικού στοιχείου. Εκεί, όπως αναφέρει ο Δ. Πεντζόπουλος στο βιβλίο του «The Balkan exchange of Minorities and the Impact upon Greece», υπήρχαν περίπου 550.000 Έλληνες και 299.000 Τούρκοι, χωρίς να υπολογισθούν και 92.000 ακόμη κάτοικοι άλλων μειονοτήτων. Άλλη πληροφορία του J. Ancel στο βιβλίο του «Peuples et Nations des Balkans» (Paris 1926) αναφέρει ότι οι Έλληνες στην περιφέρεια της Σμύρνης ήταν ακόμα περισσότεροι, δηλαδή παραπάνω από 600.000. Έτσι, το ελληνικό στοιχείο στη Σμύρνη αποτελούσε το 60 % του συνολικού πληθυσμού. Μέσα στην ίδια την πόλη της Σμύρνης οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι Έλληνες ξεπερνούσαν τις 160.000 ή ακόμη και τις 200.000. Κατά τον Ι. Καψή υπήρχαν 165.000 Έλληνες και 80.000 Τούρκοι. Ο συνολικός πάντως πληθυσμός της πόλεως ξεπερνούσε τις 300.000. Ο Λ. Οικονόμος, υπολογίζει σε 400.000 τους κατοίκους της πόλεως. Η δυτική Μικρά Ασία μόνο, δηλαδή τα βιλαέτια Αϊδινίου, Προύσας και το σαντζάκι Βίγας είχαν ελληνικό πληθυσμό γύρω στο 1.000.000.

    Στα βιλαέτια Αδάνων και Άγκυρας, όπου δεν είχε φτάσει ο ελληνικός στρατός, υπήρχαν λιγότεροι από 150.000 Έλληνες, σύμφωνα με τη στατιστική του πατριαρχείου στα 1912. [Σ.σ. Ακόμη και στην Άγκυρα, Έλληνες!]

    Σε πόσες χιλιάδες ανέρχονται τα θύματα της μικρασιατικής καταστροφής δεν είναι δυνατό να υπολογιστεί με ακρίβεια. Κατά τον Πεντζόπουλο μόνο στη Σμύρνη έχασαν τη ζωή τους τις μέρες της πυρκαγιάς γύρω στα 12.000 άτομα, ενώ οι υλικές ζημιές ξεπερνούσαν τα 200.000.000 δολλάρια (ή πάνω από 40.000.000 λίρες Αγγλίας). Οι υλικές όμως ζημιές είχαν δευτερεύουσα σημασία σε σύγκριση με τις ανθρώπινες απώλειες. Ο Ι. Καψής ανεβάζει υπερβολικά τον αριθμό σε 1.000.000 θύματα. Ο Κ. Μισαηλίδης τα υπολογίζει σε 400.000, ενώ ο Σπ. Μαρκεζίνης σε 300.000. Ο Α. Α. Πάλλης γράφει ότι: «για τον αριθμό των ατόμων που χάθηκαν στα ενδότερα της Μικράς Ασίας και του Πόντου κατά την τραγική αυτή περίοδο δεν υπάρχουν, φυσικά, ακριβείς στατιστικές, αλλ’ ο αριθμός μπορεί να υπολογιστεί σε τουλάχιστο 640.000». Ο Κ. Τριανταφύλλου αναφέρει ότι στην Κιλικία, την Καππαδοκία και τον Πόντο τα θύματα του 1922 ανέρχονταν σε 100.000, αριθμό βέβαια κατά προσέγγιση, και όχι εξακριβωμένο. Από τις τρεις αυτές περιοχές κυρίως ο Πόντος είχε υποφέρει.

    Ως τις 29 Αυγούστου 1922 είχαν συγκεντρωθεί, όπως αναφέρει ο Λ. Οικονόμος, στα λιμάνια της δυτικής Μικράς Ασίας, στη Σμύρνη, στις Κυδωνιές, στα Μουδανιά, στο Γκεμλίκ, στο Δικελί, περίπου 500.000 πρόσφυγες. Σε 100.000 θεωρείται ότι ανερχόταν ο αριθμός των Ελλήνων προσφύγων στα Μουδανιά και το Γκεμλίκ. Ήδη είχαν εκπατρισθεί από τη Νικομήδεια μετά την αποχώρηση του αγγλικού και ελληνικού στρατού περίπου 35.000 Έλληνες, όπως γράφει ο Τριανταφύλλου, και άλλοι τόσοι σχεδόν από την Κιλικία μετά την αποχώρηση των Γάλλων. Ο ίδιος συγγραφέας αναφέρει ότι περισσότεροι από 1.000.000 διώχτηκαν προς τις ακτές.

    Το Σεπτέμβριο του 1922 πολλά πλοία μετέφεραν πρόσφυγες, κυρίως γυναικόπαιδα, στον Πειραιά, στα νησιά και αλλού, ιδίως μετά τη διαταγή του Νουρεντίν. Ο Α. Οικονόμος γράφει ότι στις 6 Σεπτεμβρίου ήδη 20.000 πρόσφυγες μεταφέρθηκαν από τη Σμύρνη στα νησιά και την ηπειρωτική Ελλάδα, ενώ περίμεναν άλλες 100.000. Ήδη ως τις 11 Σεπτεμβρίου 100.000 χριστιανοί πρόσφυγες είχαν βρει καταφύγιο στη Θεσσαλονίκη, στον Πειραιά και στα νησιά. Ο Χρ. Σολομωνίδης αναφέρει ότι, σύμφωνα με τον ανταποκριτή της «Tribune» του Σικάγου, τα γυναικόπαιδα και οι γέροι πού κατέφυγαν ως πρόσφυγες στη Σμύρνη και σώθηκαν ανήλθαν σε περισσότερες από 250.000. Ο Λ. Οικονόμος αναφέρει ότι ως το τέλος Σεπτεμβρίου είχαν μεταφερθεί στα νησιά, στη Θράκη και γενικά στην ηπειρωτική Ελλάδα 750.000 πρόσφυγες, αριθμό που αναφέρει και ο Πεντζόπουλος. Ειδικότερα, στη Θεσσαλονίκη είχαν μεταφερθεί περισσότεροι από 100.000, στη Θράκη και τα νησιά περίπου 120.000, στη Μυτιλήνη 130.000, στη Χίο 60.000, στη Σάμο 15.000, στον Πειραιά 50.000, στην Κρήτη 27.500. Στις 10 Οκτωβρίου, περίπου 20.000 ορφανά Ελλήνων και Αρμενίων παρέμεναν ακόμα στην Τουρκία, περιμένοντας τη μεταφορά τους στην Ελλάδα. Μετά τη συμφωνία για την ανταλλαγή των πληθυσμών, καθώς γράφει ο Μ. Ροδάς, «ο αριθμός των ανταλλαξίμων κατά μέσον όρον ανήλθεν σε 180.000 άτομα».

    Συνήθως ο συνολικός αριθμός των προσφύγων στρογγυλοποιείται σε 1.500.000, αριθμός που αντιπροσώπευε «το 1/4 του ολικού πληθυσμού της Ελλάδος», κατά τον Πεντζόπουλο. Αυτό τον αριθμό αναφέρει και ο Τριανταφύλλου. Σύμφωνα με το Μ. Ροδά «μέχρι σήμερον ακριβής στατιστική των προσφύγων δεν εγένετο, αλλά κατά τους ασφαλεστέρους υπολογισμούς, ο αριθμός των ανήλθεν εις 350.000 οικογενείας, ήτοι 1.400.850 άτομα».

    Ο Μιχ. Γ. Θεοτοκάς, νομικός σύμβουλος της ελληνικής αντιπροσωπίας στη Συνδιάσκεψη της Λωζάννης, στη μελέτη του «Περί Ανταλλαγής Πληθυσμών», αντλώντας τους αριθμούς από τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της η ελληνική αντιπροσωπία στη Συνδιάσκεψη της Ειρήνης και από τα στοιχεία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αναφέρει συγκεκριμένα ότι το 1914 ο πληθυσμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας ήταν 1.700.000 περίπου και της Κωνσταντινουπόλεως και της περιοχής της 400.000. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου πολέμου, με τους εκτοπισμούς και τα διαβόητα «αμελέ ταμπουρού», εξοντώθηκαν 300.000 Έλληνες Μικρασιάτες. Συνεπώς στο τέλος του πολέμου στα 1920, το ελληνικό στοιχείο της οθωμανικής αυτοκρατορίας έφτανε το 1.800.000. Οι Κεμαλικοί εξολόθρευσαν γύρω στις 100.000. Στο 1921 διώχτηκαν από την Κιλικία και τη Νικομήδεια στην Ελλάδα περίπου 70.000 και από τον Αύγουστο ως τον Οκτώβριο του 1922 από τη Μικρά Ασία και τη Θράκη περίπου 900.000. Με αυτά τα δεδομένα, όταν άρχισε ή Συνδιάσκεψη της Λωζάννης την 1η Νοεμβρίου 1922 έμεναν ακόμα στην Κωνσταντινούπολη και στα περίχωρά της περίπου 300.000 Έλληνες και στη Μικρά Ασία άλλες 400.000.

    (από το μπλογκ: «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος»)

    Σχόλιο από Πόντιος | 24/09/2007

  11. Xaxa tourkoi ekapsan tourkous. Telikoi xamenoi oi Ellhnes pou anexthkan tis ordes twn tourkosporwn sta Ellhnika edafh…

    Σχόλιο από gamian | 07/10/2007

  12. «Παρά το μικρό αριθμό τους, η αντιπολεμική δράση τους είχε μεγάλο μερίδιο στην ήττα του ελληνικού ιμπεριαλισμού

    Epeidi oi aitioi den einai mono oi kemalikoi kai oi Dexioi!!!

    Opos elegan kai kapoioi ratsistes anti-mikrasiates elladites: «Mikra Asia… to elliniko VIETNAM«:

    ——————————————————————————————————–
    Οι εφημερίδες των στρατιωτών του Μικρασιατικού Μετώπου 1921-22

    του Δημήτρη Χαροντάκη

    Μία από τις άγνωστες ώς τώρα πλευρές του μικρασιατικού πολέμου –κι όχι τυχαία, αφού δεν υπάρχει το απαιτούμενο αρχειακό υλικό, αλλά και οι μαρτυρίες είναι εξαιρετικά περιορισμένες– είναι οι χειρόγραφες εφημερίδες που εκδίδονταν, οι περισσότερες νομίμως, από τους στρατιώτες στο Μέτωπο. Πρόκειται για μία όντως άγνωστη, εν πολλοίς, πλευρά της ελληνικής εκστρατείας στην Μικρά Ασία, αλλά ωστόσο εξαιρετικά σημαντική. Και τούτο για δύο λόγους:

    * πρώτον, καταδεικνύει το κλίμα, τις διαθέσεις και το ηθικό που επικρατούσε στον ελληνικό στρατό, των χιλιάδων εκείνων ανθρώπων που κλήθηκαν να υλοποιήσουν το αίτημα της «Μεγάλης Ιδέας» του ελληνικού κεφαλαίου της διασποράς, πολεμώντας ορισμένοι μάλιστα από το 1916, και

    * δεύτερον, αποκαλύπτει το έδαφος στο οποίο έδρασε μία χούφτα –όχι περισσότεροι από 200 αγωνιστές– κομμουνιστών στρατιωτών εναντίον του πολέμου. Παρά το μικρό αριθμό τους, η αντιπολεμική δράση τους είχε μεγάλο μερίδιο στην ήττα του ελληνικού ιμπεριαλισμού.

    Το αρχειακό υλικό, λοιπόν, που υπάρχει είναι ελάχιστο, αλλά ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο, ακόμη πιο σπουδαίο. Στις συλλογές του Ε.Λ.Ι.Α. βρίσκεται ένας μικρός αριθμός χειρόγραφων εφημερίδων. Συγκεκριμένα υπάρχουν:

    Πυρ, Σατυρική Εφημερίς 43ου Πεζικού Συντάγματος, αρ. φύλλων 4 και 5 (12/6/1922 και 19/6/1922).

    Αραμπάς, Η Επιθεώρησις του Μετώπου, αρ. φύλλου 7-8 (3/4/1922).

    Η Φούντα, 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων. Στρατηγείον Β΄ Σώματος Στρατού, 3 φύλλα: 24/4/1922, 19/6/1922, 3/7/1922.

    Η Λόγχη, Β΄ Σώμα Στρατού 4 φύλλα: (16/4/1922, 7/5/1922, 14/5/1922, 28/5/1922).

    Το Τσαρούχι, ΧΙΙΙ Μεραρχία Επιτελείον αρ. φύλλου 20 (15/5/1922).

    Εξαιρετικά σπάνια και πολύτιμη για την ιστορία του τύπου του Μετώπου είναι η μαρτυρία του δημοσιογράφου Κ.Θ. Παπαλεξάνδρου, που δημοσιεύτηκε στο λογοτεχνικό περιοδικό Ελληνικά Γράμματα που εξέδιδαν οι Κ. Μπαστιάς και Β. Μαλατάκης, στο τεύχος 41 (έτος Γ΄, τόμ. Δ΄), στις 15 Φεβρουαρίου 1929.

    Πόσες και ποιες ήταν

    Ο Παπαλεξάνδρου εκτιμά πως το σύνολο των εφημερίδων ήταν «καμιά εικοσαριά υπολογίζω απ’ όσα στοιχεία κατέχω». Ο ίδιος αναφέρει τους τίτλους: Αρβύλλα, Φούντα, Αραμπάς, Εφημερίς των Χαρακωμάτων, Καραβάνα, Φερετζές, Σούσουρο, Φορείον, Μανιβέλα, Τσαρούχι της ΧΙΙI Μεραρχίας και Τσαρούχι του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων, Σκαπάνη της Διλοχίας Μηχανικού, Πυρ, Καρακάξα της ΙV Μεραρχίας, Σαγγάριος του 46 Συντάγματος Πεζικού και Λόγχη. Σύνολο 16 εφημερίδες. Συμπληρώνει όμως ότι «βέβαια θα βγήκαν κι άλλες, μα εγώ τουλάχιστο δεν ανακάλυψα τα ίχνη τους». Αξίζει να σημειωθεί ότι την ύπαρξη των εφημερίδων Τσαρούχι του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων, Σκαπάνη της Διλοχίας Μηχανικού, Καρακάξα της IV Μεραρχίας, Σαγγάριος του 46 Συντάγματος Πεζικού, που αναφέρει ο Παπαλεξάνδρου, τις γνωρίζει από τις αναφορές που κάνει σ’ αυτές (εξαγγελίες κ.λπ.) η Αρβύλλα.

    Από άλλες μαρτυρίες γνωρίζουμε ότι ο συνεκδότης της Φούντας, ο γνωστός αγωνιστής (και δημοσιογράφος του Ριζοσπάστη αρχικά και της Καθημερινής αργότερα) που χάθηκε πρόωρα το 1929 στο ατύχημα της κατάρρευσης του καφενείου «Πανελλήνιον», Γιώργης Νίκολης (ο δεύτερος εκδότης της Φούντας ήταν ο επίσης μετέπειτα δημοσιογράφος Θ. Μαλαβέτας), εξέδιδε, μάλλον παράνομα, και την Μπολσεβία (περιοδικό Σπάρτακος τεύχος 8-9, Φλεβάρης–Μάρτης 1931). Στη Σμύρνη η ομάδα που είχε συγκροτήσει ο Παντελής Πουλιόπουλος εξέδιδε παράνομα τον Κόκκινο Φρουρό με τον πολύγραφο του Συντάγματος των τηλεγραφητών, όπως επίσης και το Μποεμιό, από τον οποίο κυκλοφόρησαν 2-3 φύλλα και ήταν μάλλον νόμιμος (Κ. Καστρίτης, Ιστορία του Μπολσεβικισμού–Τροτσκισμού στην Ελλάδα, Αθήνα, Εργατική Πρωτοπορία, χ.χ.). Σύνολο δηλαδή 19 εφημερίδες.

    Εξάλλου, μια από τις σπουδαιότερες παρατηρήσεις που κάνει ο Παπαλεξάνδρου είναι πως στις εφημερίδες του Μετώπου «Πατριωτικό αίσθημα αγνό, πηγαίο δε συναντά κανείς, κάπου-κάπου προβάλλει κάποια νότα πατριωτισμού, ψυχρή όμως, ξέθωρη, ρουτινιέρικη σαν “κατ’ επιταγήν”». Η διαπίστωση αυτή καταγράφει ουσιαστικά το έδαφος πάνω στο οποίο βασίστηκε η αντιπολεμική προπαγάνδα των κομμουνιστών στρατιωτών και εξηγείται το σημαντικό αποτέλεσμα που είχε, δυσανάλογο φυσικά με τον μικρό τους αριθμό.

    Πότε εκδόθηκαν και γιατί

    Ας εξετάσουμε όμως πότε εκδόθηκαν αυτές οι εφημερίδες και για ποιο λόγο. Ο Παπαλεξάνδρου αναφέρει συγκεκριμένα «Από την πλήξη και την ανία εφύτρωσαν κ΄ οι εφημερίδες του Μικρασιατικού Μετώπου στα 1921- 22. Σκεφθήτε: Είχε γυρίσει ο στρατός από την εκστρατεία του Σαγγαρίου κ΄ εγκαταστάθηκε σε μόνιμες κατασκηνώσεις. Πολεμικές επιχειρήσεις δε γινότανε παρά αργά και πού, στα προχωρημένα φυλάκια μερικές αψιμαχίες, και στα μετόπισθεν συμπλοκές με τους Τσέτες. Γυμνάσια δεν έκαναν. Τι γυμνάσια να κάνουν στρατιώτες, που φορούσανε το χακί πέντε και δέκα χρόνια κ΄ είχανε πάει εκστρατείες κ΄ εκστρατείες; Εφημερίδες από την Αθήνα έφθαναν αργά και πού: Τις εκρατούσαν στα μετόπισθεν. Και τι να διαβάση κανείς; Ερχόντανε σαν από άλλο κόσμο. Γράμματα λιγώτερα. Τόσα χρόνια όσοι ήτανε στο Μέτωπο είχανε ξεχαστεί από δικούς και φίλους, κ΄ οι ίδιοι ξεχάσανε τα σπίτια τους: είχανε πια μάνα, πατέρα, γυναίκα, παιδιά; Εζούσαν σαν άποικοι σ’ ένα έρημο νησί. Κ΄ η πλήξη μεγαλύτερη γιατί δεν είχανε δουλειά κ΄ έλειπεν η γυναίκα, εχτός από μερικές “δημόσιες” στα μετόπισθεν –κινητά χαμαιτυπεία να πούμε– συντρίμμια σωματικά και ηθικά για να φτάσουν ώς τα βάθη της Μικρασίας να εμπορευτούνε τη σάρκα τους κι αν περνούσε καμιά φορά κανένας θίασος, μπουλούκι δηλαδή ηθοποιών, που νάχη και θηλυκό προσωπικό – να ξεχαζευτούνε τα παιδιά κοιτώντας φουστάνι. Γιατί οι Τουρκάλες των χωριών, αυτές δεν λογαριάζονταν γυναίκες. Και σάμπως ήτανε μία η μέρα ή δυο για να περάσουν; Μήνες ολάκαιροι. Κι ούτε κουβέντα γι’ απόλυση. Κι ύστερα, το Μέτωπο είχεν αποκτήσει μιά ζωή δική του, με δική του ψυχολογία, δικά του συμφέροντα, δικά του αισθήματα και πάθη, δική του κίνηση, δικό του κουτσομπολειό – που ούτε υποπτευότανε ο τύπος των Αθηνών. Η περίεργη αυτή κοινωνία είχε τις ανάγκες της, μία από αυτές ήτανε και η επικοινωνία των μελών της».

    Κι ο Παπαλεξάνδρου προσθέτει «Έτσι εφύτρωσεν η πρώτη εφημερίδα του Μετώπου. Αμέσως άρχισαν από παντού να ξεπετιούνται κι άλλες».

    Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις που κάνει ο συγγραφέας του άρθρου των Ελληνικών Γραμμάτων είναι πως «μπορεί αποτέλεσμα, μπορεί κ΄ αιτία, οπωσδήποτε σύμπτωμα να ήταν της παράλυσης της πειθαρχίας». Ο ίδιος δεν γνωρίζει ποια ήταν η πρώτη εφημερίδα, αλλά υποθέτει ότι πρέπει να ήταν η Αρβύλλα «που το πρώτο της φύλλο υπολογίζω να βγήκε στις 5 Δεκεμβρίου 1921» ενώ το τελευταίο φύλλο που φαίνεται να εκδόθηκε ήταν του Αραμπά, στις 10 Ιουλίου 1922, δηλαδή λίγες μόλις εβδομάδες πριν από την κατάρρευση του Μετώπου.

    Η ύλη, οι εκδότες και η διακίνησή τους

    Ας δούμε όμως τι γράφει για τους εκδότες τους και το εύρος της διακίνησης τους: «Οι τίτλοι όλων των εφημερίδων του Μετώπου είναι δηλωτικοί του σώματος που βγαίναν και μάλλον σατυρικοί […]. Οι εκδότες στρατιώτες συνήθως ή υπαξιωματικοί, γραφείς προφανώς, μα και μιας–δυο αξιωματικοί κατώτεροι, συνεργάται “οι καλύτεροι λόγιοι” του σώματος. Οπωσδήποτε έβγαιναν με την άδεια και με την επίβλεψη των διοικητών των σωμάτων και των επιτροπών ψυχαγωγίας των στρατιωτών. Σε μία-δύο βρήκα και ίχνη λογοκρισίας: αράδες σβησμένες με μαύρη σινική μελάνη. Όπως μου είπεν ο συνάδελφος κ. Μαλαβέτας συνέβη να περάσουν κι από το στρατοδικείο συντάκτες εφημερίδων του Μετώπου. Οι περισσότερες χειρόγραφες, μερικές γραφομηχανημένες, πολλές χειρόγραφες ή γραφομηχανημένες βγαλμένες σε πολύγραφο. Πόσα αντίτυπα έβγαζαν; Αναλόγως της ανάγκης, οπωσδήποτε όχι περισσότερα από διακόσια. Συνδρομή ελάχιστη, οι περισσότερες μάλιστα μοιράζονταν δωρεάν στους γραμματισμένους του σώματος, μερικές είχαν ορίσει συνδρομή μια ή δύο κόλλες χαρτί του γραψίματος για να εξασφαλισθή η εκτύπωση. Τυπογραφικές εγκαταστάσεις είχαν σε διάφορα γραφεία των σωμάτων ή σε καντίνες, έβγαιναν με τη γραφομηχανή ή το πολύγραφο του σώματος. Τυπωμένη δεν εβγήκε καμμιά, αφού τυπογραφεία δεν υπήρχαν στο Μέτωπο. Απ’ όσες έχω μια μόνο, η Καραβάνα ήταν δισεβδομαδιαία, οι άλλες έβγαιναν κάθε εβδομάδα, συνήθως την Κυριακή […]. Μια μόνο ο Αραμπάς ήταν περιοδικό καθαρό. Τα σχήματα τους διάφορα, μα γενικά μικρά.. Η Αρβύλλα είχε το μεγαλύτερο σχήμα –μικρό ημίφυλλο– μα ήταν δισέλιδη. Σχήμα και μέγεθος της Νέας Ημέρας περίπου μονόφυλλο – δισέλιδο. Άλλες μικρότερες –σχήμα τέταρτο ή όγδοο– ήταν τετρασέλιδες, μια δυο πολυσέλιδες. Ο Αραμπάς σχήμα δέκατο έκτο μεγάλο, πλάγια βιβλιοδετημένο με εξώφυλλο χρωματιστό εικονογραφημένο – βγήκε και με δώδεκα σελίδες. Όλες σχεδόν εικονογραφημένες: διάφοροι ερασιτέχνες σκιτσογράφοι και ζωγράφοι τις εστόλιζαν με εικόνες, μιμήσεις τις περισσότερες των εικονογραφημένων εφημερίδων και περιοδικών, που έφθαναν στο Μέτωπο, μερικές και πρωτότυπες. Η ύλη των εφημερίδων του Μετώπου ήταν γενικά σατυρική, αφού για ψυχαγωγία έβγαιναν και για να σκοτώνουν την ώρα τους όσοι τις έγραφαν και τις εδιάβαζαν. Δυστυχώς σπάνια βρίσκει κανείς πρωτοτυπία. Ό,τι δημοσιευότανε ήταν μίμηση και μάλιστα κακών προτύπων μίμηση. Χρονογραφήματα τραβηγμένα στο σαχλότερο, ή σαχλά μ’ όλη τη διάθεση του συντάκτη, άρθρα γυρισμένα στην αρλούμπα, ποιήματα σατυρικά, ευζωνική συνεργασία, επιστολές γυναικών νεόπλουτων που σκοτώνουν τα ελληνικά και τα γαλλικά, ευαγγέλιο παραμορφωμένο για κοροϊδία προσώπων και γεγονότων, επιστολές δασκάλων σε γελοία καθαρεύουσα, ειδήσεις τερατολογικές, αγγελίες αστείες, μετάφραση δήθεν γαλλικών μυθιστορημάτων με μαργαρίτες μεταφραστικούς και λεκτικούς […]. Πού και πού αναβρύζει κάτι πηγαίο, αυθόρμητο, φρέσκο. Αυτή δε είναι η πιο ενδιαφέρουσα ύλη, γιατί εκτός απ’ τη φρεσκάδα της, μας πληροφορεί, αυτή κυρίως, για τη ζωή του Μετώπου».

    Και ο Παπαλεξάνδρου συνεχίζει «Η σάτυρα –αυθόρμητη ή μίμηση– χτυπούσε κυρίως διάφορους τύπους ή κορόιδευε διάφορα παρατράγουδα, που εγίνοντο στο Μέτωπο. Ο Κεμάλ και οι Τουρκαλάδες έδιναν συχνότατα το θέμα της σάτυρας. Έφθανε κάποτε να πειράζονται και αξιωματικοί ανώτεροι, ελαφρά εννοείται και σκεπασμένα. Kάτω από τις γραμμές εσπάραζαν οι καϋμοί των στρατιωτών του μετώπου, η αδημονία για την απόλυση, η πίκρα για τη λησμονιά συγγενών και φίλων, το μπούχτισμα για τις σάπιες ρέγγες, την αχώνευτη κουραμάνα και το άθλιο συσίτιο που μοιραζόταν, ο πόθος της γυναίκας, η λαχτάρα της θαλπερής ειρηνικής ζωής».

    Η Αρβύλλα

    Η πρώτη εφημερίδα που εκδόθηκε, λοιπόν, ήταν η Αρβύλλα στη ΧΙΙη Μεραρχία, ως «εβδομαδιαία σατυρική φανταρίστικη επιθεώρηση του Μετώπου» και εκτιμάται ότι το πρώτο της φύλλο κυκλοφόρησε στις 5 Δεκεμβρίου 1921. Ήταν δισέλιδη, χειρόγραφη, βγαλμένη σε πολύγραφο. Δίπλα στον τίτλο έχει έμβλημα μία αρβύλλα, απ’ όπου ξεπετιέται ένα κεφάλι φαντάρου με πέννα στο αυτί και τρίστηλη διάταξη ύλης. Το φύλλο της 26 Ιουνίου 1922, όπως αναφέρει ο Παπαλεξάνδρου, που φέρει τον αύξοντα αριθμό 25, είναι τετρασέλιδο σε σχήμα όγδοο.

    Η Φούντα

    Η Φούντα πρωτοκυκλοφόρησε χειρόγραφη στις 20 Φεβρουαρίου 1922, εξασέλιδη, σε χαρτί κοινό του γραψίματος, ριγωμένο, με έξοδα του Συντάγματος των Ευζώνων του Πλαστήρα. Ο τίτλος του φύλλου ήταν δίχρωμος με μπλε και κόκκινο μολύβι, ένα φέσι κόκκινο και μπλε μακριά φούντα. Στο κάτω μέρος ήταν το σκίτσο ενός τσολιά και η ταυτότητά της: «Διεύθυνσις: Θ. Μαλαβέτα, βγαίνει: όταν βαρυέται να κάθεται μέσα, γραφεία: εις τα νεόδμητα μέγαρα της χαράδρας, τυπογραφεία: τα ηλεκτροκίνητα του κ. Κονδυλοφόρου, τιμή: ακόμη δεν την έχασεν η Φούντα γιατί είναι μικρή, συνδρομαί: όποιος διαβάζει να μας στέλνει μία κόλλα του παρόντος μεγέθους». Μετά από ορισμένα φύλλα η Φούντα βγαίνει σε πολύγραφο, δακτυλογραφημένη και εξασέλιδη. Όπως προαναφέρθηκε, συνεκδότης της Φούντας ήταν ο Γ. Νίκολης, για τον οποίο ο Μαλαβέτας γράφει στη νεκρολογία του (δημοσιεύεται στο τεύχος 43 του περιοδικού Ελληνικά Γράμματα στις 15 Μαρτίου 1929): «Διωγμένος απ’ το Στρατηγείο μιας Μεραρχίας στο οποίο υπηρετούσε, εστάλη στο Σύνταγμα μας κατέχον γραμμή προκαλύψεως. Εκεί τον εγνώρισα τον Δεκέμβριο του 1921 […]. Έζησε τα παιδικά του χρόνια κοντά στα λιγνιτορυχεία της Κύμης και εγνώρισε την εργατική δυστυχία και αθλιότητα. Η ιδιοσυγκρασία του τον έφερε κοντά στους αδικουμένους κ’ η ψυχή του επανεστάτησε. Όταν πήγε στο στρατό ήταν διαμορφωμένος επαναστάτης». Στο Κοινωνιολογικόν και Πολιτικόν Λεξικόν του Ανεξάρτητου (Αθήνα 1934, σελ. 355) αναφέρεται ότι «ένοπλα μέλη της Κομμουνιστικής Ενώσεως μεταφέρουν εις το Μέτωπον ένα πολύγραφον, με τον οποίο τυπώνεται και διανέμεται εις τους φαντάρους ένα αντιμιλιταριστικόν περιοδικόν, η Φούντα του μακαρίτη Γ. Νίκολη». Τούτο δηλαδή αποδεικνύει ότι ο Νίκολης ήταν ήδη κομμουνιστής (μετά την απόλυση του από το στρατό αναδείχθηκε σε στέλεχος του ΣΕΚΕ και του ΚΚΕ και εν συνεχεία της Αριστερής Αντιπολίτευσης μαζί με τον Π. Πουλιόπουλο, μέχρι τον τραγικό θάνατο του) και ότι η έκδοση της Φούντας ήταν μία καλυμμένη πολιτική δραστηριότητα, ενταγμένη στα πλαίσια της κομμουνιστικής αντιπολεμικής προπαγάνδας του Μετώπου.

    Ο Αραμπάς

    Ο Αραμπάς ήταν περιοδικό και έβγαινε στο 2ο Λόχο Τηλεγραφητών του Β΄ Σώματος Στρατού, πολυσέλιδο (έφτανε μέχρι 12 σελίδες), με χρωματιστό εικονογραφημένο εξώφυλλο. Δίπλα στον τίτλο υπήρχε ένας πετεινός επάνω σε έναν αραμπά να χαιρετίζει με το χαρούμενο λάλημα του την ανατολή του ηλίου. Το πρώτο φύλλο εκδόθηκε στις αρχές Φεβρουαρίου του 1922 και όπως σημειώνει ο Παπαλεξάνδρου «αφιέρωνε σελίδες ολόκληρες για γελοιογραφίες. Δημοσιεύει και τοπία και σκίτσα ερασιτεχνών ζωγράφων του Μετώπου, που έχουν κάποια πρωτοτυπία. Χειρόγραφος, εννοείται, πολυγραφημένος. Μοιραζόταν δωρεάν. Η ύλη του η φιλολογική όχι άξια λόγου, η ευθυμογραφική μας δίνει κάποιαν εικόνα της ζωής του Μετώπου. Ως έκδοση είναι η καλύτερη απ’ όλες τις εφημερίδες και τα περιοδικά του Μετώπου».

    Η Εφημερίς των Χαρακωμάτων

    Η Εφημερίς των Χαρακωμάτων εβδομαδιαία επιθεώρησις του 33ου Συντάγματος πεζικού εκδόθηκε στα μέσα Μαΐου 1922, «τετρασέλιδη, σε χαρτί γραψίματος, χειρόγραφη πολυγραφημένη. Στην ύλη της τίποτα το εξαιρετικό».

    Η Καραβάνα

    Η Καραβάνα εκδόθηκε στην V Μεραρχία, στις αρχές Απριλίου 1922 «σε χαρτί γραφομηχανής –δύο κόλλες από την μια μεριά μόνο γραμμένες και πιασμένες με καρφίτσα– είχε τιμή 30 λεπτά το φύλλο και συνδρομή δύο δραχμές το μήνα. Διευθυντής ανθυπολοχαγός Διαμαντόπουλος Φώτης. Αργότερα, από το 5ο φύλλο (1η Μαΐου) γίνεται δισεβδομαδιαία, μεγαλώνοντας το σχήμα της –τέταρτο– αλλά δισέλιδη. Σε πολύγραφο πια. Η ύλη της πολύ ενδιαφέρουσα για την κίνηση και τη ζωή του τομέα».

    Άλλες εφημερίδες

    Ανάλογες ήταν και οι εφημερίδες Ο Φερετζές της ΙΧης Μεραρχίας, το Σούσουρο του 26ου Συντάγματος Πεζικού, το Φορείον της 10ης Μοίρας τραυματιοφορέων, του οποίου η τιμή κάθε φύλλου ήταν «ένα κουτί κόνεως φθειροκτόνου και συνδρομή την επιστροφή του φύλλου μετά την ανάγνωση του» και παρακαλούσε «τους αναγνώστας ν’ αποφεύγωσι τας κρίσεις επί της ύλης του φύλλου». Από τις αρχαιότερες εφημερίδες του Μετώπου ήταν η Μανιβέλα, «κάποιας μοίρας αυτοκινήτων». Το Πυρ εκδιδόταν από το 43ο Σύνταγμα Πεζικού και διέθετε διευθυντή, αρχισυντάκτη και διαχειριστή, ενώ η συνδρομή του ήταν 3 δραχμές το τρίμηνο για τους οπλίτες και 6 για τους αξιωματικούς. Το Σούσουρο, αγνώστων λοιπών στοιχείων, έκανε κατά τον Παπαλεξάνδρου ειδικό αφιέρωμα «στη μνήμη των πεσόντων κατά τας επιχειρήσεις Ιουνίου-Ιουλίου 1921», στο 3ο του φύλλο της 17 Ιουνίου 1922. Τα ονόματα των πεσόντων δημοσιεύονται μέσα σε πλαίσιο στην πρώτη σελίδα. Η Λόγχη εκδιδόταν στο ΙΙ Σώμα Στρατού.

    Κομμουνιστικές εφημερίδες

    Η εφημερίδα Κόκκινος Φρουρός εκδιδόταν παράνομα στη Σμύρνη και συγκεκριμένα στο Σύνταγμα Τηλεγραφητών, με τον πολύγραφο του συντάγματος, από μία ομάδα κομμουνιστών στρατιωτών που είχε συγκροτηθεί από τους Π. Πουλιόπουλο, Ι. Μοναστηριώτη, Μιχ. Οικονόμου και Μπονάνο και συνεργαζόταν με τον Σοσιαλιστικό Όμιλο των Ελλήνων της Σμύρνης, που είχε επικεφαλής τον Μ. Ζαφειριάδη και τον Σοσιαλιστικό Όμιλο των Τούρκων με επικεφαλής τον Αλή. Οι συντάκτες του Κόκκινου Φρουρού είχαν «φτιάξει μία ομάδα συμπαθούντων που έβγαζαν το Μποεμιό, καμουφλαρισμένο όργανο προπαγάνδας, που βγήκε σε 2- 3 φύλλα» (Κ.Καστρίτης ό.π., σελ. 68–71). Για τη δράση τους αυτή, εξάλλου, οι Πουλιόπουλος και Μοναστηριώτης συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας και της ανηθικότητας. Ο Μοναστηριώτης στάλθηκε στην ΧΙη Μεραρχία όπου και κατάφερε να απαλλαγεί, ενώ ο Πουλιόπουλος δραπέτευσε με την κατάρρευση του Μετώπου, μαζί με το δεσμοφύλακά του και μετέπειτα σύντροφό του Β. Νικολινάκο.

    Ορισμένα βιογραφικά στοιχεία

    Τους μόνους εκδότες από τις παραπάνω εφημερίδες που γνωρίζουμε είναι οι Γ. Νίκολης και Π. Πουλιόπουλος (για τον Θ. Μαλαβέτα, εκτός από την επαγγελματική ιδιότητα του δημοσιογράφου, δεν γνωρίζουμε τίποτε άλλο).

    Ο Γιώργης Νίκολης γεννήθηκε σε ένα χωριό κοντά στην Κύμη της Εύβοιας, ακολούθησε γυμνασιακές σπουδές στη Χαλκίδα και ύστερα «ήρθε στην Αθήνα και ενεγράφη στα Νομικά. Φοιτητής ήταν όπως όλα τα φτωχά παιδιά που γράφουνται στο Πανεπιστήμιο, παρακολουθούσε δηλαδή όσες ώρες μπορούσε παραδόσεις και τις άλλες, τις περισσότερες, δούλευε. Η κλίσις του στη δημοσιογραφία εξεδηλώθη από τότε, αν και ήταν ακόμη η εποχή που το επάγγελμα ως μόνο όφελος είχε την στέρηση και την αβεβαιότητα. Αυτά όμως δεν τον επτόησαν και πέτυχε να δουλέψη στην Ακρόπολι παρακολουθώντας τον Γαβριηλίδη. Έπειτα, στα 1919 εστρατεύθη. […] Όταν πήγε στο στρατό ήταν διαμορφωμένος επαναστάτης […]. Ότι είχε αφήσει ημιτελές σε διδαχή, προσπαθούσε να το συμπληρώση εκεί. Εδιάβαζε ότι ήταν δυνατό να φθάση ώς εκεί, εφημερίδες, βιβλιαράκια, περιοδικά. Στο τέλος παρουσιάστηκε αυτοδίδακτος σε δύο γλώσσες. Τότε εβγάλαμε μαζί τη Φούντα, είμαστε συνδιευθυνταί, μα αυτός ήταν κυρίως η ψυχή της». Αυτά γράφει μεταξύ άλλων ο Θ. Μαλαβέτας. Μετά την αποστράτευση του, ο Νίκολης ήταν από τους πρωταγωνιστές του κινήματος των παλαιών πολεμιστών. Ανέλαβε πρώτος γραμματέας της Ομοσπονδίας Παλαιών Πολεμιστών και αρθρογράφος του Παλαιού Πολεμιστή. Ήταν επίσης μέλος του ΚΚΕ, αναδείχθηκε στη Κεντρική Επιτροπή του Κόμματος και εργάστηκε στο Ριζοσπάστη ως αρχισυντάκτης. Ανήκε στην αντιπολιτευτική τάση των Πουλιόπουλου – Γιατσόπουλου και ήταν από τα βασικά στελέχη της Ενωμένης Αντιπολίτευσης του ΚΚΕ αρχικά και της Αριστερής Αντιπολίτευσης αμέσως μετά. Εργαζόταν στην εφημερίδα Καθημερινή. Σκοτώθηκε στην κατάρρευση του καφενείου «Πανελλήνιον» στα Χαυτεία στις αρχές του 1929. Από το ίδιο ατύχημα τραυματίστηκαν σοβαρά οι Παστίας Γιατσόπουλος και Σπ. Θεοδώρου.

    Ο Παντελής Πουλιόπουλος γεννήθηκε το 1900 στη Θήβα από εύπορη οικογένεια, τέλειωσε το γυμνάσιο στην Αθήνα και γράφτηκε στη Νομική Σχολή. Γοητεύτηκε από τις σοσιαλιστικές ιδέες νωρίς και αναδείχθηκε στον κορυφαίο επαναστάτη διανοούμενο του ελληνικού εργατικού κινήματος του 20ού αιώνα. Η επαναστατική του δράση στο Μικρασιατικό Μέτωπο τον ανέδειξε σε κορυφαίο στέλεχος του επαναστατικού κινήματος. Υπήρξε από τους πρωταγωνιστές του κινήματος των παλαιών πολεμιστών και αναδείχθηκε στη θέση του γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ το 1924. Συμμετείχε στο 5ο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς και ήταν από τους πρωτεργάτες της Αριστερής Αντιπολίτευσης στην Ελλάδα. Διαγράφτηκε από το ΚΚΕ το 1927 μαζί με εκατοντάδες άλλα μέλη και στελέχη του κόμματος. Συγκρότησε την Ενωμένη Αντιπολίτευση το 1928 που εξέδωσε τον Σπάρτακο, ενώ στη συνέχεια υπέστη πολλές διώξεις και φυλακίσεις για την επαναστατική του δράση. Η δράση του σταμάτησε τον Ιούνιο του 1943 στο Κούρνοβο, όταν εκτελέστηκε μαζί με άλλους αγωνιστές και συντρόφους του, συνολικά 108, από τους Ιταλούς. Οι θεωρητικές του μελέτες είναι διάσπαρτες σε εφημερίδες και περιοδικά του Μεσοπολέμου, ενώ από τα έργα του, η μελέτη του Δημοκρατική ή Σοσιαλιστική Επανάσταση στην Ελλάδα είναι αυτή που αντικρούει το θεωρητικό σχήμα του ΚΚΕ.

    Δημήτρης Χαροντάκης
    Τα Νέα του ΕΛΙΑ, αρ.

    http://www.marxists.org/ellinika/odmaaa/dim_char_mikra192123.htm

    ———————————————————————–

    EPISHS:

    «Αν δεν νικιόμασταν στη Μ.Ασία, η Τουρκία θα ‘τανε σήμερα πεθαμένη και εμείς μεγάλη Ελλάδα. Τη “λευτεριά” μας θα την στηρίζαμε στην υποδούλωση του Τουρκικού λαού. Αυτό εμείς δεν το δεχόμαστε. Το αποκρούουμε κατηγορηματικά. Η αστικοτσιφλικάδικη Ελλάδα στη Μ.Ασία πήγε όχι σαν εθνικός απελευθερωτής μα σαν ιμπεριαλιστική δύναμη, όργανο των εγγλέζων μεγαλοκαρχαριών. Πήγαινε όχι μόνο για να διαιωνίσει την ξενική κυριαρχία πάνω στον Τουρκικό λαό μα και να κάνει την Τουρκία αντισοβιετικό ορμητήριο. Γι’ αυτό εμείς όχι μόνο δεν λυπηθήκαμε για την αστικοτσιφλικάδικη ήττα στη Μικρασία μα και την επιδιώξαμε».

    (Ριζοσπάστης, 12/07/1935)

    ————————————————

    «Το κόμμα μας εκτέλεσε το Διεθνιστικό χρέος του καταγγέλοντας τον τυχοδιωκτικό χαρακτήρα αυτού του πολέμου. Γιατί ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1919-1922 ήταν από την πλευρά της Ελλάδος, ένας ΑΔΙΚΟΣ, ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΣ και ΑΡΠΑΧΤΙΚΟΣ πόλεμος».

    Περιοδικό “Νέος Κόσμος” , Σεπτέμβριος 1951

    ————————————————–

    “Μία από τις άγνωστες ώς τώρα πλευρές του μικρασιατικού πολέμου… είναι οι χειρόγραφες εφημερίδες που εκδίδονταν, οι περισσότερες νομίμως, από τους στρατιώτες στο Μέτωπο… Και τούτο για δύο λόγους:
    …δεύτερον, αποκαλύπτει το έδαφος στο οποίο έδρασε μία χούφτα –όχι περισσότεροι από 200 αγωνιστές– κομμουνιστών στρατιωτών εναντίον του πολέμου. Παρά το μικρό αριθμό τους, η αντιπολεμική δράση τους είχε μεγάλο μερίδιο στην ήττα του ελληνικού ιμπεριαλισμού.”

    Δ. Χαροντάκη, “Οι εφημερίδες των στρατιωτών του Μικρασιατικού Μετώπου 1921-22” , περιοδικό “Τα νέα του Ε.Λ.Ι.Α”, τεύχος 62, Καλοκαίρι 2003.

    ——————————————-

    Μέχρι και σήμερα το ΚΚΕ δηλώνει στην επίσημη ιστοσελίδα του: «Η μικρασιατική εκστρατεία ήταν ένας πόλεμος άδικος και κατακτητικός. Τα στρατευμένα παιδιά του λαού δε στάλθηκαν εκεί για την απελευθέρωση των υπόδουλων αδελφών, αλλά χρησιμοποιήθηκαν από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις για την κατάπνιξη της τουρκικής εθνικής αντίστασης που απόβλεπε στην κατάκτηση και κατοχύρωση της εθνικής ανεξαρτησίας της Τουρκίας».

    Εφημερίδα InPress, 02/09/2007

    ————————————-

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 05/11/2007

  13. ΟΠΟΙΟΣ ΞΕΡΕΙ ΑΠΟ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΙΓΟΥΡΑ ΘΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΟΤΙ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟΥΜΟΥΝΙΣΤΕΣ ΣΥΝΕΒΑΛΑΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ.ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΗΛΙΘΙΟΥΣ ΛΕΝΕ ΤΟΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΑΣ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥ 1919-1922 ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΕΝΑ ΘΑ ΤΟΥΣ ΠΩ:ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΜΕ 4.000.000 ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΕΝ ΕΧΩ ΞΑΝΑΔΕΙ.

    Σχόλιο από ser_alexander3 | 21/12/2007

  14. ser_alexander3

    το ζήτημα της συμπεριφοράς της ελλαδικής Αριστεράς (ΣΕΚΕ, μετέπειτα ΚΚΕ)τα κρίσιμα χρόνια προσπαθήσαμε να το προσεγγίσουμε σε βάθος:

    https://pontosandaristera.wordpress.com/2007/07/17/2006/

    Η ευθύνη όμως για την τρομακτική Μικρασιατική Καταστροφή βαρύνει αποκλειστικά τα κόμματα και τα πρόσωπα που άσκησαν την εξουσία και κληθηκαν να διαχειριστούν μια μοναδική ιστορική πρόκληση…

    Μ-π

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 21/12/2007

  15. […] -Σφαγή της Σμύρνης: ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ 1.238 […]

    Πίνγκμπακ από -Ένας χρόνος Π&Α « Πόντος και Αριστερά | 25/12/2007

  16. Δείτε πως οι φασίστες, οι πολιτικοί απόγονοι των συνενόχων της Γενοκτονίας των Ελλήνων στην Ανατολή, ενσωματώνουν και εκμεταλλεύονται την τραγική μας εμπειρία:

    http://xryshaygh.wordpress.com/2007/12/28/megalh_idea/

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 30/12/2007

  17. […] Πέθανε ο Μικρασιάτης αγωνιστής λίγο πριν κλείσει τα εκατό του χρόνια. Γεννήθηκε στη Φώκαια της Ιωνίας. Έγινε πρόσφυγας στα 6 του χρόνια λόγω των πρώτων διωγμών. Επέστρεψε και πάλι στην πατρίδα του το 1918 για να την εγκαταλείψει οριστικά με την Μικρασιατική Καταστροφή. […]

    Πίνγκμπακ από -Καλό ταξίδι μπαρμπα-γιάννη… « Πόντος και Αριστερά | 07/01/2008

  18. Λιγα στοιχεια για την δράση του Κεμαλισμου στην Μικρα Ασια.



    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 08/01/2008

  19. ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ 2001
    (από Athens-Indymedia)

    Από ένα εκπληκτικό άρθρο για την Μικρασιατική καταστροφή και την γενοντονία που δε βλέπω να ιδρώνει κανενός το αυτάκι του παρά μόνο όταν πρόκειται για αλλοεθνείς..πότε ένα ελληνικό αριστερό κόμμα ή η ελίτ του μίλησε γι’ αυτό το ζήτημα και τι μπούρδες είπε΄..Παρεπιπτόντως είδε κανείς πουθενά απο αυτόύς τους κυρίους να γίνεται καμμιά αναφορά στον τελευταίο διωγμό του 55′ στην Πόλη..είχαμε και επέτειο προ ημερών..Αν έγραψε ποτέ κάτι ο κ. Μηλιος σχετικά με αυτό ή οι “κλίκα” του να το μάθουμε ευχαρίστως..

    Χαρακτηριστική και αποκαλυπτική υπήρξε η συζήτηση που διεξήχθη το 2001 για το εάν το 1922 αποτέλεσε εν τέλει μία «Καταστροφή» του ελληνισμού ή μία «Γενοκτονία».

    Στις 24 Σεπτεμβρίου 1998, η Βουλή συζήτησε και ψήφισε ομοφώνως την καθιέρωση της 14ης Σεπτεμβρίου ως «ημέρας εθνικής μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το τουρκικό κράτος». Η πρόταση νόμου είχε κατατεθεί στη Βουλή, τον Μάιο του 1997. Όμως αυτή η απόφαση έμεινε κενό γράμμα, διότι το προεδρικό διάταγμα, που υπεγράφη από τον Υπουργό Πολιτισμού στις 9 Φεβρουαρίου του 2001, εν συνεχεία «πάγωσε» μετά από πολλές εμφανείς και αφανείς παρεμβάσεις. Ορισμένες από αυτές κατέγραψε ο Ν. Φίλης από την εφημερίδα Αυγή η οποία πρωτοστάτησε στην «κινητοποίηση» για το πάγωμα της απόφασης:

    Ο πρόεδρος του ΣΥΝ Ν. Κωνσταντόπουλος, με μια καθαρή τοποθέτηση κατά τη συνάντησή του με τον υπ. Εξωτερικών Γ.Α. Παπανδρέου την περασμένη Τετάρτη, ζήτησε «να επανεξεταστεί η απόφαση της Βουλής των Ελλήνων για ‘γενοκτονία’», τονίζοντας ότι πρόκειται για ανιστόρητη και αντιεπιστημονική άποψη.

    Ο πρόεδρος των «Φιλελευθέρων» Στ. Μάνος με σαφήνεια ζήτησε να μην προωθηθεί το σχ. Π.Δ. Πιο συμβιβαστική, η Ντόρα Μπακογιάννη χαρακτήρισε πρόχειρη και καιροσκοπική την προώθηση του σχ. Π.Δ., σημειώνοντας ότι έτσι βλάπτεται η διεθνής εικόνα της χώρας.1

    Στα Νέα της 24ης Φεβρουαρίου 2001 διαβάζουμε περισσότερες λεπτομέρειες για το ίδιο θέμα:

    «Η απόφαση για την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος συνέπεσε με την απόφαση του γαλλικού κοινοβουλίου να αναγνωρίσει τη γενοκτονία των Αρμενίων και προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Τουρκίας. Παρά το ότι η ψήφιση του νόμου είχε γίνει ομόφωνα, κάποιοι είχαν εκφράσει τότε την άποψη ότι στόχος της ενέργειας αυτής ήταν η παρενόχληση της πολιτικής της βήμα προς βήμα προσέγγισης με την Τουρκία. Μια μερίδα του πολιτικού κόσμου αναθεώρησε τη στάση της, ζητώντας την ακύρωση του νόμου, υιοθετώντας το σκεπτικό ότι ο όρος γενοκτονία δεν ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα. Επανεξετάζοντας τα δεδομένα, και λαμβάνοντας υπ’ όψιν της την ελληνοτουρκική προσέγγιση των τελευταίων ετών, η κυβέρνηση αποφάσισε να απαλείψει τον όρο γενοκτονία από το επίμαχο Προεδρικό Διάταγμα».2

    Και εάν η Κυβέρνηση για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας θα αποσύρει το Π.Δ., η Αριστερά θα αναλάβει, όπως πάντα, να προσφέρει τα ιδεολογικά όπλα του πολέμου. Ο Άγγελος Ελεφάντης θα γράψει στο ίδιο τεύχος των Νέων πως δεν υπάρχει κανένας λόγος να αναγορεύσομε την 14 Σεπτεμβρίου του 1922 ούτε καν σε ημέρα εθνικής μνήμης:

    «Δεν γνωρίζω αν το ελληνικό κράτος έχει χαρακτηρίσει κάποια άλλη ημερομηνία της Νεοελληνικής Ιστορίας ως ημέρα «εθνικής μνήμης». Υπάρχουν οι επίσημες εθνικές εορτές και πολλές άλλες ιστορικές επέτειοι. [] δεν υπάρχει κάποιος ειδικός λόγος ώστε η 14η Σεπτεμβρίου να εξαρθεί ως ημέρα εθνικής μνήμης. Όλη η Ιστορία πρέπει να είναι αντικείμενο εθνικής, δηλαδή συλλογικής, μνήμης».3

    Η Μικρασιατική Καταστροφή δεν είναι πλέον το σημαντικότερο ιστορικό γεγονός του νεώτερου ελληνισμού, δεν σημαδεύει καταλυτικά την ιστορική μας διαδρομή, δεν σφραγίζει την ίδια μας την καθημερινότητα, όχι, διότι «όλη η ιστορία πρέπει να γίνει αντικείμενο μνήμης»! Και προχωρούμε πιο πέρα, στην ουσία του ιστορικού αναθεωρητισμού της παραδοσιακής Αριστεράς:

    «Στη συλλογική, λοιπόν, συνείδηση, από το 1922 μέχρι σήμερα, η Μικρασιατική Καταστροφή ήταν καταστροφή.[ ] Ήταν καταστροφή του ελληνικού στρατού. Καταστροφή του Ελληνισμού της Μ. Ασίας, των προαιώνιων κοιτίδων του, του ελληνικού πολιτισμού του και των ανθρώπων του, καταστροφή που ήλθε ως συνέπεια του ελληνικού μεγαλοϊδεατισμού. Επήλθε ως συνέπεια ενός αιματηρού πολέμου στον οποίο η Ελλάδα όχι μόνον ήρξατο πρώτη χειρών αδίκων, αλλά ενεπλάκη σε ένα αδιέξοδο για σκοπούς κατακτητικούς και όχι απελευθερωτικούς…. Έχοντας υιοθετήσει τη χίμαιρα των «πέντε θαλασσών και των τριών ηπείρων», που και τις δυνάμεις της υπερέβαινε και για τη δικαιολογημένη αντίσταση του τουρκικού λαού αδιαφορούσε και την τότε διεθνή συγκυρία υποτιμούσε, ενεπλάκη σε έναν αδυσώπητο πόλεμο στον οποίο υπήρξαν, εκτός από τις πολεμικές καταστροφές, και εκατέρωθεν παραβιάσεις και αγριότητες εις βάρος των αμάχων πληθυσμών».4

    Έτσι λοιπόν η Καταστροφή είναι «συνέπεια του ελληνικού μεγαλοϊδεατισμού. Ούτε καν και του ελληνικού μεγαλοϊδεατισμού. Δεν αναφέρεται έστω κάποια τουρκική ευθύνη στις σφαγές που προηγήθηκαν, για να μη μιλήσουμε γι’ αυτές που ακολούθησαν. Τίποτε δεν προηγήθηκε για δέκα ολόκληρα χρόνια –1908 έως 1918– από την τουρκική πλευρά! Και όμως για τον Ελεφάντη, «η Ελλάδα ήρξατο χειρών αδίκων», η δε Τουρκία είχε όλα τα δίκαια με το μέρος της και, στη χειρότερη περίπτωση, «υπήρξαν εκατέρωθεν παραβιάσεις και αγριότητες εις βάρος των αμάχων πληθυσμών». Συνεπώς δεν υπάρχει καμία βάση για αναφορά σε γενοκτονία, ούτε καν σε «ημέρα εθνικής μνήμης». Πρόκειται, αντίθετα, για «ημέρα ιστορικής αμνησίας»!

    Ιδού, λοιπόν, το νόημα που θέλει να προσδώσει στην «Καταστροφή» αυτός ο ιστορικός αναθεωρητισμός: Πρόκειται για μια «Καταστροφή» που εμείς οι ίδιοι προκαλέσαμε και όχι για μια ακόμα –κορυφαία– αιματηρή πράξη σε μια ιστορία αντιπαραθέσεων με την τουρκική κατάκτηση. Τα δύο ή τα δυόμισι εκατομμύρια των Ελλήνων της Μικράς Ασίας δεν αποτελούσαν εθνικοαπελευθερωτικό διακύβευμα! Όχι μόνον επιζητείται η «εθνική αμνησία», την οποία εν τέλει εύχεται ο συγγραφέας, και η παράδοσή μας σήμερα στον τουρκικό επεκτατισμό, αλλά και συρρικνώνεται μικρόψυχα το 1922 σε ένα «γεγονός» – για το οποίο η ευθύνη θα πρέπει να αποδοθεί σε κάποιους πολιτικούς χειρισμούς (καλούς ή κακούς και ας δεχτούμε κάκιστους). Συσκοτίζεται κατ’ αυτό τον τρόπο η τραγική διάσταση ενός γεγονότος που αποτέλεσε τον ιστορικό επίλογο 3.000 χρόνων ιστορίας: η γλώσσα του Ομήρου και του Ηράκλειτου δεν θα ξανακουσθεί στις ακτές της Ιωνίας. Και γι’ αυτό το γεγονός εμείς οι Έλληνες –πλην Λακεδαιμονίων– γνωρίζουμε ποιοι είναι υπεύθυνοι από την άποψη της μεγάλης ιστορικής διάρκειας και όχι της μικροϊστορίας ενός Βενιζέλου, ή ενός Γούναρη. Ναι, δεν υπάρχει σημαντικότερη ημέρα μνήμης για τον νεώτερο ελληνισμό από την 14η Σεπτεμβρίου!

    Ορθότατα, λοιπόν, ο ελληνικός λαός μίλησε για «Καταστροφή» και έτσι θα συνεχίσει να την αποκαλεί. Όμως αυτό δεν αναιρεί πως απετέλεσε και μία «γενοκτονία», σύμφωνα με τον ορισμό που έχει δοθεί πρόσφατα και αφορά την εξόντωση μιας ολόκληρης εθνοτικής ή εθνικής ομάδας. Ο ιστορικός Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, υπέρμαχος της άποψης ότι δεν πρόκειται για γενοκτονία, αναφέρει ότι «μιλάμε λοιπόν για μια τάξη μεγέθους περίπου 450.000 ατόμων. Είναι σχεδόν μισό εκατομμύριο. Δεν είναι λίγοι και δεν χρειάζεται να τους φουσκώνουμε».5 Από αυτούς τους 450.000 οι 50.000 αφορούσαν στρατιωτικές απώλειες και οι 400.000 αμάχους. Αν, σύμφωνα με τον μάλλον αυθαίρετο και συρρικνωμένο υπολογισμό του Καλλιβρετάκη, ο συνολικός ελληνικός πληθυσμός της Μικράς Ασίας ήταν περίπου 1.800.000 άτομα, οι 400.000 αποτελούν το 23% του συνόλου. Άραγε αυτό αποτελεί «γενοκτονία» ή όχι;!

    O Δημήτρης Σκάλκος, μέλος της Ε.Ε. των «Φιλελεύθερων», θα προσθέσει τη δική του πινελιά στη συζήτηση που διεξάγεται στη Αυγή:

    «…ορισμένοι κύκλοι, εγκλωβισμένοι σε παρελθόντα ερμηνευτικά σχήματα και προβάλλοντας αμφισβητήσιμα στοιχεία, μοιάζουν να αισθάνονται άβολα με την διαφαινόμενη(;) προοπτική εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων, σχέσεις πάνω στις οποίες η σκιά της ιστορίας πέφτει βαριά και καταθλιπτική, δυσχεραίνοντας τις όποιες προσπάθειες προσέγγισης επιχειρούνται. Οι συνηθισμένοι κήρυκες της μισαλλοδοξίας, οι εργολάβοι της υπεράσπισης των «εθνικών συμφερόντων», αυτοί που αυτόκλητα παραδίδουν μαθήματα εθνικοφροσύνης, υιοθετούν μία βαθιά συντηρητική προσέγγιση των πραγμάτων. Με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν, κινούνται σε νεκρό χρόνο, αιχμάλωτοι ενός α-χρονικού ιστορικισμού».6

    Το στέλεχος της φιλελεύθερης Δεξιάς, συναινώντας με τους εκφραστές της «φιλελεύθερης Αριστεράς», υποστηρίζει πως παραμένουμε εγκλωβισμένοι σε έναν «α-χρονικό ιστορικισμό» και πως για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις το πρόβλημα που δυσχεραίνει τις «απόπειρες προσέγγισης» είναι «η σκιά της ιστορίας» και όχι βέβαια η σκιά των τουρκικών τεθωρακισμένων στην Κύπρο και των τουρκικών αεροπλάνων πάνω από τα ελληνικά νησιά! Και δεν κατανοεί πως η προσκόλλησή μας στον «α-χρονικό συντηρητισμό», αποτελεί ένα έσχατο ανάχωμα στην επιχειρούμενη μεταβολή μας σε κράτος υποτελές στον νεο-τουρκικό επεκτατισμό, που επανακάμπτει πλησίστιος μετά το 1922.

    Η συζήτηση για το 1922, για τη γενοκτονία –ή αν προτιμάτε την «εθνοκάθαρση»– του Μικρασιατικού ελληνισμού, δεν αφορά την «ιστορία» και την ιστορική μνήμη κατά τον ίδιο τρόπο που την αφορά η γερμανοϊταλική Κατοχή, π.χ., παρόλο που η τελευταία είναι πιο πρόσφατη. Το 1922 «δουλεύει» στη σημερινή πραγματικότητα, συνεχίζεται στην Κύπρο και το Αιγαίο, απειλεί τη Θράκη και τα νησιά, καθορίζει τους προσανατολισμούς της εσωτερικής και εξωτερικής μας πολιτικής, σφραγίζει καθοριστικά το μέλλον του ελληνισμού. Ή μήπως δεν αποτελεί εθνοκάθαρση και πολιτιστική γενοκτονία ο εξανδραποδισμός των 200.000 Ελλήνων της Βόρειας Κύπρου; Όποιος επιθυμεί τη λήθη της «γενοκτονίας» απεργάζεται –από ιδεολογική τύφλωση ή/και δουλοφροσύνη– την ολοκλήρωσή της για το σύνολο του ελληνισμού. Όχι βέβαια τη σφαγή ή την εκδίωξη των υπολοίπων Ελλήνων –το «πολύ-πολύ» την εκδίωξη των Κυπρίων, των Θρακών και κάποιων Αγαιοπελαγιτών– αλλά, μέσω της απειλής και της εσωτερίκευσης του φόβου, τη μεταβολή του ελληνικού κράτους, για άλλη μια φορά, μετά από χιλίων χρόνων προσπάθειες του τουρκικού επεκτατισμού, σε κράτος υποτελές στο «σουλτανάτο της Άγκυρας». Και μόνον ένας «α-χρονικός ιστορικισμός», η συνείδηση δηλαδή πως το ’22 συνεχίζεται, μπορεί να μας επιτρέψει να αντισταθούμε, έστω για ορισμένα χρόνια ακόμα. Διότι δυστυχώς, στην περιοχή μας, η Ιστορία με κεφαλαίο Ι, και όχι η «μικρή ιστορία» της καθημερινότητας, συνεχίζει να γράφεται με τα υλικά της μεγάλης διάρκειας. Στην Παλαιστίνη, στο Κοσσυφοπέδιο και τη Σερβία, στην Κύπρο, στο Ιράκ, στο Κουρδιστάν, αίμα, δάκρυα και εξανδραποδισμός, «εθνοκαθάρσεις» και γενοκτονίες βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη, και όσοι επιχειρούν τη λήθη της ιστορίας, της ιστορίας στις μεγάλες και «βαριές» της συνιστώσες, την αντιπαράθεση των ιστορικών υποκειμένων, προετοιμάζουν νέες πικρίες και υποταγές. Το αντιθετικό δίπολο τουρκικός επεκτατισμός-ελληνική αντίσταση δεν θα εξαλειφθεί παρά μόνον εάν λείψει ο ένας από τους όρους που το συνθέτουν, είτε σιγήσει κάποτε ο τουρκικός επεκτατισμός είτε εξαλειφθεί κάθε απόπειρα αντίστασης του ελληνισμού. Και αυτό, το τελευταίο, μας καλούν να πράξουμε οι οπαδοί της ιστορικής αμνησίας.

    Όσο για τους συγγραφείς του «Ιού» της Ελευθεροτυπίας, σε άρθρο με τον τίτλο «Καθένας κι η γενοκτονία του», θα μας υπενθυμίσουν και τις δικές μας «αγριότητες»:

    Απομένει να δούμε τι θα γίνει αν ανάλογες εμπνεύσεις επικρατήσουν και αντίπερα του Αιγαίου: αν λ.χ. κάποιοι Τούρκοι εθνικιστές, από τους οποίους είναι γεμάτη η γειτονική μας χώρα, «θυμηθούν» κι αυτοί τη «γενοκτονία» των τουρκομουσουλμανικών πληθυσμών του Μοριά το 1821 και των Βαλκανίων, εν γένει, το 1912-13… «Τούρκος μη μείνει στο Μοριά, μηδέ στον κόσμον όλο», δεν ήταν άλλωστε το θούριο και του δικού μας εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα; […]7

    Δεδομένου λοιπόν ότι και εμείς «απειλούσαμε» τους Τούρκους στον δικό μας εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, και κάναμε τα «δικά» μας στην Τριπολιτσά, ας μην μιλάμε για τη γενοκτονία του μικρασιατικού ελληνισμού γιατί και οι Τούρκοι εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα έκαναν. Και με αυτόν τον τερατώδη ιστορικό συμψηφισμό, μπορούμε να προχωρήσουμε στο εγχείρημα της λήθης και της «συνεργασίας».

    Αυτό, εξάλλου, υπήρξε το μεγάλο εγχείρημα της, επί ογδόντα χρόνια, συσκότισης του «’22» και το κομβικό σημείο που καθόρισε τη στρεβλή ιδεολογική εξέλιξη της ελληνικής Αριστεράς στο εθνικό ζήτημα συνολικά: Η Μικρασιατική Καταστροφή αποτέλεσε τη συνέπεια της Μεγάλης Ιδέας και της «ιμπεριαλιστικής εξόρμησης» του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία. Η Τουρκία με τον Κεμάλ πραγματοποίησε μια εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση και έριξε τον ελληνικό στρατό στη θάλασσα. Η ήττα του ελληνικού στρατού συμπαρέσυρε στην Καταστροφή και τους ελληνικούς πληθυσμούς, οι οποίοι υπέστησαν σφαγές και διώξεις, διότι συνταυτίστηκαν με τον κατακτητικό ελληνικό στρατό. Οι Έλληνες, που μέχρι το 1912 έκαναν εθνικοαπελευθερωτικούς πολέμους, έγιναν με τη σειρά τους ιμπεριαλιστές και αυτό πλήρωσαν οι ελληνικοί πληθυσμοί της Μικράς Ασίας. Αυτό το σχήμα θα γίνει σήμερα ηγεμονικό μέσα στις ηγέτιδες ελίτ, τα Πανεπιστήμια, γιατί όχι και στην Μέση Εκπαίδευση.

    Έτσι αποσιωπάται το γεγονός πως το σχέδιο της εκδίωξης των χριστιανικών πληθυσμών από τη Μικρά Ασία προηγείται της ελληνικής απόβασης κατά πολλά χρόνια, και πως οι μαζικές εκτοπίσεις του 1915, που αφορούσαν τουλάχιστον 500.000 άτομα, εντάσσονταν στο ίδιο μακροπρόθεσμο σχέδιο με την Αρμενική Γενοκτονία. Διαβάζουμε τον ιστορικό Αλέξη Αλεξανδρή:

    «Η πρώτη ουσιαστική ρήξη ανάμεσα στο Κομιτάτο και την ελληνοθωμανική ηγεσία έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια των πρώτων βουλευτικών εκλογών (Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1908). Η εντυπωσιακή διαδήλωση διαμαρτυρίας που πραγματοποιήθηκε από τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, τον Οκτώβριο του 1908, αντανακλούσε το έντονο αίσθημα καχυποψίας που είχε υποκαταστήσει την αρχική ευφορία του ελληνορθόδοξου μιλλέτ για τη νεοτουρκική επανάσταση. [ ] Από τον Αύγουστο του 1909 τέθηκε σε εφαρμογή ο εμπορικός αποκλεισμός των ελλήνων εμπόρων και επιχειρηματιών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το μποϊκοτάζ. Η κατάσταση για τον ελληνισμό έγινε δυσχερέστερη τον Ιούνιο του 1913, όταν η τριανδρία του Κομιτάτου, οι Εμβέρ, Ταλαάτ και Τζεμάλ, αναδείχθηκε πλέον πανίσχυρη, ελέγχοντας πλήρως –ιδιαίτερα μετά τους Βαλκανικούς πολέμους– την οθωμανική κρατική και στρατιωτική μηχανή.[ ]

    Η θέση των Ελλήνων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία επιδεινώθηκε στο μεταξύ με την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (Ιούλιος 1914). Κατά τη διάρκεια του πολέμου το κύμα των ανθελληνικών διωγμών επιτάθηκε και κορυφώθηκε με τη δημιουργία των διαβόητων ταγμάτων εργασίας (Amele Taburlari), στα οποία κατατάσσονταν οι χριστιανοί υπήκοοι του Σουλτάνου. Αντιμέτωπη με τον κίνδυνο εκρίζωσης του μικρασιατικού ελληνισμού, η ελληνική κυβέρνηση προέβη σε αλλεπάλληλα διαβήματα προς την Υψηλή Πύλη, καταδικάζοντας την πολιτική των διωγμών. Όταν άτακτες ένοπλες ομάδες Τούρκων περικύκλωσαν το Αϊβαλί, ο έλληνας πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη Δημήτριος Πάνας προειδοποίησε τον Μέγα Βεζίρη ότι, αν οι Τσέτες εισέβαλλαν στην ελληνική πόλη, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα οξύνονταν. Μολονότι η εισβολή των Τούρκων στις ελληνικές παραλιακές πόλεις απεφεύχθη, η Αθήνα δεν κατόρθωσε να ανατρέψει την ανθελληνική πολιτική των Νεότουρκων, με αποτέλεσμα να επεκταθούν με γοργό ρυθμό οι διωγμοί στη μικρασιατική ύπαιθρο.

    Από το 1913 μέχρι το 1918, γύρω στους 130.000 Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας βρήκαν καταφύγιο στην ελληνική Μακεδονία, 70.000 στα νησιά του Αιγαίου και 30.000 στη νότια Ελλάδα. Άλλοι 50.000 εκτοπίστηκαν στη μικρασιατική ενδοχώρα».8

    Πάνω στο ίδιο ζήτημα διαβάζουμε το κείμενο ενός αναγνώστη της Αυγής, του Δ.Α. Μαυρίδη, αγανακτισμένου από την εκστρατεία της εφημερίδας εναντίον της αναγνώρισης της γενοκτονίας, τα ακόλουθα αναντίρρητα και εμπεριστατωμένα στοιχεία για το μέγεθος της «γενοκτονίας», καθώς για τη στιγμή της έναρξης των διώξεων:

    Οι αριθμοί που θα παραθέσουμε οφείλονται στον λόγιο και δημοσιολόγο Α.Α. Πάλλη (1883-1975):

    Μια σύνοψη των στοιχείων αυτών, όπως και βιβλιογραφία, δημοσιεύτηκε στον Α’ τόμο του «Δελτίου του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών» το 1977. Τα γεγονότα στα οποία αναφερόμαστε είναι τα ακόλουθα:

    *Ο πρώτος διωγμός του 1914, με στόχο τα παράλια της Μικράς Ασίας και το εσωτερικό της Ανατολικής Θράκης. Εκτός από το κλίμα τρόμου δεν φαίνεται να έγιναν τότε σημαντικές σφαγές. Ένας αριθμός από 86.363 πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στις ελεύθερες ελληνικές περιοχές.

    * Οι μεγάλοι οργανωμένοι διωγμοί του 1915 και εφεξής, όταν 483.212 άτομα από τα παράλια της Μικράς Ασίας, της Ανατολικής Θράκης και τον Πόντο εκτοπίσθηκαν στα ενδότερα της Ανατολής υπό εξοντωτικές συνθήκες. Οι εκτοπισμοί οργανώθηκαν μετά από υπόδειξη του Γερμανού αρχιστράτηγου του τουρκικού στρατού, Λίμαν φον Σάντερς [ ] επαναπατρίσθηκαν μόλις 200.000 άτομα. Έχουμε απώλεια που ανέρχεται σε 280.000 άτομα.

    * Ο Μικρασιατικός Πόλεμος με την ακόλουθη Μικρασιατική Καταστροφή. [ ] Ο Α.Α. Πάλλης υπολόγισε τις απώλειες των ρωμαίικων πληθυσμών κατά τα τραγικά αυτά γεγονότα σε τουλάχιστον 640.000 άτομα.

    Οι υπολογισμοί αυτοί αφήνουν ένα σύνολο απωλειών περί τα 920.000 άτομα. [ ] Τέτοια φθορά δεν εξηγείται με τους εκατέρωθεν πολεμικούς βαρβαρισμούς, αλλά μόνον ως αποτέλεσμα μιας συστηματικής, οργανωμένης και καθολικής προσπάθειας αφανισμού.

    [ ] Σε μας μένει η απορία για το ποιος και γιατί «επιβάλλει αναθεώρηση της ιστορίας».9

    Τέλος, σύμφωνα με τους Αλεξανδρή-Κιτρομηλίδη, τα θύματα της Μικρασιατικής καταστροφής πρέπει να ανέρχονται σε 700.000 άτομα 10 «αριθμός πού σαφώς δίνει τη διάσταση γενοκτονίας σε βάρος του ελληνισμού της Ανατολίας»11.

    Κατά συνέπεια, ο διαμελισμός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η δημιουργία νέων εθνικών κρατών –και τουρκικού και κουρδικού– αποτελούσε μονόδρομο για την επιβίωση των διαφορετικών εθνών και εθνοτήτων. Σε αυτά τα πλαίσια πραγματοποιείται η Μικρασιατική εκστρατεία. Και παρά τα τεράστια λάθη που έγιναν, και την προσκόλληση στους Δυτικούς συμμάχους και τα συμφέροντά τους, παρά τις εσωτερικές αντιθέσεις του ελληνικού στρατοπέδου, παρά το τραγικό σφάλμα της μεταπολίτευσης του 1920, οι ελληνικές διεκδικήσεις παρέμεναν σε εθνικο-απελευθερωτικά πλαίσια, επικεντρωμένες στη Σμύρνη και την Ανατολική Θράκη. Τα περί «ελληνικής ιμπεριαλιστικής επίθεσης» στην «εθνικοαπελευθερωτική» Τουρκία αποτελούν ένα τεράστιο ιστορικό ψεύδος: Η επιτυχία αυτού του «εθνικο-απελευθερωτικού αγώνα» επέτρεψε στην μειοψηφία του μικρασιατικού πληθυσμού, τους Οθωμανούς Τούρκους, να εξανδραποδίσουν τους χριστιανικούς πληθυσμούς και να ενσωματώσουν βιαίως τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς σε μια εκ των άνω δημιουργημένη τουρκική ταυτότητα. Και μόνον η αντίσταση των Κούρδων και των Αράβων της Αλεξανδρέττας και η παρουσία των Αλεβίδων, υπενθυμίζουν σήμερα το πολυεθνικό, μουσουλμανικό –μη τουρκικό– μωσαϊκό της Μικράς Ασίας.

    Με μια τέτοια ερμηνεία της Μικρασιατικής Καταστροφής μπορούσε να θεμελιωθεί και ο «ιμπεριαλιστικός χαρακτήρας» του ελληνικού κράτους, να διεκδικείται η «αυτονομία» της Μακεδονίας, να καταδικάζεται μετά το 1964 το αίτημα της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα ως «εθνικιστικό», καθώς και κάθε αναφορά περί Βορείου Ηπείρου, να δικαιολογείται η τουρκική εισβολή το 1974, να αναγνωρίζεται το δικαίωμα των Σλαβομακεδόνων να αυτοαναγορεύονται «Μακεδόνες, απόγονοι του Μ. Αλεξάνδρου». Όλα είναι επιτρεπτά εφόσον στρέφονται κατά της «ιμπεριαλιστικής πατρίδας».

    Μόνον έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε και τον συναγερμό που προκάλεσε στην «αντι-εθνικιστική Αριστερά» το ζήτημα της αναγνώρισης της γενοκτονίας, διότι πλέον η λέξη «Καταστροφή» θα έπαυε να συνδηλώνει, «δημιούργημα του ελληνικού μεγαλοϊδεατισμού» και θα υπογράμμιζε μάλλον ως αιτία της Καταστροφής την γενοκτονία-εθνοκάθαρση του κεμαλισμού. Η αναγνώριση της γενοκτονίας θα έριχνε στον κάλαθο των αχρήστων τα ιδεολογήματα των καθεστωτικών διανοουμένων για τον «εθνικισμό της Ελλάδας» γενικότερα. Και οι ιδεολογικές συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης δεν διέλαθαν της προσοχής ούτε των Τούρκων, ούτε των δυτικών συμμάχων, με αποτέλεσμα οι συντονισμένες πιέσεις τους να οδηγήσουν στην παραπομπή του ζητήματος στις καλένδες, αποκαθιστώντας την απειλούμενη ιδεολογική ηγεμονία των οργανικών διανοουμένων του ύστερου μεταπολιτευτικού καθεστώτος.

    Και έτσι –υπέρτατος κόλαφος– η ελληνική Πολιτεία αρνήθηκε να πραγματοποιήσει την αναγνώριση της γενοκτονίας του μικρασιατικού ελληνισμού για να το πράξει η Πολιτεία… της Νέας Υόρκης!

    Η Πολιτεία της Νέας Υόρκης, ως παγκόσμια ηγέτιδα δύναμη στην προάσπιση των βασικών ανθρωπίνων και κοινωνικών δικαιωμάτων, κατέχει κυρίαρχο ρόλο στην αναγνώριση γεγονότων της ιστορίας, πολλά από τα οποία είναι τραγικά και οδυνηρά, από τα οποία η ευρύτερη κοινωνία μας μπορεί να εξάγει χρήσιμα διδάγματα. Τέτοια ιστορικά γεγονότα είναι η Καταστροφή της Πόλης της Σμύρνης και η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας.[ ]

    Οι Έλληνες αυτοί, των οποίων οι πρόγονοι ζούσαν σε κοινότητες στην περιοχή της σημερινής Βόρειας Τουρκίας κοντά στην Μαύρη Θάλασσα για περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια, αποδεκατίστηκαν από τις Αρχές της Τουρκίας προκειμένου να εκδιωχθούν από τις προγονικές τους πατρίδες μαζί με τους Αρμενίους και τους Ασσυρίους. Από το 1915 ως το 1923, οι Έλληνες της Μικράς Ασίας υπέστησαν αδιανόητες βιαιότητες κατά τη διάρκεια της συστηματικής προσπάθειας της Τουρκικής Κυβέρνησης να τους απομακρύνει από την περιοχή. Ελληνικές πόλεις και χωριά καταστράφηκαν ολοσχερώς ενώ εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες σφαγιάστηκαν σε περιοχές όπου ο ελληνικός πληθυσμός αποτελούσε την πλειοψηφία, όπως στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, τον Πόντο και τις περιοχές γύρω από τη Σμύρνη. Όσοι επιβίωσαν, εξορίστηκαν από την Τουρκία και, σήμερα, μαζί με τους απογόνους αποτελούν μέρος του ελληνισμού της διασποράς. [ ]

    Για αυτούς τους λόγους, εγώ ο George E. Pataki, Κυβερνήτης της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, με το παρόν αναγνωρίζω την 6η Οκτωβρίου του 2002, 80ή επέτειο της Μικρασιατικής Καταστροφής και του αφανισμού των Ελλήνων της Μικράς Ασίας ως ημέρα μνήμης για τη Νέα Υόρκη.12

    Η Μικρασιατική Γενοκτονία θα είναι στο εξής ημέρα μνήμης για τη Νέα Υόρκη και «ημέρα αμνησίας» για τους Έλληνες «προοδευτικούς»! (Γιώργος Καραμπελιάς)http://katatransavantguardia.org/ardindb/page/article.php?id=ARDIN_I_33-S_1-A_20

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 09/01/2008

  20. Η Μικρασιατική Καταστροφή υπήρξε η μεγαλύτερη καταστροφή στην ιστορία του ελληνικού έθνους από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Για πρώτη φορά ο ελληνικός κόσμος περιορίστηκε στα γεωγραφικά όρια της Ελλάδας, στον Νότο της Βαλκανικής χερσονήσου και στην Κύπρο. Το δράμα που βίωσαν όλες οι χριστιανικές ομάδες της Ανατολής, υπήρξε ο επίλογος της επώδυνης διαδικασίας αντικατάστασης της πολυεθνικής μουσουλμανικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από εθνικά κράτη. Η αντίστροφη μέτρηση για τους Έλληνες -όπως και για τις υπόλοιπες χριστιανικές ομάδες- είχε αρχίσει με το πραξικόπημα των Νεότουρκων.

    Σχόλιο από CHRIS | 10/02/2008

  21. Ωραία ρε Πόντιε και Αριστερέ, η λεγόμενη Δεξιά ας δεχτούμε ότι πάντοτε κοιτούσε τα συμφέροντά της, οπότε αν δεχτούμε ότι ο διορισμένος Βασιλιάς ο γερμανόφιλος και γερμανογενής, είναι κατά κάποιον τρόπο μέρος της λεγόμενης Δεξιάς, αυτονόητη η ευθύνη του για την τραγωδία. Ο Βενιζέλος όμως; Ο κωλοσφούγγης των Άγγλων; Αυτός δεν έχει την ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ευθύνη; Αυτός δεν πρόδοσε τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας, αυτός ο άσχετος -πράκτορας σύμφωνα με κάποιους- Κρητικάκης ευρωλιγούρης της εποχής του; Και ξέρεις, αν μιλήσεις με κάποιους Κρητικούς ακόμα και σήμερα με κριτική για τον κωλοσφούγγη γυαλάκια τους, θα σου πούνε, «τι μας νοιάζει για τους τουρκόσπορους» και ότι καλά έκανε και αυτός και μας θεωρούσε κάτι σαν «αρμένιους». Μάλλον του χρωστάνε αιώνια ευγνωμοσύνη τα κρητοκοπελάκια που δεν τους φόρτωσε πολλούς «χολεριασμένους τουρκόσπορους» στο σαρακηνό χασισονήσι τους. Και ερχόμαστε τώρα στην λεγόμενη Αριστερά, την οποία θεωρείς προφανώς ισάξια του Πόντου, ως έννοια, και τις φιγουράρεις δίπλα δίπλα ως τίτλο της διαδικτυακής γωνειάς σου. Εντάξει, η κακή Δεξιά, είπαμε, είναι κακή Δεξιά. Ο Βενιζέλος, ψιλοαριστερός δεν ήτανε; Το κόμμα του εγκλήματος και της προδοσίας σύμφωνα με γνωστό πολιτικό; Αυτό έχει εκφραστεί ποτέ θετικά για τις καταστροφές και τους λαούς Πόντου και Μικρασίας; Μέχρι και για τη Ζουζιλάνδη είναι δυνατόν να διαμαρτυρηθούνε επειδή γίνανε επεισόδια στους δρόμους, οι αυτοαποκαλούμενοι αριστεροί, μόνο για ΟΜΟΓΕΝΕΙΣ πληθυσμούς και τα ΑΥΤΟΝΟΗΤΑ δικαιώματά τους στην ΥΠΑΡΞΗ δεν τους ενοχλήσανε ΠΟΤΕ καθόλου. Αυτό πως σου φαίνεται ρε Πόντιε; Σου αρέσει; Νιώθεις υποστήριξη;

    Τι θέλεις να δηλώνεις λοιπόν ρε κολητάρι; Πόντιος και Αριστερός; Ή Αριστερός και Πόντιος; Έχει διαφορά νομίζω. Είσαι ένας Πόντιος που τυγχάνει και αριστερός, ή ένας αριστερός που τυγχάνει και Πόντιος; Αν ισχύει το πρώτο θα έπρεπε να στιγματίσεις όλους τους υπευθύνους και όχι μόνο αυτούς που σου υπαγορεύουν τα πολιτικά σου κριτήρια.

    Σχόλιο από Nemesis | 11/02/2008

  22. Ωραία ρε Nemesis, σε λίγο θα μας στείλεις και κανά βρασμένο αυγό – ξέρεις εσύ! – για την επιτυχία της ανάκρισης.

    Αν διάβαζες κάποια σχετικά κείμενα που φιλοξενεί το μπλογκ μας θα καταλάβαινες για ποια Αριστερά μιλάμε.

    Όμως εσύ πρόσεχε.. γιατί σε βλέπω έτοιμο να μας μιμηθείς και να ονομάσεις τον ψηφιακό σου χώρο σε «Μικρά Ασία και Δεξιά»… Αν όντως το σκέφτεσαι καλύτερα ονόμασέ τον «Μικρά Ασία και Μουσταφά Κεμάλ». Ε! έχει κάποια διαφορά αλλά όχι τόσο μεγάλη όσο φαντάζεσαι.

    Ομέρ Νακρατζίδης

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 11/02/2008

  23. Εχμ, …πραγματικά δεν ξέρω τι ακριβώς υποτίθεται ότι σημαίνει αυτό που είπες με το βρασμένο αυγό. Μην μπερδεύεσαι.

    Πράγματι δεν έχω διαβάσει πολλά κείμενα του μπλογκ παρά μόνο αυτά που με ενδιαφέρουν. Δεν το πιασα, »Ομέρ», είσαι κάτοικος Ελλάδος ή όχι; Ομέρ σε λένε ή Όμηρο; Αν θέλεις πες μου, γιατί δεν έχω τώρα τον χρόνο να ψάξω το προφίλ σου.

    Αν και δεν έχω ψηφιακό χώρο, πολύ βρώμικο ομολογώ το σχολιάκι συσχετισμού ‘Δεξιάς=Κεμάλ’. Μόνο ένα αριστερό βρώμικο μυαλό θα μπορούσε να το συλλάβει. Μήπως ήτανε κάποιος «Δεξιός» που έσφαξε του Πόντιους και τους Μικρασιατες, ή μήπως κάποιο τούρκικο σκυλί; Κλασσικά, σαν αριστερός δεν απαντάς σε τίποτα από αυτά που σε ρωτάω. Αν είσαι κάτοικος Ελλάδος, απάντησε λοιπόν: αυτά που κάνανε οι δεξιοί, σοσιαλβενιζελικοί και λοιπά τότε τα ξέρουμε, αυτά που ΔΕΝ έκανε η ελλαδική αριστερά ΠΟΤΕ για τους ομογενείς οπουδήποτε κι αν βρίσκονται εκτός Ελλάδας, προφανώς για να μην σχετίζετε καθόλου με οτιδήποτε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί Εθνικό Ζήτημα του Ελληνισμού, ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΤΑ ΣΧΟΛΙΑΖΕΙΣ ΚΑΘΟΛΟΥ;

    Σχόλιο από Nemesis | 11/02/2008

  24. Nακρατζίδης…. ελπίζω να μην έχεις καμία συγγένεια με τον γνωστό ..Νακρατζά, ε;

    Σχόλιο από Nemesis | 11/02/2008

  25. ΅Μήπως ήτανε κάποιος “Δεξιός” που έσφαξε του Πόντιους και τους Μικρασιατες, ή μήπως κάποιο τούρκικο σκυλί;΅

    Ήταν Δεξιό τούρκικο σκυλί που τάχε κάνει πλακάκια με τους νεοέλληνες δεξιούς και αριστερούς (του ΣΕΚΕ, εάν γνωρίζεις!)

    «πολύ βρώμικο ομολογώ το σχολιάκι συσχετισμού» μου άρεσε η έκφραση και σ’ ευχαριστώ!

    Ομέρ Νακρατζίδης

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 11/02/2008

  26. Α! Nemesis , τώρα που σε ξαναδιαβάζω αντιλαμβάνομαι ότι είσαι και συ αθώος όπως η φίλη μας η Παρτιζάνα 🙂

    Για να δεις το πως σκεφτόμαστε, θα σου πρότεινα ένα κείμενο που φιλοξενούμε στο μπλογκ μας και μας εκφράζει απόλυτα.

    https://pontosandaristera.wordpress.com/2007/07/17/2006/

    Όσον αφορά το επίθετό μου, ναι! σχετίζεται με τον Νακρατζά απολύτως.
    Φαντάσου ότι μ΄ ανάγκασε ο άτιμος μ΄αυτά που γράφει να αλλάξω και το επίθετό μου και από ΅Ρεπουσίδης΅να το κάνω προς τιμήν του ΅Νακρατζίδης΅.

    Δύσκολη η ζωή φίλε μου.

    Κάπου στη συζήτηση για τους χρυσαυγίτες (μάλλον για την παρτιζάνα ! ) υπάρχει αυτή η ΄μεταμόρφωση της ταυτότητας΄.

    Ομέρ… και ξερό ψωμί

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 11/02/2008

  27. Αχ ωραία, κέρδισα το τεκμήριο της αθωότητας. Το κείμενο που λες ότι σας εκφράζει απόλυτα είναι από αυτά που έχω ήδη διαβάσει μαζί με όλα τα σχόλια, είναι από αυτά που με ενδιαφέρουν. Δε σε καταλαβαίνω με αυτό το ‘Ομέρ’ τι ακριβώς πιστεύεις ότι υποδηλώνεις. Και όπως αντιλαμβάνεσαι δεν με ενδιαφέρουνε και τόσο πολύ τα σχόλια σοβιετολαγνεικών ονειροξικών γύναιων και κάτι άλλων με ρωσικά ονόματα στο άλλο λινκ που μου προτείνεις.

    Όμως, ΔΕΝ μου απάντησες στο ερώτημά μου. Εκτός από το ΣΕΚΕ και τις Ρεπούσηδες, υπάρχει και η άλλη η γνωστή επίσημη αριστερά, δλδ ΚΚΕ, ΣΥΝ, κουτουλουπού. Λοιπόν κολητάρι, αυτοί εάν δεν το έχεις προσέξει, με εσένα εμφανίζουνε μία συνωνυμία ως προς το τι εκπροσωπούνε και τι εκφράζουν. Εντάξει οι κακοί φασίστες, είναι απλά κακοί φασίστες. Οι άλλοι όμως, αυτοί οι σύγχρονοι παντελώς αδιάφοροι ΠΑΝΤΑ αν όχι εχθρικοί για κάθε ΚΑΤΑΠΙΕΖΟΜΕΝΟ ελληνογενή πληθυσμό εντός και εκτός ελλαδικών συνόρων; Για αυτούς δεν έχεις τίποτα να πεις φαίνεται ε; Πέρα από το να τους «εγκαλείς» που και που, με προσοχή μη μας προσβληθούνε τα καημενούλια, να συνειδητοποιήσουνε τα …ΑΥΤΟΝΟΗΤΑ..

    Σχόλιο από Nemesis | 11/02/2008

  28. Αφού τα λες εσύ ρε «κολητάρι», τι χρείαν άλλου έχεις;

    Φτάνει! Μη με βασανίζεις άλλο!
    Φέρε να υπογράψω ότι θέλεις.
    Δεν αντέχω άλλο τον πόνο!

    Ομέρ Νακρατζίδης

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 11/02/2008

  29. http://www.enet.gr/online/online_text/c=110,id=28294264
    Το βαζω και εδώ μπας και καταλάβουν κάποιοι κατι τις..

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 11/02/2008

  30. Φτάνει! Μη με βασανίζεις άλλο!
    Φέρε να υπογράψω ότι θέλεις.
    Δεν αντέχω άλλο τον πόνο!

    Α ρε Ομέρ… δαρμενείστωρ, τι τραβάς! 🙂

    Σχόλιο από omadeon | 11/02/2008

  31. Ομαντεον ασε με ησυχο .

    Τι αντιγράφεις από το λινκ; Όποιος πάει θα τα διαβάσει. Πρέπει να το ξαναδιαβάσει δι υποδείξεώς σου;

    Σεμνά και ταπεινά!

    Ομέρ

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 11/02/2008

  32. Κόρη της Νύκτας

    «..Και όπως αντιλαμβάνεσαι δεν με ενδιαφέρουνε και τόσο πολύ τα σχόλια σοβιετολαγνεικών ονειροξικών γύναιων..»

    Με τα όποια σχόλια των όποιων σοβιετολαγνεικών και ονειροξικών ανδρών τε και γυκαικών μπορείς να έχεις την όποια σχέση επιθυμείς, να σε ενδιαφέρουνε , να μην σε ενδιαφέρουνε κλπ.
    Τις απόψεις σου δε περί αυτών των σχολίων ελεύθερα δύνασαι να καταθέτεις στο παρόν ιστολόγιο.

    Αντιλαμβάνεσαι όμως ότι δεν δύνασαι να προσβάλεις δικούς μας μουσαφίριδες και μουσαφίρισσες.
    Κουσούρι βλέπεις εξ Ανατολής που μας ξέμεινε και αυτό.
    Ο μουσαφίρης είναι ιερός.

    mumul

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 11/02/2008

  33. Ομέρ (διαδικαστικό θέμα) η υπερφόρτωση πληροφορίας μπορεί να κάνει πολλούς ανθρώπους να ξεκινήσουν το διάβασμα ενός κειμένου και να σταματήσουν πολύ πριν το τέλος. Αυτός είναι ο λόγος που έβαλα την παράγραφα, και -ναι- την υπέδειξα ως σχετική με τη φιλοσοφία του blog.

    όποιος κάηκε στο χυλό…

    Σχόλιο από omadeon | 11/02/2008

  34. Μα δεν προσέβαλα τους μουσαφιραίους σου ρε κολητάρι. Θεωρείς τον επιθετικό προσδιορισμό «σοβιετολάγνος» προσβλητικό;

    Και αυτά για την ιερότητα του μουσαφίρη πες τα σε κάναν άσχετο, αν ο μουσαφίρης δεν είναι οκ, τρώει και κλωτσιές άμα λάχει…

    Επειδή βλέπω ότι αρχίζεις να μπερδεύεσαι πάλι ίσως και λόγω επιλεγμένου ψευδο-ονόματος, είμαι άρρεν, παρόλο που η Νέμεσις είναι, ας πούμε, θηλυκή θεότης….

    Σχόλιο από Nemesis | 12/02/2008

  35. Nemesis

    χαλάρωσε.. υπόγραψα!

    Και απ’ ότι βλέπω εύκολα κάνεις «κολλητούς»… Πρώτα εμένα, τώρα τον mumul!

    Τι να κάνεις και συ βέβαια;

    Στην εποχή των «κολλητών» και των «κουμπάρων» ζούμε!

    Ομέρ

    Υ.Γ.

    Και αν θες να συνεχίσεις αυτή την «καταπληκτική κουβέντα» καλύτερα θάναι να διαλέξεις κάποιο άλλο ποστ και όχι αυτό με τη σφαγή της Σμύρνης.

    Έχει χαθεί, όπως φαίνεται, κάθε αίσθηση σεβασμού 8)

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 12/02/2008

  36. Κοίταξε να δεις ‘Ομέρ’, σεβασμός έχει χαθεί από μέρους σου μάλλον, όταν δηλώνεις Αριστερός και νομίζω είναι ο καταλληλότερος χώρος για να γράψω για την παντελή αδιαφορία της ελλαδικής Αριστεράς μέχρι τις μέρες μας για τα δράματα των ελληνογενών Πόντου και Μικρασίας. Το ‘mumul’ τι σημαίνει; Κάποιος άλλος αρθρογράφος του μπλογκ είναι υποθέτω. Να το χαίρεσαι ρε ‘Ομέρ’ (Βρυώνης μου έρχεται αβίαστα στο μυαλό), το ‘Αριστερό’ κομμάτι του χαρακτήρα ή της ύπαρξής σου τελοσπάντων, να τη χαίρεσαι και όλη αυτήν την ‘Αριστερά’, τους ελληνόφωνους που δεν ξέρω αν ταυτίζεσαι ή απλά συνωνυμείς μαζί τους και οι οποίοι ΑΣΕΛΓΟΥΝ ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ ΕΠΙ ΕΝΑΝ ΑΙΩΝΑ ΕΠΑΝΩ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΕΘΝΙΚΟΦΥΛΕΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑΤΙ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΣΟΥ… για τους γνωστούς διεθνιστικούς λόγους..

    Σχόλιο από Nemesis | 12/02/2008

  37. «…Μα δεν προσέβαλα τους μουσαφιραίους σου ρε κολητάρι. Θεωρείς τον επιθετικό προσδιορισμό “σοβιετολάγνος” προσβλητικό;…»

    Νέμεσις
    Εικάζω ότι έχεις την ικανότητα να αντιληφθείς ότι δεν αναφέρομαι στο σοβιετολάγνος ή ονειροξικός αλλά στην λέξη «γύναιο».
    Εκτός εάν εσύ δεν θεωρείς προσβολή να απευθύνεσαι σε μια γυναίκα φίλη σου, μάνα σου, γυναίκα σου, μια άγνωστη τέλος πάντον με τον προσδιορισμό γύναιο.
    Οπότε λάθος εννόησα…

    mumul

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 12/02/2008

  38. ειπε Γυναιων Ε;
    ———————-

    Π &Α γνωριζω οτι δεν μου πεφτει λόγος για το Ποιον οσων εισερχονται στο Μπλογκ σας …

    Θυμαμαι ομως οτι οι Αξιολατρευτες αριστερες κυριες προσκληθηκαν στο Μπλογκ σας κατοπιν δικης μου ιδιοχειρης προσκλησεως .. Οταν ερχεται λοιπόν εδώ ο καθε Φασιστας και τις προσβαλλει με την αισχροτηα που χαρακτηριζει το Πραγμα που εχει στη θεση του Εγκεφαλου …η προσβολή αφορά σε ολους μας ….

    – Δική μου επιθυμια ειναι λοιπόν να σβυστουν ολες οι αισχροτητες του εν λόγω Φασιστα ….

    ( για να μην μπω στον πειρασμό να γραψω τι σκεφτομαι για τα αντιστοιχα ακροδεξια … κατι που δεν θα κανω διοτι αποφευγω την »ταυτιση με τον επιτιθεμενο » )

    Βεβαια εσεις αποφασιζετε …

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 12/02/2008

  39. Σου πέφτει και σου παραπέφτει…

    Γράψε ότι επιθυμείς στο ποστ που τους αντιστοιχεί!

    Επίσης, αποφεύγουμε να σβήνουμε ασυστόλως πλην των ύβρεων και των άλλων που ξέρεις.

    Ο διάλογος με τον κάθε ένα νομίζω ότι είναι επιθυμητός, ακόμα και αν μας χωρίζει άβυσσος!

    Ομέρ Νακρατζίδης

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 12/02/2008

  40. »πλην των ύβρεων και των άλλων που ξέρεις.»

    Ε για τις Υβρεις λεω του Φασιστοειδους προς τις εδω φιλοξενουμενες Αξιολατρευτες κυριες …τις οποιες εσεις -αλλα και εγώ ιδιοχειρως – προσκαλέσατε…..

    τις οποιες -οπως και γενικά την Αριστερα– το φασιστοειδες Προσεβαλλε με τον Αισχρο τροπο που χαρακτηριζε Ανεκαθεν τους Φασιστες ……

    Τι διαλογο να κανεις με καποιον ο οποιος εχει προφανεστατους τραμπουκικους τροπους και στοχευσεις …
    (δηλαδή να απομακρυνει τον σκεπτομενο και Αριστερό κοσμο απο το Μπλογκ σας και πιθανόν να προσελκυσει και αλλα Φασιστοειδή .. )

    – Ειναι δυνατον να ασχολειστε και να δαπανατε χρονο και σχολια με Φασιστες;

    Παλι εσεις αποφασιζετε …

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 12/02/2008

  41. Νοσφεράτε,

    έχεις μια μοναδική ευκαιρία να μελετήσεις επί πεδίου και να σχολιάσεις, τη σχέση: σεξισμός, καταπίεση της λίμπιντο και ακροδεξιά.

    Γιατί να τη χάσεις;

    Νομίζω ότι έχει δίκιο ο «Ομέρ» !

    Μ-π

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 12/02/2008

  42. Ο. Κ …ειπαμε εσεις αποφασιζετε .
    Ομως δεν προκειται να ασχοληθώ με τον Φασιστα …. Εξαλλου ειναι εξαιρετικά Κοινοτοπες
    οι φτηνιαρικες ασυναρτησιες που γραφει
    …Εχω αλλα σημαντικά να ασχοληθώ Μ- π…

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 12/02/2008

  43. Καλώς!

    Εγώ μια ιδέα είχα και μια πρόταση έκανα.

    Εξάλλου ούτε και ‘γω πρόκειται να ασχοληθώ.

    Νάναι καλά ο Ομέρ, που προτιμά εδώ και λίγο καιρό τις αμπνόρμαλ συμπεριφορές και τους ανορθολογικούς τύπους ανθρώπων!

    Μ-π

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 12/02/2008

  44. Ώπα, τι έγινε ρε …………, όλοι μαζί την πέσατε ξαφνικά και δεν καταλαβαίνω τι ακριβώς συμβαίνει. Τώρα είναι στην ουσία που κατάλαβα ότι όταν βλέπω ‘Πόντος και Αριστερά’ το σχόλιο μπορεί να γράφεται από διαφορετικά άτομα! Είχα την εντύπωση ότι όλα τα ‘Πόντος και Αριστερά’ σχόλια γράφονταν από τον Ομέρ.

    Ας ξεκαθαρίσω τη θέση μου, ξεκίνησα να γράφω εδώ μέσα ρωτόντας και συζητόντας κάποια πράγματα με τον Πόντιο που γράφει συνήθως τα θέματα τα σχετικά με τους Πόντιους. Δεν κατάλαβα ακόμα αν είναι αυτά από αυτόν που υπογράφει ως «Ομέρ» καθώς έχει τη γνωστή αριστερή φοβία και δεν μου διευκρινίζει. Ούτε μου διευκρίνισε γιατί αποκαλείται ‘Ομέρ’.

    ‘Μουμούλ’, ειλικρινά, τώρα κατάλαβα ότι μιλάς για τη λέξη αυτή, κοίταξε είδα κάτι πράγματα γραμμένα για σοβιετικά κόμματα κλπ, από κάποια ‘Παρτιζάνα’, ε λοιπόν, αμέσως μου έφερε στο μυαλό αυτόν τον χαρακτηρισμό, δεν τον είπα με σαφή προσβλητικό τόνο, αλλά πιο πολύ χαριτολογώντας.

    Αυτό το ………………., το Νοσφεράτο, εκφράζει σαφώς την πιο αυθεντικά ελλαδικά αριστερή θέση εδώ μέσα, ζητώντας δημοκρατικότατα να σβηστούν όλα όσα έχω γράψει! Επίσης έβγαλε ήδη τα σταλινικά συμπεράσματα για τον σκοπό μου εδώ μέσα, να αποτρέψω άλλους ‘συντρόφους’ από το να έρθουν!!! Λολ!

    Λοιπόν επαναλαμβάνω, ήρθα στο φόρουμ για να συζητήσω με τον Πόντιο ομόφυλό μου αν και αριστερό που έγραψε τα ενδιαφέροντα άρθρα για τον Πόντο και τους Πόντιους εδώ μέσα, αν και δεν θέλει να κάνει συζήτηση, αν είναι όντως αυτός ο ‘Ομέρ’, ο γράφων των ωραίων άρθρων. Οι υπόλοιποι και ιδίως ο ψυχασθενής διαταραγμένος φοβικός ψευτοαριστερός Νοσφεράτος, δεν με ενδιαφέρουν. Δεν έχω, επίσης, σκοπό να ενοχλήσω, αν σβηστούν μηνύματά μου, δεν πρόκειται να ξαναγράψω, καθώς δε γράφω εκεί που δεν με εκτιμούν.

    Σχόλιο από Nemesis | 12/02/2008

  45. Μάλλον δεν κατάλαβες την προειδοποίηση!

    Αρκέσου στο γειτονικό ιστολόγιο όπου μπορείς να γράφεις πράγματα σαν κι αυτό: «θα πρέπει να δώσουμε στα αχάριστα αυτά βαρβαροπαίδια την Ελληνική Λύση!» Εξάλλου έχει διάφορους «περίεργους» τύπους, που είναι πολύ πιο ενδιαφέροντες από μας.

    Οι συγγραφείς των άρθρων που φιλοξενούμε δεν ταυτίζονται με τους διαχειριστές. Απλά είναι φίλοι μας και συμφωνούμε απολύτως με τις θέσεις τους.

    Οκ;;;

    Ομέρ Νακρατζίδης

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 12/02/2008

  46. E βέβαια και θα κάτσω στο γειτονικό ιστολόγιο όπου επικρατεί ΠΛΗΡΗΣ ελευθερία, και όχι εδώ όπου κυκλοφορούν σταλινικά βαμπίρ (Νοσφεράτο). Επίσης, δεν σβήνουνε μεμονωμένες λέξεις για να δώσουν την εσφαλμένη εντύπωση ότι σβήνουνε βρισιές…

    Σχόλιο από Nemesis | 12/02/2008

  47. βρε – κατι μου θυμιζεις , κατι μου θυμίζεις …Βρε μπας κι εισαι ο γνωστος απογονος του Μιδα ….ξερεις του γνωστου Μικρασιατη Βασιλιά;

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 12/02/2008

  48. γυρισες απο το Κωλούμπια;

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 12/02/2008

  49. Να υποθέσω ότι κάνεις απόπειρα «αστείου» σοβιετολάγνο επίδοξο βαμπίρ; :rollseyes:

    Σχόλιο από Nemesis | 12/02/2008

  50. Στις 26 Αυγούστου 1922, στη Σμύρνη ο στρατός επιβιβάζεται σε πλοία για επιστροφή στην Ελλάδα. Με την βία ανεβαίνει και ο ταγματάρχης πεζικού Κων. Μουτσούλας. Όταν το πλοίο «Νάξος» εισερχόταν στο λιμάνι της Χίου, κατάμεστο από ρακένδυτους πρόσφυγες, ο Μουτσούλας ανέβηκε στο κατάστρωμα, τράβηξε την προσοχή όλων και φώναξε: «έπειτα απ’ αυτό το αίσχος της εθνικής συμφοράς, δεν μας επιτρέπεται να πατήσουμε χώμα ελληνικό. Να πάμε να πνιγούμε πρέπει και, πρώτος εγώ, δίνω το παράδειγμα». Έπεσε στη θάλασσα και πνίγηκε. (Το διέσωσε ο Χρ. Αγγελομάτης, στο «Χρονικόν της Μεγάλης Τραγωδίας», σελ. 184).

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 03/03/2008

  51. Ιστορία στο εθνικιστικό μίξερ (και στην Τουρκία)

    Η Λατιφέ Χανούμ εζησε και πέθανε μέσα στη σιωπή.Αυτο ηθελε το επίσημο τουρκικό κράτος.Μονο που η ιστορία είναι ερευνα και όπως εχει αποδειχτεί, μια ερευνα μπορεί να χλευαστεί,να σταματήσει ακόμη και βίαια αλλα τελικά με κάποιο τρόπο θα ολοκληρωθεί.Ετσι και στην περίπτωση της Λατιφέ.Πέρυσι κυκλόφόρησε η βιογραφία της από τη δημοσιογράφο Ιπέκ Τσαλισλάρ.Το σοκ ηταν δυνατό.Βλέπετε η Λατιφέ ηταν η συζυγος του Μουσταφά Κεμάλ.Και οτιδήποτε εχει να κανει με τον Κεμάλ είναι (ακόμη και με τον νομο) ταμπού.
    Η Λατιφέ μια γαλλοσπουδαγμένη κοσμική σμυρνιά ειχε εντυπωσιάσει τον Κεμάλ.Την γνωρισε την επομένη της εισόδου του τουρκικού στρατού στη Σμύρνη.Τον φιλοξένησε στο πατρικό της σπίτι. Ερωτευθηκαν και παντρεύτηκαν.Ο Κεμάλ πίστεψε ότι ο γάμος αυτος του προσέφερε (και) πολιτικά σημαντικες υπηρεσίες.Ηθελε διπλα του μια συζυγο που ντυνόταν ευρωπαϊκά και διεκδικούσε την ισοτητα εντός και εκτός σπιτιού.Μονο που η Λατιφε την παραζήτησε.Ο Κεμάλ συντομα τη χωρισε(δεν εκαναν παιδί-ο Κεμάλ ειχε υιοθετησει τρια παιδιά στα πρότυπα των ηγετων της Οκτωβριανής επανάστασης ώστε να είναι και τυπικά «Ατατούρκ», «πατερας των τούρκων»).
    Και μετα σιωπή.Η Λατιφε εζησε στη λήθη ,στην Πόλη οπου και πέθανε στα τέλη του ΄70 .Αφησε όμως την αυτοβιογραφία της για την οποία το κρατικό ιδρυμα αρχείων αποφάσισε ότι δεν πρόκειται ποτε να δοθεί στη δημοσιότητα ,ουτε καν προς ερευνα σε ιστορικούς. Αυτο τον καιρό η Τσαλισλάρ περιμένει δικαστικη απόφαση για το βιβλίο της !
    Αν ρωτούσε κάποιος γυρω στα 1960 έναν τούρκο για την οθωμανική αυτοκρατορία, η πιο πιθανη απάντηση θα ηταν ότι «η Τουρκία δεν εχει καμμία σχέση ουτε μπορεί να θεωρηθεί ως συνέχεια ενός φαυλου απολυταρχικού ιμπεριαλιστικού καθεστώτος το οποίο καταδυνάστευε τους υπηκόους του».Ο Κεμαλισμός πανισχυρος ακόμη τότε ειχε αποφασίσει ότι η τουρκική ιστορία αρχίζει με την ελληνική ηττα το ’22 και ότι ο Κεμάλ ιδρυσε από τα συντρίμια των Οθωμανων το τουρκικό εθνος και τη δημοκρατία.
    Αν πάλι ρωτηθεί σήμερα ενας τουρκος μαθητής θα δώσει την ακριβως αντίθετη απάντηση.Ηδη από την εποχή του Οζάλ οι τούρκοι ανακαλύπτουν την Οθωμανική αυτοκρατορία και την εντάσσουν στην «εθνική συνέχεια του τουρκισμού» ,περίπου όπως εγινε και με τη θέση της Βυζαντινής ιστορίας στην ελληνική ιστοριογραφία. Πρίν από τον Παπαρρηγοπουλο ,η κυρίαρχη αποψη ηταν ότι ο ελληνισμός στη διάρκεια του (βυζαντινού) Μεσαίωνα ειχε «κοιμηθεί» και αφυπνίστηκε μονο με την επανάσταση του 1821 (αντε και λίγο πρίν με τα Ορλωφικά).
    Σχετικά πρόσφατα γιορτάστηκαν στην Τουρκία τα 700 χρόνια «οθωμανικής-τουρκικής ιστορίας» ενώ η Πόλη γιορτασε με μεγαλη καμπάνια το 2003 την επέτειο των 550 χρόνων της αλωσης από τον «Πορθητή».Πριν από 20-30 χρονια μια τετοια επέτειος θα χαρακτηριζόταν ως «γραφική» και περιθωριακή
    Υπάρχουν σημερα στην Τουρκία αρκετοι και σημαντικοί τουρκοι ιστορικοί που επιδιώκουν το αυτονόητο.Να λυθούν τα χερια των ιστορικών για ερευνα και η ιστορία οπου και οποτε πρέπει να ξαναγραφτεί, αυτό να γινεται με επιστημονικά κριτήρια και όχι με εθνικιστικές κορώνες.

    Ανάμεσά τους(σημειωνει η Σια Αναγνωστοπούλου,επικουρη καθηγητρια στο Πάντειο) ο Χαλίλ Μπερκτάι ,ο Τανέρ Ακτσάμ ,ο Σελίμ Ντερινγκίλ και ο Ελντέμ Εντέμ.
    Ειδικά οι δυο πρωτοι εχουν ξεσηκώσει πολλές φορές τις αντιδράσεις των εθνικιστων της αριστεράς και της δεξιάς και του Ισλαμικού κλήρου διότι τόλμησαν να μιλήσουν για την γενοκτονία των Αρμενίων.Και όπως γνωρίζουμε το στοιχημα στην Τουρκία δεν είναι αν θα διδαχτεί το βιβλίο τους ,αλλά αν θα σωσουν το κεφάλι τους από τη σφαιρα «αγανακτισμένου» εθνικιστή. Μάλιστα ο Μπερκτάι είναι κοκκινο πανι και για τους φανατικούς τουρανιστές (κατι αντιστοιχο με τους ελληνες υπερπατριωτες ),οι οποίοι εντοπίζουν την αρχη του τουρκικου εθνους στους Χετταίους! Κι αυτό διότι ο καθηγητης Ιστορίας απορρίπτει την επίσημη αποψη των βιβλίων ιστορίας ότι η οθωμανική αυτοκρατορία ηταν περίπου «μια τουρκική οαση ανεκτικότητας για ολους τους υπηκόους της ».
    Πολύ πρόσφατα ένα ακόμη βιβλίο ξεσηκωσε νέο σάλο στην Τουρκία.Ο Ακτάρ και η Ντιλέκ δυο πολύ σημαντικοί ιστορικοί ανέδειξαν τον ρόλο του «βαθέος κράτους» στα Σεπτεμβριανά το 1955.
    Η Ντιλέκ και ο Ακτάρ ηρθαν πέρυσι και στην Ελλάδα και παρουσίασαν τα στοιχεία συμφωνα με τα οποία ,μέρες πρίν τα τραγικά γεγονότα στην Πόλη ειχε οργανωθεί η μεταφορά τουρκων περιθωριακών και παρακρατικών από τα παράλια της Μαυρης Θάλασσας .Παρουσίασαν μάλιστα και πολλά συγκλονιστικά φωτογραφικά ντοκουμέντα οπου εντοπίζονται οι ιδιοι ανθρωποι να μεταφερονται με κρατικα οχηματα και να καταστρέφουν ρωμέικες περιουσίες .Οι δηυο ισορικοί κατερριψαν με την ερευνά τους την επίσημη (τουρκική) ανάγνωση ότι στα «Σεπτεμβριανά» δηθεν «εξεγέρθηκαν αυθόρμητα κάτοικοι της Πόλης» εναντιον των Ρωμιών.
    Αλλά η μεγαλύτερη επίθεση που δεχονται σημερα τα τουρκικά σχολεία (όπως και τα ελληνικά) είναι η επίθεση της θρησκείας.Οι ισλαμιστες εχουν βρει χωρο και χρημα από την κυβέρνηση Ερντογάν και εφοδιάζουν τους μαθητές με βιβλία και τευχίδια που οι τιτλοι τους ξεκινούν από το «πως προσευχομαι» και φθάνουν μέχρι ισλαμιστικές κορωνες περί «απίστων».
    Η μάχη για την ιστορική αλήθεια ηταν και είναι παντού η μάχη για τη διαχείριση της μνημης και της λήθης.Και πάνω απ’ όλα είναι η μάχη που δοθηκε και δίνεται σε κάθε επιστημονικό κλάδο.Απο τον πάπα Ουρβανό (ξερετε,με τον Γαλιλαίο) μέχρι τις μέρες μας. Όπως κανείς αριστερός ή δεξιός εθνικιστής, παπάς ή μουλάς δεν νομιμοποιείται να εκφρασει την αντιρρησή του για τη διδασκαλία των αλγορίθμων στα μαθηματικά (επειδή μπορεί να νακαλυφθει και ο αλγόριθμος του…Θεού) ετσι δεν νομιμοποιείται να κρινει δηθεν επιστημονικά ένα βιβλίο.Ουτε στην Τουρκία,ουτε στην Ελλάδα.

    (Το αρθρο δημοσιεύτηκε στις 27 Μαρτίου στον «Ελεύθερο Τύπο»)

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 17/03/2008

  52. «1922» μία ταινία του Νίκου Κούνδουρου

    [προβλήθηκε την Πέμπτη 13 Μαρτίου 2008
    ώρα 20.00 στο «Πατάρι του Αρμού»
    (Μαυροκορδάτου 11, Αθήνα)]

    Την ταινία προλόγισε και συζήτησε με τους θεατές ο ίδιος ο σκηνοθέτης

    Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

    1978 Α’ Βραβείο Μεγάλου Μήκους

    Φεστιβάλ Κεϊπτάουν
    1981 Σκηνοθεσίας και παραγωγής

    1978 Α’ Γυναικείου Ρόλου (Ελεωνόρα Σταθοπούλου)
    Β΄Ανδρικού Ρόλου (Βασίλης Λάγγος)
    Σκηνογραφίας
    Τιμητική Διάκριση (Αντιγόνη Αμανίτου-Ηθοποιός, Γιώργος Σταυρακάκης-Μακιγιέρ)
    Καλύτερης Ταινίας
    Φωτογραφίας

    Αύγουστος του ’22 σημαίνει γενοκτονία, ξεριζωμό, πολιτικά και διπλωματικά παιχνίδια των Μεγάλων. ‘Εχει χαρακτηριστεί «μπαλάντα της φρίκης και της βίας».

    Η ταινία του Νίκου Κούνδουρου βασίστηκε σε αυθεντικές μαρτυρίες από το μυθιστόρημα Το Νούμερο 31328 του Ήλία Βενέζη

    H ταινία «1922» γυρίστηκε το 1976-1978 με τη χρηματοδότηση του κρατικού Eλληνικού Kέντρου Kινηματογράφου (EKK). Eπειτα από τουρκικές παρεμβάσεις, το τότε υπουργείο Προεδρίας αρνήθηκε να δώσει άδεια προβολής στην ταινία. Eνα αντίγραφο, διέφυγε παράνομα απο την αιχμαλωσία του δεξιού κράτους και προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, αποσπώντας 9 βραβεία. H λαθραία κόπια στάλθηκε το 1982 (οκτώ χρόνια από την τουρκική εισβολή στην Kύπρο) στο Διεθνές Φεστιβάλ Bουδαπέστης. Mισή ώρα πριν από την προβολή της με εντολή προς τον Eλληνα πρέσβη ακυρωθηκε η προβολή της ταινίας. Τελικά προβλήθηκε στο χωριό «Μπελογιάννη» με την υποστήριξη του Ούγγρου σκηνοθέτη Γιάνσκο και των Ούγγρων συναδέλφων.

    Μια ταινία που με απόφαση του τότε Υπουργείου Εσωτερικών δεν προβληθηκε στην Κομοτηνή, στην Ξάνθη και στον Έβρο. Μια ταινία που όχι μόνο κατέγραψε τη βαρβαρότητα των Νεοτούρκων, αλλά ανέδειξε και την νοοτροπία της τότε πολιτικής εξουσίας να συγκαλύπτουν για λόγους σκοπιμότητας τη Γενοκτονία των Ελλήνων της Μικρασίας

    Υπόθεση: Η πόλη είναι περικυκλωμένη από τον εχθρό, η παρουσία του οποίου είναι διάχυτη, αλλά όχι ορατή. Ο φόβος γλιστράει στους δρόμους, σέρνεται στις αυλές, τρυπώνει στα σπίτια. Η Λουκία, η γυναίκα ενός εύπορου εμπόρου, προσπαθεί να εξασφαλίσει μια θέση στο τελευταίο πλοίο που φεύγει από το λιμάνι, αλλά είναι πια πολύ αργά. Ο εχθρός εισβάλει στην πόλη αθόρυβα, χωρίς φανφάρες και σαλπίσματα. Γίνονται μυστικοί, απομονωμένοι σκοτωμοί σε κάποιες γειτονιές, κανένας όμως δεν είναι προετοιμασμένος να πιστέψει ότι η τραγωδία που θα ξεσπάσει, έχει ήδη αρχίσει. Η Αντιγόνη, μια νεαρή δασκάλα, κάνει στον Ηλία το τελευταίο του μάθημα. Είναι ένα δεκαεφτάχρονο αγόρι, ο μέλλοντας συγγραφέας του βιβλίου στο οποίο βασίστηκε η ταινία. Σε λίγο, ο Ηλίας, η Αντιγόνη, η Λουκία θα μετατραπούν (καταντήσουν) σε ανώνυμες, αριθμημένες φιγούρες σε ένα μακρύ, trudging σειρά φυλακισμένων. Ελάχιστοι από αυτούς θα επιβιώσουν της αναγκαστικής πορείας μέσα από τα βουνά και τη άσπρης αλμυρής ερήμου της Ανατολίας. Η Αντιγόνη σκοτώνεται από έναν Τούρκο, όπως οι περισσότεροι από τους ανώνυμους συντρόφους της. Η όμορφη Λουκία τρελλαίνεται. Ο Ηλίας επιβιώνει μέχρι το τέλος του ταξιδιού και συμμετέχει στην γοητευτική τελετή που τον περιμένει εκεί: αξιωματικοί, διπλωμάτες και κυρίες του Ερυθρού Σταυρού καλοσωρίζουν με μουσική και θερμά χειροκροτήματα τα σκόρπια , σκοτεινά φαντάσματα που ήταν κάποτε ανθρώπινα πλάσματα. Μικρά Ασία, 1922. Το σχέδιο της γενοκτονίας καταστρώθηκε από Τούρκους και Γερμανούς αξιωματικούς και εκτελέστηκε από τον τούρκικο στρατό και συμμορίες φανατικών Μουσουλμάνων. Μέσα σε λίγες μέρες, περίπου ενάμισυ εκατομμύριο κυνηγημένοι Έλληνες αναγκάστηκαν να καταφύγουν στα κοντινότερα νησιά του Αιγαίου ή τα μεγάλα λιμάνια σε μια απελπισμένη προσπάθεια να επιζήσουν. Αυτοί που δεν κατάφεραν να επιβιβασθούν στα πλοία – πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι – αναγκάστηκαν να διασχίσουν τις άγονες πεδιάδες της Ανατολίας,για να υποκύψουν εκεί στην πείνα τη δίψα και το μαχαίρι του νικητή.

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 17/03/2008

  53. Σχόλιο από Νοσφεράτος | 11/04/2008

  54. Αφιέρωμα της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρόδου, για τη συμπλήρωση 80 χρόνων από τη Μικρασιατική καταστροφή

    Επιμέλεια: Νίκος Νικολάου – Αντώνης Αγγελής

    Το τέλος του Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

    Ροδιακή 16 Ιανουαρίου 1921

    Το πρώτον βήμα

    Την κατωτέρω δημοσιευομένην προκήρυξιν της Διοικήσεως περί εθελουσίας κατατάξεως χωροφυλάκων και αστυφυλάκων εκ του ιθαγενούς πληθυσμού της νήσου μας δεν δυνάμεθα ή ως ευχάριστον βήμα να χαρακτηρίσωμεν προς την διακηρυχθείσαν αυτονομίαν ως απαρχήν της μελλούσης να συντελεσθή μεταβολής της συμμετοχής του εγχωρίου πληθυσμού εν τη διοικήσει της νήσου μας.
    Δια τον λόγον τούτο χαιρετίζομεν μετά χαράς το γεγονός, βέβαιοι ότι όχι μόνον θα ακουσθή μετ’ ευχαριστήσεως, αλλά και θα γίνει δεκτή μετ’ ευγνωμοσύνης εκ τε του αστικού και του υπαιθρίου πληθυσμού της νήσου εκ του οποίου οι έχοντες τα της προκηρύξεως ορισμένα προσόντα προθύμως της ευκαιρίας ήτις τοις δίδεται.
    Διότι δεν πρόκειται βεβαίως μόνον περί επιτυχίας βιοποριστικού επαγγέλματος, όπερ θα ήτο εύκολον να αναζητήσωσι και αλλαχού, αλλά κυρίως προ τη επιτυχία ταύτη και περί υπηρεσίας υψίστης προς την πατρίδα, την τάξιν και την ασφάλειαν της οποίας θα κληθώσιν ούτοι όπως εξασφαλίσωσιν.

    Αν μάλιστα λάβωμεν υπ’ όψιν ότι πανταχού του κόσμου ο πολίτης έχει ιεράν προς την πατρίδα του υποχρέωσιν, ήν εκτελεί αγογγύστως και προθύμως, προτάσσων μάλιστα γενναίως τα στήθη προ των εχθρών αυτής, δεν αμφιβάλλομεν ότι και οι νέοι Ρόδιοι θα προσέλθωσι προθύμως όπως μετάσχωσι του σώματος της ασφαλείας της ιδίας πατρίδος των, χωρίς να αποβλέψωσιν εις τον μισθόν όστις τοις ορίζεται και όστις αν φαίνηται μικρός το κατ’ αρχάς δεν υπάρχει λόγος να μη αυξηθή εάν η περίστασις των καιρών και η ανάγκη ήθελον ζητήση και επιτρέψη τούτο αργότερον.
    Επιτελούμεν ούτω το πρώτον βήμα προς τα εμπρός βέβαιοι ότι θα επακολουθήσωσιν οσονούπω και έτερα τοιαύτα προς πλήρη εφαρμογήν της προκηρυχθείσης ημών αυτονομίας τείνοντα, δι’ ων θα καταστή δυνατόν να αντιμετωπίσωμεν τας δυσκόλους περιστάσεις, υφ’ ας μέλλει να ευρεθή η ιδιαιτέρα ημών πατρίς, ήτις απομονουμένη προσεχώς θα δοκιμάση αρκετήν οικονομικήν και εμπορικήν στενοχωρίαν αν μη έκτακτα τοιαύτα της Κυβερνήσεως μέτρα δεν τη εξασφαλίσωσι μίαν προνομιούχον και εξαιρετικήν εν τη Μεσογείω θέσιν και δράσιν ελευθέραν και ασυναγώνιστον»

    Συνθήκη των Σεβρών (10 Αυγούστου 1920)

    Η τήρηση της συμφωνίας Τιττόνι – Βενιζέλου εξαρτιόταν από την ικανοποίηση των ιταλικών αξιώσεων στη Μικρά Ασία και την Αλβανία. Η προϋπόθεση αυτή αποτέλεσε και το αδύνατο σημείο της ελληνοϊταλικής συνθήκης. Έτσι, ένα χρόνο μετά, στις 22 Ιουλίου 1920, παραμονές της συνθήκης των Σεβρών, ο υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης G. Giolitti, κόμης Carlo Sforza καταγγέλλει ως μη εφαρμοστέα τη συμφωνία, αφού δεν είχαν ικανοποιηθεί πλήρως τα ιταλικά συμφέροντα, παραγνωρίζοντας όμως το γεγονός ότι με βάση τριμερή συμφωνία μεταξύ της Αγγλίας, Γαλλίας και Ιταλίας αναγνωρίστηκε στην τελευταία, σημαντική ζώνη οικονομικής επιρροής σε περιοχές της Μικράς Ασίας.
    Η παρελκυστική πολιτική της Ιταλίας, σε συνδυασμό με την ταραχή που επικρατούσε στις συμμαχικές Δυνάμεις με τα αντικρουόμενα συμφέροντά τους και τη νέα διεθνή κατάσταση που διαμορφώθηκε με την επικράτηση της οκτωβριανής επανάστασης το 1917, πέτυχαν να ανατρέψουν τη συμφωνία αυτή.
    Για μια ακόμα φορά το διπλωματικό παρασκήνιο και η μυστική διπλωματία φαίνεται να επικρατούν. Η Ιταλία ωμά και απροκάλυπτα δείχνει τις προθέσεις της να κρατήσει με κάθε μέσο τα Δωδεκάνησα.

    Όμως η μεγάλη διπλωματική πείρα και η τεράστια επιρροή του Έλληνα πρωθυπουργού σώζουν πάλι την κατάσταση. Με τη συμπαράσταση του Άγγλου πρωθυπουργού Lloyd George προσεταιρίζεται τις μεγάλες Δυνάμεις που αναγκάζουν την Ιταλία να προβεί σε νέες διαπραγματεύσεις σχετικά με τα Δωδεκάνησα. Έτσι στο προάστιο του Παρισιού τις Σέβρες υπογράφεται στις 28 Ιουλίου /10 Αυγούστου 1920 μεταξύ των Συμμάχων και των συνασπισμένων Δυνάμεων από τη μια και της Τουρκίας από την άλλη, η θριαμβευτική για τις ελληνικές θέσεις Συνθήκη ειρήνης των Σεβρών, σύμφωνα με το άρθρο 122 της οποίας, σχετικό με τα νησιά του Αιγαίου,
    «Η Τουρκία παραιτείται υπέρ της Ιταλίας κάθε δικαιώματος και τίτλου επί των νήσων του Αιγαίου, δηλαδή της Αστυπάλαιας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψών, Σύμης και Κω, κατεχομένων τώρα από την Ιταλία και των εξαρτημένων απ’ αυτάς νησίδων καθώς και τη νήσο Μεγίστη (Καστελλόριζο)».

    Την ίδια μέρα, όμως, υπογράφεται συνθήκη μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας σύμφωνα με το άρθρο 1 της οποίας:
    «Η Ιταλία παραιτείται υπέρ της ΕΛΛΑΔΟΣ όλων των δικαιωμάτων και των τίτλων της επί των κατεχομένων υπ’ αυτής νήσων του Αιγαίου, δηλαδή Αστυπάλαιας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψών, Σύμης και Κω και των εξαρτημένων απ’ αυτάς νησίδων».

    Η συνθήκη αυτή που υπογράφεται από ελληνικής πλευράς από τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Έλληνα Πρεσβευτή στο Παρίσι Άθω Ρωμάνο και από ιταλικής πλευράς από το γερουσιαστή κόμη Lelio Bonin Longare και τον πρόξενο Carlo Galli, επαναφέρει ουσιαστικά σε ισχύ τους όρους της συμφωνίας Τιττόνι – Βενιζέλου με μόνη διαφορά ότι το δημοψήφισμα για την παραχώρηση της Ρόδου θα γινόταν αντί σε πέντε, σε δεκαπέντε χρόνια από την υπογραφή της συνθήκης.

    Από την ελληνοϊταλική συνθήκη παραλείπεται το Καστελλόριζο (που από το 1915 το είχε καταλάβει η Γαλλία) για το οποίο την ίδια ημέρα ο Bonin Longare με έγγραφό του προς το Βενιζέλο και εξουσιοδοτημένος από την ιταλική κυβέρνηση, υποσχόταν παραχώρηση ευρείας τοπικής αυτονομίας ( την 1η Μαρτίου 1921 η Γαλλία θα παραχωρήσει και τυπικά το Καστελλόριζο στην Ιταλία).
    Θα τηρήσει επιτέλους αυτή τη φορά η Ιταλία την υπογραφή της ;

    Για κάποια στιγμή φαίνεται να συμμορφώνεται προς τις διεθνείς της υποχρεώσεις δηλώνοντας με ανακοινώσεις την επικείμενη αναχώρησή της από τα νησιά.
    Από δε τις 10 Αυγούστου 1920 στα επίσημα Bollettini Ufficiali (τοπικά Φ.Ε.Κ.) ο εκτελών προσωρινά καθήκοντα κυβερνήτη των νησιών Carlo Senni υπογράφει πλέον ως Κυβερνήτης Ρόδου και από 17 Σεπτεμβρίου 1920 ο κυβερνήτης Felice Maissa υπογράφει ως Κυβερνήτης Ρόδου και Καστελλορίζου.

    Το διάταγμα για την παραχώρηση ευρείας αυτονομίας.

    Ο νέος κυβερνήτης με διάγγελμά του στις 8 Οκτωβρίου 1920 ανακοινώνει τη δέσμευση της ιταλικής κυβέρνησης να καθορίσει για τα νησιά της Ρόδου και Καστελλορίζου, που δεν είχαν συμπεριληφθεί στη συμφωνία, καθεστώς ευρείας αυτονομίας. Ο λαός της Δωδεκανήσου πανηγυρίζει και ελληνικές σημαίες υψώνονται παντού, ενώ τα ιταλικά στρατεύματα αρχίζουν να συμπτύσσονται.
    Στην Ελλάδα και σε ειδική πανηγυρική συνεδρίαση της Βουλής κατατίθεται το νομοσχέδιο για την κύρωση των τεσσάρων συνθηκών που υπογράφηκαν στις Σέβρες, μεταξύ των οποίων και η συνθήκη (3) προσάρτησης της Δωδεκανήσου.

    Ο λαός της Δωδεκανήσου πανηγυρίζει και οι ελληνικές σημαίες υψώνονται παντού.

    Στην Αθήνα ο πρόεδρος Θεμιστοκλής Σοφούλης σε πανηγυρική συνεδρίαση της Βουλής χαρακτηρίζει τα Δωδεκάνησα «μικρή, αλλά πανάρχαια και αμόλυντη δια μέσου των αιώνων κοιτίδα αγνού, ακραιφνούς και δυνατού Ελληνισμού» προκαλώντας μεγάλη εθνική συγκίνηση στους πληρεξούσιους του Έθνους. Η μεγάλη ώρα φαίνεται να έχει σημάνει και για τα Δωδεκάνησα.

    Ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναφέρεται με υπερηφάνεια στην αγόρευσή του, στο Δωδεκανησιακό Ζήτημα.

    Τι απομένει λοιπόν για να πραγματοποιηθεί επιτέλους η πολυπόθητη Ένωση της Δωδ/σου με την Ελλάδα, με έστω και ετεροχρονισμένη Ενσωμάτωση της Ρόδου;

    Αναμφισβήτητα υπήρξαν δυσμενείς συγκυρίες και ξένες επεμβάσεις που διαδραμάτισαν αρνητικό ρόλο στη μέχρι τότε εκατόχρονη ζωή του νεοελληνικού κράτους.

    Οπωσδήποτε όμως από μόνες τους δε θα αρκούσαν, ίσως, για να οδηγήσουν τα πράγματα εκεί όπου θα ήθελαν οι εχθροί και «σύμμαχοι». Η στάση και η δράση του εσωτερικού παράγοντα, των ελληνικών δηλαδή πολιτικών δυνάμεων, είχε και τότε όπως και σήμερα τη δική του καταλυτική επίδραση στα εθνικά μας θέματα.
    Ας δούμε τα πράγματα πιο αναλυτικά, μια που η συγκεκριμένη ιστορική φάση έπαιξε τόσο σημαντικό ρόλο στο να μετατεθεί η απελευθέρωση της Δωδεκανήσου για άλλα 25 ακόμα χρόνια.

    Το τέλος του Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
    Ας δούμε πώς έζησαν οι Έλληνες της Σμύρνης το κοσμοϊστορικό γεγονός της εμφάνισης ελληνικών στρατευμάτων στο λιμάνι και στους δρόμους της πόλης της Σμύρνης.

    Ο ελληνικός στρατός στη Σμύρνη

    Ένα διάγγελμα. Ένα όνειρο. Το πλήρωμα του χρόνου

    Από το βιβλίο της Διδώς Σωτηρίου «η Μικρασιατική Καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο» [ΑΘΗΝΑ-1975-ΚΕΔΡΟΣ]

    «Πρωτομαγιά του 1919. Ο κόσμος σεργιανούσε στους δρόμους της Σμύρνης ανίδεος, ενώ στη μεγάλη αίθουσα της Μητρόπολης συγκεντρώνονταν με ειδική πρόσκληση οι δημογέροντες και οι ιερείς, μ’ επικεφαλής τον μαρτυρικό μητροπολίτη Χρυσόστομο, για ν’ ακούσουν οι πνιγμένοι στα δάκρυα το πρώτο διάγγελμα που έστελνε στο λαό της Ιωνίας ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, Ελευθέριος Βενιζέλος.

    «Το πλήρωμα του χρόνου ήλθεν. Η Ελλάς εκλήθη υπό του Συνεδρίου της Ειρήνης να καταλάβη την Σμύρνην, ίνα ασφαλίση την τάξιν. Οι ομογενείς εννοούσιν ότι η απόφασις αυτή ελήφθη, διότι εν τη συνειδήσει των διευθυνόντων το Συνέδριον, είναι αποφασισμένη η ένωσις της Σμύρνης μετά της Ελλάδος. Διατελέσας μέχρι των Βαλκανικών πολέμων υπόδουλος υπό τον αυτόν ζυγόν, εννοώ καλώς ποία αισθήματα χαράς θα πλημμυρίσωσι σήμερον τας ψυχάς των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.
    Την εκδήλωσιν των αισθημάτων τούτων δεν εννοώ βεβαίως να παρεμποδίσω. Αλλά είμαι βέβαιος, ότι η εκδήλωσις αύτη δεν θα λάβη χαρακτήρα ούτε εχθρικότητος, ούτε υπεροψίας απέναντι ουδενός των συνοίκων του πληθυσμού. Η εκδήλωσις της πλημμυρούσης χαράς, ας συνοδευθή, τουναντίον, με εκδήλωσιν των αδελφικών αισθημάτων προς τους συνοίκους πληθυσμούς.
    Ας δοθή εις αυτούς να εννοήσουν, ότι δεν εορτάζομεν την κατάλυσιν ενός ζυγού, δια να υποκαταστήσωμεν εις αυτόν την ιδίαν ημών επικράτησιν επί βλάβη των άλλων. Αλλά ότι η ελληνική ελευθερία θα φέρη προς όλους, ανεξαρτήτως φυλής και θρησκεύματος, την ισότητα και την δικαιοσύνην.
    Εμπνέοντες εις πάντας τους συνοίκους πληθυσμούς την εμπιστοσύνην ταύτην, δεν μένομεν μόνον πιστοί εις αυτήν την εθνικήν μας υπόστασιν, αλλά εξυπηρετούμεν άριστα αυτά τα υπέρτερα εθνικά συμφέροντα.
    Ιδιαιτέρα προσοχή πρέπει να επιδειχθή προς το Ιταλικόν στοιχείον. Ας μη παροραθή, ότι η Ιταλία συνήνεσε μετά των λοιπών Συμμάχων εις την ελληνικήν κατάληψιν της Σμύρνης. Γνωρίζω ότι η έκκλησίς μου προς την Ελληνικήν Μικράν Ασίαν δεν γίνεται επί ματαίω και εύχομαι, όπως όσον τάχιστα, δυνηθώ να επισκεφθώ αυτήν, κομιστής Ευαγγελίου εθνικής δι’ αυτήν αποκαταστάσεως».

    Έκλαιγαν και τραγουδούσαν οι ραγιάδες. Έραιναν με ροδοπέταλα, ανθόνερο και ρύζι, τους στρατιώτες. «Να ριζώστε, παιδιά της Ελλάδας. Και γρήγορα στην Πόλη!».
    Το κορυφαίο αυτό γεγονός σχολιάστηκε και στον τοπικό μας τύπο.

    Η «Ροδιακή» την Πέμπτη, 16 Μαϊου 1919, χαιρετίζει το γεγονός με το άρθρο της:

    Η κλεινή Σμύρνη

    Από της 1ης Μαϊου η θελκτική της Ιωνίας, αλλά και όλης της Μικρασίας, πρωτεύουσα, η κλεινή Σμύρνη, αποφάσει της εν Παρισίοις συνδιασκέψεως, κατέχεται υπό του ελληνικού στρατού.
    Είναι ο πρώτος καρπός της νίκης εις ήν συνέβαλε κατά την παγκόσμιον σύρραξιν ο γενναίος ελληνικός στρατός. Είναι η αμοιβή των κόπων, ούς εδοκίμασε, των αγώνων ούς κατέβαλε αγωνιζόμενος παρά το πλευρόν των ενδόξων συμμάχων του. Είναι η αναγνώρισις των δικαιωμάτων, άτινα η Ελλάς κέκτηται επί της απέναντι ηπείρου, δικαιωμάτων ιστορικών και εθνολογικών, που τόσον σθεναρώς υπεστήριξεν ενώπιον του συνεδρίου της ειρήνης ο ένδοξος πρωθυπουργός της.
    Και οι νικηταί Σύμμαχοι, οίτινες επί του δικαίου και μόνον θέλουσι να στηρίξωσιν την μέλλουσαν δικαίαν ειρήνην, παμψηφεί ανεγνώρισαν τα δικαιώματα ταύτα και παμψηφεί έδωκαν την συγκατάθεσίν των δια την κατοχήν της περιοχής αυτής.
    Αλλά και παρέστησαν κατ’ αυτήν και εχαιρέτησαν με τας προσηκούσας τιμάς την υπό των ελληνικών στρατευμάτων κατάληψίν της.
    Είναι μεγάλη η χαρά ήν δοκιμάζουσι οι ομογενείς, της πρωτευούσης της Ιωνίας κάτοικοι, ύστερον από τόσα δεινά, εις ά κατά την διάρκειαν του μεγάλου αγώνος υπεβλήθησαν. Στερήσεις και διωγμοί και κακουχίαι και τόσα άλλα ταχέως θα λησμονηθώσι και εις την νέαν αυτών διοίκησιν θα συναντήσωσι την ευτυχίαν, την οποίαν ανέμεναν από πολλού.
    Και ήδη νέον έρχεται στάδιον δια την κλεινήν Σμύρνην.
    Η πόλις, ήτις υπό τας παρελθούσας συνθήκας ηυτύχησε να καταστή το κέντρον το εμπορικόν και ναυτικόν, όπερ ετροφοδότει ου μόνον σύμπασαν σχεδόν την ήπειρον, επί της οποίας κείται, αλλά και τας απέναντι ταύτης νήσους ών απετέλει μέχρις εσχάτων την μόνην και αποκλειστικήν σχεδόν αγοράν, υπό το νέον αυτής καθεστώς δεν θα περιορίσει βεβαίως την ανάπτυξίν της.
    Το τολμηρόν και επιχειρηματικόν των Σμυρναίων πνεύμα θα λάβη την ευκαιρίαν να εκδηλωθή ζωηρότερον και να διαλάμψει και πάλιν, η δε Σμυρναϊκή αγορά θα συγκεντρώσει και πάλιν όλην την ανατολικήν και νησιωτικήν πελατείαν της.
    Και θα ανακτήσει και πάλιν την ζωήν και την κίνησίν της ο ευρύχωρος λιμήν της, το κέντρον τόσον ατμοπλοίων, ατμοπλοϊκών εταιρειών δι ών μετεφέρετο ο πλούτος της Ανατολής εις τον έξω κόσμον και τα βιομηχανικά έξωθεν προϊόντα εισήγοντο δι’ αυτού εις την Ανατολήν.
    Και ο φύσει εύθυμος Ίων θα εύρη και πάλιν την ευκαιρίαν να εντρυφήση εις την γλυκείαν ζωήν, την οποίαν και άλλοτε έζη. Η δε σμυρναϊκή μούσα θα σκορπίσει και πάλιν τα γλυκύτατά της τραγούδια εις τα εύθυμα ανατολικά μας παράλια, άτινα από τόσον τώρα ετών, λόγω των πολεμικών συνθηκών, έπαυσαν να ακούωσι τους περιπαθείς της τόνους.
    Και η Σμύρνη θα αναζήση και πάλιν και θα καταστή η ωραία του Ερμαϊκού νύμφη, την οποίαν με τόσην αγάπην και λαχτάραν περιβάλλομεν όλοι μας.

    Η ίδια εφημερίδα την 1η Οκτωβρίου 1919 αναδημοσιεύει είδηση από την ιταλική εφημερίδα «Corriere della Sera», που προφανώς βρίσκει στα περίπτερα της Ρόδου.

    Επί τη καταλήψει της Σμύρνης

    Επ’ ευκαιρία της καταλήψεως της Σμύρνης υπό του ελληνικού στρατού η Α.Μ. ο βασιλεύς της Ελλάδος Αλέξανδρος, απηύθυνεν εις τον πρωθυπουργόν κ. Βενιζέλον το ακόλουθον τηλεγράφημα, όπερ μεταφέρομεν ενταύθα εκ της ιταλικής εφημερίδος «Εσπερινού Ταχυδρόμου» του Μιλάνου.

    Το τηλεγράφημα έχει ως εξής:
    «Ενούμαι μετά του ελληνικού λαού, όπως απευθύνω υμίν, κύριε Πρόεδρε, επ’ ευκαιρία της καταλήψεως της Σμύρνης εκ μέρους των ημετέρων στρατευμάτων, τα εγκαρδιώτερα των συγχαρητήριων μου ως και τας θερμάς ευχάς μου δια την πραγμάτωσιν όλων των εθνικών μας πόθων, των οποίων υμείς αποτελείτε παρά τοις αγαπητοίς και ευμενέσι συμμάχοις και γενναίοις φίλοις μας τον γενναίον πρόμαχον.
    Επί τη ευκαιρία δε ταύτη μεγάλη διαδήλωσις έλαβε χώραν εν Αθήναις, ήτις κατόπιν ενός λόγου του δημάρχου, αφού διέδραμε τας διαφόρους οδούς της πόλεως, μετέβη κατόπιν κάτωθεν των πρεσβειών των Συμμάχων, όπως εκδηλώση τον ενθουσιασμόν της.

    Ωστόσο στα Δωδεκάνησα, από τις 16 Δεκεμβρίου 1919, ο ταξίαρχος Achille Porta αντικαθιστά στα καθήκοντα, τού κυβερνήτη των νήσων, τον υποστράτηγο Vittorio Elia.

    Με το κυβερνητικό διάταγμα αρ. 161 της 28ης Οκτωβρίου 1916 είχε δοθεί η δυνατότητα στους ντόπιους να πάρουν μέρος ως βοηθοί στο Σώμα των καραμπινιέρων για τη δημόσια ασφάλεια και τάξη. Και η εφημερίδα το συνιστά.

    Εσωτερικές εξελίξεις στην Ελλάδα.

    Λίγες μέρες μετά την υπογραφή της συνθήκης των Σεβρών ο Βενιζέλος, πρωθυπουργός της Χώρας και επικεφαλής της αντιπροσωπείας στις διαπραγματεύσεις της ειρήνης κι ενώ ετοιμαζόταν να επιστρέψει στην Ελλάδα, δέχεται δολοφονική απόπειρα από δύο απότακτους αντιβενιζελικούς αξιωματικούς.

    Κορύφωση του φανατισμού την κορυφαία στιγμή του θριάμβου!
    Τα πάθη του διχασμού από την εποχή της σύγκρουσης πρωθυπουργού και βασιλιά το 1915-17 διατηρούνται ακόμα έντονα και στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές.
    Καταθέτοντας το νομοσχέδιο στη Βουλή των Ελλήνων για κύρωση των συνθηκών των Σεβρών τον Αύγουστο του 1920 ο Βενιζέλος δηλώνει ότι η κύρωση του νομοσχεδίου θα πρέπει να γίνει από τη Βουλή που θα προκύψει από τις νέες εκλογές, γιατί ο χρόνος θητείας της Βουλής είχε λήξει.
    Τον Οκτώβρη του 1920 πεθαίνει ο βασιλιάς Αλέξανδρος και το πρόβλημα της δυναστείας τίθεται πάλι οξύ. Την αντιβασιλεία αναλαμβάνει προσωρινά ο ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης. Μέσα σε τεταμένη ατμόσφαιρα διενεργούνται οι βουλευτικές εκλογές το Νοέμβρη του 1920.
    Παρά τους στρατιωτικούς και πολιτικούς θριάμβους και για λόγους που δεν είναι δυνατόν να αναλυθούν στα στενά πλαίσια αυτής της έρευνας, η βενιζελική παράταξη ηττάται στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 από την ενωμένη αντιπολίτευση των βασιλοφρόνων και αντιβενιζελικών, που με δημοψήφισμα επανέφερε στην Ελλάδα τον εξόριστο βασιλιά Κωνσταντίνο το Δεκέμβριο του 1920.

    Η αντίστροφη μέτρηση της καθοδικής πλέον πορείας του Έθνους είχε αρχίσει.

    Οι Σύμμαχοι εγκαταλείπουν την Ελλάδα στρατιωτικά, διπλωματικά και οικονομικά μόνη στο μικρασιατικό μέτωπο ενάντια στο εθνικιστικό κίνημα του Κεμάλ.
    Κι ενώ οι αντιβενιζελικοί στήριξαν όλη την προεκλογική τους εκστρατεία υποσχόμενοι στο δοκιμαζόμενο λαό να φέρουν πίσω τα παιδιά του από το μέτωπο, όταν ανέλαβαν την διακυβέρνηση έπραξαν το εντελώς αντίθετο, ενίσχυσαν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις επιστρατεύοντας όλο και περισσότερες κλάσεις στρατιωτών.

    Οι πρώτες επιχειρήσεις σημείωσαν επιτυχίες απρόβλεπτες, που οδήγησαν στο πρόωρο συμπέρασμα ότι ο εχθρός ήταν ανίσχυρος και ανοργάνωτος. Γρήγορα όμως θα διαπιστωθεί ότι τα πράγματα ήταν τελείως διαφορετικά απ’ όσα ήθελε να πιστεύει η στρατιωτική αλλά και η πολιτική ηγεσία της Ελλάδος. Η καταστροφή ήταν ήδη προ των πυλών.

    Ωστόσο η επίθεση του ελληνικού στρατού άρχισε τις πρώτες μέρες του Αυγούστου του 1921 και οι δυνάμεις του εκστρατευτικού σώματος προωθήθηκαν ως τις όχθες του ποταμού της μικρασιατικής ενδοχώρας Σαγγάριου. Η προέλαση του πρίγκιπα Ανδρέα στην άξενη Αλμυρά Έρημο ήταν το τελευταίο σημείο της ελληνικής προέλασης και η απαρχή της μικρασιατικής συμφοράς. Η ελληνική προέλαση συνετρίβη και ο στρατός υποχρεώθηκε να οπισθοχωρήσει στις αρχικές του θέσεις εξόρμησης γύρω από την περιοχή της Σμύρνης. Η εκστρατεία αυτή του θέρους του 1921 κόστισε 25.000 περίπου νεκρούς και τραυματίες και τεράστιες απώλειες σε πολεμικό υλικό.

    Το κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ απέρριπτε τη συνθήκη των Σεβρών που είχε υπογράψει η σουλτανική κυβέρνηση και για να ενισχύσει τις θέσεις του προχώρησε σε σύμφωνο φιλίας με τη νεοσύστατη τότε Σοβιετική Ένωση και σε επί μέρους συμφωνίες με Γαλλία και Ιταλία.

    Ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ επέλεξε ως πιο κατάλληλη στιγμή της αντεπίθεσής του τον Αύγουστο του 1922. Με ένα αιφνίδιο στρατιωτικό χτύπημα δημιούργησε το ρήγμα του Αφιόν Καραχισάρ στο ασταθές ελληνικό μέτωπο και οι δυνάμεις του, ξεκούραστες και ορμητικές, άρχισαν να προελαύνουν προς δυσμάς, σαρώνοντας τις ταλαιπωρημένες από τις μακρές πορείες ελληνικές δυνάμεις, που στερούνταν τροφίμων και πολεμοφοδίων, αφού είχαν αποκοπεί από τις γραμμές ανεφοδιασμού.

    Οι Άγγλοι και οι Γάλλοι εγκαταλείπουν στρατιωτικά, διπλωματικά και οικονομικά την Ελλάδα που μένει αβοήθητη και μόνη απέναντι στην πλημμυρίδα των Τούρκων εθνικιστών του Κεμάλ.
    Μέσα σε λίγες μέρες ο ελληνικός στρατός διαλύθηκε, υποχωρώντας άτακτα. Πραγματική τραγωδία για τον ελληνικό στρατό, που οι ηρωικές του παραδόσεις τον είχαν αναδείξει στους εθνικοαπελευθερωτικούς πολέμους σε πραγματικά αξιοθαύμαστο.

    Και στις 9 του Σεπτέμβρη ο κεμαλικός στρατός έμπαινε στη Σμύρνη.
    Σ’ όλη τη Μικρά Ασία διαδραματίζονταν σκηνές φρίκης
    Την τουρκική βαρβαρότητα συναγωνιζόταν η αναλγησία των ξένων, οι οποίοι δεν δέχονταν να παραλάβουν στα πλοία τους, τους πανικόβλητους πρόσφυγες.
    Η θάλασσα δεν είναι πια εμπόδιο. Χιλιάδες άνθρωποι πέφτουνε και πνίγονται. Οι δρόμοι γεμίζουνε κι αδειάζουν και ξαναγεμίζουνε. Νέοι, γέροι, γυναίκες, παιδιά ποδοπατιούνται, στριμώχνονται, λιποθυμούνε, ξεψυχούνε.

    Η φωτιά όλη νύχτα αποτελειώνει το χαλασμό

    Κι όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν τη Σμύρνη και την παρέδωσαν στις φλόγες, σημειώθηκαν σφαγές αμάχων, ενώ μεγάλος αριθμός νέων Ελλήνων κατοίκων της Σμύρνης και της γύρω περιοχής έπεφταν στην αιχμαλωσία και στάλθηκαν στα στρατόπεδα εργασίας, όπου και εξοντώθηκαν από την πείνα και τις επιδημίες.
    Οριακό σημείο της Καταστροφής και σύμβολό της έμεινε στην Ιστορία η Σμύρνη, η ελληνική πρωτοπολιτεία της Μικράς Ασίας. Κι αυτό, γιατί εκεί συντελέσθηκε η τελευταία πράξη του δράματος γιατί αυτή καθαγιάστηκε από τον ηρωικό και τραγικά συνεπή θάνατο του Χρυσοστόμου γιατί εκεί δέχθηκε τη χαριστική βολή ο Μικρασιατικός Ελληνισμός και η πυρκαγιά σάρωσε τελεσίδικα κάθε υλικό σημάδι του. Και γιατί ακόμη, η Σμύρνη αποτέλεσε το κέντρο του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας και τον πολιτιστικό και θρησκευτικό πυρήνα του.

    http://www.rhodeslibrary.gr/info/2002_5/chapter_1_2.html

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 23/05/2008

  55. Ρεμπελιό της Σμύρνης, 1797

    Συγγραφή : Δάρδαλης Νικόλαος (1/9/2005)

    1. Ο πολυεθνικός χαρακτήρας της σμυρναίικης κοινωνίας

    Τα γεγονότα αυτά εντάσσονται στο τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα, δηλ. σε μια περίοδο που σημαδεύεται από την όξυνση των σχέσεων μεταξύ των θρησκευτικών κοινοτήτων, των ονομαζόμενων millet. Οι κοινότητες αυτές, οι Ορθόδοξοι, οι Εβραίοι και οι Μουσουλμάνοι απολάμβαναν καθεστώς θρησκευτικής ελευθερίας και σχετικής αυτονομίας. Ακόμη μεγαλύτερα διοικητικά, εμπορικά και φορολογικά προνόμια (διομολογήσεις) απολάμβαναν οι Δυτικοί που δρούσαν ως επιχειρηματίες στα παράλια. Είναι χαρακτηριστικό πως αυτές οι εθνοθρησκευτικές ομάδες ήταν εγκατεστημένες σε ξεχωριστές συνοικίες: οι Ευρωπαίοι στο κέντρο της πόλης, οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι και οι Αρμένιοι δίπλα στο εμπορικό και τραπεζικό κέντρο, σε αντίθεση με τις οικίες των Μουσουλμάνων που βρίσκονταν μακριά από τις αγορές. Περιορισμένες ήταν οι επαφές και οι γάμοι μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων σε αντίθεση με τις συχνές κοινωνικές επαφές Ορθοδόξων και Ευρωπαίων εμπόρων, που όχι σπάνια κατέληγαν σε μεικτούς γάμους.

    2. Ορθόδοξοι και Δυτικοί γίνονται στόχος επιθέσεων

    Οι Ευρωπαίοι και οι Ορθόδοξοι ως εύπορα στρώματα άρχισαν να γίνονται στόχοι ληστών και επιδρομέων το 18ο αιώνα. Το 1730 μια ομάδα Ζακυνθινών που είχαν εξοριστεί από το νησί εξαιτίας της βίαιης συμπεριφοράς τους επιτέθηκαν και λήστεψαν κατοίκους της Σμύρνης. Ο Ευρωπαίοι πρόξενοι ζήτησαν από τον πρέσβη της Βενετίας, στη δικαιοδοσία της οποίας υπαγόταν η Ζάκυνθος, να διώξει τους «ανεπιθύμητους», κάτι που πραγματοποιήθηκε μέσα στα επόμενα χρόνια. Η πιθανότητα για ταραχές ή ενδοκοινοτικές διαμάχες θα είναι πάντα υπαρκτή στη Σμύρνη ιδίως μετά το 1760. Τον Ιούλιο του 1770 η καταστροφή του οθωμανικού στόλου από τους Ρώσους στη ναυμαχία του Τσεσμέκαι η εξέγερση των Ορθοδόξων κατοίκων στο Μοριά που ακολούθησε την οθωμανική ήττα προκάλεσαν ανεξέλεγκτες εντάσεις. Στις 8 Ιουλίου ο Οθωμανός τελωνειακός υπάλληλος Ιμπραχίμ Αγά σκοτώνει όλους τους Ορθοδόξους που βρίσκονται στο κτήριο του τελωνείου. Στη συνέχεια πολυπληθείς ομάδες Μουσουλμάνων σκορπίζονται στους δρόμους της Σμύρνης και μέσα σε λίγες ώρες 5.000 Ορθόδοξοι, δύο Ευρωπαίοι και ο Ολλανδός δραγουμάνος έχουν σφαγιαστεί. Τα επεισόδια σταμάτησαν μόνο χάρη στην παρέμβαση της φρουράς των γενιίσαρων, τους οποίους οι χριστιανοί θεωρούσαν ως τη μόνη ικανή στρατιωτική δύναμη για να τους προστατεύει από τον «όχλο της πόλης» και ζητούσαν τη μόνιμη παρουσία τους στην πόλη.

    3. Κοινωνικοοικονομικές αντιθέσεις ανάμεσα στις κοινότητες της Σμύρνης

    Τέτοιου είδους βίαιες οχλαγωγίες θεωρούνταν μάλιστα πιθανότερες σε εποχές έντονης οικονομικής κρίσης και εξαθλίωσης των χαμηλότερων στρωμάτων που συνυπήρχαν στην ίδια πόλη με την ελίτ των εμπόρων, των βιομηχάνων και των γαιοκτημόνων της Σμύρνης, η πλειονότητα των οποίων ήταν χριστιανοί. Στα Μικρασιατικά παράλια και κυρίως στη Σμύρνη η αυταρχικότητα των αρχών, η τοκογλυφία, αλλά και η αυξανόμενη φτώχεια των μουσουλμανικών κυρίως πληθυσμών αποτέλεσαν το κοινωνικό υπόστρωμα πάνω στο οποίο έλαβε χώρα το «Ρεμπελιό της Σμύρνης».1 Τα δραματικά αυτά γεγονότα ήλθαν βέβαια ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων ενεργειών και των δύο μερών.

    4. Η αφετηρία του «Ρεμπελιού»

    Η αρχή των γεγονότων έγινε στις 3 Μαρτίου του 1797 κατά τη διάρκεια μιας παράστασης Αυστριακών ακροβατών, η οποία είχε συγκεντρώσει πολλούς Ευρωπαίους και Ορθοδόξους. Το βράδυ της παράστασης μερικοί Ζακυνθινοί και Κεφαλλονίτες, υπήκοοι της Ενετικής Πολιτείας, επιχείρησαν να υπερπηδήσουν το ξύλινο περίφραγμα του τσίρκου και να μπουν μέσα χωρίς να πληρώσουν. Οι γενίτσαροι φύλακες τους εμπόδισαν· αναφέρεται μάλιστα ότι ένας από αυτούς που βρισκόταν εκεί ως κλητήρας του Βενετικού προξενείου έδειρε με ράβδο έναν από τους «τζαμπατζήδες». Τότε ένας από τους διωχθέντες Ζακυνθινούς, ο ονομαζόμενος Πάνας, που σύμφωνα με έναν έμμετρο θρήνο ήταν «γιασαξής» (δηλαδή φύλακας ή κλητήρας) του Προξενείου της Βενετίας, επέστρεψε ξανά στο θέατρο, πιθανότατα με ομάδα συμπατριωτών του, και σκότωσε έναν από τους γενίτσαρους. Λόγω της ταραχής που προκλήθηκε και στο άκουσμα των πυροβολισμών η παράσταση διακόπηκε. Την επόμενη μέρα Μουσουλμάνοι κάτοικοι και ομάδα γενίτσαρων ζήτησαν από τον πρόξενο της Βενετίας, Λουκά Χορτάτζη, ορθόδοξο και Κρητικό στην καταγωγή, να τους παραδώσει το φονιά ο οποίος είχε ήδη βρει καταφύγιο σε ενετικό πλοίο. Ο Χορτάτζης αρνήθηκε να παραδώσει το δράστη είτε στις ομάδες Μουσουλμάνων είτε στις επίσημες αστυνομικές αρχές κάνοντας χρήση των προνομίων ασυλίας που απολάμβαναν οι υπήκοοι της Βενετίας απέναντι στις οθωμανικές αρχές. Οι Μουσουλμάνοι παρέμειναν αναστατωμένοι και έκαναν διαβουλεύσεις για πολλές ημέρες. Στις 13 Μαρτίου, εποχή του ραμαζανιού, το συμβούλιο της πόλης συγκλήθηκε εκτάκτως μέσα στη νύχτα ύστερα από τις πιέσεις που δέχτηκε από τους γενίτσαρους για την παράδοση του δράστη. Οι τοπικές αρχές κατέστησαν γνωστό στους δυτικούς πρόξενους ότι ο μουσουλμανικός λαός ήταν εξαγριωμένος και ότι δε θα μπορούσαν να αναλάβουν τις ευθύνες για ακραίες αντιδράσεις σε περίπτωση που δεν παραδινόταν ο δράστης για ανάκριση. Ωστόσο το αίτημά τους απορρίφθηκε.

    5. Το ξέσπασμα των παθών και οι ομαδικές πράξεις βίας

    Το πρωινό της 15ης Μαρτίου ομάδες γενίτσαρων και εξαγριωμένων, οπλισμένων Μουσουλμάνων φτάνουν στο κέντρο του Φραγκομαχαλά και σταματούν στο Προξενείο της Βενετίας, όπου στέλνουν ύστερα από σύσκεψη 20 εκπροσώπους τους για να απαιτήσουν την παράδοση του δράστη. Οι απεσταλμένοι βρίσκουν το προξενείο έρημο και την πόρτα κλειστή. Τότε αρχίζουν να πυροβολούν στα τύφλα και, ενώ φαινόταν πιθανό να επιχειρήσουν εισβολή, δέχονται πυροβολισμούς πιθανότατα από Σκλαβούνους (Δαλματούς), καβάσηδες (κλητήρες) του Ενετικού Προξενείου που βρίσκονταν σε κάποιο παράθυρο. Στη θέα ενός εμίρη και δύο άλλων Μουσουλμάνων που πέφτουν νεκροί από τις σφαίρες τα πάθη ξεσπούν και ακούγεται από παντού το σύνθημα «ατές, ατές» (φωτιά).2 Ξεκινώντας από το Χανιώτικο Χάνι πυρπολούν σπίτια και καταστήματα στο μεγάλο δρόμο της ευρωπαϊκής συνοικίας, την οδό των Φράγκων (Frank Street). Ο Γάλλος πρόξενος Jean Charles Ηaumont ως επικεφαλής πυροσβεστικής ομάδας επιχειρεί να περιορίσει τη φωτιά κατά την έναρξή της, χωρίς όμως επιτυχία. Οι Μουσουλμάνοι πυροβολούν προς την ομάδα και ρίχνουν νεκρούς δύο Ορθόδοξοι πυροσβέστες. Η φωτιά εξαπλώνεται με πολύ μεγάλη ταχύτητα σε όλες τις χριστιανικές συνοικίες του Φραγκομαχαλά, βοηθούμενη από τους δυνατούς νότιους ανέμους που έπνεαν στην περιοχή αλλά και επειδή τα σπίτια στη Σμύρνη ήταν φτιαγμένα από ξύλο για λόγους αντισεισμικής προστασίας. Για 17 ολόκληρες ώρες (από τις 10 το πρωί ως τις 3 τα χαράματα της επόμενης μέρας) καίγονταν και λεηλατούνταν χιλιάδες σπίτια και καταστήματα στην ευρύτερη περιοχή. Κάηκαν επίσης πολλά σχολεία με τραγικό απολογισμό σε ένα από αυτά να χάσουν τη ζωή τους 60 τρόφιμοι. Τελείως καταστραμμένα μετά τη φωτιά βρέθηκαν τα προξενεία της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας, η καθολική εκκλησία της Santa Maria, το παρεκκλήσι της ολλανδικής παροικίας, ένα τμήμα της Αγίας Φωτεινής, το Γραικικό νοσοκομείο και πολλά χριστιανικά ιδρύματα. Πυρπολήθηκαν πλούσιες βιβλιοθήκες και πολύτιμα αρχεία ιδιωτών. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι στις λεηλασίες συμμετείχαν και κάποιοι Σκλαβούνοι, ακόμη και Ζακυνθινοί και άλλοι μη μουσουλμάνοι που βρήκαν την ευκαιρία να ληστέψουν σπίτια και μαγαζιά, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι μπορούσαν να παραμείνουν ατιμώρητοι από τις οθωμανικές αρχές ως Ευρωπαίοι πολίτες. Κατά τη φυγή τους από την πόλη όμως Σκλαβούνοι ναυτικοί ύστερα από συμπλοκή με τους Μουσουλμάνους στο Ξώκαστρο υποχρεώθηκαν να γυρίσουν στη Σμύρνη και να ξεφορτώσουν τα κλεμμένα, ορθόδοξα ως επί το πλείστον εμπορεύματα.

    6. Τα πολυάριθμα θύματα της ορθόδοξης κοινότητας

    Ιδιαίτερα επιθετικός ήταν ο μουσουλμανικός όχλος ενάντια στους Ορθοδόξους του Φραγκομαχαλά. Με βάση μετριοπαθείς εκτιμήσεις πάνω από 1.000 Ορθόδοξοι έχασαν τη ζωή τους μέσα σε λίγες ώρες από τα εξαγριωμένα πλήθη, ενώ άλλες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό σε 3.000.
    Στις «εφημερίδες» των αδελφών Πουλίου που εκδίδονταν στη Βιέννη αναφερόταν ότι οι Ορθόδοξοι, άνδρες, γυναίκες και παιδιά μετακινούνταν με τη βία έξω από τα σπίτια και τα καταστήματά τους, τα οποία στη συνέχεια γίνονταν αντικείμενο εμπρησμού και λεηλασιών. Στην οδό Γερανίου 40 Ορθόδοξοι από 10-12 ετών που διέμεναν σε μοναστήρι δεν κατόρθωσαν να βγουν και κάηκαν μαζί με τον επικεφαλής του ιδρύματος. Τη σφαγή των Ορθοδόξων δεν μπόρεσαν να μετριάσουν ούτε καν οι προσπάθειες του ιμάμη της Σμύρνης Nâsir Zabet, που αποκαλώντας τους Ορθοδόξους «αδελφούς» φώναζε στα μαινόμενα πλήθη να σταματήσουν τις βιαιοπραγίες απειλώντας τους ακόμη και με την οργή του προφήτη. Στην κατάπαυση της σφαγής συνέβαλε πιο πολύ η ρίψη αλλεπάλληλων κανονιοβολισμών από ρωσικό καράβι που ήταν αγκυροβολημένο στο λιμάνι της Σμύρνης.

    7. Οι Ευρωπαίοι της Σμύρνης δε μετρούν θύματα στην καταστροφή του «Ρεμπελιού»

    Οι Ευρωπαίοι είχαν καλύτερη τύχη κατά τη διάρκεια αυτών των βίαιων ταραχών. Παρά τις τεράστιες υλικές ζημιές που υπέστησαν, δεν υπάρχει καμία αναφορά για Ευρωπαίους που βρήκαν το θάνατο στα δραματικά αυτά γεγονότα. Πολλοί βέβαια σώθηκαν την τελευταία στιγμή, όταν το μεσημέρι της 15ης Μαρτίου δύο ομάδες Μουσουλμάνων αποπειράθηκαν να ανακόψουν την υποχώρησή τους προς τη θάλασσα και μόνο οι κανονιοβολισμοί από ευρωπαϊκά πλοία αραγμένα στο λιμάνι ανάγκασαν τους διώκτες τους να τραπούν σε φυγή. Πολλοί Ορθόδοξοι αλλά και Ευρωπαίοι βρήκαν τη σωτηρία καταφεύγοντας στα ευρωπαϊκά πλοία που ήταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι, όπως η ισπανική φρεγάτα «Experienza» και άλλα κυρίως γαλλικά πλοία.

    8. Τρικυμίες και σεισμοί ολοκληρώνουν την καταστροφή

    Ό,τι έμεινε όρθιο από τις λεηλασίες καταστράφηκε από ακραία φυσικά φαινόμενα που είχαν διάρκεια δύο ημερών (15-16 Μαρτίου). Εξαιτίας των καταρρακτωδών βροχών και της τρικυμίας μεγάλος αριθμός πλοίων συνετρίβη στο λιμάνι και πολλοί από αυτούς που έπεσαν στη θάλασσα για να σωθούν βρήκαν τραγικό τέλος από σφαίρες Μουσουλμάνων που έριχναν από ένα γειτονικό μιναρέ και μια αποβάθρα. Στη συνέχεια ισχυρότατες σεισμικές δονήσεις –όχι ασυνήθιστο φαινόμενο σε αυτή την περιοχή– κατέστρεψαν μεγάλο αριθμό σπιτιών που είχαν απομείνει όρθια στο Φραγκομαχαλά.3

    9. Το κλίμα μετά την καταστροφή και οι ενέργειες των αρχών

    Το τέλος των βίαιων αυτών ταραχών βρήκε από τη μία τους Ευρωπαίους να κατηγορούν τις οθωμανικές αρχές για την ανοχή που έδειξαν στους ταραξίες και από την άλλη την Πύλη να αποδίδει ευθύνες κυρίως στους Επτανήσιους δράστες και να αποφεύγει να τιμωρήσει κάποιο Μουσουλμάνο φοβούμενη ότι αυτό θα εξέγειρε τους γενίτσαρους. Ο καδής (ιεροδικαστής) της Σμύρνης, βέβαιος για τη στάση που θα τηρούσε η Πύλη, συνέχιζε να εκτοξεύει απειλές προς τους Ευρωπαίους και τις κοινότητες των μη μουσουλμάνων της Σμύρνης. Ο ίδιος ο Βρετανός πρόξενος ανέφερε ότι ακόμη και ένα μήνα αργότερα κλίμα οργής και αταξίας επικρατούσε στους δρόμους της πόλης. Τότε η Πύλη για να κατευνάσει τα πνεύματα έστειλε στην πόλη στρατό με επικεφαλής το διοικητή του Αϊδινίου Χουσεΐν Καραοσμάνογλου, ο οποίος μπήκε στην πόλη στις 8 Απριλίου και επέβαλε την τάξη. Ένα άλλο μέτρο για την αποφυγή νέων ταραχών ήταν και το φιρμάνι το οποίο εξέδωσε η Πύλη για να αποκλείσει την προσέλευση Βενετών, Κροατών και Επτανησίων στις οθωμανικές ακτές.

    Η ανασφάλεια που επικρατούσε στην περιοχή ακόμη και μετά την παρουσία του Καραοσμάνογλου είναι ενδεικτική του κλίματος της εποχής. Οι αποζημιώσεις που επέμεναν να λάβουν οι Δυτικοί δε δόθηκαν ποτέ, ενώ πολλοί χριστιανοί εγκατέλειψαν τα σπίτια και τις επιχειρήσεις τους με αποτέλεσμα να πληγεί η εμπορική και βιοτεχνική δραστηριότητα καθώς και η κοινωνική ζωή της πόλης. Τέτοιες ταραχές δε θα είναι ασυνήθιστες στη Σμύρνη στις δεκαετίες που θα έρθουν, καθώς αποτελούσαν μέρος ενός γενικότερου κλίματος αναταραχής που επικρατούσε στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με οικονομικές συνθήκες ανάλογες της Σμύρνης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Αίγυπτος, όπου τα νέα του «Ρεμπελιού» θα οδηγήσουν σε νέες βιαιότητες εναντίον των Δυτικών το καλοκαίρι του 1797.4

    ——————————————————————————–

    1. Frangakis-Syrette, Elena, The Comerce of Smyrna in the eighteenth century (1700-1820) (Αθήνα 1992), σελ. 32-37, 57-65· Sugar, P., Η Νοτιοανατολική Ευρώπη κάτω από Οθωμανική κυριαρχία 1354-1804 2 (μτφρ. Μπαλουξή Παυλίνα Χρ.) (Αθήνα 1994), σελ. 297-308·Αναγνωστοπούλου, Σία, Μικρά Ασία 19ος αιώνας -1919: από το Μιλλιέτ των Ρωμιών στο Ελληνικό έθνος (Αθήνα 1997), σελ. 140-141, 201-202· Κορδάτος Γιάννης, «Η σφαγή της Σμύρνης του 1797», Περιοδικό Επιθεώρηση Τέχνης Γ΄ (1956), σελ. 171.

    2. Στη μελέτη του Ι. Παπαγιαννόπουλου στα Μικρασιατικά Χρονικά Α΄ (1938), σελ. 261-267 παρατίθεται ένας «έμμετρος θρήνος της Σμύρνης» ανώνυμου συγγραφέα. Ενδεικτικοί είναι οι στίχοι για τα πρώτα γεγονότα του «Ρεμπελιού» (βλ. παράθεμα).

    3. Σολομωνίδης, Χρίστος Σ., Το θέατρο στην Σμύρνη (Αθήνα 1954), σελ. 27· Σολομωνίδης, Σωκράτης, Μικρασιατικά Χρονικά Α΄ (1938), σελ. 246-258· Σολομωνίδης, Χρίστος Σ., Ύμνος και θρήνος της Σμύρνης (Αθήνα 1956), σελ. 183-199· Frangakis-Syrette, Elena, The Commerce of Smyrna in the eighteenth century (1700-1820) (Αθήνα 1992), σελ. 62-63· Φάλμπος, Φίλιππος Κ., Ο Φραγκομαχαλάς της Σμύρνης (Αθήνα 1970), σελ. 108· Κλεάνθης, Φ., Η Ελληνική Σμύρνη (Αθήνα 1996), σελ. 42-45.

    4. Frangakis-Syrette, Elena, The Commerce of Smyrna in the eighteenth century (1700-1820) (Αθήνα 1992), σελ. 64-65· Βέης, Ν., Μικρασιατικά Χρονικά Δ΄ (1948), σελ. 420.

    Πηγή [ΕΔΩ]

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 04/06/2008

  56. Αρχοντογιός παντρεύεται
    και παίρνει προσφυγούλα,
    προσφυγούλα μαυρομάτα μου
    και παίρνει προσφυγούλα,
    προσφυγούλα, σε κλαιν τα μάτια μου.

    Σαν τ’ άκουσε, σαν τ’ άκουσε η μάνα του
    τα δέντρα ξερριζώνει,
    προσφυγούλα, μαυρομάτα μου,
    τα δέντρα ξερριζώνει,
    προσφυγούλα, σε κλαιν τα μάτια μου

    Πιάνει δυό φί -, πιάνει δυό φίδια ζωντανά.
    πιάνει τα τηγανίζει,
    προσφυγούλα, μαυρομάτα μου,
    πιάνει τα τηγανίζει,
    προσφυγούλα, σε κλαιν τα μάτια μου

    Και με την πρώ – και με την πρώτη πηρουνιά
    καρδιά της φαρμακώθη
    προσφυγούλα, μαυρομάτα μου,
    καρδιά της φαρμακώθη,
    προσφυγούλα, σε κλαιν τα μάτια μου

    Το τραγούδησε το 1934 η Ρίτα Αμπατζή

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 05/06/2008

  57. «Μας βγάζουν στην αυλή. Είχε ήλιο άφθονο-χωρίς σκοπό. Άρχισα να’ρχουνται πάλι ντόπιοι, άγριοι, σκληροί σα σίδερα. Μας κοίταζαν. Γυρεύαν φιρί φιρί αν είχαμε κανέναν Αρμένη. Η λύσσα τους γι’αυτουνούς ήταν δέκα φορές πιο πολλή.
    Δεν είχαμε.
    Άξαφνα, τρεις σταθήκαν από πάνου μας, από μένα και τον Αργύρη. Τυλίγαμε κείνη την ώρα τα ποδάρια μας με τα παλιοτσούβαλα, ετοιμάζοντάς τα για το δρόμο. Είδα τις σκιές τους που στάθηκαν.
    Ε! λέει αυστηρά ο ένας απ’τους τρεις.
    Γυρίσαμε.
    Χώνουν τα μάτια τους στο μούτρο του Αργύρη.
    Ψάχναν.
    Δεν είναι,λέει ο ένας δισταχτικά.
    Είναι σου λέω! Φωνάζει ο άλλος. Τώρα θα δεις!
    Και γυρίζοντας στον Αργύρη, τον διατάζει:
    Άνοιξε το στόμα σου!
    Το άνοιξε –έτσι να φανούν τα δόντια του.
    Βλέπετε; φωνάζει με χαρά το Τουρκί.
    Στη σειρά με τα άσπρα δόντια του Αργύρη έλαμπε ένα χρυσό δόντι. Γυάλιζε στον ήλιο-σα γυναίκα, τόσο ωραία.
    Γκιαούρ! βλαστήμησαν τότες κ’ οι τρεις μαζί και τρέξαν να βγουν όξω.
    Ηλία… μουρμουρίζει ανήσυχο το παιδί. Τι θέλαν;
    Τίποτα.
    Πέρασε κάμποση ώρα, το ξέχασε. Ήταν και τ’όνειρο που τον είχε γεμίσει ουρανό, η χρυσή λάσπη.
    Σε μια ώρα ξεκινήσαμε. Μας παράλαβε άλλη πόστα. Δεν είχαμε βγει ακόμα όξω απ’το χωριό όταν είδαμε να’ρχεται κοντά στο απόσπασμα ένα τσούρμο καμιά πενηνταριά ντόπιοι Τούρκοι.
    Μας σταμάτησαν.
    Ψάχναν στη γραμμή μας κάτι γυρεύοντας. Τέλος στάθηκαν σ’εμάς τους δυο.
    Τσαούς, λέει ένας απ’τους τρεις που ήταν στην αυλή. Αυτόν θα μας τον δώσεις.
    Δείχνανε τον Αργύρη. Ο λοχίας πλησίασε. Του εξηγούν: Τούτος του λένε, ήταν αστυνομικός στα χρόνια της ελληνικής κατοχής, έκαμε το και το. Θα μας τον δώσεις;
    Το παιδί δίπλα μου άρχισε να τρέμει. Τον κοίταξα: ένα κίτρινο χρώμα πασπάλισε το μούτρο του όπυ δεν ήταν λάσπη.
    Εγώ;… Εγώ;…τραύλιζε.
    Κοίταξε το στόμα του! δείχνανε οι πολίτες στο λοχία. Είχε ένα χρυσό δόντι. Κοίταξέ το!
    – Εγώ πήγαινα σχολειό….,
    έλεγε το παιδί. Να, από δω ήταν συμμαθητής μου. Ποτές δεν έχω έρθει κατά δω…
    Μα όσο μιλούσε τόσο τον σουσούμιαζαν. Όλο το τσούρμο τώρα ούρλιαζε:
    Θα μας τον δώσεις! Θα μας τον δώσεις!
    Οι τσέτες τραβηχτήκαν λίγο παράμερα με το λοχία. Πις, πις. Η χαρά άστραψε στα πρόσωπά τους σαν το δόντι.
    Εμπρός!
    Αρχίσαμε να βαδίζουμε. Από πίσω, απ’ τα πλάγια ακολουθούσε το τσούρμο βουίζοντας. Ο κίνδυνος σπιρούνιαζε τον αγέρα, το παιδί μου έσφιγγε τη χούφτα.
    Τ’αδύνατα δάχτυλά του τρέμαν.
    Τα κρατούσα -έτσι χεράκι χεράκι.
    Μια παλιοντενεκεδένια κατσαρόλαήταν πεταμένη στο δρόμο. Ένας από το τσούρμο την πήρε και την έχωσε στο κεφάλι του Αργύρη.
    Τα μεγάλα σγουρά γλιτσασμένα μαλλιά κρύφτηκαν.
    Ηλία!… Ηλία!… Θα με σκοτώσουν…
    Του σφίγγω το χέρι πιο πολύ:
    Σώπα…
    – Αρκαντάς… (σύντροφε) , αρκαντάς
    …. , γυρίζει, έξαλλο, στο στρατιώτη που βάδιζε δίπλα μας. Δεν είμαι εγώ
    Αταραξία.
    Σου λέω, δεν είμαι, αρκαντάς…
    Γκιαούρ! φωνάζει τότες ο στρατιώτης.
    Σώπασε φοβισμένο.
    Βγήκαμε όξω απ’ το χωριό.
    Κάτσετε χάμου!
    Καθίσαμε. Τότες ένας άντρας αψηλός και βαρύς μας πλησιάζει. Έκρυβε τα χέρια του πίσω στις πλάτες του. Δεν τα βλέπαμε. Στυλώνει μια ματιά στον Αργύρη.
    Βγάλ’ το αυτό! του λέει άγρια για την κατσαρόλα.
    Το παιδί τρέμει. Βγάζει την κατσαρόλα, την απιθώνει χάμου και σηκώνει στο δήμιο τα δακρυσμένα μάτια του. Αυτός, αργά, λύνει τα χέρια του. Κι απότομα, σα ζαρκάδι, του κατεβάζει μια, μ’ ένα σφυρί που κρατούσε, στο κεφάλι.
    Η κραυγή του παιδιού σκίζει τον αγέρα σα λεπίδι.
    Τα ψιλά δάχτυλα που με σφίγγαν χαλάρωσαν.
    Όλο το τσούρμο μουντάρησε σ’αυτό το σύνθημα. Τον τράβηξαν στην άκρη, κι ένα σωρό χέρια κουνιούνταν, ανέβαιναν, κατέβαιναν.
    Δεν πρόφτασα να δω τίποτ’άλλο. Οι στρατιώτες μας σήκωσαν εμάς τους άλλους. Ξαναρχίσαμε το δρόμο. Μας σπρώχνανε, τρέχαμε. Μόλις ακούγαμε ένα δύο τελευταίες κραυγές πιο αδύνατες που διαλύουνταν.
    Τις ρουφούσε η σκόνη».

    Ηλίας Βενέζης, «το νούμερο 31328»

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 18/06/2008

  58. Μικρασίας Έρως

    Συγγραφέας : Δημήτρης Καραβασίλης

    Έρωτας θα πει δόσιμο. Και εμείς Μικρασία μου σου δώσαμε την ψυχή μας. Μας αγάπησες άραγε και εσύ τόσο; Μας σκέφτηκες καθόλου; Μας περιμένεις ακόμη; Καθόμαστε τώρα εδώ, και αυτό το δειλινό μέσα στις μικρές αυλές μας κι η μνήμη σου γεμίζει με άρωμα νυχτολούλουδου το βραδάκι μας.
    Ακόμη είμαστε πρόσφυγες. Κι αν ξαναγίνηκε το βιός μας, κι αν τα παιδιά μας δεν γνώρισαν τον μεγάλο έρωτα του γονιού τους, στο βάθος της καρδιάς μας, ένα έτοιμο σεντούκι περιμένει, γεμάτο με τον Έρωτά μας, για να πάρουμε τον δρόμο της επιστροφής.

    Ο μπάρμπα-Κωνσταντής, ο Στάμος, η κυρά Μαρίκα και οι άλλοι τρέμουν, μήπως τα παιδιά τους δεν νιώσουν τίποτε από τον έρωτά σου. Και τα μαζεύουν και τους λένε… και τους λένε… μέχρι να αποκάμουν τα στόματα και τα μάτια να δακρύσουν.Και όταν τελειώσουν τα λόγια, αρχίζουν να γεμίζουν λευκές σελίδες, σαν κι αυτού του βιβλίου, που ξεκίνησε από απλό χαρτί και πόθησε να γίνει καράβι του νόστου, με επιβάτες κάποιους που έκαναν τη νοσταλγία τους γιορτή και τον έρωτά τους τραγούδι και καμιά φορά παραμύθι…

    Ο συγγραφέας περιγράφει την ζωή των κατοίκων μιας προσφυγικής συνοικίας κάπου στον Πειραιά. Το χέρι του οδηγούν η νοσταλγία και οι θύμησες από τα χρόνια που πέρασαν στην αγκαλιά της πατρίδας. Ο ίδιος δεν είναι ξένος σε αυτή τη συνοικία. Είναι ένας από τους νοσταλγούς. Η καθημερινότητα προσπαθεί να συνθλίψει την ιστορία, όμως όσοι μένουν σε τούτη τη γειτονιά, ξέρουν τον τρόπο να μπολιάζουν τη ζωή τους με τους χυμούς από τα μέρη της Μικρασίας. Αγωνίζονται με πόνο ψυχής να διατηρήσουν ζωντανό τον Έρωτα, με την φλόγα του να πυροδοτήσουν τις επόμενες γενιές. Οι νέοι απόγονοι, αντικρίζουν το αύριο με ελπίδα ξέροντας πως πατρίδα είναι εκεί που αναπαύεται η καρδιά και φτερώνει ο Έρωτας.

    Η Μικρασία μετρά τα παιδιά της στο διάβα της ιστορίας και κάθε φορά τα βρίσκει περισσότερα, πιο μονιασμένα και πιο αγαπημένα. Σαν και τους κατοίκους της γειτονιάς αυτής.

    http://armosbooks.blogspot.com/2008/06/blog-post_24.html#links

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 29/06/2008

  59. […] την πυρπόληση της Σμύρνης και τη σφαγή του ελληνικού και αρμενικού πληθυσμού […]

    Πίνγκμπακ από -Η γενοκτονία στη Μικρά Ασία και το δικό μας χρέος « Πόντος και Αριστερά | 12/09/2008

  60. ….για τη Μικρασιατική Καταστροφή το ΚΚΕ ήδη έχει βγάλει μέσω της ΚΟΜΕΠ την παρακάτω αποτίμηση :

    http://www.kke.gr/komep/2000/3/mikrasia.html

    Η μικρασιατική εκστρατεία, παρά τις προσπάθειες της άρχουσας τάξης να παρουσιαστεί σαν προσπάθεια πραγματοποίησης των ονείρων του ελληνικού μεγαλοϊδεατισμού […] στην πραγματικότητα ήταν μια υπερπόντια κατακτητική πολεμική επιχείρηση, πριν απ’ όλα του αγγλικού, αλλά και του γαλλικού και του ιταλικού [!!] ιμπεριαλισμού στη Μέση Ανατολή και τα πετρέλαιά της. Μια επιχείρηση, που στόχο της είχε την κατάληψη από τους ιμπεριαλιστές στρατηγικών θέσεων ενάντια στη νεαρή τότε σοβιετική Ρωσία και τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα της περιοχής.

    Τα γεγονότα που προηγήθηκαν της μικρασιατικής εκστρατείας, είτε συντελέστηκαν κατά τη διάρκειά της, είτε κατά την τραγική κατάληξή της, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι κύριοι παράγοντες, βασικά αίτια της δημιουργίας της ήταν:

    α) Η πολιτική που ακολούθησαν οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις στην ανταγωνιστική ανάμεσά τους πάλη για την εξασφάλιση και επέκταση των συμφερόντων τους, στις οθωμανοκρατούμενες περιοχές, που είχαν γι’ αυτές ιδιαίτερη στρατηγική και οικονομική σημασία και

    β) Η πολιτική της ελληνικής ολιγαρχίας και όλων των τότε κυβερνήσεων, που ήταν πολιτική στηριγμένη στους ξένους ιμπεριαλιστές και επομένως πολιτική υποτέλειας και υποταγής σ’ αυτούς και τα κελεύσματά τους.

    Σχόλιο από Ματσουκάτες | 21/09/2008

  61. ma grand mere etait grecque de constantinople son nom de jeune fille est Kristidou elle vivait a kadikoy puis elle fut refugiee à giannitsa en grece jusqu’en 1942 puis encore refugiée en france elle est née en 1913 pouriez vous me donner des information sur les mikrasiates de constantinople
    merci

    Σχόλιο από vallee | 23/09/2008

  62. Dear valle
    Please contact us at this email yason@in.gr what would you want and all relevant details.
    We would be glad if we could help you.

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 23/09/2008

  63. H καταστροφή της Σμύρνης (1922)
    ————————————

    Της Σμύρνης ήρθανε παιδιά και της Μικράς Ασίας
    απομεινάρια της φωτιάς, της αιματοχυσίας.

    Είδανε με τα μαθια ντως να σφάζουν τσ’ αδελφούς τως
    εράισε η καρδούλα ντως, εσάλεψε ο νους ντως.

    Απ’ την κοιλιά των γυναικώ εβγάναν τα παιδιά ντως
    κομμάθια τα εκάνανε, τα δίδαν στα σκυλιά ντως.

    Κι οι ισχυροί μας είχανε κρυφή χαρά, μεγάλη
    και βοηθήσανε κι αυτοί τις πράξεις του Κεμάλη.

    Χάσαν οι΄μάνες τα παιδιά και τα παδιά τσι μάνες
    στη Σμύρνη δεν χτυπούνε μπλιο της Εκκλησιάς καμπάνες.

    Ελάτε δα οι φίλοι μας Ιταλο-Αγγλοι-Γάλλοι
    να συνδιασκεδάσετε μαζί με τον Κεμάλη.

    Μόνο οι Τούρκοι μη χαρούν, μα να καλοσκεφτούνε,
    πως θάρθει ο χρόνος κι ο καιρός ν’ ακριβοπληρωθούνε.

    Ιωάννης Παυλάκης, «Ριζίτικα τραγούδια της Κρήτης», εκδ. Αναστασάκη

    Σχόλιο από Zωνιανίτης | 26/09/2008

  64. Οι τουρκόσποροι

    Μυτιλήνη. Πρόσφυγες με παιδιά περιμένοντας την εγκατάστασή τους.

    Στα τέλη του Γενάρη του 1923 υπογράφεται στη Λωζάνη η «Σύμβασις περί ανταλλαγής των Ελληνικών και Τουρκικών πληθυσμών» [1].
    Το σύμφωνο της Ανταλλαγής προέβλεπε την υποχρεωτική ανταλλαγή των τούρκων υπηκόων, ελληνικού ορθοδόξου θρησκεύματος, και των Ελλήνων υπηκόων, μουσουλμανικού θρησκεύματος, που είναι εγκατεστημένοι στα εδάφη αμφοτέρων των κρατών [2].
    Η ανταλλαγή λοιπόν πραγματοποιείται όχι με βάση την εθνικότητα ή την εθνική συνείδηση (η οποία τότε δεν είχε την σημερινή έννοια και λίγοι την αντιλαμβανόταν ως έννοια) , αλλά με βάση την θρησκευτική πίστη: όσοι πιστεύουν στον Αλλάχ είναι τούρκοι, όσοι πιστεύουν στον Χριστό είναι έλληνες. Πολλοί ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι (π.χ. τουρκοκρήτες) μεταναστεύουν υποχρεωτικά στην Τουρκία και πολλοί τουρκόφωνοι χριστιανοί στην Ελλάδα. Έτσι, 786.431 πρόσφυγες έρχονται στη χώρα μας [3].

    Το ελληνικό κράτος απευθύνθηκε στην Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ) η οποία βοήθησε την Ελλάδα να συνάψει δάνειο και ίδρυσε την Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) [4].
    Η αποκατάσταση των προσφύγων στις πόλεις έγινε με την δημιουργία προσφυγικών συνοικισμών [5].

    Καταυλισμός προσφύγων, Μακεδονία 1922.

    Σε κοινωνικό επίπεδο οι πρόσφυγες έφεραν στην κοινωνία της Ελλάδας τον τρόπο ζωής τους, τις συνήθειές τους, τη μουσική τους (ρεμπέτικο τραγούδι), την κουζίνα τους. Καθώς πολλές από τις γυναίκες πρόσφυγες υποχρεώθηκαν να εργαστούν και αρκετές από τις γηγενείς έκαναν το ίδιο, τα στερεότυπα που ήθελαν τη γυναίκα κλεισμένη στο σπίτι και υποχείριο του άντρα άρχισαν να κλονίζονται [6].
    Παρά τα κρατικά μέτρα, τα προβλήματα δεν έλειπαν, καθώς συχνά η στάση των γηγενών ελλήνων απέναντι στους πρόσφυγες ήταν αρνητική.
    Οι πρόσφυγες πήραν γη που πολλοί γηγενείς θεωρούσαν δική τους και πρόσφεραν την εργασία τους φτηνά πιέζοντας προς τα κάτω τις αμοιβές των ντόπιων. Ακόμη, οι πρόσφυγες ήταν στη συντριπτική τους πλειονότητα βενιζελικοί κι αυτό τους έφερνε σε αντίθεση με την αντιβενιζελική Παλαιά Ελλάδα.
    Πολλοί γηγενείς θεωρούσαν τους πρόσφυγες παράδοξους, καθώς είχαν πρωτάκουστα ονόματα, έτρωγαν άγνωστα φαγητά και οι γυναίκες τους εργάζονταν σε ξένες δουλειές. Το αποτέλεσμα ήταν η λέξη «πρόσφυγας» να είναι για χρόνια απαξιωτικός χαρακτηρισμός μεταξύ των γηγενών Ελλήνων.

    Γράφει ο Α.Ρήγος: «Η εντονότατη αντίθεση γηγενών και προσφύγων διαχέεται σε όλον τον ελλαδικό χώρο. Οι άνθρωποι που μόλις διασώθηκαν από την τουρκική σφαγή, αποκαλούνται «τουρκόσποροι» και «γιαουρτοβαφτισμένοι»(επειδή συνήθιζαν να τρώνε γιαούρτι).
    Η λέξη «Σμυρνιά» από προσδιοριστική της γυναικείας μικρασιατικής καταγωγής, γίνεται στο νεοελληνικό λεξιλόγιο συνώνυμη της πόρνης.
    Η λέξη «πρόσφυγας» διαχέεται στον κοινωνικό ιστό με τον πιο υποτιμητικό τρόπο.
    Τον «ρατσισμό» αυτό προσπαθούν να εκμεταλλευτούν οι φασιστοειδείς κινήσεις που απαιτούν να επιβληθεί στους πρόσφυγες να φορέσουν κίτρινα περιβραχιόνια για να τους διακρίνουν και να τους αποφεύγουν οι έλληνες» [7].

    Η δημιουργία ξεχωριστών συνοικισμών και οι εντάσεις ανάμεσα σε πρόσφυγες και γηγενείς δυσχεραίνουν την ενσωμάτωση και ενισχύουν τις τάσεις για απομόνωση των προσφύγων και εσωστρέφεια που εκφράζεται με μια διευρυμένη προσφυγική ενδογαμία και τη δημιουργία μιας ιδιαίτερης ζωής των προσφύγων σε πολλές περιοχές. Η ενσωμάτωση μέσω της εκπαίδευσης, κύρια πρακτική του ελληνικού εθνικισμού στην αλυτρωτική του φάση, δυσκολευόταν να αποδώσει.
    Η σχολική τάξη έχει διασαλευτεί, ιδιαίτερα στα επαρχιακά σχολεία, όπου συνωστίζονται μαθητές διαφορετικών ηλικιών, επιπέδων και γλωσσικών περιβαλλόντων. Σημαντικό στοιχείο διαφοροποίησης ακόμη και για πρόσφυγες που προέρχονται από κοντινές περιοχές αποτελεί η μητρική γλώσσα και η χρήση άλλων γλωσσών εκτός της ελληνικής στην καθημερινή ζωή.
    Σημαντικό μέρος των προσφύγων έχει ως μητρική την τουρκική γλώσσα, π.χ. Γκαγκαούζοι[8], Καραμανλήδες [9] την Καπαδοκική διάλεκτο, που ήταν μια μίξη ελληνικής και τουρκικής γλώσσας [10], ή τα αρβανίτικα [11]. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στην Ελλάδα κατέφυγαν επίσης Αρμένιοι και λιγοστοί Κιρκάσιοι και Ασσύριοι.
    Οι πρόσφυγες εντάσσονται στην ελληνική κοινωνία ως διακριτή ομάδα όχι μόνο θεσμικά αλλά και πολιτισμικά.
    Η τουρκοφωνία αγνοείται συνήθως ως παράμετρος της εγκατάστασης των προσφύγων, αφού δεν αποτελούσε στοιχείο σύνδεσης με τον τουρκικό εθνικισμό, αλλά αποτέλεσε παράγοντα απομόνωσης πολλών αγροτικών κυρίως κοινοτήτων και επιβράδυνε την αφομοίωση των συγκεκριμένων ομάδων. Ακόμα και το καταληκτικό -ογλού των επωνύμων πολλών προσφύγων αποτελούσε αντικείμενο αρνητικής συμπεριφοράς και σε πολλούς επιβλήθηκε ή υπαγορεύτηκε η εληνοποίηση του ονόματός τους.
    Στις γλωσσικές ιδιαιτερότητες εντάσσονται και οι ελληνόφωνοι ποντιακοί πληθυσμοί, το ιδίωμα των οποίων δεν καταλάβαιναν (και δεν καταλαβαίνουν) οι γηγενείς έλληνες.

    Οι ελληνομαθείς ομάδες αποκτούν σαφές προβάδισμα για την ένταξή τους στις γραφειοκρατικές δομές της αποκατάστασης και αναπτύσσουν αποτελεσματικότερες στρατηγικές ατομικής και συλλογικής αποκατάστασης. Παρά το γεγονός ότι η παίδευση των προσφύγων υπολείπεται κατά πολύ του θρύλου που αναπτύσσουν ιδιαίτερα οι Σμυρνιοί και οι Πόντιοι στα χρόνια που ακολουθούν, τα ποσοστά της εγγραμματοσύνης και για τα δύο φύλα είναι ανώτερα από τα αντίστοιχα ποσοστά του συνολικού πληθυσμού [12].
    Το προσφυγικό ρεύμα της Μικρασιατικής καταστροφής και της Συνθήκης Ανταλλαγής των πληθυσμών δεν ήταν το πρώτο που δέχθηκαν, μετά το 1912, η Μακεδονία και η Δυτική Θράκη.
    Από το 1914 μέχρι το 1922, οι παρατεταμένες πολεμικές συγκρούσεις του Α’Παγκοσμίου Πολέμου στην περιοχή των Βαλκανίων αλλά και οι πολεμικές-πολιτικές συνθήκες που διαμορφώθηκαν στην Σοβιετική Ένωση, ανάγκασαν περίπου 200.000 πρόσφυγες να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα και να εγκατασταθούν, στην πλειοψηφία τους, στις βόρειες επαρχίες του ελληνικού κράτους[13].
    Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει για την έλευση των περίπου 50.000 Ελλήνων προσφύγων από την περιοχή της Νότιας Ρωσίας, της Κριμαίας, της Γεωργίας, του Καυκάσου και του Καρς, στο διάστημα 1920-1921. Τότε πραγματοποιείται η μετανάστευση του παππού και της γιαγιάς του γράφοντος, από το Σοχούμι της σημερινής Γεωργίας, στην Θεσσαλονίκη αρχικά, και στον νομό Έβρου τελικά.
    Η μετανάστευσή τους στην Ελλάδα σημαδεύτηκε από φοβερές κακουχίες και αυξημένη θνησιμότητα, τόσο κατά το διάστημα της αναμονής στους μεθοριακούς σταθμούς και στα λιμάνια της Γεωργίας όσο και κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και των πρώτων μηνών της προσωρινής εγκατάστασής τους στην Θεσσαλονίκη.
    Οι πρόσφυγες, ύστερα από τη διαδικασία της μαζικής απολύμανσης στο λοιμοκαθαρτήριο, στοιβάζονταν σε ξύλινους θαλάμους και σκηνές, βιώνοντας τη διαδικασία της πολύμηνης καραντίνας, με σκοπό την αποφυγή της μετάδοσης επιδημιών στην πολη. Οι στατιστικές των υγειονομικών υπηρεσιών καταγράφουν τον τεράστιο αριθμό των προσφύγων που αρρώστησαν ή απεβίωσαν.

    Το ταπεινωτικό βίωμα της απομόνωσης από την πόλη και τους γηγενείς κατοίκους, όπως και της σκληρής συμπεριφοράς από τους υπαλλήλους των υπηρεσιών, αποτυπώνεται στις τοπικές εφημερίδες και στις μαρτυρίες των προσφύγων.
    Η «Εφημερίς των Βαλκανίων» γράφει στις 15/12/1920:
    «Οι δυστυχείς Καυκάσιοι λιμοκτονούν και πάλιν, παρά τας διαφόρους διαβεβαιώσεις, ότι ελήφθη πάσα φροντίς να μη μένωσι νηστικοί, ότι θα γίνουν πρατήρια, ότι τέλος δεν θ’αποθάνουν από την πείναν και το κρύο […]
    Μετά φρίκης μανθάνομεν ότι αποθνήσκουν 44 καθ’εκάστην!!!
    […] Εμάθομεν ακόμη ότι τα δήθεν Νοσοκομεία των προσφύγων είναι σε αθλία κατάστασιν, και ενώ το πλείστον των προσφύγων είναι ασθενείς από την λιμοκτονίαν, υπάρχουν μόνον δύο ιατροί, οι οποίοι μόλις προφταίνουν να πιστοποιούν τους θανάτους!
    Δεν θέλομεν να είπωμεν περισσότερα, νομίζομεν όμως ότι αν τους παραδίδομεν εις τον Μουσταφά Κεμάλ θα τους μεταχειρίζετο ίσως καλλίτερον». […] [14].

    Καταυλισμός προσφύγων, Μακεδονία 1922.

    Οι μαρτυρίες των προσφύγων, συγκλονιστικές και χαρακτηριστικές της οικτρής κατάστασής τους:
    «Στην Καβάλα επιτάξανε όλες τις καπναποθήκες και όσα πλοία ήρθαν, αδειάζανε τους πρόσφυγες στο λιμάνι. Μας παίρνανε με τα κάρα και μας στοιβάζανε μέσα στα καπνομάγαζα.[…] Σε μία εβδομάδα μέσα -ξέρετε το καπνομάγαζο είχε τουαλέτες δύο τρεις κι όταν έχει χίλιους ανθρώπους μέσα, μπορούν δύο τρεις τουαλέτες να φτάσουν;- η βρωμιά έφερε ασθένειες και κυρίως παιδικές, ιλαρά και οστρακιά, η οποία θέριζε τα παιδιά, δέκα δέκα την ημέρα κι εκατό την εβδομάδα είναι λίγα, θέριζε κατά χιλιάδες τα παιδιά.
    Και τότε κι εγώ αρρώστησα αλλά κι ο μικρός μου ο αδερφός, ο Ευρυπίδης, αρρώστησε και πέθανε. Ήταν δύομισι χρονώ.
    […] Μας φόρτωσαν από κει και μας βγάζουν στην Κάρυανη. […] Τότε δεν είχε παρά βούρλα και κουνούπια, τίποτ’ άλλο. Είχε θέρμες, αρρώστια, ελονοσία μεγάλη. Έλη ήτανε, τίποτ’άλλο.
    Αρρωστήσαμε.
    Ανεβήκαμε ψηλά, στην άκρη του βουνού, απάνω, στην παλιά Κάρυανη. Είχανε κάτι τολ, τα είχανε κάνει οι Γάλλοι, και μέσα ήταν οι Καρυανιώτες, όσοι επιζήσανε από τη σφαγή των Βουλγάρων. Εκεί μας πήγανε, αλλά που να μείνουμε; Μέναμε στο ύπαιθρο. Άστα από φαγητό, άστα! Μέναμε στο ύπαιθρο. Τότε είχε πολλά άγρια ζώα. Μια φορά κοιμόμασταν και μαζευτήκαν τα τσακάλια ανάμεσα στα στρώματα και σηκώθηκαν ο γέρος μου μαζί μ’ έναν άλλο και χτυπούσαν τα τσακάλια με την κουβέρτα […] «[15].

    Ανατολική Θράκη, Γανόχωρα, πρόσφυγες εγκαταλείπουν την πατρίδα τους.

    «Σαν άγριους μας έβλεπαν: «μην κλαίτε, θα’ρθούνε οι πρόσφυγοι», έλεγαν στα παιδιά τους […].
    Άρχισε ο ένας ο βαρκάρης να βρίζει τον άλλον, το Χριστό του και την Παναγία του. Μόλις τον άκουσαν, τρελλάθηκαν! Η μάνα μου ήταν ποιήτρια αγράμματη. Λέει ποντιακά:

    «Αλί εμάς και βάι εμάς, που έρθαμε στην Ελλάδα!
    Αδά τον γέρον κι* αγαπούν, τη γραία πα κι θέναι,
    αδά εσκώθεν η ντροπή και χάθεν η θρησκεία
    και βλαστημούνε το Χριστό και αυτήν την Παναγία!» (*κι: δεν).

    Έλληνες πρόσφυγες από την Κιουτάχεια.

    Δεν μας δέχθηκαν καλά.
    Στέλναν τα παιδιά και μας σβήναν την φωτιά, ουρώντας το μαγκάλι.
    Μας έλεγαν πρόσφυγγες, σφίγγες δηλαδή.
    Δε μας ήθελαν τέλος πάντων για πολλούς λόγους.
    Διότι οι άντρες είδαν πολιτισμένο κόσμο, οι κοπέλες πιο καλοντυμένες, οι οποίες ως επί το πλείστον ήξεραν οι περισσότερες γράμματα και αυτό πείραξε τις ντόπιες […]
    Και από οικονομικής πλευράς ίσως, εργάτες φθηνοί ήμασταν, τώρα ό,τι γίνεται με τους Αλβανούς […] [16].
    Ήρθε ένας γέρος και καθότανε λοιπόν έτσι και λέει, «εσείς δεν είστε έλληνες». Τότες μας λέγανε τουρκόσποροι» [17].

    Γυναίκα πρόσφυγας κρατά το αποστεωμένο κοριτσάκι της.

    Φυσικά δεν έλειπαν και οι συμπλοκές/διαπληκτισμοί γηγενών και προσφύγων. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα:
    «Κατά τα τηλεγραφήματα εκ Γρεβενών αιματηρά συμπλοκή έλαβε χώραν μεταξύ εντοπίων και προσφύγων.
    Οι κάτοικοι του χωριού Σπάτα, έχοντες διαφιλονικούμενους αγρούς με τους πρόσφυγας Κρύφτσου, μετέβησαν χθες την πρωίαν και ευρόντες ομάδα προσφύγων να εργάζεται εις αυτούς επετέθησαν και τους ετραυμάτισαν σοβαρώς[…]» [18].

    Πρόσφυγες από την Αγχίαλο συγκεντρωμένοι σε αλάνα.

    Σε όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, και ιδιαίτερα κατά την πρώτη δεκαετία, η μαζική εγκατάσταση των προσφύγων συνοδεύτηκε από τη μεγάλη εξάπλωση των ασθενειών και της θνησιμότητας στη Βόρεια Ελλάδα.
    Μάστιγα της εποχής ήταν η ελονοσία η οποία μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1930, έπληττε το 40%-90% του πληθυσμού στις πόλεις και τα χωριά.
    Η θνησιμότητα ήταν ιδιαίτερα αυξημένη κυρίως στις ευπαθείς ομάδες, δηλαδή στα παιδιά και στους ηλικιωμένους. Το 1923 και το 1924 έφτασε στο 45% ανάμεσα στους ασθενείς πρόσφυγες.
    Το ίδιο διάστημα, στη Χαλκιδική, στα Γιαννιτσά, στο Κιλκίς, στην Κατερίνη, στις Σέρρες και στην Καβάλα, πέθανε το 1/5 των εγκατεστημένων προσφύγων[19].

    Πρόσφυγες δίπλα σε βάλτο.

    Ίσως σε μας, τα εγγόνια αυτών των προσφύγων, μένει μια πίκρα, ένα παράπονο για την συμπεριφορά των γηγενών προς τους παππούδες μας.
    Την ίδια συμπεριφορά -τηρουμένων των αναλογιών και αν στην περίπτωση του ’22 υπήρχε εχθρότητα και προκατάληψη, στην περίπτωση του ’90 υπήρξε παγερή αδιαφορία- επεφύλαξε η ελληνική κοινωνία στους βορειοηπειρώτες και στους ποντίους της πρώην Ε.Σ.Σ.Δ. τους οποίους ακόμη και σήμερα οι γηγενείς αποκαλούνε απαξιωτικά «Ρωσοπόντιους».

    Κι εκείνοι τραγουδάνε:

    «Πατρίδα μάνα μ’έδωσε άμον καταραμένος,
    στα ξένα είμαι Έλληνας και στην Ελλάδα ξένος…».

    doctor
    ____________________________________________________________

    [1] Συνθήκη της Λωζάνης: Σύμβασις Περί ανταλλαγής των Ελληνικών και Τουρκικών πληθυσμών
    VI. ΣΥΜΒΑΣΙΣ ΠΕΡΙ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ
    ΚΑΙ ΠΡΩΤΌΚΟΛΛΟΝ ΥΠΟΓΡΑΦΕΝΤΑ ΤΗ 30 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1923.
    Η σύμβαση υπεγράφη από τους Ελ.Βενιζέλο, Δ.Κακλαμάνο, Ισμέτ Πασά (Ινονού), Δρ.Ριζά Νουρ Βέη και Χασάν Βέη με 19 άρθρα και ένα πρωτόκολο, τα οποία θα ενσωματωθούν αργότερα στην συνθήκη της Λωζάνης (23.7.1923).

    [2] «Άρθρον 1.
    Από της 1ης Μαΐου 1923, θέλει διενεργηθή η υποχρεωτική ανταλλαγή των Τούρκων υπηκόων, ελληνικού ορθοδόξου θρησκεύματος, των εγκατεστημένων επί των τουρκικών εδαφών, και των Ελλήνων υπηκόων, μουσουλμανικού θρησκεύματος, των εγκατεστημένων επί των ελληνικών εδαφών.
    Τα πρόσωπα ταύτα δεν θα δύνανται να έλθωσιν ίνα εγκατασταθώσιν εκ νέου εν Τουρκία ή αντιστοίχως εν Ελλάδι, άνευ της αδείας της Τουρκικής Κυβερνήσεως ή αντιστοίχως της Ελληνικής Κυβερνήσεως.
    Άρθρον 2.
    Δεν θα περιληφθώσιν εις την εν τω πρώτω άρθρω προβλεπομένην ανταλλαγήν:
    α) οι Έλληνες κάτοικοι της Κωνσταντινουπόλεως·
    β) οι Μουσουλμάνοι κάτοικοι της Δυτικής Θράκης.
    Θέλουσι θεωρηθή ως Έλληνες κάτοικοι της Κωνσταντινουπόλεως, πάντες οι Έλληνες οι εγκατεστημένοι ήδη προς της 30ης Οκτωβρίου 1918, εν τη περιφέρεια της Νομαρχίας Κωνσταντινουπόλεως, ως αύτη καθορίζεται δια του νόμου του 1912.
    Θέλουσι θεωρηθή ως μουσουλμάνοι κάτοικοι της Δυτικής Θράκης, πάντες οι Μουσουλμάνοι οι εγκατεστημένοι εν τη περιοχή ανατολικώς της μεθορίου γραμμής της καθορισθείσης τω 1913 δια της Συνθήκης του Βουκουρεστίου».
    Είναι ενδιαφέρον ότι ενώ η ανταλλαγή γίνεται με θρησκευτικά κριτήρια, για τις εξαιρέσεις ισχύει άλλοτε το κριτήριο της θρησκείας και άλλοτε της εθνότητας.
    [3] Πηγή: Βασίλειον της Ελλάδος. Υπουργείον Υγιεινής, Προνοίας και Αντιλήψεως – Τμήμα Στατιστικής, «Απογραφή προσφύγων ενεργηθείσα κατ’Απρίλιον 1923. Αριθμός προσφύγων κυρωθείς διά του από 18 Οκτωβρίου 1923 Β.Διατάγματος», Αθήνα, 1923. Σχεδόν οι μισοί (355.186) εποίκισαν την Μακεδονία και την Θράκη.
    Στην απογραφή του 1928, τη μόνη γενική απογραφή στην οποία οι πρόσφυγες απογράφονται ως ξεχωριστή κατηγορία, ο αριθμός τους ανέρχεται συνολικά σε 1.221.849 πρόσωπα από τα οποία μόνο τα 151.892 δήλωσαν ότι ήρθαν πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή.
    [4] Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ): αυτόνομος οργανισμός με πλήρη νομική υπόσταση που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία της Κ.Τ.Ε. τον Σεπτέμβριο του 1923 και είχε ως βασική αποστολή την εξασφάλιση παραγωγικής απασχόλησης και οριστικής στέγασης για τους πρόσφυγες. Η ΕΑΠ λειτούργησε από το 1923 έως το 1930 και ασχολήθηκε κυρίως με την αποκατάσταση των προσφύγων στην ύπαιθρο. Περίπου 750.000 πρόσφυγες οδηγήθηκαν στη Μακεδονία και στη Θράκη, γιατί εκεί υπήρχαν διαθέσιμες γαίες αλλά και για να εξασφαλιστεί η αριθμητική υπεροχή του ελληνικού στοιχείου σε αυτές τις περιοχές.

    [5] π.χ. Καισαριανή, Βύρωνας, Νέα Ιωνία, Νέα Φιλαδέλφεια,Καλλιθέα,Νέα Κοκκινιά,Δραπετσώνα,Κερατσίνι.
    Για την Καισαριανή και τον Βύρωνα, βλ.Εφημερίδα «Εντός της Καισαριανής», τ.61, Νοέμβριος 1999:
    http://www.defacto.gr/papers/kaisar/showpage.asp?new_list1=1999&new_list2=11&pagelist1=1&k_id=1252
    [6] Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Γ’Γυμνασίου, «Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον Μεσοπόλεμο», ενότητα 44, σ.121-122, Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα,2007.
    [7] Α.Ρήγος, Η Β’ Ελληνική Δημοκρατία, 1924-1935, Θεμέλιο, Αθήνα, σ.223-8.
    [8] Οι Γκαγκαούζοι ή Γκαγκαβούζηδες θεωρούνται [απο Τούρκους ιστορικούς ως τουρκικό φύλο, το οποίο έχει εκχριστιανιστεί]. Έλληνες ιστορικοί τους χαρακτηρίζουν ως μικρασιάτες τουρκόφωνους και τους εντάσουν στους Καραμανλήδες(Τουρκόφωνοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί) της Μικράς Ασίας.
    Με τη συνθήκη της Λωζάνης θεωρήθηκαν από τους Τούρκους ανταλλάξιμοι ως φανατικοί έλληνες και υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να εγκατασταθούν στην επαρχία Ορεστιάδας και Διδυμοτείχου σε 21 χωριά. Ο κύριος όγκος τους είναι εγκαταστημένος στα χωριά: Οινόη, Σαγήνη, Κλεισώ, Αμμόβουνο, Θούριο, Λεπτή, Κέραμος, Καναδάς, κλπ.
    [9] Καραμανλήδες – (ενικός Καραμανλής) – Ονομασία τουρκόφωνων χριστιανών ορθοδόξων που κατοικούσαν κυρίως στην περιοχή της Μικράς Ασίας γνωστή ως Καππαδοκία. Έγραφαν την τουρκική γλώσσα με χαρακτήρες του ελληνικού αλφαβήτου (Καραμανλήδικα). Οι Καραμανλήδες ήταν είτε Έλληνες που εκτουρκίστηκαν διατηρώντας όμως τη θρησκεία τους, είτε Τούρκοι που εκχριστιανίστηκαν. Έπειτα από την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης (1923) μεταφέρθηκαν κατά την ανταλλαγή πληθυσμών στην Ελλάδα και κυρίως σε περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης.
    Πηγή: wikipedia.
    Σημείωση: Η πηγή αναφέρει ως πιθανότερη εκδοχή των καραμανλήδων το ότι είναι εκτουρκισθέντες έλληνες και όχι εκχριστιανισθέντες τούρκοι. Αφαίρεσα αυτή την παρένθεση διότι δεν έχει επιστημονικό έρεισμα αλλά αποτελεί υποκειμενική κρίση, ή μάλλον ευσεβή πόθο, του συγγραφέα.
    [10] Καπαδοκική διάλεκτος: Η μακρά απομόνωση της διαλέκτου από τον υπόλοιπο ελληνόφωνο χώρο συνέβαλε αφ’ ενός μεν στη διατήρηση αξιοσημείωτων αρχαϊσμών (που δεν συναντώνται σε άλλες διαλέκτους) και ιδιωματισμών, αφ’ ετέρου δε στη βαθιά και εκτεταμένη επίδραση της Τουρκικής, από την οποία εισήλθαν όχι μόνο ουσιαστικά και ρήματα, αλλά και λέξεις με συντακτικό ρόλο (επιρρήματα, σύνδεσμοι κτλ.).
    Βλ.επίσης:
    http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=CPG
    http://www.roac.nl/roac/newslist.phtml?p=news&i=44
    [11] Τα Αρβανίτικα (arbërisht) αποτελούν κλάδο της τόσκικης διαλέκτου της Αλβανικής γλώσσας, που ομιλείται στην σημερινή νότια Αλβανία καθώς και σε κάποια μέρη της Ελλάδας.
    [12] «Η ιστορία των Ελλήνων», ΔΟΜΗ, τόμος 12ος («Νεώτερος Ελληνισμός, 1910-1940»), σ.204-223.
    [13] Από αυτούς, μεγάλος αριθμός αφίχθη το διάστημα 1914-1918 από τη Βουλγαρία, το Μοναστήρι, την Ανατολική Θράκη και τη Μικρά Ασία, το 1917 από τη Νότια Ρωσία και το 1919 από την Ανατολική Ρωμυλία. Επίσης, η βουλγαρική κατοχή του 1916-1917 στην Ανατολική Μακεδονία δημιούργησε κύμα προσφύγων προς τις υπόλοιπες περιοχές της Μακεδονίας.
    [14] «Εφημερίς των Βαλκανίων», 15 Δεκεμβρίου 1920, όπως παρατίθεται στην ΔΟΜΗ, ο.π. σ.246.
    [15] Η προφορική μαρτυρία ανήκει στον πρόσφυγα Λεόντιο Λυμπέρη, ΔΟΜΗ, ο.π. σ.247.
    [16] Πολύ σύντομα, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, ενώσεις εργοδοτών διεκδικούν από την κεντρική εξουσία την εγκατάσταση προσφύγων για να διευρύνουν την αγορά φθηνής εργασίας στα τοπικά βιομηχανικά κέντρα και στις περιοχές ανάπτυξης της συγκέντρωσης και επεξεργασίας εμπορικών γεωργικών καλλιεργειών, όπως ο καπνός. Εκτός από την Αττική και την περιοχή της Θεσσαλονίκης, η Καβάλα, η Ξάνθη, ο Βόλος, η Ερμούπολη, η Καλαμάτα, η Πάτρα, το Αίγιο, το Άργος, υποδέχονται το νέο προλεταριάτο του προσφυγικού κόσμου (Δομή, ο.π., σ.205-6).
    [17] Οι προφορικές μαρτυρίες ανήκουν στους πρόσφυγες Βιργινία Περιβολίδου, Διαλεχτή Μεντεκίδου, Κοκόνη Χατζηπούπη-Βαλασιάδου, Ιωάννη Στρογγύλη (Ιστορικό αρχείο Προσφυγικού ελληνισμού Δήμου Καλαμαριάς).
    [18] «Εφημερίς των Βαλκανίων», 20 Ιουνίου 1925.
    [19] ΔΟΜΗ, ο.π., σ.273.

    από του Δόκτορος

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 03/11/2008

  65. Δεν εξυπηρετεί την ενότητα των ε/κ

    TOY ΜΙΧΑΛΗ ΙΓΝΑΤΙΟΥ mignatiou@aol.com

    Παρακολουθώντας την επιχείρηση αλλαγής των βιβλίων ιστορίας, προσπάθησα να αντιληφθώ τους λόγους για τους οποίους ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, ένας συνετός άνθρωπος και πολιτικός, εισήλθε σ’ αυτό το «λούκι», σε μία εποχή που προσπαθεί νυχθημερόν, και υπό αντίξοες συνθήκες, να φτάσει στην πολυπόθητη επίλυση του Κυπριακού. Η διόρθωση των βιβλίων είναι μία δύσκολη υπόθεση, και δεν πρέπει να αφήνεται σε ανθρώπους που μισούν την ιστορία ενός τόπου, όπως συνέβη στην Ισπανία (για το θέμα των Βάσκων), στην Ελλάδα, στη Νικαράγουα και σε άλλες χώρες, κυρίως της Λατινικής Αμερικής, όπου η προσπάθεια εγκαταλείφθηκε. Επίσης, είναι εξαιρετικά σημαντικό, να μην υπάρχουν επιρροές, ιδιαίτερα από από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η αρμόδια υπηρεσία, «έχει σκεφθεί για …εμάς, πριν από …εμάς». Είναι αναγκαίο να τονίσουμε πως -αν και επιβάλλεται- πρέπει η οποιαδήποτε αλλαγή να γίνεται με σύνεση, με σεβασμό, με αγάπη για την πατρίδα. Και θα έλεγα ότι ο υπουργός Παιδείας της Κύπρου, όσο και αν ενοχλούνται αρκετοί συμπολίτες μας, είναι προσεκτικός, δεν προκαλεί και πιστεύω πως δεν θα κάνει το τραγικό λάθος, να βασιστεί σε εισαγόμενους «φωστήρες», οι οποίοι σε άλλες περιπτώσεις, έλαβαν έτοιμα τα κείμενα από τους Αμερικανούς, και απλά τα μετάφρασαν. Αντιλαμβάνομαι ότι ο Κύπριος πρόεδρος σκέφθηκε ότι με την έναρξη της ελπιδοφόρας διαπραγματευτικής διαδικασίας θα ήταν πρέπουσα η αλλαγή των βιβλίων ιστορίας, ώστε η άλλη πλευρά να λαμβάνει έμπρακτα τις διαβεβαιώσεις της βούλησης των Ελληνοκυπρίων. Ηταν μία καλή σκέψη, που θα μπορούσε να μείνει έτσι, και η οποία έπρεπε να ενταχθεί, ως ένα ανεξάρτητο αλλά σημαντικό κομμάτι, της διαπραγματευτικής διαδικασίας.

    Θυμάμαι το φιάσκο της αμερικανικής επιχείρησης αλλαγής των ελληνικών και τουρκικών βιβλίων ιστορίας. Η κ. Μαντλίν Ολμπράϊτ, σε συνεργασία με τον Ελληνα και τον Τούρκο ομόλογό της, συμφώνησαν να προσπαθήσουν να διορθώσουν τα κείμενα που αφορούσαν την καταστροφή της Σμύρνης. Ο Αμερικανός «ιστορικός» που ανέλαβε να συντάξει την αναφορά προς την προϊσταμένη του Στέϊτ Ντιπάρτμεντ, σημείωνε ότι πρέπει να εξευρεθεί η λέξη που θα εξαφάνιζε προφανώς την αλήθεια. Οι Ελληνες, έγραψε στην αναφορά του που είναι ακόμα απόρρητη, μιλούν για την «καταστροφή της Σμύρνης» και οι Τούρκοι «για μία φωτιά στη Σμύρνη». Θα μπορούσε, βέβαια, ο εν λόγω ιστορικός, να καταφύγει στα επίσημα αρχεία και να διαβάσει τις αναφορές του τότε γενικού προξένου της χώρας του στην Σμύρνη. Και θα αντιλαμβανόταν ο βλάκας, πως η αναφορά εκείνη αποτελούσε την ζωντανή μαρτυρία ενός διπλωμάτη, του Τζόρτζ Χόρτον, που είδε να σφάζονται χιλιάδες Ελληνες.

    Η κ. Ολμπράϊτ, έγκρινε 82 χιλιάδες ευρώ, για την αλλαγή της ιστορίας αναφορικά με τα τραγικά γεγονότα της Σμύρνης. Γιατί άραγε… Για το θέμα της διόρθωσης των βιβλίων ιστορίας, η κυπριακή κυβέρνηση, πρέπει να συνεργαστεί με όλες τις πολιτικές δυνάμεις του νησιού. Και ΔΕΝ πρέπει να δεχθεί καμία συμβουλή από την Ουάσιγκτον, που ενδιαφέρεται μόνο για να εξαφανιστούν οι αναφορές στα ανομήματά της. Είναι μία απόφαση, που δεν μπορεί και δεν δικαιούται να λάβει μόνη. Πρώτο μέλημα, πρέπει να είναι η ιστορία της κοινότητάς μας. Κάποια σοβαρά θέματα, όπως το πραξικόπημα και η εισβολή, που σχεδίασαν και υλοποίησαν οι Αμερικανοί, πρέπει να παρουσιαστούν σωστά και να γίνουν κτήμα των νέων γενιών. Δεν πρέπει να κρύψει την αλήθεια, που είναι μόνο μία: ότι οι άθλιοι της ομάδας Κίσιγκερ, σε συνεργασία με τους δικούς μας εφιάλτες και την Αγκυρα, προκάλεσαν την μεγαλύτερη τραγωδία του νησιού. Οτι έχει σχέση με την Τουρκία, η οποία έπαιξε μόνο αρνητικό ρόλο στην Κύπρο, πρέπει να αφεθεί για αργότερα, μετά τη λύση του Κυπριακού. Μέχρι τότε, η προσπάθεια αλλαγής των βιβλίων, δεν εξυπηρετεί ούτε την ενότητα, ούτε τα συμφέροντα της ελληνοκυπριακής κοινότητας…

    http://www.phileleftheros.com/MAIN/main.asp?gid=536&id=591698

    ΕΤΟΣ 51ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΦΥΛΛΟΥ: 17638, Κυριακή, 23 Νοεμβρίου 2008

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 24/11/2008

  66. Σχόλιο από Για τη Σμύρνη | 14/12/2008

  67. […] -Σφαγή της Σμύρνης: […]

    Πίνγκμπακ από -Δύο χρόνια Π&Α: Ένας “εγωκεντρικός” απολογισμός! « Πόντος και Αριστερά | 31/12/2008

  68. Επειδή μας αρέσει να ξύνουμε πληγές, μια περιγραφή της Σμύρνης πριν γίνει στάχτη:

    http://dimitrisdoctor2.blogspot.com/2009/01/blog-post_07.html

    doctor

    Σχόλιο από doctor | 07/01/2009

  69. —————————————————————————
    ΜΙΑ ΠΟΛΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ
    —————————————————————————

    Η αρχή του τέλους της Μικρασιατικής Εκστρατείας μέσα από το ημερολόγιο ενός Λευκαδίτη στρατιώτη
    Μετάβαση στα σχόλια

    Ο Θεοδόσης Θ. Σταματέλλος στρατιώτης στο Μικρασιατικό Μέτωπο
    Το ημερολόγιο γράφτηκε από τον Λευκαδίτη Θεοδόση Θ. Σταματέλλο, που ήταν στρατιώτης -δεκανέας αν θυμάμαι καλά- κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Αυτή άρχισε το Μάιο του 1919 και τέλειωσε το Σεπτέμβρη του 1922 με τη συνακόλουθη Καταστροφή. Σίγουρα, μια από τις πιο τραγικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας με τα γνωστά λίγο πολύ αποτελέσματα: 50.000 νεκροί, 75.000 τραυματίες, περίπου 1,5 εκατομμύριο Έλληνες που αναγκάστηκαν να έρθουν σαν πρόσφυγες στην Ελλάδα αφήνοντας πίσω τους πάνω από 600.000 νεκρούς, ενώ σε δισεκατομμύρια δραχμές ανέρχονται οι υλικές καταστροφές και ζημιές από τον πόλεμο και τις ακίνητες περιουσίες που εγκαταλείφθηκαν ή καταστράφηκαν.

    Όπως αναφέρει ο γιος του συγγραφέα και εκδότης του ημερολογίου Ευάγγελος Θ. Σταματέλλος στην εισαγωγή της χειρόγραφης έκδοσης (Αθήνα, Μάρτιος 2002), που τιτλοφορείται «Θεοδοσίου Θ. Σταματέλλου – Ημερολόγιο του εν Στρατώ βίου μου – Μικρασιατική Καταστροφή» (27 Απριλίου 1919 – 12 Σεπτεμβρίου 1922), βρήκε το ημερολόγιο μετά το θάνατο του πατέρα του το 1970, χωρίς να γνωρίζει προηγούμενα την ύπαρξή του, παρότι ο πατέρας του αναφερόταν συχνά στα γεγονότα της Μικρασιατικής Εκστρατείας και Καταστροφής.

    Και γράφει στη συνέχεια στην εισαγωγή του ημερολογίου που απαρτίζεται από τρία μέρη: Α’ Μέρος, 27 Απριλίου 1919 έως 23 Ιουνίου 1921 – Β’ Μέρος 24 Ιουνίου 1921 έως 31 Δεκεμβρίου 1921 και Γ’ Μέρος, 1 Ιανουαρίου 1922 έως 12 Σεπτεμβρίου 1922.

    «Η αντιγραφή είναι πιστή. Τηρείται η γλώσσα και η ορθογραφία, που τώρα ξενίζουν. Έγιναν μόνο μερικές παραλείψεις επουσιώδεις για να σμικρυνθεί ο όγκος του ημερολογίου, που δεν αλλοιώνουν ουδέ κατ’ ελάχιστον την ουσία και το πνεύμα των γραφομένων. Και όταν γίνεται, σημειώνονται με αποσιωπητικά σε παρένθεση». Αναφέρει επίσης ότι ο πατέρας του γράφει από την «οπτική γωνία του Βενιζελικού (σημ.: είναι γνωστή η διαμάχη μεταξύ Ε. Βενιζέλου και βασιλιά Κωνσταντίνου, που άρχισε από το 1914 ακόμη σχετικά με την είσοδο ή μη της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που συνεχίστηκε αργότερα και ονομάστηκε περίοδος Εθνικού Διχασμού) που ήταν ο ίδιος και αφ’ ετέρου από τη συναισθηματική φόρτιση του στρατιώτη, που μόλις προ ολίγου χρόνου έζησε όλη αυτή την εκστρατεία και τελικά την καταστροφή».

    Η διαδρομή που ακολούθησε ο στρατιώτης Σταματέλλος ήταν: Ιωάννινα – Πρέβεζα – Θεσσαλονίκη – Αθήνα – Σμύρνη – Μαγνησία – Φιλαδέλφεια – Ουσάκ – Αφιόν – Τσάι … Μετά την καταστροφή και την κατάρρευση του μετώπου άρχισε η επιστροφή μέχρι τον Τσεσμέ, απ’ όπου πέρασε με πλοίο στη Χίο, όπου και αποστρατεύθηκε.

    «Ας είναι η ενασχόλησή μου αυτή, ως και του αναγνώστη, ένα μνημόσυνο στην ιερή μνήμη ενός καλού ανθρώπου, του πατέρα μου…» καταλήγει στην εισαγωγή του, ο γιος του συγγραφέα του ημερολογίου Ευάγγελος Θ. Σταματέλλος.

    Αντιγράφουμε από το ημερολόγιο τις σελίδες εκείνες που περιγράφουν την αρχή του τέλους της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Στις 13 Αυγούστου 1922, αρχίζει η αντεπίθεση του Κεμάλ. Το μέτωπο δεν άργησε να καταρρεύσει. Μαζί του και η πολιτική της “Μεγάλης Ιδέας”, που προπαγανδιζόταν ως “εθνική ιδέα” και αποσκοπούσε στη δημιουργία της λεγόμενης “Μεγάλης Ελλάδας”, των “δύο ηπείρων και πέντε θαλασσών”. Δύο εβδομάδες αργότερα, στις 27 Αυγούστου, οι Τούρκοι μπαίνουν στη Σμύρνη. Τα όσα επακολουθούν, οι συνέπειες αυτής της καταστροφής, ταλάνιζαν τη χώρα για δεκαετίες αργότερα.

    1 – 10 Αυγούστου 1922

    Κατά το πρώτον 10ήμερον του Αυγούστου 1922 (5η και 6η) ο εχθρός επεχείρησεν μικράς επιθέσεις εις τον τομέα Ορτάντζης (Αϊδινίου), δι’ ών κατώρθωσεν να εισβάλη εις το Ελληνικόν έδαφος μία Μ/ρχία ιππικού μετά δύο πυροβόλων.

    12η Αυγούστου 1922

    Καθ’ εκάστην εσπέραν η Μεραρχία κοινοποιεί εις τα τμήματά της δελτίον επί των κινήσεων του εχθρού και άλλων πληροφοριών του 2ου γραφείου από αυτομόλους κ.λ.π.

    Το εσπερινόν δελτίον της σήμερον εκδοθέν περί ώραν 7ην μ.μ. αναφέρει ως πιθανήν επίθεσιν του εχθρού κατά την ερχομένην νύκτα εις τον τομέα του Αφιόν και μάλιστα εις το Καλετζίκ-ντάγ. Τούτο συμπεραίνει εκ διαφόρων πληροφοριών και σχετικών κινήσεων του εχθρού.

    Περί την 9ην μ.μ. εκδίδεται έκτακτον δελτίον επιβεβαιούν το πρώτον και προκαλούν την προσοχήν και επαγρύπνησιν των Αξ/κών της Μ/ρχίας.

    13η Αυγούστου 1922

    Όντως η επίθεσις έγινεν περί την 4ην πρωϊνήν σήμερον εις τον τομέα του Αφιόν επί του Καλετζίκ-ντάγ κατά του 35ου Σ.Π. Το Σύνταγμα τούτο με μία μοίρα ορειβατικού πυροβολικού, ευρισκόμενον προ υπερτέρας δυνάμεως πεζικού και πυροβολικού, αναγκάζεται να υποχωρήση από τα οχυρά Μαύρος βράχος και Δικρανωτός βράχος. Μάχεται απεγνωσμένως. Έχει μεγάλας απωλείας εις νεκρούς και τραυματίας. Το πυροβολικόν μας αποτελούμενον, ως προανέφερον, εκ μιας μοίρας ορειβ. πυρ/κού (αυτήν την οχύρωσιν εθεώρει αρκετήν το Επιτελείον της Στρατιάς, εις μέρος όπου εγνώριζε ότι θ’ αποτελέση τον στόχον του εχθρού!) δεν δύναται ούτε εν βλήμα να ρίψη, λόγω της επισημάνσεως των θέσεών του υπό του εχθρού.

    Την μεσημβρίαν ενισχύεται ο τομεύς υπό τάγματος (του 5/42 Ευζώνων) του Συντ/τος Πλαστήρα, όπερ ευρίσκετο εις Έρικμαν, 5 χλμ. δυτικώς του Αφιόν. Μετά τινας ώρας μεταβαίνει ολόκληρον το Σύνταγμα και ενούται μετά των υπολειμμάτων του 35ου, υπό τας διαταγάς του Πλαστήρα.

    Ανακαταλαμβάνεται το απωλεσθέν έδαφος, αλλ’ ενισχύσεως μη υπαρχούσης ο Πλαστήρας αναγκάζεται να συμπτυχθεί κατά τι, αναμένων ενισχύσεων.

    Ο στρατηγός Τρικούπης ζητεί και πάλιν μίαν Μεραρχίαν παρά της Στρατιάς και του Β’ Σώματος Στρατού διαθέτοντος εν εφεδρεία τρεις όλας Μεραρχίας. Αλλ’ εις μάτην. Ο στρατηγός Διγενής, Διοικητής του Β’ Σ.Σ. δεν δύναται να αποστείλη την ζητούμενην βοήθειαν δεσμενόμενος υπό σχετικής διαταγής της Στρατιάς.

    Ούτω το Α’ Σ.Σ. δεχόμενον την επίθεσιν πολυαριθμοτέρας εχθρικής δυνάμεως και μη διαθέτον εφεδρείας καταδικάζεται μόνον να ανταπεξέλθη κατά της επιθέσεως αυτής, ενώ εις μικράν απ’ αυτού απόστασιν ευρίσκονται εν εφεδρεία τρεις Ελληνικαί Μεραρχίαι, η 7η, η 9η και η 13η.

    14η Αυγούστου 1922

    Η μάχη εξακολουθεί λυσσωδώς, των ημετέρων δυνάμεων καμπτομένων. Χθες το βράδυ η Μεραρχία εσκέφθη να ενεργήση επίθεσιν, αλλά μη διαθέτουσα εφεδρείαν δεν ενήργησεν ταύτην. Ως μας διηγήθη τηλεφωνητής του κέντρου της Μεραρχίας, ο Επιτελάρχης λαμβάνων ο ίδιος πληροφορίας παρά του Συντάγματος επί της διεξαγόμενης μάχης ετράβα τα μαλιά του και δακρύων από τον πόνον που κάθε Ελληνική καρδιά ησθάνετο έλεγε: «Αχ, ν’ άχαμε μια Μεραρχία!! Που είναι η εφεδρεία του Β’ Σώματος.»

    Οι ημέτεροι συμπτύσσονται. Τα εχθρικά βλήματα πλησιάζουν την πόλιν του Αφιόν από το ΝΔ μέρος προς το Νοσοκομείον και τον σταθμόν Σμύρνης (…) Καθίσταται φανερόν πλέον ότι δεν δυνάμεθα να κρατήσωμεν το Αφιόν.

    Περί την 11ην π.μ. τα τμήματα διατάσσονται να αποσυρθούν με διεύθυνσιν ΒΔ. Δια συνεχούς και συντόνου πορείας υπό τα βλήματα του εχθρικού πυρ/κού εφθάσαμεν εις χωρίον τι πέραν του Χαμάμ (σιδ/κός σταθμός), όπου διανυκτερεύομεν.

    Οπόσην λύπην αισθάνεται κανείς αναλογιζόμενος οποία καταστροφή έπληξε το Έθνος, ενώ είναι βέβαιον ότι με το τρίτον της εφεδρείας του Β’ Σ.Σ., ο Ελληνικός Στρατός θα έμενε ακλόνητος εις τας θέσεις του! Ότι δεν εχρησιμοποιήθη δύναμις εφεδρική εις μικράν απόστασιν από του Αφιόν υπάρχουσα.

    Και τούτο βαρύνει τον ηγήτορα του Στρατεύματος αντιστράτηγον Χατζηανέστην, όστις εκτός των άλλων μεταβολών τας οποίας επέφερεν εις τας Διοικήσεις των μονάδων, δια των οποίων επετάχυνε την αποσύνθεσιν του Στρατού, διέλυσε τα συγκροτήματα και κατέστησεν ανεξάρτητα απ’ αλλήλων τα Σώματα Στρατού εξαρτώμενα απευθείας εκ της Στρατιάς. Ούτω διεσπάσθη η ενότης του μετώπου.

    Η εν τη διοικήσει της Στρατιάς προ της επιθέσεως τακτική του αρχιστρατήγου ως και η μετά την επίθεσιν στάσις αυτού είναι δείγματα αψευδή, ότι η εγκατάλειψις της Μ. Ασίας είχε προαποφασισθή υπό της Κυβερνήσεως και προς εκτέλεσιν του εγκλήματος τούτου εστάλη ο Χατζηανέστης!

    Δυσκόλως δύναται τις να πιστεύση ότι Έλληνες πολίται, Έλληνες στρατηγοί και ο βασιλεύς των Ελλήνων απεφάσισαν και ηργάσθησαν δια την εκκένωσιν της ελληνικοτάτης Μ. Ασίας! Αλλ’ αυτή είναι η σκληρά αλήθεια! Εθυσιάσθη η Μ. Ασία, όπως στερεωθή ο θρόνος! Το παν δια τον θρόνον και υπέρ του θρόνου! Δια τον θρόνον το αίμα και το χρήμα του Ελλην. λαού. Τοιαύτη η νοοτροπία της κυβερνούσης φατρίας. Ούτως εσκέπτετο και ούτως έδρα. Διότι δεν ηδύνατο να φαντασθή εαυτήν υπάρχουσαν και ενεργούσαν ως πολιτικόν κόμμα, χωρίς να στηρίζεται εις τον κακή μοίρα αγαπώμενον τότε παρά του Ελληνικού λαού, βασιλέα!…

    Ο αρχηγός της Στρατιάς Χατζηανέστης άμα επληροφορήθη την επίθεσιν όχι μόνον δεν έσπευσε μετά του Επιτελείου του, ως ώφειλεν, να εξέλθη της Σμύρνης και πάραυτα να ευρεθή μεταξύ των μαχόμενων μονάδων, όχι μόνον δεν διέταξε την ανασυγκρότησιν των Συγκροτημάτων, ως προγενεστέρα του διαταγή υπήρχεν εν περιπτώσει επιθέσεως, αλλά και εις τον Διοικητήν του Α’ Σώματος Στρατού στρατηγόν Τρικούπην, ζητούντα επιμόνως βοήθειαν, υπέμνησεν μετά πρωσσικού ύφου, ότι οφείλει να υπακούη εις τας διαταγάς των ανωτέρων του.

    Έσπευσε να αναχωρήση εις Αθήνας, χωρίς να φροντίση να ενισχύση το καταρρέον μέτωπον, χωρίς να στείλη ούτε έναν στρατιώτην, ούτε ένα όπλον, ούτε έναν άρτον εις τον τόπον του αγώνος!. Δεν ώρισε δευτέραν αμυντικήν γραμμήν, εις την οποίαν να συγκεντρωθώσιν αι Μεραρχίαι μετά την πρώτην υποχώρησιν.

    Ούτως αι Μεραρχίαι άμα τη διασπάσει της IV Μ. επί του Καλετζίκ ηναγκάσθησαν να συμπτυχθώσιν η μία μετά την άλλην και μη έχουσαι διαταγήν συγκεντρώσεως ετράπησαν όπου εκάστη ενόμιζεν συμφερώτερον, καταδιωκομένη υπό εχθρικής δυνάμεως ενιαχού μεν σοβαράς, πολλαχού δε εξ ευαρίθμων μόνον ιππέων Τσετών.

    Και ο Ελληνικός Στρατός ο από του 1912 αγωνιζόμενος και ουδέποτε δοκιμάσας την αποτυχίαν παρουσίασε το οικτρόν εκείνο θέαμα ατάκτων καταδιωκομένων υπό εχθρού ολιγαρίθμου και τρεπομένων εις επαίσχυντον φυγήν!..

    Ουδαμού ουδέποτε στρατός Ελληνικός παρουσίασεν το θέαμα τούτο. Πλην το τοιούτον δεν υπήρξε ήττα του Ελληνικού στρατού, ως ηθέλησαν τινες, εν οις και ο αμαρτωλός Χατζηανέστης, να ισχυριθώσιν, ίνα εις αυτόν επιρρίψωσι τας ευθύνας της καταστροφής, αλλ’ ήττα της Κυβερνήσεως και των αρχηγών του!..

    Άμα τη ενάρξει της υποχωρήσεως των Μ/ρχιών, η IV Μεραρχία και οι σχηματισμοί αυτής ως και το Απόσπασμα τηλεγραφητών, παρ’ ω υπηρέτουν, ακολουθεί…

    ——————————————————————————–

    «Περί τον τομέα του Αφιόν Καραχισσάρ ο εχθρός επιτίθεται. Νέα δόξα αναμένει τον Ελληνικόν στρατόν», γράφει η εφημερίδα ΣΚΡΙΠ τη Δευτέρα 15 Αυγούστου 1922

    Σημειώνουμε τέλος ότι ο αναφερόμενος στο ημερολόγιο Διοικητής της Στρατιάς της Μικράς Ασίας στρατηγός Χατζηανέστης, αφού δικάστηκε από έκτακτο στρατοδικείο -στη λεγόμενη «Δίκη των Έξι»- καταδικάστηκε στις 15 Νοεμβρίου 1922 σε θάνατο επί εσχάτη προδοσία για τη Μικρασιατική Καταστροφή, μαζί με τους πρώην πρωθυπουργούς της Ελλάδας Π. Πρωτοπαπαδάκη, Δ. Γούναρη, Ν. Στράτο και τους υπουργούς Γ. Μπαλτατζή και Ν. Θεοτόκη. Εκτελέστηκαν και οι έξι την ίδια μέρα στο Γουδή.

    ——————————————————————————–
    Πηγή:
    Θεοδοσίου Θ. Σταματέλλου, Ημερολόγιο του εν Στρατώ βίου μου – Μικρασιατική Καταστροφή» (27 Απριλίου 1919 – 12 Σεπτεμβρίου 1922), Χειρόγραφη έκδοση, Αθήνα 2002
    Εφημερίδα Ριζοσπάστης, Ένθετη έκδοση: “7 μέρες μαζί”, Κυριακή 25 Μάη 2008

    Άπό [ΕΔΩ]

    ——————————
    Δες και [ΕΔΩ] http://www.pare-dose.net/blog/?p=116

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 12/04/2009

  70. ΜΠΡΑΒΟ ΠΟΛΥ ΚΑΛΟ…..ΔΕΝ ΞΕΧΝΑΜΕ….ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΜΙΣΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΑΣ..

    Σχόλιο από Μουτσης παναγ. | 25/06/2009

  71. Από το βιβλίο της Τουρκάλας συγγραφέως Pervin Erbil, «Η Νιόβη θρηνούσε για τη Μικρά Ασία», Μετάφραση: Λιάνας Μυστακίδου, Εκδόσεις Τσουκάτου, Αθήνα 2003.

    «…
    Σύμφωνα με τις δηλώσεις στη βουλή του Μουσταφά Νετζατί, που χρημάτισε υπουργός Ανοικοδόμησης και Στέγασης πριν και αμέσως μετά την Ανταλλαγή, «μόνο τα 20.000-25.000 σπίτια από τα 100.000 εγκαταλελειμμένα βρίσκονται στα χέρια της κυβέρνησης». Δηλαδή το 80% των σπιτιών δεν βρισκόταν υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης. Η ίδια κατάσταση ισχύει και για τα υπόλοιπα κινητά και ακίνητα αγαθά των Ελλήνων. Ένα μεγάλο μέρος τους δεν βρισκόταν κάτω από τον έλεγχο της κυβέρνησης. Η έκθεση περιορισμένων στοιχείων από τις επίσημες αρχές για όλα όσα απέμειναν επιβεβαιώνει τη σκέψη μας.

    Από την άλλη πλευρά, το γεγονός ότι το 80% των κινητών και ακινήτων δεν ελέγχονταν από την κυβέρνηση δεν σημαίνει ότι αγνοούνταν και η τύχη τους. Από τα εγκαταλελειμμένα περιουσιακά στοιχεία που ήταν υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης το 20% πέρασε στην κατοχή ορισμένων επίλεκτων πολιτικών, ένα άλλο μέρος τους διανεμήθηκε σε ευνοούμενους δημοσίους υπαλλήλους και αξιωματικούς, σε άστεγους θύματα του πολέμου και στους πρόσφυγες που ήρθαν στην Τουρκία από την Ελλάδα με την Ανταλλαγή. Όπως λέει και ο Γιασάρ Κεμάλ, ορισμένα χωράφια, σπίτια, πανδοχεία, χαμάμ, τσιφλίκια και σεράι είτε πουλήθηκαν στα κρυφά είτε δωρίστηκαν σε ανθρώπους που δεν γνώρισαν το πρόσωπο του πολέμου. Τα στοιχεία αυτά αποκαλύπτουν ότι ένα σημαντικό μέρος της κινητής και ακίνητης περιουσίας των Ελλήνων υπέστη σοβαρή καταστροφή.

    Η ομολογία του Ρεφέτ Τζανίτεζ για τα ελληνικά χωριά της Μαύρης Θάλασσας, ότι «σε αντάλλαγμα πεντακοσίων και πλέον χωριών δεν βρήκαμε, όχι πέντε χωριά, αλλά ούτε πέντε σπίτια», φανερώνει ότι συνέβη πολύ μεγάλη καταστροφή. Καταστροφές δεν συνέβησαν μόνο στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, που περιλαμβάνει τις πόλεις Όρντου, Γκίρεσουν, Αμάσεια, Τοκάτη, αλλά σε όλα τα μέρη που ζούσαν Έλληνες. Για παράδειγμα, ο Κεμάλ Αρί αναφέρει: «Ακόμα και στην Άγκυρα, που ο κυβερνητικός έλεγχος έπρεπε να είναι εντονότερος, καταστράφηκαν σπίτια, αμπελώνες, χωράφια και οπωροφόρα δένδρα»

    Βασικοί υπεύθυνοι των καταστροφών κυρίως των ακινήτων δεν είναι μόνο εκείνοι που διακατέχονταν από επιθετικές διαθέσεις. Η καταστροφή κτηρίων, αγρών, αμπελώνων κ. ά. σε ορισμένες περιοχές οφείλεται και στην αδιαφορία. Δεν δημιουργήθηκε ένας μηχανισμός να αναλάβει εξ ονόματος της κοινωνίας όλα αυτά τα αγαθά που εγκαταλείφθηκαν και να δημιουργήσει το κατάλληλο εργατικό δυναμικό για την προστασία και τη διάσωσή τους. Έτσι, υπήρχαν περιπτώσεις που εξαιτίας της αδιαφορίας καταστράφηκαν πολλά εγκαταλελειμμένα περιουσιακά. Στη Δυτική Μικρά Ασία, στον Μαρμαρά, από ανεύθυνες επιθέσεις υπέστησαν μεγάλες καταστροφές καλλιεργήσιμα χωράφια, αμπελώνες, λαχανόκηποι, ελαιώνες, συκεώνες και κτήρια, μεταξύ των οποίων υπήρχαν σπίτια, ιεροί ναοί, και σχολεία. Για παράδειγμα, κατατρυπήθηκαν οι εκκλησίες και τα σπίτια για την ανεύρεση χρυσού. Τα κτήρια στο Καράκιοϊ της Μούγλα που δεν τα άγγιξε ο σεισμός που ισοπέδωσε το Φέτχιγε γκρεμίστηκαν από επιθέσεις που οργάνωναν με πυροβόλα και με όπλα οι νέοι της περιοχής για να διασκεδάσουν.

    Σε άλλες περιπτώσεις, η κινητή και ακίνητη περιουσία των Ελλήνων αφέθηκε εκτεθειμένη σε μια ευρύτατη λεηλασία των κατοίκων των γύρω περιοχών. Η λεηλασία ή «παλούτσκα», όπως είναι γνωστή στη γλώσσα του λαού, ήταν ευρύτατα διαδεδομένη συμπεριφορά που τη συναντάμε παντού. Για παράδειγμα, ακόμα και σήμερα διηγούνται το περιστατικό με τους χωριάτες που επιτέθηκαν με μεγάλη απληστία στο χωριό Σιρίντζε μόλις έφυγαν οι Έλληνες και άρπαξαν ό,τι βρήκαν μπροστά τους. Φόρτωσαν στις καμήλες τους από τα ποδόμακτρα της εισόδου, τα κουφώματα των παραθύρων, μέχρι τις ντουλάπες και τις γυψοσανίδες της οροφής, και τα μετέφεραν στα σπίτια τους. Από αυτά άλλα τα κράτησαν και άλλα τα πούλησαν. Παρόμοια περιστατικά συνέβησαν στο Καγιάκιοϊ, στην Άγκυρα, στο Αϊβαλί, στο Χονάζ, στην Τοκάτη, στο Ερμπαά και σε πολλά άλλα μέρη.

    Η Χαββά Αϊκάν, που αναγκάστηκε να μεταναστεύσει από την Ελλάδα στην Τουρκία και εγκαταστάθηκε στην περιοχή Ερμπαά-Κιζολντουρέν, αναφέρει ότι δεν έμεινε τίποτα από τις περιουσίες των Ελλήνων σε ολόκληρη την περιοχή, εξαιτίας των λεηλασιών στις οποίες προέβησαν οι αγρότες των γύρω περιοχών. «Έρχονται οι ντόπιοι Τούρκοι και κουβεντιάζουμε. Όταν έφευγαν οι Έλληνες εγκατέλειψαν τα χωριά τους όπως ήταν. Μας εξιστορούν το πώς άρπαξαν τα καζάνια, πώς πήραν τα πράγματα, πώς λήστεψαν τα πάντα»

    Ο Μουρταζά Ατζάρ έφτασε με την οικογένειά του σε ηλικία 15 ετών στο Χονάζ. Το σπίτι που τους παραχώρησαν για να μείνουν αποτελούνταν από τέσσερις τοίχους. «Δεν βρήκαμε κανένα έπιπλο.Είχαν λεηλατηθεί τα πάντα. Είχαν πάρει τα καζάνια, τα τεντζέρια, τα κρεβάτια, τα παπλώματα και σε ορισμένα σπίτια είχαν ξηλώσει και είχαν αρπάξει ακόμα τις πόρτες και τα παράθυρα».

    Ο Ναζμί Ονάλ έφτασε με την οικογένειά του στο Κουσλούκ της Ερμπαά. Το σπίτι που τους παραχώρησαν ανήκε σε Έλληνες. «Τα σπίτια όμως είχαν λεηλατηθεί, ήταν καμένα και κατεστραμμένα. Δεν είχε απομείνει τίποτα που να λέγεται σπίτι. Είχαν ξηλώσει και είχαν πάρει ακόμα και την ξυλεία του σπιτιού. Ο αριθμός των Ελλήνων που μετανάστευσαν από την Τουρκία στην Ελλάδα μέχρι το 1925 ήταν 1.200.000. Το ίδιο διάστημα ο αριθμός των προσφύγων που έφτασαν στη Μικρά Ασία ήταν 500.000. Είναι ολοφάνερο ότι τα σπίτια και οι περιουσίες 1.200.000 και πλέον ανθρώπων θα ήταν αρκετά να στεγάσουν περισσότερα από 500.000 άτομα και να τους προσφέρουν ποιοτική ζωή. Εάν δούμε, όμως τα προβλήματα στέγασης, διαβίωσης και επιβίωσης που αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες που ήρθαν από την Ελλάδα στην Τουρκία, διαπιστώνουμε ότι η μεγάλη μερίδα αυτών των ανθρώπων δεν μπόρεσαν να επωφεληθούν από αυτά που εγκατέλειψαν οι Έλληνες».

    Η κατάσταση αυτή αποκαλύπτει τη διάσταση των λεηλασιών και των καταστροφών που προκλήθηκαν στις περιουσίες των Ελλήνων και την αδιαφορία, την αδράνεια της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τις λεηλασίες και τις καταστροφές, καθώς και την έλλειψη ενδιαφέροντος εκ μέρους της για την επίλυση του στεγαστικού προβλήματος των προσφύγων. Αυτό δείχνει, επίσης, πόσο διαδεδομένη είναι σε όλη τη χώρα η τάση για καταστροφή παρά για δημιουργία. Η επιθυμία να αρπάξουν με την πρώτη ευκαιρία και με εύκολο τρόπο όλα όσα οι άλλοι απέκτησαν με κόπο και ιδρώτα έχει χαραχτεί τόσο βαθιά και ανεξίτηλα στο πνεύμα της κοινωνίας, που λες και μεταβιβάζεται σιωπηρά μια γενετική ιδιότητα από γενιά σε γενιά. Γι’ αυτόν τον λόγο θα σκάβουν τις εκκλησίες και τα υπόλοιπα κτίσματα καθιστώντας τα διάτρητα γενεές ολόκληρες μετά το 1924, σαν τους τυφλοπόντικες.

    Όσοι παρασύρθηκαν από τη δίνη της νοσταλγίας, όπως ο Γιάννης Δημήτογλου, και επέστρεψαν έπειτα από χρόνια στην πατρίδα τους για να δουν τα σπίτια τους, ανακρίθηκαν από εκείνους που τα κατοικούσαν με το ερώτημα «πού έκρυψε ο πατέρας σου τις κίτρινες χρυσές λίρες; Σαν να μην είχαν άλλες έννοιες, ή να μην είχαν να ρωτήσουν άλλα πράγματα» Ένας αυτόπτης μάρτυρας των λεηλασιών που έγιναν στο Χονάζ λέει: «Ορισμένοι αγάδες του χωριού της εποχής εκείνης, ορισμένοι ζαπτιέδες και ορισμένοι αφιλότιμοι έκαναν πλιάτσικο στα σπίτια των Ελλήνων. Πλιάτσικο, δηλαδή λεηλασία, ληστεία! Ένας που τον αποκαλούσαν «τσαρπιτζί» λεηλάτησε όλες τις ραπτομηχανές των σπιτιών. Οι πλιατσικολόγοι άρπαξαν όλα τα οικιακά σκευή και τα κατσαρολικά. Άλλοι μάζεψαν τα παπλώματα, τα μαξιλάρια και τα μεγάλα καζάνια στα οποία έβραζαν νερό. Λεηλατήθηκε ό,τι υπήρχε στα σπίτια από τα κεραμίδια, μέχρι τις πόρτες και τα παράθυρα. Μερικοί έγιναν πλούσιοι από το πλιάτσικο»

    Ένα τμήμα του μουσουλμανικού λαού που ζούσε στη Μικρά Ασία λεηλάτησε με μεγάλο ζήλο τα κινητά και ακίνητα εκείνων που έφυγαν. Έτσι, αυτό το τμήμα του λαού μεταβλήθηκε σε συνεργούς των υπευθύνων του εκτοπισμού των Ελλήνων. Τα κέρδη όμως που αποκόμισαν όλοι από αυτό το έργο είναι αμφίβολα.

    Τα πλούτη και οι αξίες που ανήκαν ουσιαστικά στη Μικρά Ασία -αφού δημιουργήθηκαν στα εδάφη αυτά, ανεξάρτητα από τα άτομα που τα έφτιαξαν- και τάχθηκαν στην υπηρεσία των ανθρώπων αυτής της χώρας, χάθηκαν με τις λεηλασίες και τις καταστροφές σαν να τα κατάπιε μαύρη τρύπα. Κατά συνέπεια, πρόκειται για σημαντική απώλεια όχι μόνο γι’ αυτούς που έφυγαν, αλλά και γι’ αυτούς που έμειναν, πέρα από μια χούφτα ανθρώπους.

    «Μερικοί έγιναν πλούσιοι από το πλιάτσικο». Αυτή είναι μια φράση που συνοψίζει το αποτέλεσμα των λεηλασιών των κινητών και ακίνητων περιουσιών που εγκατέλειψαν οι Έλληνες όταν έφευγαν από τη Μικρά Ασία. Εξάλλου, δεν ήταν δυνατό να γίνουν όλοι πλούσιοι και να δημιουργηθούν συνθήκες ευημερίας από τις λεηλασίες που πραγματοποιήθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα. Με την αρπαγή του καζανιού, της κατσαρόλας, του κρεβατιού, των παπλωμάτων, των τζαμιών από τα παράθυρα ή με το ξήλωμα των κουφωμάτων του γείτονα για προσωπική χρήση ή για την πώλησή τους στην αγορά για δυο-τρία γρόσια μπορείς να βγάλεις το μεροκάματο μιας μέρας. Κατά συνέπεια, δεν θα ήταν λάθος να πούμε ότι οι φτωχές μάζες από τις λεηλασίες στις οποίες έλαβαν μέρος δεν αποκόμισαν κέρδη που θα τους βελτίωναν τα έσοδά τους και θα βελτίωναν την ταξική τους θέση. Δεν θα ήταν επίσης λάθος να χαρακτηρίσουμε τα κινητά και ακίνητα που λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν χαμένες περιουσίες που τις ρούφηξε η μαύρη τρύπα ή πλούτη που πήγαν χαμένα.

    Για τους αγάδες, τους ζαπτιέδες, τους αξιοσέβαστους εκπροσώπους της γραφειοκρατίας, τους επίλεκτους πολιτικούς, το πλιάτσικο, οι παράνομες καταλήψεις, οι δωρεές και οι χαμηλές τιμές με μυστικές συμφωνίες είχαν διαφορετική σημασία. Το πλιάτσικο, οι παράνομες καταλήψεις, οι δωρεές, και οι μυστικές αγορές σε εξευτελιστικές τιμές έγιναν για μια χούφτα ανθρώπους το εφαλτήριο κοινωνικής ανόδου και απόκτησης πλούτου και περιουσίας. Και βέβαια μπρος στα δικά τους οφέλη δεν είχαν καμία σημασία οι απώλειες του κοινωνικού συνόλου.

    Ποιοι δεν υποδέχθηκαν τους μουσουλμάνους πρόσφυγες στη Μικρά Ασία
    Πρέπει πρώτα από όλα να πούμε ότι η μία εκ των συμβαλλόμενων πλευρών της συνθήκης Ανταλλαγής, η Τουρκία, ενώ επιθυμούσε να διώξει εκτός των συνόρων της τους μη μουσουλμανικούς πληθυσμούς, δεν επιθυμούσε στην πραγματικότητα να υποδεχθεί στα εδάφη της τους μουσουλμάνους της Ελλάδας, παρότι αργότερα χαρακτήρισε «θεία χάρη» τον ερχομό τους.

    Βέβαια, πρόκειται για μια αντιφατική προσέγγιση που δεν αρμόζει στο ιδανικό της, τη θρησκευτική ομογενοποίηση της χώρας. Τελικά, το μουσουλμανικό στοιχείο, όπως αναφέρει ο Ayhan Aktar, είναι ένας πληθυσμός που μπορεί να συμπεριληφθεί σε μια διευρυμένη απάντηση στο ερώτημα «ποιος είναι Τούρκος» και να συμπεριληφθεί στο χρονοδιάγραμμα του εκτουρκισμού.

    Όχι μόνο το γεγονός ότι αυτοί που έκαναν πολιτική πάνω στην πλάτη της τουρκικής εθνότητας επικαλούμενοι το μεγαλείο του τουρκισμού δεν επιθυμούσαν ολόψυχα την άφιξη στη χώρα ανθρώπων που ήταν εύκολο να εκτουρκίσουν και τους οποίους, λόγω της μουσουλμανικής τους πίστης, θεωρούσαν προκαταβολικά Τούρκους, αλλά και η συμπεριφορά που επέδειξαν μετά την Ανταλλαγή στους πρόσφυγες δείχνει ότι δεν πιστεύουν σε ιδανικά και αποκαλύπτει την ουσία της υστερικής εθνικιστικής-σοβινιστικής ρητορικής τους.

    Η κυβέρνηση, που δεν επιθυμούσε από τα βάθη της καρδιάς της την άφιξη στη χώρα των μουσουλμάνων από την Ελλάδα, δεν θέλησε να ξοδέψει χρήματα για την ένταξη αυτών των ανθρώπων στην οικονομική και κοινωνική δομή του τόπου. Το σύνολο των δαπανών που έκανε για αυτό το ζήτημα ανέρχεται σε ένα εκατομμύριο στερλίνες. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο ένα εικοστό του ποσού που δαπάνησε η ελληνική κυβέρνηση για τη λύση του αντίστοιχου προβλήματος.

    Τα πλοία που παραχωρήθηκαν για να μεταφέρουν τους μουσουλμάνους πρόσφυγες ήταν πολύ παλιά. Το εθνικιστικό-σοβινιστικό πνεύμα τους δεν θίχτηκε καθόλου από το ταξίδι που έκαναν οι άνθρωποι αυτοί επί μέρες μέσα στα σκοτεινά αμπάρια αυτών των σαπιοκάραβων κάτω από συνθήκες ολοκληρωτικής εξαθλίωσης. Από την άλλη πλευρά, επίσης δεν προκάλεσε την παραμικρή ενόχληση στους ίδιους κύκλους «η προσπάθεια της Ένωσης Τούρκων Πλοιοκτητών να αποσπάσουν άδικα κέρδη επωφελούμενοι από την κατάσταση αυτή»

    Οι μουσουλμάνοι πρόσφυγες, που ζούσαν βολεμένοι στον τόπο τους, έμειναν νηστικοί, εξαθλιωμένοι, ράκη, άστεγοι και ξεσπιτωμένοι. Κοιμήθηκαν στους δρόμους, στις αγορές, στα νεκροταφεία. Δεν πήρε είδηση κανείς. Αυτοί που έτρεξαν να τους βοηθήσουν ήταν μια χούφτα άνθρωποι, Αρμένιοι και Εβραίοι. Ο καϊμακάμης στον οποίον πήγαν να ζητήσουν εργασία, τροφή και στέγη τους έδιωξε. Δέχτηκαν επιπλήξεις από τους εθνικιστές υπαλλήλους της εθνικιστικής κυβέρνησης. Τους συμπεριφέρθηκαν πολύ άσχημα. Παρ’ όλες τις διατάξεις της συνθήκης Ανταλλαγής με διάφορες προφάσεις και δικαιολογίες δεν αποζημιώθηκαν ποτέ για την αξία της περιουσίας που εγκατέλειψαν. Οι εθνικιστές δάσκαλοι του εθνικιστικού κράτους έφτυσαν τα πρόσωπα των παιδιών τους, γιατί δεν τους άρεσε η προφορά και η γλώσσα που χρησιμοποιούσαν. Πέθαναν χιλιάδες από την πείνα, το ψύχος και τις αρρώστιες. Σύμφωνα με πληροφορίες του Refet Canitez, ο αριθμός των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους ανέρχεται στους 3.819. Και η κοινωνία δεν ήταν φιλόξενη και φιλάνθρωπη. Τους αποκάλεσε ψωριάρηδες, άτομα που δεν ξέρουν να μιλήσουν, τους υποτίμησε, τους εξοστράκισε και τους κατηγόρησε.

    Δεν άνοιξαν τη στοργική αγκαλιά τους τα εθνικιστικά συναισθήματα, για να υποδεχτούν στη Μικρά Ασία τους Τούρκους πρόσφυγες ή τους ανθρώπους που ήταν εν δυνάμει Τούρκοι. Εκείνο που υποδέχτηκε αυτούς τους ανθρώπους ήταν η θολή, ανελέητη σκληρότητα της ψυχρής αδιαφορίας, του εγωκεντρισμού και του συμφέροντος που κρυβόταν πίσω από τη ρητορεία του εθνικισμού. Ο εγωκεντρισμός, η συμφεροντολογία, η αδιαφορία και η έλλειψη στοργής που κρυβόταν κάτω από την περιβολή του εθνικισμού τραυμάτισε βαθιά όχι μόνο τους πρόσφυγες, αλλά το σύνολο της κοινωνίας, τη γεωγραφία της χώρας, την οικονομία της και τις ηθικές αξίες.»

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 28/06/2009

  72. […] που ήρθε στην πρωτεύουσα με το κύμα των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Το τραγούδι αναφέρεται στον έρωτα ενός χριστιανού […]

    Πίνγκμπακ από misirlou-pedia : Μια συλλογή γεμάτη … Μισιρλούδες! « Πόντος και Αριστερά | 07/09/2009

  73. ———————————————————
    το δημοσίευσα σε μια συζήτηση στο Φόρουμ, σχολιάζοντας τις θέσεις κάποιου συσχολιαστή που αναπαρήγαγε την κλασσική άποψη του ΣΕΚΕ-ΚΚΕ

    ———————————————————

    «Η άποψη που εκφράζεις αποτελεί την κλασική καθεστωτική άποψη της «μικράς πλην εντίμου Ελλάδος», η οποία -της απίστευτης αριστεράς του ΣΕΚΕ βοηθούσης- οδήγησε με την ανορθολογική της πολιτική στην ήττα, δηλαδή στην ενίσχυση του τουρκικού εθνικισμού και στην ολοκλήρωση των γενοκτονιών των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων που είχαν αποφασίσει από το 1911 και άρχισαν να υλοποιούν από το 1914.

    Η ιστορική στιγμή ήταν διαφορετική απ’ αυτή που προσπάθησαν να μας πείσουν τα νεοελληνικά δεξιά κι αριστερά αφεντικά.

    Κατέρρεε μια πολυεθνική, προνεωτερική θρησκευτική αυτοκρατορία και στη θέση της θα δημιουργούνταν τα νέα έθνη-κράτη. Στην ηττημένη Οθωμανική Αυτοκρατορίας που διοικούσαν οι εθνικιστές Νεότουρκοι, οι Έλληνες ήταν 2 εκατομμύρια σε συνολικό πληθυσμό 10 εκατ. Την ίδια στιγμή οι Ελλαδίτες ήταν 4,5 εκατομ.

    Σε μια κοινωνία που μετασχηματιζόταν σ’ αυτα τα 2 εκατομ. αντιστοιχούσε το 20% του παλιού κοινού αυτοκρατορικού εδάφους.

    Τελικά απ’ αυτούς, λιγότεροι από 1.5 εκατομ. θα έρθουν προσφυγες στα Βαλκάνια, ξεπουλημένοι από τους Ελλαδίτες «ομοεθνείς» τους. Να σου θυμίσω ότι η ελληνική κυβέρνηση απαγόρευσε από τους Μικρασιάτες (προτάσεις Μικρασιατικής Άμυνας) να συγκροτήσουν δικό τους αυτόνομο μικρασιατικό στρατό. Δηλαδή τους απαγόρευσε ακόμη και να έχουν το τέλος των Εβραίων της Βαρσοβίας. Αντίθετα, τους παρέδωσε στους νικητές κεμαλικούς. Επίσης δεν έστειλε ούτε μια σφαίρα στους Πόντιους αντάρτες στο μικρασιατικό Βορρά, οι οποίοι μόνοι τους, παρατημένοι στο έλεος των καιρών έδωσαν το δικό τους αγώνα.

    Ακόμα, με τηλεγράφημά προς τον αρμοστή Σμύρνης Αριστείδη Στεργιάδη μετά την ήττα του Αυγούστου του ’22, απαγορεύτηκε η εκκένωση της Ιωνίας από τους Έλληνες. Δηλαδή η τότε ελληνική κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος παρέδωσε συνειδητά τους Ίωνες στα εθνικιστικά τουρκικά στρατεύματα του προελαύνοντος Κεμάλ πασά. [Εξάλλου από τον Ιούνιο του ’22 και ενώ είχε αποφασίσει την αποχώρηση από τη Μικρά Ασία -απλώς δεν της δόθηκε η ευκαιρία- πέρασε νόμο με την υπογραφή του πρωθυπουργού και του «βασιλέως Κωνσταντίνου», με τον οποίο απαγόρευε την αναχώρηση του ελληνικού πληθυσμού από τη Μικρά Ασία και προέβλεπε σκληρή τιμωρία για τους παραβάτες.]

    Θα σου πρότεινα ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο που βλέπει σωστά, από αριστερή σκοπιά, τα γεγονότα εκείνα:

    https://pontosandaristera.wordpress.com/2007/07/17/2006/

    Απλά, η ματιά σου ταυτίζεται με την καθεστωτική ματιά των νικητών. Γιατί όσο κι αν φαίνεται παράδοξο οι μόνοι ηττημένοι ήταν οι Ανταλλάξιμοι, οι Έλληνες της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης και οι μουσουλμάνοι της Ελλάδας που υποχρεωτικά εκδιώχθηκαν για τη δικιά τους «μητέρα-πατρίδα».

    Όσο και αν φαίνεται επίσης παράδοξο η Ελλάδα ως κρατικός μηχανισμός και γραφειοκρατία κέρδισε πάρα πολλά από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το ίδιο και πολλοί ντόπιοι ελλαδικοί πληθυσμοί που «ξεφορτώθηκαν» τους μουσουλμάνους συντοπίτες τους και καταπάτησαν τις περιουσίες τους, δίνοντας στους Μικρασιάτες που έχασαν τα πάντα ένα ξεροκόμματο κι αυτό με το ζόρι.»

    Σχόλιο από Κιλκισιώτης | 12/09/2009

  74. […] ΣΜΥΡΝΗ ‘22.   ΔΕΝ  ΞΕΧΝΩ! […]

    Πίνγκμπακ από Μικρασιατική Καταστροφή: ένα έγκλημα της Δεξιάς « Πόντος και Αριστερά | 13/09/2009

  75. Ο Μοργκεντάου και η εποχή του

    Του Γιώργου Μπατζά

    Συνήθως εμάς τους Έλληνες, και όσους έχουν ιστορική συνείδηση, ο μήνας Σεπτέμβριος θυμίζει την πανωλεθρία του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη, την άτακτη υποχώρησή του και τον ενταφιασμό της Μεγάλης ιδέας στα παράλια του Αιγαίου. Η λήξη του πολέμου είναι αυτή που σφράγισε τις ψυχές των Ελλήνων-Ρωμιών προσφύγων με την οριστική και αμετάκλητη εξαναγκαστική αποχώρηση τους από τα πάτρια εδάφη και αφήνοντας πίσω τους έναν πολιτισμό περίπου τριών χιλιάδων χρόνων.

    Σε καμία χώρα του κόσμου δεν συνέβη αυτό το αποτέλεσμα μετά από πόλεμο, να ξεκληριστεί δηλαδή τελείως ο γηγενής πληθυσμός. Το πώς συμφώνησαν οι «πολιτισμένες» χώρες της Δύσης στον βίαιο ξεριζωμό των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής είναι ένα από τα ανεξήγητα φαινόμενα της απάνθρωπης βάρβαρης δυτικής συμπεριφοράς έναντι του Μικρασιατικού ελληνισμού. Διότι στον βωμό των μεγάλων ενεργειακών συμφερόντων θυσίασαν και αιματοκύλισαν τους λαούς της εγγύς-Ανατολής.

    Αυτοί που αποκάλυψαν όλες τις φρικαλεότητες και τα εγκλήματα που συντελέστηκαν στην Ανατολή, ήταν κυρίως ιεραπόστολοι που τα αφηγούνταν γραπτώς ή προφορικώς στους προξένους και στους πρεσβευτές των χωρών τους.
    Πέρα από τις ιμπεριαλιστικές πολιτικές επιλογές των χωρών που δραστηριοποιούνταν στην περιοχή, υπήρξαν διπλωμάτες 9πρόξενοι ή πρεσβευτές) και ιεραπόστολοι οι οποίοι παρέκαμψαν την πολιτική των χωρών τους και λειτούργησαν ανθρώπινα και συναισθηματικά. Ένας από αυτούς ήταν ο Χ. Μοργκεντάου, τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Κωνσταντινούπολη, που συνέλλεξε στοιχεία με δική του πρωτοβουλία και έγραψε το βιβλίο «Τα μυστικά του Βοσπόρου», που εξιστορύσε γεγονότα της περιόδου που τελέστηκε η γενοκτονία των Αρμενίων. Ο Μοργκεντάου αρκετές φορές συνατήθηκε με τον τότε υπουργό των Εσωτερικών Ταλαάτ Πασά και με των υπουργό των Στρατιωτικών Ενβέρ Πασά, για να τους πείσει να επιδείξουν κάποια επιείκεια έναντι των σφαγιαζομένων Αρμενίων.

    Πιο συγκεκριμένα, αν δούμε τους διαλόγους του Μοργκεντάου με τον Ταλαάτ και στη συνέχεια με τον Ενβέρ πασά, θα αντιληφθούμε πολλά. Θα καταλάβουμε το κλίμα που επικρατούσε ανάμεσα στις δυο πλευρές και κυρίως θα δούμε την αποφασιστικότητα της Νεοτουρκικής πολιτικής στάσης έναντι των μειονοτήτων. Το βιβλίο «Τα μυστικά του Βοσπόρου», του διακεκριμένου ανθρωπιστή διπλωμάτη, που είναι ένα μέρος των απομνημονευμάτων του, μας μεταφέρει στην εποχή εκείνη και μας αποκαλύπτει τις άγριες διαθέσεις της τριανδρίας των ηγετών της κυβέρνησης «Ένωσις-Πρόοδος».

    Υπό την σκιά της Δύσης:

    Ο Μοργκεντάου μας διηγείται ότι «η αποχώρηση του συμμαχικού στόλου από τα Δαρδανέλια είχε συνέπειες, που δεν έγιναν άμεσα αντιληπτές. Το πρακτικό αποτέλεσμα ήταν η απομόνωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας απ’ όλο τον υπόλοιπο κόσμο, εκτός από τη Γερμανία και την Αυστρία. Η Αγγλία, η Γαλλία, η Ρωσία και η Ιταλία, που επί έναν αιώνα χαλιναγωγούσαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία, είχαν χάσει κάθε έλεγχο και επιρροή. Οι τούρκοι για πρώτη φορά μετά από δυο αιώνες θα μπορούσαν να ζήσουν ως έθνος με τις κλίσεις τους και να κυβερνήσουν τους υποτελείς λαούς, όπως επιθυμούσαν. Με την απελευθέρωση από την ξένη κηδεμονία η Τουρκία γιόρτασε την εθνική της αναγέννηση, δολοφονώντας σχεδόν ένα εκατομμύριο υπηκόους της».

    Σε κάποια συνάντησή του με τον Μοργκεντάου, ο Ενβέρ πασά είπε στον αμερικανό διπλωμάτη: «Γιατί να νοιώθουμε υποχρεωμένοι στους Γερμανούς; Τι έκαναν για μας που να μπορεί να συγκριθεί με τα όσα κάναμε για αυτούς; Είναι αλήθεια ότι μας δάνεισαν κάποια χρήματα και μας έστειλαν μερικούς αξιωματικούς για να μας εκπαιδεύσουν. Κοιτάξτε όμως τι κάναμε εμείς! Νικήσαμε τον βρετανικό στόλο, κάτι που δεν θα μπορούσαν να το κάνουν ούτε οι Γερμανοί ούτε κανείς άλλος. Διατηρούμε στρατό στο μέτωπο του Καυκάσου, απασχολώντας έτσι πολλούς Ρώσους στρατιώτες που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθούν στο δυτικό μέτωπο. Επίσης έχουμε υποχρεώσει την Αγγλία να διατηρεί μεγάλες δυνάμεις στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία. Έτσι αποδυναμώνουμε τις συμμαχικές στρατιές της Γαλλίας. Όχι! Οι Γερμανοί δεν θα μπορούσαν ποτέ να σημειώσουν τις στρατιωτικές τους επιτυχίες χωρίς εμάς. Αν κάποιος πρέπει να αισθάνεται υποχρεωμένος, είναι αυτοί και όχι εμείς».
    Σε αυτό το σημείο του διαλόγου ο Ενβέρ πασάς αναφέρεται στον στρατηγικό ρόλο που έπαιξε η Τουρκία και στη σημασία της γεωπολιτικής της θέσης στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αναφέρει ότι χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας η Γερμανία δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα. Αυτές οι απόψεις και η στρατιωτική του αυτοπεποίθηση του Ενβέρ, του έδωσαν μια αλαζονεία, μια έπαρση που στη συνέχεια αυτά τα συναισθήματα επηρέασαν όλους τους συνεργάτες του για τη συνέχιση της πολιτικής που οδήγησε στη παράνοια.

    Από τις συζητήσεις τους με τον Μοργκεντάου προκύπτει ότι οι δυο ηγέτες το παραδέχονται ότι ήθελαν να τιμωρήσουν τους Αρμενίους:
    Για το 1915 εγκαινιάζεται ένα νέο καθεστώς απέναντι στους Αρμενίους που υπηρετούσαν στον στρατό. Αντί να υπηρετήσουν κανονικά, τους υποχρέωσαν να εργαστούν σε καταναγκαστικά έργα, στα τάγματα εργασίας(amele taburu), και σύντομα υιοθετήθηκε μια μέθοδος εν ψυχρώ εξόντωσης τους.

    Ο Μοργκεντάου αναφέρει ότι «οι Νεότουρκοι αποδείχτηκαν πιο ευφυείς από τον προκάτοχο τους Αμπτούλ Χαμίτ. Η διαταγή του έκπτωτού σουλτάνου ήταν απλώς σκοτώστε τους. Η οθωμανική δημοκρατία κατέστρωσε ένα τελειότερο σχέδιο. Αντί να σφάξει μαζικά τον αρμένικο λαό, αποφάσισε να τον εκτοπίσει. Στο νοτιοανατολικό τμήμα της Αυτοκρατορίας βρίσκονται η συριακή έρημος και η κοιλάδα της Μεσοποταμίας». Συνεχίζει ότι «ο πραγματικός σκοπός της εκτόπισης ήταν η κλοπή, η λεηλασία και η καταστροφή. Η εκτόπιση δεν ήταν τίποτα άλλο από μια νέα μέθοδο εξόντωσης».

    Σε κάποιο σημείο ο Μοργκεντάου λέει ότι «από τεχνική άποψη βέβαια δεν είχα δικαίωμα να επέμβω. Σύμφωνα με τα ψυχρά εθιμοτυπικά δεδομένα, η μεταχείριση των Τούρκων υπηκόων από την κυβέρνηση τους ήταν εσωτερική υπόθεση της Τουρκίας. Η αμερικανική κυβέρνηση δεν είχε δικαίωμα να αναμειχθεί στην υπόθεση, εκτός αν βλαπτόταν άμεσα τα συμφέροντα ή η ζωή των Αμερικανών πολιτών. Ο Ταλαάτ ξεγλιστρούσε, ήταν όλο υπεκφυγές και αντιμετώπιζε εχθρικά το ενδιαφέρον του αμερικάνικου λαού για τους Αρμενίους. Δικαιολόγησε την πολιτική του (ο Ταλαάτ) απέναντι στους Αρμένιους λέγοντας ότι οι τελευταίοι βρίσκονταν σε συνεχείς συνεννοήσεις με τους Ρώσους. Μου έδωσε την εντύπωση ‘ότι αυτός επιθυμεί την εκμηδένιση των δύστυχων’. Μου είπε ότι η Επιτροπή Ένωση και Πρόοδος είχε εξετάσει λεπτομερώς το ζήτημα και ότι η πολιτική, που ακολουθούσαν τώρα, είχε υιοθετηθεί επίσημα».

    Σε μια από τις συναντήσεις τους ο Ταλαάτ του είπε: «Σας ζήτησα να έρθετε σήμερα, για να μπορέσω να σας εξηγήσω τη θέση μας στο Αρμενικό θέμα. Η αντίθεση μας στο Αρμενικό θέμα βασίζεται σε τρεις λόγους. Πρώτον, έχουν πλουτίσει εις βάρος των Τούρκων. Δεύτερον, είναι αποφασισμένοι να γίνουν τύραννοι μας και να ιδρύσουν δικό τους κράτος. Τρίτον, έχουν ενθαρρύνει ανοιχτά τους εχθρούς μας. Βοήθησαν τους Ρώσους στον Καύκασο και η αποτυχία μας εκεί οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στις ενέργειες τους. Έτσι πήραμε την αμετάκλητη απόφαση να τους καταστήσουμε ανίσχυρους πριν τελειώσει ο πόλεμος». «Η γενική του κατηγορία ότι οι Αρμένιοι συνωμοτούσαν κατά της Τουρκίας και δεν έκρυβαν τη συμπάθεια τους προς τους εχθρούς της δεν σήμαινε αν την ανάλυε κανείς, τίποτα άλλο από το ότι οι Αρμένιοι έκαναν συνεχώς εκκλήσεις προς τις Ευρωπαϊκές Δυνάμεις, για να τους προστατεύσουν από τις κλοπές, τις σφαγές και τις βιαιοπραγίες. Μίλησα για πολύ ώρα για αυτά και για παρόμοια πράγματα. Άδικα μιλάτε, απάντησε ο Ταλαάτ. Έχουμε ήδη ξεμπερδέψει με τα τρία τέταρτα των Αρμενίων. Δεν έχει μείνει κανείς από αυτούς στο Μπίτλις, το Βαν και την Ερζερούμ. Το μίσος ανάμεσα στους Τούρκους και τους Αρμένιους είναι τόσο έντονο, ώστε πρέπει να τους αποτελειώσουμε. Αν δεν το κάνουμε, θα προετοιμάσουν την εκδίκηση τους. Σας κάλεσα για να σας γνωστοποιήσω ότι η πολιτική μας απέναντι στους Αρμένιους έχει καθοριστεί οριστικά και τίποτα δεν μπορεί να την αλλάξει».

    Την ίδια πολιτική θέση υποστηρίζει και ο Ενβέρ Πασάς στη συνομιλία του με τον Αμερικανό πρεσβευτή. Ο υπουργός πολέμου, ήταν διαφορετικός τύπος ανθρώπου από τον Ταλαάτ έκρυβε τα συναισθήματα του και ήταν συνήθως μειλίχιος, ψύχραιμος και ευγενικός έτσι μας τον περιγράφει ο Μοργκεντάου για τον Ενβέρ.

    «Είχα ειδοποιήσει τον Ενβέρ ότι σκόπευα να συζητήσω μαζί του διεξοδικά. Οι Αρμένιοι είχαν ειδοποιηθεί, άρχισε ο Ενβέρ, για το ότι θα τους συνέβαινε αν έπαιρναν μέρος των εχθρών μας. Πριν από τρεις μήνες κάλεσα τον Αρμένιο πατριάρχη και του είπα ότι, αν οι Αρμένιοι έκαναν κάποια απόπειρα να εξεγερθούν ή να βοηθήσουν τους Ρώσους, δεν θα μπορούσα να αποτρέψω το κακό που θα τους συνέβαινε. Η προειδοποίηση μου έμεινε χωρίς αποτέλεσμα. Οι Αρμένιοι εξεγέρθηκαν και βοήθησαν και τους Ρώσους. Γνωρίζετε τι συνέβη στο Βαν. Απέκτησαν τον έλεγχο της πόλης, βομβάρδισαν κυβερνητικά κτίρια και σκότωσαν πολλούς μουσουλμάνους. Αλλά, αν συμμαχούν με τους εχθρούς μας, όπως έκαναν στην περιοχή του Βαν, πρέπει να εξοντωθούν. Η Ρωσία, η Αγγλία, η Γαλλία και η Αμερική δεν ωφελούν τους Αρμένιους με το να συμμερίζονται και να τους ενθαρρύνουν. Τελικά είπα αν υποθέσουμε ότι αυτά που λέτε είναι αλήθεια, τότε γιατί δεν τιμωρείτε τους ενόχους; Γιατί θυσιάζεται έναν ολόκληρο λαό για τα υποτιθέμενα εγκλήματα μεμονωμένων ατόμων; Η άποψη σας είναι σωστή σε καιρούς ειρήνης απάντησε ο Ενβέρ. Σε καιρό πολέμου όμως δεν μπορούμε να ερευνούμε και να κάνουμε παζαρέματα. Πρέπει να δράσουμε ταχύτατα».

    Το ζήτημα της παροχής περίθαλψης στους λιμοκτονούντες Αρμενίους γινόταν κάθε μέρα πιο πιεστικό στον Ενβέρ αναφέρει ο Αμερικανός πρεσβευτής. Προσπαθούσε πάση θυσία να βοηθήσει τους Αρμενίους μέσω των ιεραποστόλων. Επέμεναν και δεν επέτρεπαν οι Νεότουρκοι το να βοηθήσουν οι ξένοι τους Αρμένιους.

    Είναι ολοφάνερο από τους διαλόγους τουλάχιστον των δυο μεγάλων ηγετών της Επιτροπής «Ένωσις και Πρόοδος» που παραδέχονται την εξόντωση του Αρμενικού έθνους. Βασικά η άρνηση της γενοκτονίας από την πλευρά των τουρκικών κυβερνήσεων έγινε από τους μεταγενέστερους πολιτικούς.
    Η πρώτη ευρύτερη επίδειξη του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος των ΗΠΑ για τη μέση ευρασιατική περιοχή είχε ως επίκεντρο την Μικρά Ασία και την Ελλάδα που συμπίπτει με την πολεμική ανάμιξη της Αμερικής και στους δυο Παγκοσμίους πολέμους.

    Ο Μοργκεντάου επέτυχε δανειοδότηση της προσφυγικής αποκατάστασης από την Αγγλική Τράπεζα αλλά και από την Τράπεζα της Νέας Υόρκης και με άλλους οικονομικούς κύκλους από την ΗΠΑ. Ο Μοργκεντάου σε συνεργασία με τον Ν. Πλαστήρα αρχηγό της επανάστασης του 1922, τον Γ. Παπανδρέου τον τότε πολιτικό σύμβουλο και με άλλους φιλελευθέρους αναλαμβάνει την προεδρία της Επιτροπής Προσφυγικής Αποκατάστασης στην Ελλάδα. Τελικά η αλήθεια είναι ότι οι ΗΠΑ επικράτησε με την καταστροφή των Ιώνων της Μικράς Ασίας χωρίς να προβεί σε θυσίες και σε αντιπαροχές, ακόμη και έναντι της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Μπολσεβίκικης Ρωσίας οι οποίες τροφοδότησαν την Τουρκία σε οπλισμό αλλά και της παραχώρησαν εδάφη. Η Γαλλία την Κιλικία και αργότερα την Αντιόχεια, η Ιταλία την Λυκία και την Καρία, η τότε Σοβιετική Ένωση το Κάρς και το Αρνταχάν. Το αποφασιστικό ενδιαφέρον των Αμερικανών εκδηλώθηκε για την περιοχή αμέσως μετά το δόγμα Τρούμαν και στη συνέχεια με το Σχέδιο Μάρσαλ.

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 18/09/2009

  76. Ο Χέμινγουεϊ και το 1922

    Tου Hλια Mαγκλινη

    Παρουσιάζει ενδιαφέρον η συζήτηση που έχει ανοίξει η «Κ» σχετικά με τη Μικρασιατική Καταστροφή. Μέσα σε αυτό το πνεύμα, ας ξαναθυμηθούμε πώς κατέγραψε εκείνα τα γεγονότα στην εφημερίδα The Toronto Daily Star ένας 23χρονος ρεπόρτερ και εκκολαπτόμενος συγγραφέας: ο Ερνεστ Χέμινγουεϊ.

    Ο Χέμινγουεϊ δεν ήταν παρών στην καταστροφή της Σμύρνης, συνομίλησε όμως με Βρετανούς αξιωματικούς που υπηρέτησαν ως ουδέτεροι παρατηρητές στα μέτωπα της Μικράς Ασίας. Οπως ανέφερε σε μια ανταπόκριση στις 3 Νοεμβρίου, «οι Ελληνες ήταν πρώτης τάξεως πολεμιστές και σίγουρα κάμποσα σκαλοπάτια παραπάνω από τον στρατό του Κεμάλ. Αυτή είναι η άποψη του [Βρετανού] Ουίταλ. Πιστεύει ότι οι εύζωνοι θα είχαν καταλάβει την Αγκυρα – και θα είχαν τελειώσει τον πόλεμο, αν δεν είχαν προδοθεί». Τι εννοεί ο Βρετανός αξιωματικός όταν μιλάει για προδοσία; «Οταν ο Κωνσταντίνος ανέλαβε την εξουσία, όλοι οι Ελληνες αξιωματικοί που βρίσκονταν σε επιτελικές θέσεις υποβαθμίστηκαν αμέσως σε χαμηλότερα πόστα. […] Ηταν έξοχοι πολεμιστές – και μεγάλοι ηγέτες. Αυτό δεν εμπόδισε το Κόμμα του Κωνσταντίνου να τους διώξει και να τους αντικαταστήσει με αξιωματικούς που δεν είχαν ακούσει ποτέ τους να πέφτει ούτε μια τουφεκιά». Σύμφωνα με τον Ουίταλ: «Σε κάποια μάχη της Μικράς Ασίας, οι εύζωνοι πραγματοποίησαν μια πραγματικά άψογη έφοδο. Ξαφνικά, το ελληνικό πυροβολικό άρχισε να βάλλει εναντίον τους. Ο Αγγλος ταγματάρχης Τζόνσον, επίσης παρατηρητής στη συγκεκριμένη μάχη, άρχισε να ουρλιάζει όταν είδε το μακελειό που γινόταν μπροστά στα μάτια μας».

    Ο Χέμινγουεϊ ήταν παρών στο δράμα της Θράκης μετά τη συμφωνία στα Μουδανιά. «Για την Ελλάδα του 1922, η Θράκη ήταν σαν τη μάχη του Μάρνη – εκεί θα παιζόταν και θα κερδιζόταν ξανά το παιχνίδι. Το θέαμα ήταν συγκλονιστικό. Ολη η χώρα βρισκόταν μέσα σε πολεμικό πυρετό […] Κι ύστερα, συνέβη το αναπάντεχο: οι Σύμμαχοι χάρισαν την ανατολική Θράκη στους Τούρκους και έδωσαν στον Ελληνικό Στρατό προθεσμία τριών ημερών για την εκκένωσή της…». Ο Χέμινγουεϊ συγκλονίζεται από την εικόνα των Ελλήνων στρατιωτών. «Ολη τη μέρα τους έβλεπα να περνούν από μπροστά μου. Κουρασμένοι, βρώμικοι, αξύριστοι, ανεμοδαρμένοι. Και γύρω τους η σιωπή της ξαφνιασμένης Θράκης. Εφευγαν. Χωρίς μπάντες, χωρίς εμβατήρια, χωρίς καν περίθαλψη! […] Αυτοί οι άντρες ήταν οι σημαιοφόροι της δόξας που πριν λίγο καιρό λεγόταν Ελλάδα. Κι αυτή η εικόνα ήταν το τέλος της δεύτερης πολιορκίας της Τροίας».

    Ο αείμνηστος Φρέντυ Γερμανός «ξέθαψε» πρώτος τις ανταποκρίσεις του Χέμινγουεϊ και τις παρέθεσε στο περιοδικό «Διαβάζω» (τχ. 159, 13/1/1987), σχολιάζοντας: «Τις καταθέτω στη μνήμη των φαντάρων εκείνων που, καθώς έσερναν τα βήματά τους, περνούσαν χωρίς να το ξέρουν μπροστά στο νικητή του αυριανού Νόμπελ: έναν αμούστακο νεαρό που κρατούσε σημειώσεις σε ένα μικρό μαύρο σημειωματάριο».

    20-11-09 , «Kathimerini»

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 23/11/2009

  77. […] βαλκανικούς πολέμους και, κυρίως, μετά την λεγόμενη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι τελευταίοι μας ήρθανε από την Σοβιετική Ένωση το […]

    —————————————-

    ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ

    Ενδιαφέρον έχει η κριτική που ασκήθηκε προς τους νεοφιλελεύθερους σε μια συζήτηση σε μπλογκ που πρόσκειται στη Φιλελεύθερη Συμμαχία:

    Η “φιλελεύθερη” άποψή σας, έστω και μ’ αυτόν τον αντιπαθητικό μεσιανικό τρόπο που την προβάλετε, πραγματώθηκε μόνο μια φορά στην ιστορία των ένδημων Ελλήνων: Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μετά τις μεταρρυθμίσεις του Χάτι Χουμαγιούν (1856), όταν αναιρέθηκαν οι απαγορεύσεις που υπήρχαν εις βάρος των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων. Μέσα σε μια εκπληκτική πορεία 60 ετών, οι Έλληνες θα ελέγξουν το μεγαλυτερο μέρος της τότε νέας οικονομίας και θα γίνουν οι βασικοί οικονομικοί συντελεστές στην Αυτοκρατορία, της οποίας η γραφειοκρατία και ο στρατός ήταν εντελώς αντίθετοι στις εξελίξεις.
    Και τελικά θα αποφασίσουν να στερήσουν από τους “ραγιάδες” την εξέλιξη αυτή! Ακριβώς όπως αποφάσισαν και οι Ναζί 20 χρόνια αργότερα -για τους ίδιους ταξικούς λόγους- να εξοντώσουν τους Εβραίους.
    Και οι Νεότουρκοι το πέτυχαν με μια πρωτοφανή γενοκτονία των Ελλήνων της Ανατολής και των Αρμενίων. Με συμβολικό σημείο της διαδικασίας εξόντωσης των προοδευτικών αστών (και μαζί μ’ αυτούς και το σύνολο του ανεπιθύμητου πληθυσμού) από το τρομοκρατικό κράτος, τη σφαγή και την πυρπόληση της Σμύρνης το Σεπτέμβρη του ‘22.
    Οι οικονομικές δραστηριότητές των “ραγιάδων” πέρασαν πλέον στην αρμοδιότητα του στρατού και του τουρκικού κράτους.
    Στην ψωρο-κώσταινα του δεξιού κρατικισμού, όταν δίδασκαν την κρατική ιστορία στα παιδιά, φρόντιζαν να εξαλείψουν την φωτεινή αυτή -και τραγική στη συνέχεια- παρένθεση στην οικονομική λειτουργία των ένδημων (δηλαδή των γηγενών σε ελληνικούς τόπους) Ελλήνων.
    Και όταν στις μέρες μας η συγκάλυψη αυτή πήρε τη μορφή της υποστήριξης ή όχι -της ερμηνείας των γεγονότων και των διεργασιών- του περίφημου “συνωστισμού” στην παραλία της Σμύρνης, οι “νεοφιλελεύθεροι” μας μ’ έναν απίστευτα επιπόλαιο και αφελή τρόπο απάντησαν με την περίφημη θεωρία του “φαιοκόκκινου μετώπου“. Που τελικά σημαίνει: αποδοχή της απόλυτης κρατικής παρέμβασης επί της οικονομικής και κοινωνικής λειτουργίας. Φυσική εξόντωση από το ένα κράτος και εξόντωση της μνήμης από το άλλο!
    Ω! καιροί ω! ήθη. Όταν η υποκρισία, η άγνοια και η διγλωσσία μετατρέπονται σε πρόταση!!!
    —————
    2) Το κορυφαίο σημείο της σύγχρονης ιστορίας, όπου φάνηκε η ποιότητα της λειτουργίας του μονοκομματικού κράτους και των μηχανισμών -που εξασφάλιζαν την κυριαρχία της νέας γραφειοκρατικής τάξης πάνω στην κοινωνία- ήταν η σταλινική εποχή της Σοβιετικής Ένωσης.
    Την εποχή εκείνη η σοβιετική κοινωνία έζησε ένα πρωτοφανές λουτρό αίματος. Τα πρώτα θύματα του σταλινικού Κρόνου, ήταν τα ίδια του τα παιδιά. Η πλειονότητα του Κόμματος των μπολσεβίκων θα εξοντωθεί στα γκουλάγκ με την κατηγορία “εχθρός του λαού“. Όμως την ίδια τύχη θα έχουν και οι εθνικές μειονότητες. Και απ’ αυτές την τραγικότερη θα έχει η ελληνική. (Διαβάστε τα σχετικά κείμενα και ίσως καταλάβετε).
    Μέχρι σήμερα θα έρχονται πρόσφυγες από τις στέππες της Κεντρικής Ασίας, όπου μεταφέρθηκαν βιαίως για να δουλέψουν στις κρατικές μονοκαλλιέργειες του βαμβακιού και χρησιμοποιήθηκαν όπως οι σκλάβοι του μεσαίωνα για να στήσουν το σταλινικό βιομηχανικό θαύμα.
    Κανείς νεοέλληνας “φιλελεύθερος”, από τότε που θέλουν να υπάρχουν ως διακριτό ρεύμα, δεν μίλησε για όλα αυτά. Νάναι αποτέλεσμα της άγνοιας και της αδιαφορίας;
    Δυστυχώς για σας τους “φιλελεύθερους”, για όλα αυτά μίλησαν με θάρρος άνθρωποι που προήλθαν και θέλουν να ανήκουν σ’ αυτήν την πολύμορφη και πολυτεμαχισμένη Αριστερά. “

    http://voteforliberty.wordpress.com/2007/09/29/gray_red_front/ (5-2-2010)

    Πίνγκμπακ από -ΟΙ ΠΟΝΤΙΟΙ, του Ηλία Πετρόπουλου « Πόντος και Αριστερά | 12/12/2009

  78. Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 29/12/2009

  79. […] -Σφαγή της Σμύρνης: ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ! […]

    Πίνγκμπακ από -Ο απολογισμός του έτους « Πόντος και Αριστερά | 08/01/2010

  80. Ενα καταπληκτικό κομμάτι της Diamanda Galas. Σε μεταφέρει στα γεγονότα…

    Στίχοι:

    THE WORLD IS GOING UP IN FLAMES
    THE WORLD IS GOING UP IN FLAMES
    THE WORLD IS GOING UP IN FLAMES
    THE WORLD IS GOING UP IN FLAMES

    But these flames are NOT new
    To OUR dead
    OUR dead did cry their final prayer in those flames
    Our dead did sing their last lullaby in those flames
    Our dead prayed to our infidelite God in those flames
    Our dead whispered a last goodbye to their mother
    IN THOSE FLAMES

    Της είπα μάνα μη σκιάζεσαι θα γυρίσουμε
    έχε γεια μάνα

    THE WORLD IS GOING UP IN FLAMES

    OUR dead clawed their children close in
    THE WORLD IS GOING UP IN FLAMES

    τα παιδιά μου καλέ!
    μην είδατε τα παιδιά μου;
    Για όνομα του Θεού!
    Αχ, μου τον πήρανε
    Τι να θέλω τη ζωή..
    Τα παιδιά μου, τα παιδιά μου

    Βάζει μια τρεχάλα για τη θάλασσα
    πέφτει και πνίγεται

    OUR dead watched their daughters
    RAPED AND BEATEN
    in the still-burning of THOSE FLAMES

    OUR dead watched an ax remove their
    mother’s skull
    and crown a wooden spit
    in the continuous burning of THOSE FLAMES

    OUR DEAD watched while Chrysotomos
    eyes and tongue were pulled out,
    teeth and fingers broken, one by one,
    in the laughing and the cheering
    OF THOSE FLAMES
    Αρπάξανε από την τετράδα μας
    Τους σκίσανε την κοιλιά με μια μαχαιριά
    Τον βάλανε και βάδιζε κρατώντας τ’άντερά του στα χέρια

    OUR DEAD watched their sisters drenched with gasoline
    and scream with melting skin
    THE WORLD IS GOING UP IN FLAMES

    OUR DEAD gave birth to Turkish victories
    the gurgling and then dying trophy.
    on a bayonet which marked the borders of
    THE WORLD WHICH IS GOING UP IN FLAMES

    Για όνομα του Χριστού
    Μη μας αφήσετε έχουμε μωρά μαζί μας
    έχουμε γερόντους, έχουμε κορίτσια
    Είστε υπεύθυνοι!
    Ναύαρχε, ναύαρχε!Φωτιά! Φωτιά!

    OUR DEAD WERE DRAGGED IN MARCHES
    THROUGH THE DESERT SUN
    FOR WEEKS UNTIL THE SUN BURNED OUT THEIR LUNGS

    and when the desert sun which was burning them like flames
    ripped apart their lips, we heard the final prayer
    LORD GOD HAVE MERCY LORD UPON OUR SOULS!

    Μας προδώσανε, μας ξεπουλήσανε
    Πανάθεμα τους!
    Ναύαρχε, τι κάνεις;
    Ναύαρχε, σώστε μας! Φωτιά! Φωτιά!

    They saw the WORLD IS GOING UP IN FLAMES
    buried, not yet dead inside the pits
    engraved:

    GIAOURI, INFIDELI:
    OUR GOD HAS CHOSEN YOU TO DIE

    Γονατίστε, gampour
    και γονατίζανε!
    Ξεγυμνώσου! Και ξεγυμνώνεται
    ’νοιξε τα σκέλια σου και τα ανοίγει
    Χόρεψε! και χορεύει
    Φτύσε την τιμή σου και την πατρίδα σου! Και φτύνουν.
    Απαρνήσου την πίστη σου! και την απαρνιέται.

    And now the unblessed dead have ordered us to say:

    THIS is my GRAVE, MY HOLY BED
    YOU CANNOT take it

    YOU can NOT ERASE MY NAME
    YOU can NOT ERASE OUR DEAD

    YOU CANNOT ERASE THE DEAD
    Because we have been ordered now
    to list their names, their numbers,

    to give their date of birth, their earthly city,
    their father’s name, the sweetness
    of their mother’s eyes

    GOODBYE

    GOODBYE

    GOODBYE
    and forevermore
    We’ll see you when the desert meets the sky
    But do not FORGET MY NAME

    And so these were the orders from the dead
    said without a word but with a final glance:
    the

    SECOND

    granted to the Infidel

    since an Infidelite Hell
    should NOT require a prayer
    should NOT require a silent moment

    And now the Infidel is told
    to forgive and to forget
    to understand :

    Advance into a paradise of Dead Memories,
    of Living Death, the Old Folks Home
    of Catatonia
    of Madness
    and Despair.

    Do not ask me for the NUMBER of that Grave:
    It has been stolen.

    What IS this love for bones and dirt?
    Put this ancient thing behind you, Infidelite
    You HAVE no claim to GOD
    You Have no claim to PEACE
    YOu HAVE no claim to JOY

    YOU HAVE NO CLAIM

    YOU HAVE NO CLAIM

    YOU HAVE NO CLAIM

    GIAVOURI!!!!

    Remember just how lucky, sperm of Satan,
    that you are:
    to even BE
    alive.

    NOW!

    Μας τινάξανε από τη σκάλα
    όπως τινάξεις ένα τραπεζομάντιλο να πέσουνε τα ψίχουλα

    HERE!

    ACROSS THE SEA!

    Τα ψίχουλα

    GIAVOUR!

    Είμαστε τα ψίχουλα, τα πετεινά του ουρανού
    θα χορτάσουν από τα ψίχουλα

    You HAVE no God.

    A man without a God
    Can NOT be burned ALIVE
    He never WAS alive,

    not as a MAN, giavour,
    but as a DOG.

    [PAUSE]

    BUT I HAVE orders from the Dead
    that warn me:

    DO NOT FORGET ME:
    My blood will fill the air you breathe
    FOREVER.

    MY DEATHBIRD is Not DEAD

    HE CARRIES ALL MY TEETH:

    MY SMILE OF UNFORGETFULNESS,

    MY LAUGH!

    VRYKOLAKA!

    I am the man unburied
    who CANNOT sleep
    IN FORTY PIECES!!!!!

    I am the girl,
    dismembered
    and unblessed,

    I am the open mouth
    that drags your flesh
    and will never rest

    until

    MY DEATH IS WRITTEN
    IN A ROCK THAT CAN
    NOT BE
    BROKEN!

    And these are the orders
    from The Dead.

    Ρωμιός εγώ γεννήθηκα, ρωμιός θα με πεθάνω.

    Σχόλιο από Γιώργος | 11/02/2010

  81. Mia ενδιαφέρουσα σελίδα:

    http://www.de.sch.gr/mikrasia/keimena.htm

    Σχόλιο από Ματσουκάτες | 15/03/2010

  82. Μοναδική ανέκδοτη μαρτυρία του Θανάση Γ. Κακογιάννη από Αλάτσατα Ερυθραίας

    Σεπτέμβριος 1987

    στον Δημήτρη Κρασσά

    Πάντα ξυπνούν οι βαθιά θαμμένες μα ολοζώντανες, φοβερές κι ανατριχιαστικές παιδικές θύμησες. Να, εκεί, που όσο περνούν τα χρόνια, γυρίζει ο νους πολλές φορές σε όλα εκείνα που έζησε κανείς και τα θυμάται ένα-ένα, με τα κύρια και καταλυτικά γεγονότα, χωρίς να τα ‘χει αμαυρώσει ο χρόνος, με τις εικόνες των ζωηρές και ανεξίτηλες, γεγονότα και εικόνες που σημάδεψαν τη ζωή των όσων τα έζησαν και τις είδαν. Ακόμα εκεί που διαβάζεις κείμενα για τη Μικρασία, εκεί που αναζητάς στον όποιο χάρτη δεις τα παράλια της Μικρασίας, τον τόπο που γεννήθηκες με τα νησιά μας απέναντι. Και σε κάθε πια επέτειο, ατόφιες μπροστά σου οι σκηνές, οι γιομάτες δέος και ανατριχίλα θανάτου, οι σκηνές του βασανισμού, του βιασμού και της ατίμωσης, βαθιά χαραγμένες και άσβεστες.

    Η πονεμένη μορφή της χαροκαμένης μάνας, η ορφάνια, τα πονεμένα παιδικά πρόσωπα, είναι ό,τι απόμεινε από εκείνη την εποχή του διωγμού και μετά για πολλά κατοπινά χρόνια. Και μέσα σ’ αυτό το ζοφερό κύκλο του φονικού, της καταστροφής και του ξεριζωμού, άσβεστη και ζωντανή η απέραντη άφθαρτη μνήμη.

    Το δίλημμα μετά την πρώτη προσφυγιά

    Έτσι κι έγινε στη Μικρασία, στα ξακουστά ελληνικά παράλια της. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, που άρχισε το 1914, άγγιξε από τις πρώτες του μέρες εκείνους τους τόπους. Κι οι πάτριοι εκείνοι τόποι με τη σφύζουσα ελληνική πνοή και πίστη άδειασαν. Ο αλλόθρησκος εχθρός σκόρπισε τους πληθυσμούς των Χριστιανών κατοίκων στην Ελλάδα. Προσφυγιά κάπου έξι χρόνια. Κι’ ύστερα ξαναγύρισμα στις Πατρίδες. Μύριοι κόποι να ξαναναστηθεί στους πατρογονικούς τόπους η ζωή.

    Στα Αλάτσατα, μία μικρή κωμόπολη με 15.000 κατοίκους Έλληνες και ελάχιστους Τούρκους, που βρίσκεται στη χερσόνησο Ερυθραίας, δυτικά της Σμύρνης, και σε απόσταση 70 χλμ., είχε φθάσει εκείνο τον Αύγουστο του 1922 ο απόηχος του Ελληνοτουρκικού Πολέμου, στο μέτωπο της Μικρασίας. Ημέρα με την ημέρα βάραινε πάνω σε όλους τους κατοίκους το φοβερό προαίσθημα της επερχόμενης συμφοράς. Μία αβεβαιότητα ανάμικτη με τρόμο σκέπαζε το χωριό, όπως έλεγαν τη μικρή τους κωμόπολη οι κάτοικοί της, όσο πλήθαιναν τα νέα του μετώπου που κατέρρεε. Οι κάτοικοι, μπροστά στ’ αποκαρδιωτικά μηνύματα της υποχώρησης του στρατού μας και της καθόδου των διαβόητων Τσετών και του Τουρκικού Στρατού, που μαζί απλώνονταν αιμοχαρείς, νικηφόροι και εκδικητές προς τη Σμύρνη και τα παράλια, αντιμετώπιζαν το παράλογο δίλημμα να μείνουν στον τόπο τους, στην πατρίδα, ή να την αφήσουν πάλι και να φύγουν στην ξενιτιά.

    Στη μικρή αυτή πολιτειούλα ήταν πολύ ζωντανά τα πατριωτικά αισθήματα των κατοίκων της και βαθιά η χριστιανική πίστη τους. Ήταν αφέλεια ακόμα και η σκέψη να μείνουν. Κι όμως ο καημός και τα βάσανα της πρώτης προσφυγιάς, κι ύστερα το ξαναζωντάνεμα της πατρίδας, να, η αιτία του διλήμματος. Οι χριστιανοί ήταν σχεδόν το σύνολο των κατοίκων. Ελάχιστες οι τουρκικές οικογένειες, γι’ αυτό και πολύ λίγοι κάτοικοι ήξεραν την τουρκική γλώσσα.

    Στο γυρισμό, στα 1920, ύστερα από τον πρώτο διωγμό στα 1914, όσοι γύρισαν στην πατρίδα είχαν ξαναδημιουργήσει τα νοικοκυριά τους. Ξανακαλλιέργησαν την καρπερή γη της πατρίδας, ξαναστόλισαν τις εκκλησίες τους, αποτελείωσαν και τον Άγιο Κωνσταντίνο στο Κάτω Χωριό και τον στύλωσαν ωραίο κι επιβλητικό. Η σταφίδα γέμισε και πάλι τα σπίτια, τα χέρσα χωράφια με τα σπαρτά και τα καρποφόρα δέντρα ομόρφυναν όπως πριν τον τόπο τους. Το εμπόριο με τη Σμύρνη ξανάρχισε και η ζωή είχε βρει ξανά τον ήρεμο ρυθμό της, με τις καινούργιες εμπειρίες της προσφυγιάς μα και της προόδου.

    Και να τώρα, μπροστά στο αδυσώπητο δίλημμα: Να τ’ αφήσουν πάλι όλα, χαμένος πάλι ο ιδρώτας και ο μόχθος, και να φύγουν, να πάρουν και πάλι το δρόμο της προσφυγιάς, ή να μείνουν;

    Ολέθρια συμβουλή

    Όντας μακριά από τα μέτωπα, δεν είχαν επίγνωση των καταστροφών, των φονικών μαχών, του ολέθρου που κάθε μάχη σκορπούσε παντού. Έτσι τους έμενε κάποια αμυδρή ελπίδα πως ίσως δεν πειραχτούν από τον Κεμάλ. Με κάποιες τέτοιες σκέψεις, ολότελα αντίθετες με την εξέλιξη του πολέμου, οι Προεστοί συμβούλεψαν να μην εγκαταλειφθεί ο πατρογονικός τόπος.

    Όλοι έρμαια των Τσετών μετά την αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού

    Στο μεταξύ οι φήμες μέρα με τη μέρα προμηνούσαν τον όλεθρο. Ο τρόμος και η αγωνία συνείχε τους πάντες. Η δράση των άτακτων Τούρκων, των Τσετών, ήταν από παλιότερα γνωστή. Εκείνες τις μέρες του τρόμου και της αγωνίας, κατέφθασε στα Αλάτσατα, οπισθοχωρώντας, η οπισθοφυλακή του Ελληνικού Στρατού με τον Πλαστήρα επί κεφαλής. Το μόνο που είπε στους κατοίκους που είχαν συγκεντρωθεί στην είσοδο του χωριού ήταν ο πικρός του λόγος: «Λυπάμαι που σας αφήνουμε…».

    Ήταν πια οι πρώτες μέρες του Σεπτέμβρη του 1922. Ο Ελληνικός Στρατός είχε αποχωρήσει. Ο Τουρκικός Στρατός, με προπομπό τους άτακτους Τσέτες, κατέβαινε στις πόλεις και στα χωριά. Κι άρχισε το απερίγραπτο δράμα των χριστιανών.

    Στις 4 του Σεπτέμβρη εισέβαλαν με πυροβολισμούς και κραυγές. Τα σπίτια αμπαρώθηκαν, ερημιά παντού. Έρμαια της μανίας των άτακτων στιφών τα πάντα. Όλοι περίμεναν τη μοίρα τους. Πολλές οικογένειες μαζεύονταν σ’ ένα σπίτι, έτσι για να μη μένουν μόνοι και με την παρηγοριά ο ένας του άλλου. Οι χτύποι στις πόρτες, οι κοντακιές και τα σπασίματα για ν’ ανοίξουν και να μπουν μέσα στα σπίτια, η χλαλοή και τα τρεχοβολητά, κατακορύφωναν το δέος και την αγωνία. Όσο μπορούσαν οι κάτοικοι να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, μάθαιναν τα όσα γίνονταν. Παντού σφαγή, βασανισμοί και βιασμοί. Όλοι έρμαια των Τσετών. Έτσι, μια παγωμένη θανατερή αναμονή πλάκωνε τις καρδιές όλων.

    Και η σειρά μας ήρθε

    Μαζεμένοι στο σπίτι του παππού, η οικογένεια ζούσε τον εφιάλτη της προσμονής της δικής μας δοκιμασίας. Οι Τσέτες μπαινόβγαιναν και ανεβοκατέβαιναν στα σπίτια των χριστιανών. Σκοπός τους η διαρπαγή, η λεηλασία, η σφαγή, οι βιασμοί. Το ακόρεστο πάθος κυρίαρχο και ανελέητο καταπάνω σε γέροντες, γυναίκες και παιδιά. Με αισθήματα αφόρητης αγωνίας, περίμεναν οι μεγάλοι, ο παππούς, η γιαγιά, η μάνα και ο Μήτσος μας τη σειρά μας. Τα μικρά, εμείς, κουλουριασμένα, φοβισμένα και χωρίς συναίσθηση του τι μας περίμενε, το ένα κοντά στο άλλο, πιασμένα από τα φουστάνια της μάνας και της γιαγιάς. Ο πατέρας άφαντος κάπου για να γλιτώσει.

    Και η σειρά μας ήρθε. Αγρία χτυπήματα στην αμπαρωμένη πόρτα με φοβερές φωνές. Ο μεγάλος αδελφός, ο Μήτσος, κατέβηκε και άνοιξε την πόρτα. Ήταν ο πρώτος που δοκίμασε την επιδρομή μιας ομάδας από Τσέτες. Αφού τον κοπάνισαν με τα κοντάκια των τουφεκιών τους, αγρίμια αληθινά, όρμησαν ανεβαίνοντας τις σκάλες. Άρπαξαν το γέρο παππού ζητώντας να τους δώσει χρήματα και ό,τι άλλο είχε. Συνέχεια άρπαξαν από τα μαλλιά τη γιαγιά και ζητούσαν να τους δώσει δαχτυλίδια, ρούχα και τρόφιμα. Δεν τους έφταναν ό,τι έπαιρναν. Άρχισαν να χτυπούν. Μ’ ένα γουδοχέρι πέτρινο έσπασαν το κεφάλι του παππού, συνέχισαν τα χτυπήματα στη γιαγιά, ώσπου και οι δύο τους έπεσαν αναίσθητοι. Όλοι κλαίγαμε, το μωρό στην αγκαλιά της μάνας τσίριζε. Ένας θρήνος γιόμισε το σπίτι, που εν τω μεταξύ το είχαν κάμει άνω-κάτω ψάχνοντας, ζητώντας πουγκιά και χρυσαφικά. Αγρίμια αληθινά, δεν αρκέστηκαν σε ό,τι βρήκαν και άρπαξαν.

    Οι βιασμοί

    Σε μια γωνιά του σπιτιού ήταν καθισμένη, έχοντας στα γόνατά της το μικρό της γιο, μια γειτόνισσα που είχε ζητήσει να μείνει μαζί μας από το φόβο που ήταν μοναχή και έρημη. Πριν από έναν μήνα είχε μάθει το θάνατο του άνδρα της που σκοτώθηκε στο μέτωπο. Είχε φορέσει ό,τι παλιόρουχα είχε κι είχε σκεπάσει το κεφάλι της με διπλό τσεμπέρι για να κρύψει το πρόσωπό της και τα χρόνια της. Πώς όμως να ξεφύγει η δύστυχη από τ’ άγρια θηρία;

    Μυρίστηκαν το θήραμά τους. Κοντοστάθηκαν απέναντί της, έσκυψαν και με μιας της τράβηξαν τα τσεμπέρια από το κεφάλι. Ξεχύθηκαν τα μαύρα μαλλιά της και άστραψαν μπροστά τους τα μεγάλα μαύρα μάτια της και το ωραίο λευκό πρόσωπο. Με βία παραμέρισαν το αγόρι της και την τράβηξαν σέρνοντάς την στο διπλανό δωμάτιο. Σε λίγες στιγμές ακούσαμε τα βογκητά και τις οιμωγές της… Μια κρυάδα μ’ έναν αποτροπιασμό μας πάγωσε μικρούς και μεγάλους. Η φρίκη γιόμισε όλο το σπίτι μπροστά στο κατοπινό θέαμα της βιασμένης γυναίκας. Ένα ματωμένο κουρέλι σύρθηκε κοντά μας με σκισμένα τα ρούχα και ματωμένο όλο της το κορμί, με ασταμάτητους λυγμούς. Μάζεψε το αγόρι της και διπλώθηκε στα γόνατά της. Η γιαγιά πήγε κοντά της και με λίγο νερό της ξέπλυνε το πονεμένο της πρόσωπο.

    Μα της δύστυχης δεν της έφτανε το δικό της μαρτύριο. Πάνω σ’ όλα αυτά, να κι ένας πολίτης Τούρκος. Θα ήταν έως είκοσι χρονών, ήταν από τους λίγους Τούρκους του χωριού. Χωρίς μιλιά γύρισε μια ματιά σε όλους κι ύστερα κοντοστάθηκε μπροστά στη γυναίκα που ολοφυρόταν. Έσκυψε και σήκωσε το αγόρι και κρατώντας το από το χέρι, τράβηξε κατά τη σκάλα. Η δύστυχη με το έντονο προαίσθημα του κακού για το αγόρι της, χίμηξε ν’ αρπάξει από τα χέρια του μισερού τουρκόπουλου το παιδί της. Κι ο νεαρός, πάντα στυγνός και αμίλητος, με μια κλωτσιά την ξάπλωσε στο πάτωμα κι ευθύς τραβώντας το παιδί, κατέβηκε. Λίγο πιο κάτω από το σπίτι του παππού ήταν κάτι χαλάσματα. Από το μισάνοιχτο παραθύρι έγειρε ο Μήτσος μας και είδε πως έσυρε το αγόρι μέσα σ’ εκείνα τα χαλάσματα… Δεν θα είχε περάσει μισή ώρα και το αγοράκι γύρισε κατατρομαγμένο και μέσα στα κλάματα. Εξουθενωμένο έπεσε στην αγκαλιά της βιασμένης μάνας του. Του σήκωσε τα ρουχαλάκια του κι ύστερα με λίγο νερό προσπάθησε να το συνεφέρει. Μια νεκρική σιγή σκέπασε όλο το σπίτι. Οι μεγάλοι αμίλητοι κι εμείς τα μικρά τρέμαμε ολοσούσουμα.

    Οι στιγμές ήταν αβάσταχτες. Σε λίγο τα δάκρυα και οι λυγμοί μας έπνιγαν όλους, μικρούς και μεγάλους, κι ο τρόμος κυρίαρχος ως την τελευταία ικμάδα της ύπαρξής μας. Έτσι, ξημερωθήκαμε.

    Δεν άργησαν πάλι τα χτυπήματα της πόρτας

    Την άλλη μέρα, κι ενώ οι πυροβολισμοί και τα τρεχοβολητά δικών μας που έτρεχαν να κρυφτούν και των Τούρκων που κυνηγούσαν τα θύματά τους, ανήμποροι να κάνουμε οτιδήποτε, μιας και βρισκόμασταν στο έλεος των αιμοδιψών πάνοπλων ληστών, περιμέναμε ανυπεράσπιστοι την τύχη μας. Και δεν άργησαν πάλι τα χτυπήματα της πόρτας. Έφτασε αυτή τη φορά ένα μπουλούκι. Άρχισαν κι έψαχναν παντού, μοιράζοντας κοντακιές. Τσουβάλια με σταφίδα, τενεκέδες με πετιμέζι και τυριά, ό,τι ρούχα είχαν απομείνει από τους χτεσινούς. Βρισιές, κλωτσιές και με τις λόγχες κομμάτιαζαν τις εικόνες. Ύστερα φόρτωναν τη λεία τους κι έφευγαν, ώσπου να έρθουν άλλοι για ν’ αποσώσουν τη διαρπαγή.

    Άλλοι, μη βρίσκοντας ό,τι γύρευαν, ξεσπούσαν πάνω στα κορμιά μικρών και μεγάλων. Η σαδιστική μανία τους ξεπερνούσε κάθε όριο. Έφτασαν ν’ αρπάξουν από την αγκαλιά της μάνας μας το μωρό της έξι μηνών, να το αναποδογυρίσει ο άγριος Τσέτης, να το κρατήσει ανάποδα από τα δυο του ποδαράκια και με ξεγυμνωμένο μαχαίρι να θέλει να το σχίσει στα δύο. Μπροστά στα ουρλιαχτά της μάνας κι όλων μας και στην προτροπή ενός συντρόφου του ν’ αφήσει το μωρό, το πέταξε κάτω και παίρνοντας ό,τι ρουχικό και τρόφιμα βρήκαν, βρίζοντας στη γλώσσα τους έφυγαν. Έτσι κόρεσαν τα πάθη τους τα στίφη των Τσετών. Μετά από κάθε αναχώρηση, χαμός και θρήνος.

    Η θεία Γιασεμή και ο θείος Τζώρτζης
    Η θεία Γιασεμή, η μικρή αδελφή της μάνας, ως είκοσι χρονών, λίγο ακόμα και θα έσκαζε μέσα στο αμπάρι με το σιτάρι που από την αρχή κάθε τόσο την έχωνε ο παππούς για να γλιτώσει το βιασμό. Μόλις κατέβαιναν τα μπουλούκια, ο θείος Τζώρτζης Γκίρδης, αδελφός της μάνας, που έκανε τον σφαγμένο κι ήταν ξαπλωμένος πάνω από το αμπάρι που μέσα του κρυβόταν η θεία, ανασηκωνόταν να πάρει κι αυτός αναπνοή. Ήταν σκεπασμένος μ’ ένα σεντόνι που ήταν καταματωμένο από τις πληγές που μόνος του προκάλεσε στο σώμα του. Στην τελευταία επιδρομή, μόλις έφυγαν, τράβηξε μια τάβλα πάνω από το αμπάρι, το άνοιξε για να πάρει αέρα η αδελφή του. Και μόλις ήταν καιρός, μελανιασμένη και λιγοθυμισμένη την τράβηξαν στο δωμάτιο με χίλιους φόβους. Τη δρόσισαν και πάλι ύστερα στο αμπάρι, κι από πάνω βουτηγμένος στα αίματα ο θείος Τζώρτης και σκεπασμένος με το σεντόνι.

    Με το αιμάτινο αυτό καμουφλάζ ο θείος Τζώρτης περίμενε να σωθεί. Η οικογένειά του, που γλίτωσε στη Χίο, τον είχε για χαμένο. Τελικά ανταμώθηκαν, όταν γύρισε από την αιχμαλωσία, από την όποια όμως δεν κατάφερε να γλιτώσει.

    Οι χτύποι και τα τρεχοβολητά στους δρόμους, από τους κυνηγημένους κι από τις ομάδες των Τσετών, μας έκαναν όλους να τρέμουμε από το φόβο. Αυτοί οι χτύποι σημάδεψαν τα παιδικά μας και τα εφηβικά μας χρόνια. Κατοπινά, κι ύστερα ακόμα από μερικά χρόνια οι χτύποι στις πόρτες τη νύχτα, θες από τους αέρηδες ή από τους γειτόνους και τους επισκέπτες, ζωντάνευαν τις φριχτές ώρες της αγωνίας και του τρόμου. Και στον ύπνο πάντα ο εφιάλτης του απάνθρωπου Τσέτη.

    Έφυγαν οι Τσέτες, ήρθε ο Τουρκικός Στρατός και η αιχμαλωσία

    Το μαρτύριο της επιδρομής των Τσετών, με τους ξυλοδαρμούς, τις λεηλασίες και τους βιασμούς, κράτησε πέντε ολόκληρα μερόνυχτα. Κι αφού πια είχαν κορέσει κάθε ταπεινό τους ένστιχτο, τα άταχτα μπουλούκια τους τραβήχτηκαν σε άλλους τόπους για να συνεχίσουν το μισερό τους έργο.

    Θα ‘ταν η 10 του Σεπτέμβρη, όταν μπήκαν στα Αλάτσατα τμήματα του Τούρκικου Στρατού. Η πρώτη διαταγή τους ήταν να παρουσιαστούν όλοι οι άντρες από 18 χρονών μέχρι 60. Έτσι μάζεψαν όλους, όσους δεν είχαν καταφέρει να φύγουν. Ανάμεσά τους ο Δημητρός μας, ο θείος Τζώρτζης, που γλίτωσε την κακοποίηση χάρη στο ματωμένο σεντόνι με το οποίο είχε κουκουλωθεί, όχι όμως και την αιχμαλωσία, οι δύο θείοι Γιαννακός και Δημήτρης Κακογιάννης κι άλλοι πολλοί φίλοι και συγγενείς της οικογένειας. Ο πατέρας από κεραμίδι σε κεραμίδι είχε ξεφύγει στην αρχή από τους Τσέτες, μα δεν ξαναφάνηκε ποτέ πια. Κάπου άφησε το κορμί του. Ποιός ξέρει πώς. Πάντως ανάμεσα στους αιχμαλώτους Αλατσατιανούς δεν ήταν.

    Σε μακρινές σειρές, χωρίς να μπορέσουν να πάρουν τίποτα μαζί τους, πήραν το δρόμο της αιχμαλωσίας μαζί με τους άντρες άλλων χωριών και πόλεων της Μικρασίας. Από τη Σμύρνη που έφτασαν, τράβηξαν ως τα βάθη της Ανατολής. Η αιχμαλωσία με ανείπωτα μαρτύρια διάρκεσε δύο και πλέον χρόνια. Όσοι μπόρεσαν κι επέζησαν, γύρισαν στην Ελλάδα. Μα αυτοί ήταν πολύ λίγοι. Οι πολλοί περισσότεροι άφησαν τα κόκαλά τους στους κάμπους και στις ερημιές της Μικρασίας.

    Η αρχή της προσφυγιάς

    Αφού μάζεψαν τους άντρες, με άλλη διαταγή όλα τα γυναικόπαιδα μαζί με τους ηλικιωμένους έπρεπε να μαζευτούμε στις εκκλησίες και ιδίως στη μεγάλη εκκλησία Εισοδίων της Θεοτόκου. Εκεί, στο προαύλιο της εκκλησίας ήταν ένα πηγάδι. Οι φήμες λένε ότι έπεσαν μέσα για να γλιτώσουν το βιασμό από τους Τούρκους πολλές νέες. Η μάνα με το μωρό της στην αγκαλιά και με μια σκεπασμένη εικόνα της Υπαπαντής, που δεν την αποχωρίστηκε σε όλες τις μέρες της δοκιμασίας, κρύβοντάς την κατά τις επιδρομές των Τσετών, μας μάζεψε σε μια γωνιά. Η δύσμοιρη, μονάχη, χωρίς τον νοικοκύρη της, χωρίς τον μεγάλο αδερφό, με τέσσερα παιδιά από έξι μηνών έως δώδεκα χρονών. Όλη τη νύχτα βαριαναστέναζε κι έκλαιγε σιωπηλά. Σαν σταματούσαν τα δάκρυα, ένωνε μαζί με τις άλλες γυναίκες και μανάδες τις προσευχές της. Έτσι ξενυχτήσαμε τα γυναικόπαιδα δυο βραδιές. Την άλλη μέρα, νηστικούς και πεινασμένους, μας ξεσήκωσαν για τον Τσεσμέ, όπως ήμασταν, χωρίς να πάρει κανείς τίποτα μαζί του. Πολλοί γυμνοί και ξυπόλητοι ξεκίνησαν. Οι μεγάλοι κατάλαβαν πως οδηγούμασταν στην προσφυγιά.

    Θυμάμαι που φεύγοντας για τον Τσεσμέ περάσαμε μπροστά από το σπίτι μας, που ήταν στον κεντρικό δρόμο. Η πόρτα του ισογείου ήταν ανοιχτή. Η μάνα γύρισε και κοίταξε, θυμάμαι. Το ίδιο κι εγώ. Είδαμε το μαξούλι της χρονιάς, το σωρό της ψιλόροης σταφίδας που ήταν μαζεμένη εκεί μπροστά να την τσουβαλιάζουν οι Τούρκοι. Η μάνα δεν κρατήθηκε, κοντοστάθηκε, κοίταξε για μια στιγμή με πίκρα και για τελευταία φορά το σπίτι μας και συνέχισε ύστερα από την προσταγή του στρατιώτη που βάδιζε παράπλευρά μας. Τα δάκρυα την είχαν πνίξει. Θρήνος για τον χαμένο πατέρα, για τον αιχμάλωτο γιο, για ό,τι αφήναμε, σπίτι και πατρίδα.

    Ο δρόμος για τον Τσεσμέ και μετά στο άγνωστο

    Μαζεμένα πλάι της και πιασμένα από τη φούστα της, συνεχίσαμε, κάτω απ’ τον καυτό ήλιο εκείνων των πρώτων ημερών του Σεπτέμβρη, το δρόμο για τον Τσεσμέ. Πεινασμένοι, ρακένδυτοι, άυπνοι, συντρίμμια, σερνόμασταν. Η μάνα δεν είχε αποχωριστεί από τις πρώτες μέρες της συμφοράς την κάπως μεγάλη εικόνα της Υπαπαντής που είχαμε στο εικονοστάσι του σπιτιού μας. Την είχε σκεπάσει μ’ ένα τραπεζομάντιλο και τη φύλαγε όλες εκείνες τις μέρες, έχοντάς την κρυμμένη πότε εδώ και πότε εκεί. Την είχε σαν τα μάτια της. Όσο είχε την έγνοια για μας, άλλο τόσο και για την Παναγιά. Κι όσο ήμασταν στο σπίτι του παππού κι ύστερα στην εκκλησιά κλεισμένοι, δεν έδινε βάρος για τη φύλαξή της. Τώρα όμως στην πορεία, ήταν δύσκολο το έργο της μάνας. Είχε στην αγκαλιά το μωρό, τη μικρή μας αδελφούλα, μαζί και την εικόνα. Ο δρόμος μακρύς και η κούραση έλυνε τα γόνατα. Όταν πια είχε αποκάμει από την κούραση, κοντοστάθηκε. Δίνει στο πιο μεγάλο αδέρφι, τον Γιαννάκη μας, να κρατήσει για λίγο το μωρό κι εκείνη γρήγορα-γρήγορα σκύβει και απιθώνει τη σκεπασμένη εικόνα στο πλαϊνό χαντάκι. Γονατίζει, σταυροκοπιέται και την ασπάζεται. Τη σκεπάζει όσο πιο καλά γίνεται κι ύστερα με δακρυσμένα μάτια, ολολύζοντας σα να ‘χε απέναντί της την ίδια την Παναγιά, μονολογάει: «Παναγιά μου, συγχώρεσέ με, ή το παιδί μου πρέπει ν’ αφήσω ή Εσένα». Ξανάκανε το σταυρό της, ξαναπήρε το μωρό στην αγκαλιά της και συνεχίσαμε το δρόμο.

    Ύστερα από μια κουραστική πορεία τριών και πλέον ωρών, διψασμένοι, κατάκοποι και με ματωμένα τα πόδια, φτάσαμε στον Τσεσμέ. Μας μάζεψαν στις εκκλησίες. Το δικό μας μπουλούκι το σπρώξανε στον πολιούχο του Τσεσμέ, τον Άγιο Χαράλαμπο. Εκεί που μας πήγαιναν, πριν μπούμε στην εκκλησιά, είδα χάμω στα βοτσαλάκια ένα μικρούτσικο βιβλιαράκι μ’ ένα σταυρό ζωγραφισμένο στο εξώφυλλό του. Έσκυψα το πήρα και το έχωσα στην τσέπη μου. Ήταν μια ιερή σύνοψη. Θυμάμαι αργότερα στη Μυτιλήνη, σημείωσα στο τελευταίο λευκό φύλλο του: «Ιερό ενθύμιο των αλησμόνητων ημερών του διωγμού μας, 12 Σεπτεμβρίου 1922» και το όνομά μου από κάτω. Αυτό το μικρό ενθύμιο το έχω πάντα στη βιβλιοθήκη μου. Ξεφυλλίζοντάς το, να μπροστά μου μια-μια οι φοβερές κι αξέχαστες εκείνες ημέρες.

    Μυτιλήνη – Σάμος και η απαρηγόρητη μάνα

    Μα να, ύστερα από ένα ταξίδι μιας ημέρας, μας έβγαλαν σε μια προκυμαία. Ήμασταν στη Μυτιλήνη. Όλη την οικογένεια μας πήγαν σ’ ένα στάβλο. Θυμάμαι τις αγελάδες που ήταν αραδιασμένες και αναμασούσαν την τροφή τους. Όσο κι αν οι μεγάλοι ένοιωθαν άβολα, όμως η λύτρωση από τους Τσέτες ήταν η πιο μεγάλη ανακούφιση.

    Οι φοβερές νύχτες με τις θυμίσεις των Τσετών και οι μέρες αγωνίας

    Εκείνες τις πρώτες νύχτες ο ύπνος δεν μας έπαιρνε. Ήταν φοβερές, σαν να ξαναζούσαμε τα όσα μαρτύρια ζήσαμε πριν από λίγες μέρες. Η έντονη και έμμονη θύμησή τους μας έριχναν σε μια αβάσταχτη θλίψη που κορυφωνόταν με το ασίγαστο κλάμα της μάνας. Οι νύχτες ήταν φοβερές. Οι δυνατοί άνεμοι χτυπούσαν μέρα-νύχτα τις ξεχαρβαλωμένες πόρτες και τα παραθύρια. Τις νύχτες ήταν που ολοζώντανες οι μνήμες ξανάφερναν μπροστά μας τους Τσέτες, τη δύστυχη γειτόνισσα με το μικρό της γιο, τους ξυλοδαρμούς του παππού, της γιαγιάς, της μάνας με το μωρό που θέλησαν να σφάξουν. Κάθε κτύπος στις πόρτες και στα παράθυρα απ’ τους αέρηδες μάς ανατάραζε όλους, μικρούς και μεγάλους. Σα να ήταν ν’ ανεβούν οι Τσέτες. Κατατρομαγμένα, ιδίως εμείς τα μικρά, ζαρώναμε το ένα πάνω στο άλλο. Όλα μα όλα όσα ζήσαμε, τα ξαναζούσαμε. Ήταν τόσο ζωντανές στη φαντασία μας όλες εκείνες οι σκηνές, οι βασανισμοί, ο βιασμός κι ο θρήνος, το αλαφιασμένο βλέμμα και τα δάκρυα του μικρού που τρέμοντας έπεσε στην αγκαλιά της πονεμένης μάνας του σαν γύρισε από τα χαλάσματα, η θέα της πρησμένης μέσα στο αμπάρι θείας Γιασεμής, το ματωμένο σεντόνι που σκέπαζε το θείο Τζώρτζη.

    Οι μέρες περνούσαν χωρίς να ξέρουμε πού θα εγκατασταθούμε και τι θ’ απογίνουμε. Τα λιγοστά τρόφιμα που μας χορηγούσαν και η ευσπλαχνία που έδειχναν οι Καρλοβασίτες, δεν έφταναν να καλύψουν τις ανάγκες μας. Πάσχιζαν ο παππούς, η γιαγιά, η μάνα πηγαίνοντας στο Καρλόβασι να μάθουν τι μας μέλλεται, αν θα μέναμε, αν θα φεύγαμε πάλι και προς πού. Κι ακόμα αν μπορούσαν να δουλέψουν πουθενά για να συντηρηθούμε. Όμως ο τόπος ήταν μικρός και δουλειές δεν υπήρχαν. Έτσι στερημένα περνούσε εκείνος ο καιρός. Και σα να μην έφτανε η τόση δυστυχία μας, είχαμε γίνει και αντικείμενα περιέργειας. Κάθε τόσο μας έρχονταν περίεργοι επισκέπτες, ιδίως μερικοί νεαροί να δουν τους πρόσφυγες και πρώτα-πρώτα τις προσφυγοπούλες. Ανάμεσα στους επισκέπτες και κάποτε-κάποτε μερικοί που έρχονταν μας έφερναν ό,τι μπορούσαν για να μας βοηθήσουν.

    Μετά από δυο μήνες περίπου, παραχώρησε η Κοινότητα στην οικογένειά μας ένα δωμάτιο σ’ ένα ερειπωμένο κι ακατοίκητο σπίτι στον Όρμο, κοντά στη θάλασσα, για να κατοικήσουμε. Τον παππού κάπου εκεί στα πευκάκια. Μια ξυλένια σκάλα, ξεχαρβαλωμένη, ήταν ένας κίνδυνος για μας τα παιδιά. Έτσι η μάνα μας κρατούσε όσο μπορούσε στο δωμάτιο, και μόνο για τις ανάγκες μας μάς άφηνε να πάμε εκεί κοντά σ’ ένα χωράφι, είτε έβρεχε, είτε χιόνιζε.

    Οι δάσκαλοι θυμάμαι με είδαν με στοργή. Καλοί και πονετικοί για το προσφυγάκι. Και δεν άργησαν οι φιλίες που πράυναν και μαλάκωναν τον πόνο και την τόση δυστυχία. Όμως οι καημοί κι ο αβάσταχτος πόνος της μάνας, οι κάθε λογής στερήσεις, ήταν το καθημερινό βίωμα εκείνου του καιρού της προσφυγιάς. Αχ, έλεγε και ξανάλεγε, να όψονται οι αίτιοι.

    Ο γυρισμός του Δημήτρη

    Κατά το τέλος του 1924, γύρισε από την αιχμαλωσία ο Δημήτρης μας. Ευτυχώς γύρισε γερός. Μέρες και νύχτες μάς ιστορούσε το τι πέρασε αυτός και χιλιάδες Μικρασιάτες αιχμάλωτοι. Η μάνα το πρώτο που τον ρώτησε, ήταν αν συνάντησε ή αν άκουσε τίποτα για τον πατέρα μας. Ο αδελφός μου γυρίζοντας από την αιχμαλωσία, περίμενε πως θα εύρισκε τον πατέρα μαζί μας. Ούτε είχε μάθει, ούτε είχε ακούσει τίποτε, γι’ αυτό και περίμενε να τον βρει μαζί μας. Τότε κατάλαβε πως εκείνες τις μέρες της επιδρομής των Τσετών χάθηκε, όπως χάθηκαν και τα αδέρφια του, οι θείοι μας, Γιάννης και Δημητρός…

    Κι άρχισε να μας διηγείται τις ατέλειωτες ιστορίες της φοβερής εκείνης αιχμαλωσίας. Τις ολοήμερες πορείες, το γδύσιμο από τα ρούχα και τα παπούτσια τους. Το σχίσιμο, το γδάρσιμο των ποδιών, την αφόρητη καθημερινή πείνα και δίψα. Και κει στο δρόμο του Γολγοθά τους, κάθε τόσο κι αραίωνε η φάλαγγά τους από όσους έμεναν πίσω, που δεν τους ξανάβλεπαν. Η άφατη, η απέραντη αγωνία όταν ξεδιάλεγαν οι Τούρκοι χωρικοί όσους ήθελαν για να κορέσουν το μίσος τους, ήταν μια καθημερινή δοκιμασία που τους παρέλυε. Τα τσουβάλια, που ήταν το κοινό ρούχο όλων των αιχμαλώτων, γιομάτο από την ψείρα, κι από το χτύπημά τους με την πέτρα για να λυτρωθούν από το μαρτύριό της, είχε καταντήσει ένας σκληρός κετσές που σκέπαζε χειμώνα-καλοκαίρι το βασανισμένο κορμί. Το ξεθέωμα στους δρόμους, μέσα στο χιόνι το χειμώνα και κάτω από το λιοπύρι το καλοκαίρι, με το σπάσιμο της πέτρας για χαλίκι. Το ξεφόρτωμα από τα τραίνα των τσουβαλιών με λογής-λογής περιεχόμενο. Την καθημερινή εξάντληση κι από πάνω το μαστίγωμα για όσους έπεφταν λιπόθυμοι.

    Τα Τουρκιά στο Αξάρι, στο Ικόνιο, στο Αϊδίνι που μαζεύονταν στο πέρασμα των αιχμαλώτων κι ο καταβασανισμός τους με πετροβολητό, με φτυσίματα, με ξυλοδαρμούς, κι ακόμα οι σκοτωμοί εκεί στις ξέρες που τους τραβούσαν. Για τις αρρώστιες; Πως τους θέριζε η δυσεντερία κι ο τύφος. Πως όσοι αρρώσταιναν έμεναν στο δρόμο όπου τους αποτελείωναν. Για το μαρτύριο της δίψας μέσα στο κατακαλόκαιρο, που δεν τους άφηναν περνώντας από πηγές να πιουν νερό και πως τους άφηναν να πέφτουν στα βαλτονέρια κι ύστερα οι θανατεροί πόνοι της κοιλιάς, ο τύφος και στο τέλος ο μαρτυρικός θάνατος. Η καθημερινή πίκρα για το χάσιμο των συντρόφων που άφηναν το κουφάρι των για βορά στα όρνια και στα τσακάλια.

    Μία δίχρονη βασανιστική πορεία χωρίς καμιά προσωπικότητα, ένα ασκέρι μισόγυμνων βασανισμένων ανθρώπων. Κι ήταν θείο δώρο όταν Τούρκοι χωρικοί ξεδιάλεγαν όσους ήθελαν για να τους πάρουν για δουλείες και αγγαρείες. Κι όταν κάθε τόσο σταματούσαν τα κοπάδια αυτών των ανθρώπων που σέρνονταν χωρίς κανένα οίκτο για να σπάνε το χαλίκι, για να ξεφορτώνουν και να κουβαλούν φορτία ολόκληρα στις πλάτες, να, κατέφθαναν οι αχόρταγοι κανίβαλοι Τσέτες κι οι Εφέδες τους, εκεί στους υπαίθριους καταυλισμούς, περικύκλωναν τη φάλαγγα και ορμούσαν στο πανάθλιο πλήθος των αιχμαλώτων χριστιανών.

    Δεν ήθελαν μόνο να σκοτώσουν, ήθελαν να βασανίσουν, ήθελαν ακόμα να εκτονωθούν πάνω στα βασανισμένα κορμιά, να κορέσουν τα πάθη των. Κι όσες γυναίκες έτυχε να συμπορεύονται με τους άνδρες των και τα παιδιά τους, αφού τις βίαζαν μπροστά τους, στο τέλος τις ξεκοίλιαζαν. Μέσα στις κοπριές των ζώων χωμένοι, προσπαθούσαν να ζεστάνουν τα κορμιά τους.

    Ναι, διαβάζοντας ύστερα από χρόνια το «Νούμερο 31328» του Ηλία Βενέζη, ήταν σαν μία επανάληψη των όσων ο αδελφός μας εξιστορούσε εκείνες τις πρώτες μα και τις κατοπινές ημέρες. Σελίδες ολόκληρες δεν παράλλαζαν από τις αφηγήσεις του αδελφού. Στο τέλος κάθε αφήγησης η μάνα αναστέναζε κι ανέβαινε στα χείλη της το χιλιοειπωμένο: Ας όψονται οι αίτιοι.

    Σάμος – Αγρίνιο και ο χαμός του 14άχρονη αδελφού

    Όλα πια είχαν τελειώσει. Κι ο πατέρας ουσιαστικά χαμένος κι ο αδελφός κοντά μας, ευτυχώς γερός. Η προσφυγιά έχει τους δικούς της νόμους. Ν’ αποζητά ο ξεριζωμένος από τον πατρογονικό τόπο του να ριζοβολήσει για να ξαναστεριώσει με όσα δεινά κι αν πέρασε. Το πρόβλημα της επιβίωσης αμείλιχτο για μία οικογένεια με τέσσερα ανήλικα, χωρίς σπίτι, χωρίς κανένα πόρο, χωρίς γνωστούς και φίλους, ξένοι και πάρα πολλές φορές χωρίς καμία κατανόηση ή και συμπαράσταση σε αυτή τη δοκιμασία από τους συνανθρώπους τους.

    Γι’ αυτό κι η προσφυγιά μάς οδήγησε, χωρίς να ξέρουμε πού πάμε, σε άλλους τόπους. Κι ο μεγάλος αδελφός, που γύρισε από τη δίχρονη θανατερή πορεία ως τα βάθη της Μικρασίας, να τώρα, μοναδικός προστάτης της απορφανισμένης οικογένειάς μας.

    Έτσι αφήσαμε τη Σάμο. Μαζί με άλλες οικογένειες, ένα καραβάνι πάμπτωχο κι ορφανεμένο, με κατάληξη εκεί, στο Αγρίνιο, όπου, όπως έλεγαν, στις καπναποθήκες δούλευε πολύς κόσμος. Τον τελευταίο καιρό στο Καρλόβασι, το μεγαλύτερο από μένα αδελφάκι η μάνα το ‘χε βάλει σε μία οικογένεια σαν παραγιό. Το καημένο, αδύνατο όπως όλοι μας, δουλεύοντας μέρα-νύχτα στο σπίτι και στο καφενείο του αφεντικού για ένα πιάτο φαΐ, είχε καταντήσει φυματικό, χωρίς κανένας να το πάρει είδηση. Σ’ ένα χρόνο ύστερα από το φευγιό μας από τη Σάμο, η δύστυχη μάνα το πήρε και το πήγε στην Αθήνα, όπου το έβαλε για νοσηλεία στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο. Ολομόναχη, χωρίς καμία βοήθεια, έμεινε κοντά του όσες μέρες έζησε. Η καλπάζουσα το είχε σακατέψει το άμοιρο. Μονάχη της του έκλεισε τα μάτια και ολομόναχη το ‘θαψε κάπου σ’ ένα νεκροταφείο της Αθήνας. Μονάχη της, χωρίς την παρηγοριά κανενός, το αγοράκι της, 14 μόλις χρονών. Η δύστυχη μάνα, τσακισμένη, γύρισε πάνω στο μήνα. Πού τη βρήκε εκείνη τη δύναμη να σταθεί ολόρθη για να μπορέσει να διαφεντέψει μια ορφανεμένη οικογένεια, να μεγαλώσει τρία ανήλικα, με μοναδική βοήθεια το μεροκάματο στην καπναποθήκη του μεγάλου αδελφού;

    Καινούργια ζωή… με τη θλιβερή επέτειο

    Ως εδώ τα παιδικά χρόνια. Μια καινούργια ζωή άρχιζε. Πικρή, πολύ πικρή η προσφυγιά. Η ορφάνια, η μεγάλη φτώχια, η στερημένη ζωή, σημάδευε τα παιδικά και τα πρώτα εφηβικά χρόνια. Οι μνήμες βαθιά ριζωμένες, ένα με την ύπαρξη των κατατρεγμένων προσφύγων. Η αναπόληση των όσων δεινών, ένα καθημερινό βίωμα εκείνα τα πρώτα χρόνια. Μα και τα κατοπινά. Ένας ολόκληρος κόσμος, χιλιάδες, εκατοντάδες χιλιάδες καταβασανισμένες οικογένειες ζούσαν την προσφυγιά, κατασπαρμένες σε όλη την Ελλάδα, που όμως ταυτόχρονα πορεύονταν μιαν άλλη καινούργια ζωή.

    Και κάθε χρόνο, η θλιβερή επέτειος που φέρνει στο νου τις αναλλοίωτες φοβερές μνήμες, που ασίγαστες, άφθαρτες, πάντα ζωντανές, μας φέρνουν κοντά στα όσα έζησε εκεί, στην πανέμορφη Ιωνία, ένας ολόκληρος κόσμος.

    Σχόλιο από Ματσουκάτης | 18/03/2010

  83. Hμερομηνία δημοσίευσης: 22-11-09

    Kορύφωση του μικρασιατικού δράματος
    Της Βικτωριας Γ. Σολομωνιδου*

    Η πυρπόληση και η καταστροφή της Σμύρνης τον Σεπτέμβριο του 1922 ήταν το τελευταίο από μια σειρά τραγικών γεγονότων που οδήγησαν στην έξωση του ελληνικού στοιχείου από τη Μικρά Ασία και τον αφανισμό 2.150 ελληνικών οικισμών της περιοχής. Τα γεγονότα που προηγήθηκαν είναι στο μεγαλύτερο μέρος τους γνωστά:

    Στα μέσα Αυγούστου 1922, με την υποχώρηση του ελληνικού στρατού από το Αφιόν Καραχισάρ άρχισε και η αναχώρηση μεγάλου μέρους του χριστιανικού πληθυσμού από τις πόλεις και τα χωριά του εσωτερικού. Κατά τους υπολογισμούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο αριθμός των προσφύγων που ακολούθησαν τον ελληνικό στρατό στην αναδίπλωσή του προς τη μικρασιατική ακτή έφτανε τις 250.000, μαζί με 15.000 περίπου Αρμένιους του εσωτερικού.

    Η καθημερινή άφιξη τρένων που μετέφεραν τα υπολείμματα του στρατού και δεκάδες πρόσφυγες στην πόλη της Σμύρνης, οι διηγήσεις και οι φήμες για την κατάρρευση του μετώπου, μεγάλωναν την ένταση και την ανησυχία του τοπικού πληθυσμού, ενώ οι φανερές πια προετοιμασίες της Ελληνικής Διοίκησης Σμύρνης για αναχώρηση δεν άφηναν σε αυτούς που μπορούσαν να δουν την παραμικρή αμφιβολία για την κατοπινή εξέλιξη των γεγονότων.

    Από τις 7 Σεπτεμβρίου (ν.ημ.) οι χιλιάδες των προσφύγων, Ελληνες και Αρμένιοι, κατέκλυζαν όλο το μήκος της προκυμαίας της Σμύρνης, περιμένοντας πλοία για να τους μεταφέρουν στα γειτονικά ελληνικά νησιά. Μάταια όμως.

    Με την αναχώρηση των ελληνικών αρχών στις 8 Σεπτεμβρίου, η αντίστροφη μέτρηση για την ελληνική Σμύρνη είχε αρχίσει. Την επόμενη μέρα, οι πρώτοι Τούρκοι ιππείς μπήκαν στην πόλη και αργότερα έφτασε ο νέος στρατιωτικός διοικητής της πόλης Νουρεντίν πασάς. Με προκήρυξη απαγόρευε την κυκλοφορία των κατοίκων μετά τις 7 το βράδυ και δήλωνε ότι η τιμή, η ζωή και η περιουσία των κατοίκων θα τύχαιναν σεβασμού. Παρά τις καθησυχαστικές διαταγές του Νουρεντίν, οι λεηλασίες καταστημάτων και σπιτιών, οι αρπαγές γυναικών και οι φόνοι που είχαν ήδη αρχίσει από την προηγούμενη, συνεχίζονταν σε εντονότερο βαθμό. Οι τουρκικοί πανηγυρισμοί κορυφώθηκαν με την είσοδο του Μουσταφά Κεμάλ και του επιτελείου του στην πόλη, στις 11 Σεπτεμβρίου. Την ίδια μέρα, θανατώθηκε από τον τουρκικό όχλο ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος σαν ένοχος εσχάτης προδοσίας, γιατί «ως Οθωμανός υπήκοος υπηρέτησε μετά φανατισμού την Ελλάδα, πρωτοστατήσας εις πάντα εναντίον του τουρκικού καθεστώτος κατά το τριετές διάστημα της ελληνικής κατοχής».

    Η κορύφωση στο δράμα φτάνει στις 13 Σεπτεμβρίου, με την έκρηξη της πυρκαγιάς στην αρμενική συνοικία. Καίγονται το αρμενικό νοσοκομείο, η αρμενική μητρόπολη και η αρμενική εκκλησία του Αγίου Στεφάνου, μαζί με τους πρόσφυγες που είχαν καταφύγει εκεί. Ταυτόχρονα, νέες πυρκαγιές αρχίζουν στις ελληνικές συνοικίες που, με λίγες εξαιρέσεις, καταστρέφονται στο σύνολό τους μαζί με όλα τα ελληνικά εμπορικά καταστήματα, φιλανθρωπικά ιδρύματα, ξένα προξενεία και τράπεζες. Οσα κτίρια δεν ήταν από την κατασκευή τους δυνατό να πυρποληθούν, καταστρέφονται με βόμβες. Με τον τρόπο αυτό καταστράφηκαν το γαλλικό προξενείο, το θέατρο της Σμύρνης, το ξενοδοχείο «Κραίμερ», η ελληνική λέσχη και άλλα κτίρια που στόλιζαν την παραλία της πόλης.

    Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ανάμεσα στα πρώτα κτίρια που χάθηκαν από τη φωτιά ήταν ο πυροσβεστικός σταθμός της Σμύρνης, ενώ απομονώθηκαν με επιμέλεια οι υδαταγωγοί Χαλκά Βουνάρ, που χρησίμευαν για την ύδρευση της πόλης και την κατάσβεση των πυρκαγιών. Ετσι, με λίγες εξαιρέσεις, αποτεφρώθηκε ολόκληρη σχεδόν η πόλη της Σμύρνης, εκτός από την τουρκική και την εβραϊκή συνοικία, το τελωνείο και την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, που μεταβλήθηκε σε τηλεγραφείο και ταχυδρομείο για τις ανάγκες της τουρκικής κατοχής.

    Η Daily Telegraph της 16ης Σεπτεμβρίου σημείωνε: «Εκτός από την άθλια τουρκική συνοικία, η Σμύρνη έπαψε να υπάρχει… το πρόβλημα των μειονοτήτων έχει λυθεί εκεί μια για πάντα… Δεν μένει καμία αμφιβολία για τα αίτια της πυρκαγιάς… τον δαυλό τον άναψαν στρατιώτες του τουρκικού στρατού».

    Η πυρκαγιά συνεχίστηκε ώς τις 17 Σεπτεμβρίου. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο υπολογίζει τον αριθμό των ομογενών που χάθηκαν σε 25.000, ενώ ο συνολικός αριθμός των θυμάτων από 9 ως 11 Σεπτεμβρίου φτάνει, κατά την ίδια πηγή, τις 50.000.

    Στον δρόμο του ξεριζωμού και της προσφυγιάς

    Το τελειωτικό χτύπημα ήρθε με τη διαταγή του στρατιωτικού διοικητή που όριζε πως όλοι οι Ελληνες, ακόμα και οι Οθωμανοί υπήκοοι, από 17 ώς 45 χρόνων, θεωρούνταν αιχμάλωτοι πολέμου και η αναχώρησή τους απαγορευόταν με ποινή θανάτου. Οι υπόλοιποι, γέροντες, γυναίκες και παιδιά, μπορούσαν να φύγουν μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου μόνο αν ήταν εφοδιασμένοι με κανονικά διαβατήρια. Οσοι έμεναν μετά το τέλος της προθεσμίας, θα οδηγούνταν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας.

    Παρόμοια ήταν η τύχη των χριστιανικών πληθυσμών στη χερσόνησο της Ερυθραίας, στις Κυδωνίες, στην περιοχή της Προποντίδας, στη βορειοδυτική Μικρά Ασία, ακόμα και σε όσες μικρασιατικές περιοχές δεν είχε φτάσει ο ελληνικός στρατός. Ετσι, τρία χρόνια, τρεις μήνες, τρεις εβδομάδες και τρεις μέρες από την απόβαση των ελληνικών στρατευμάτων στο λιμάνι της Σμύρνης στις 15 Μαΐου 1919, κατέρρεε το όνειρο της Μεγάλης Ιδέας συμπαρασέρνοντας ενάμισι εκατομμύριο Μικρασιάτες στον δρόμο του ξεριζωμού και της προσφυγιάς. Οι θετικές επιπτώσεις από την άφιξή τους στον ελλαδικό χώρο είναι γνωστές. Γνωστό είναι, ακόμα, και το πού πέφτει το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την καταστροφή. Ενδεικτικά, δύο σχεδόν μήνες πριν από την πυρκαγιά, οι Sunday Times έγραφαν:

    «Ασχετα με τη γνώμη που έχει κανείς για το δίκαιο ή το άδικο των ελληνικών πόθων για τη Μικρά Ασία, είναι αδύνατο να αρνηθεί ότι ο ελληνικός λαός έτυχε βδελυρής συμπεριφοράς από συμμαχικά έθνη… λόγω της ανικανότητας των Μεγάλων Δυνάμεων να εφαρμόσουν την ίδια τους την πολιτική».

    Ο μαύρος Σεπτέμβρης του 1922

    1/9 – 8/9

    Οταν μπήκε ο Σεπτέμβριος, η ζωή στη Σμύρνη κυλούσε με κανονικούς ρυθμούς. Την Τετάρτη 6/9 έφτασαν οι πρώτοι Ελληνες στρατιώτες και οι πρώτοι πρόσφυγες. Την Πέμπτη 7/9 η ελληνική διοίκηση εγκατέλειψε την πόλη. Την Παρασκευή 8/9 χιλιάδες στρατιώτες επιβιβάζονταν σε πλοία για την Ελλάδα.

    9/9 – 10/9

    Το Σάββατο 9/9 ο τουρκικός στρατός εισήλθε με πειθαρχία στη Σμύρνη. Λίγες ώρες αργότερα ακολούθησαν και οι άτακτοι. Την Κυριακή 10/9 ξέσπασε η βία στην αρμενική συνοικία, με λεηλασίες και βιασμούς. Ο Κεμάλ έφτασε στην πόλη με πομπή και ο τουρκικός όχλος σκότωσε τον μητροπολίτη Χρυσόστομο.

    11/9 – 12/9

    Τη Δευτέρα 11/9 μπαρ και ζυθοπωλεία στην προκυμαία κατέβασαν τα στόρια. Η πειθαρχία στο στράτευμα του Κεμάλ είχε καταρρεύσει και οι Τούρκοι διέπρατταν απροκάλυπτα ωμότητες, ενώ συνέρρεαν δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες. Την Τρίτη 12/9 μισό εκατομμύριο Ελληνες και Αρμένιοι βρίσκονταν εγκλωβισμένοι σε παγίδα θανάτου.

    13/9

    Την Τετάρτη ο πληθυσμός είχε διογκωθεί σε 700.000. Τούρκοι στρατιώτες άναψαν φωτιές αρχικά στην αρμενική συνοικία, η οποία μέχρι το μεσημέρι τυλίχθηκε στις φλόγες. Υπό την προστασία δικών τους στρατιωτών, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί εκκένωσαν τους υπηκόους τους από τη Σμύρνη. Οταν έπεσε το σκοτάδι η πυρκαγιά είχε εξαπλωθεί μέχρι την προκυμαία, ασφυκτικά γεμάτη από πρόσφυγες. Τα μεσάνυχτα ο Βρετανός ναύαρχος Μπροκ διέταξε να σταλούν λέμβοι σωτηρίας και τη νύχτα όλα τα πολεμικά πλοία στον κόλπο γέμισαν με 20.000 ψυχές.

    14/9 – 30/9

    Την Πέμπτη 14/9 μισό εκατομμύριο άνθρωποι βρίσκονταν ακόμη στην προκυμαία. Την Παρασκευή 15/9 η φωτιά έκαιγε ό,τι είχε απομείνει και ο Κεμάλ εξέδωσε διάταγμα, σύμφωνα με το οποίο όσοι παρέμεναν μετά την 1/10 θα εκτοπίζονταν στην κεντρική Ανατολία. Το Σάββατο 16/9 και την Κυριακή 17/9 χιλιάδες Ελληνες και Αρμένιοι στρατεύσιμης ηλικίας οδηγήθηκαν σε πορείες στην ενδοχώρα. Την Κυριακή 24/9 ο Αζα Τζέννινγκς ξεκίνησε τη μεγάλη επιχείρηση εκκένωσης με πλοία από την Ελλάδα. Το Σάββατο 30/9 είχαν μείνει λιγότεροι από 50.000 πρόσφυγες και με παράταση οκτώ ημερών έφυγαν όλοι.

    O μάρτυρας, ο ψεύτης και ο ήρωας

    Ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος Καλαφάτης βρήκε μαρτυρικό θάνατο από τον τουρκικό όχλο, ύστερα από εντολή του στρατιωτικού διοικητή Νουρεντίν. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο και εθνομάρτυρα.

    Ο Νουρεντίν πασάς, νέος στρατιωτικός διοικητής της πόλης, με προκήρυξη απαγόρευε την κυκλοφορία των κατοίκων μετά τις 7 το βράδυ και δήλωνε ότι η τιμή, η ζωή και η περιουσία τους θα τύχαιναν σεβασμού. Η βία κλιμακώθηκε.

    Ο Αζα Τζέννινγκς, ένας αφοσιωμένος μεθοδιστής πάστορας από τη Νέα Υόρκη που εργαζόταν στη ΧΑΝ Σμύρνης, τη στιγμή που η κυβέρνηση στην Ελλάδα είχε παραλύσει, δημιούργησε την Αμερικανική Επιχείρηση Αρωγής και έσωσε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές.

    * Η κ. Βικτωρία Σολομωνίδου είναι ιστορικός και εταίρος του King’s College London, όπου εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή με τίτλο «Greece in Asia Minor: 1919-1922». Το σημερινό κείμενο έχει δημοσιευτεί στο Δελτίο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Τόμος Δ΄, Αφιέρωμα στη Μικρασιατική Καταστροφή, Αθήνα 1983, σ. σ. 301-322.

    http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_1_22/11/2009_362376

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 28/07/2010

  84. Ας απαντήσουμε: γιατί για 7 δεκαετίες μετά το 1922 οι “διανοούμενοι”, οι πολιτικοί και οι χουντικοί που μας κυβέρνησαν είχαν βάλει το θέμα στο ράφι.

    -Άλλος (Ίων Δραγούμης) εν μέσω Μικρασιατικού Πολέμου θεωρούσε ότι ο μέγιστος εχθρός της Ελλάδας εκείνη τη στιγμή ήταν ο Βενιζέλος (1919), οι Κρητικοί και οι Μικρασιάτες,

    -άλλος (Ελ. Βενιζέλος) πρότεινε τον Μουσταφά Κεμάλ για Νόμπελ Ειρήνης (1931) ,

    -άλλος (Ιωάννης Μεταξάς) θεωρούσε την ελληνική παρέβαση στη Μικρά Ασία “αποικιοκρατική πράξη” και μετωνόμαζε την Οδό Αποστόλου Παύλου σε Οδό Κεμάλ Ατατούρκ (1938),

    -άλλος (ΣΕΚΕ-ΚΚΕ) θεωρούσε “ιμπεριαλισμό” τα ίδια πράγματα,

    -άλλος (Γεώργιος Παπαδόπουλος- χούντα) ονειρευόταν μια ευτυχισμένη ελληνοτουρκική ομοσπονδία κ.λπ. κλπ. κ.λπ.

    Το πρόβλημα είναι πολύ σοβαρό και πολύ βαθύ αγαπητοί φίλοι!

    Σχόλιο από Π-Α | 02/09/2010

  85. […] πούναι και τώρα με την επέτειο από τη σφαγή και την πυρπόληση της Σμύρνης από τους Τούρκους εθνικιστές, απρόσμενους νικητές από […]

    Πίνγκμπακ από -Ο Αγκόπ, οι πρόσφυγες του ’22, και η αντιπροσφυγική Δεξιά « Πόντος και Αριστερά | 03/09/2010

  86. Ημερομηνία: 23.08.2010 | 09:46
    Γκιαούρ Ισμίρ (Άπιστη Σμύρνη)
    Του Κώστα Σωτηρόπουλου

    19 Αυγούστου 1922. Ο Αριστείδης Στεργιάδης, ύπατος αρμοστής της «Σμύρνης των απίστων», όπως την αποκαλούσαν οι Τούρκοι εκείνης της εποχής, έδωσε εντολή στους υπαλλήλους της αρμοστίας να μαζέψουν τα αρχεία τους και να είναι έτοιμοι για αναχώρηση. Η εντολή αυτή συνοδευόταν από την επισήμανση όλες οι ενέργειές τους να γίνουν με ταχύτητα και κάθε μυστικότητα. Παράλληλα, έδωσε εντολή στις αρχές της πόλης να μην αφήνουν τους κατοίκους να φεύγουν και να τους προτρέπουν να παραμένουν στη Μικρά Ασία, παρά τα τραγικά νέα για την κατάρρευση του μετώπου και τον επερχόμενο στρατό του Κεμάλ Ατατούρκ. Οι Τσέτες (ομάδες Τούρκων ατάκτων που συνεπικουρούσαν ως αντάρτες τον τουρκικό τακτικό στρατό) ήδη συγκεντρώνονταν στα υψώματα γύρω από τη Σμύρνη, στην οποία διαρκώς συνέρρεαν όλο και περισσότεροι εξαθλιωμένοι στρατιώτες και πρόσφυγες. Έντεκα αγγλικά, πέντε γαλλικά και τρία αμερικανικά πλοία μπήκαν στο λιμάνι της, για να εξασφαλίσουν την προστασία των ξένων υπηκόων. Αναλογιζόμενοι τις ταχύτητες ναυσιπλοΐας εκείνης της εποχής, οι Μεγάλες Δυνάμεις και σύμμαχοι των Ελλήνων γνώριζαν αρκετό χρόνο πριν το τι επρόκειτο να συμβεί. Άλλωστε ο Ατατούρκ είχε ήδη υπογράψει ανακωχή και διμερείς συνθήκες με Γαλλία, Ιταλία και Ρωσία, εξασφαλίζοντας παράλληλα τον εφοδιασμό του με πολεμικό υλικό από αυτές, είτε με άμεσες προμήθειες είτε με έμμεσο τρόπο, όπως όταν οι Γάλλοι εγκατέλειψαν την Κιλικία, αφήνοντας πίσω όλο τον βαρύ οπλισμό τους. Πριν μερικές μέρες, ο αρχιστράτηγος Γεώργιος Χατζανέστης βρισκόταν στην Αθήνα και τελώντας σε πλήρη άγνοια για τις εξελίξεις στο μικρασιατικό μέτωπο κατέστρωνε σχέδιο κατάληψης της Κωνσταντινούπολης! Όταν έφθασε στη Σμύρνη στις 24 Αυγούστου και εξέδωσε διαταγές ανασύνταξης, δεν υπήρχε κανείς να τις ακολουθήσει. Τα διαλυμένα σώματα του ελληνικού στρατού υποχωρούσαν άτακτα προς τις ακτές, ψάχνοντας τρόπο να γλυτώσουν την αιχμαλωσία και τον θάνατο. Ήδη την προηγούμενη ημέρα, στις 23 Αυγούστου, είχε καταπλεύσει μεταγωγικό πλοίο από τη Θράκη και οι Έλληνες ταλαιπωρημένοι στρατιώτες στασίασαν, αρνούμενοι να αποβιβαστούν και να πολεμήσουν. Οι προ μηνός αγωνιώδεις εκκλήσεις του μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου προς τον Στεργιάδη για επαναφορά των εξόριστων εμπειροπόλεμων βενιζελικών αξιωματικών, προκειμένου να αναλάβουν την άμυνα της περιοχής, είχαν αντιμετωπισθεί με οργή από τον ύπατο αρμοστή και πρώην έμπιστο του Βενιζέλου, ο οποίος είχε πείσει την αντιβενιζελική κυβέρνηση των Αθηνών πως κάτι τέτοιο θα οδηγούσε στην ανατροπή της. Παράλληλα, διαβεβαίωνε τους πάντες πως, ανεξάρτητα από τις εξελίξεις, οι Τούρκοι δεν θα χτυπούσαν τη Σμύρνη. Αλλά και τις τελευταίες εκείνες ημέρες πριν την έλευση του τουρκικού στρατού, η στάση του απέναντι στα μελλούμενα ήταν σχεδόν παρανοϊκή. Είναι χαρακτηριστικός – και απίστευτος – ο διάλογος Παπανδρέου-Στεργιάδη, που παραθέτει ο ιστορικός του Μεσοπολέμου Γρηγόρης Δαφνής στο δίτομο έργο του «Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων». Όταν ο Στεργιάδης ανακοίνωσε στον νεαρό τότε πολιτικό Γεώργιο Παπανδρέου την επερχόμενη καταστροφή, δέχθηκε την ερώτηση: «Γιατί δεν ειδοποιείτε τον κόσμο να φύγει;». Η απάντηση του Έλληνα αρμοστή της Σμύρνης ήταν η εξής: «Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί, αν πάνε στην Αθήνα, θα ανατρέψουν τα πάντα».

    25 Αυγούστου 1922 και ώρα 19:00. Ο Αριστείδης Στεργιάδης επιβιβάστηκε στο αγγλικό πολεμικό «Iron Duke» με όλο το αρχείο της αρμοστίας και αποχώρησε στη Γαλλία, όπου και έμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του (1950), φοβούμενος την οργή των προσφύγων σε περίπτωση επανόδου του στην Ελλάδα. Το ίδιο βράδυ τα ελληνικά πλοία παρέλαβαν τα απομεινάρια του στρατού και μαζί με τη διοίκηση αναχώρησαν.

    Η τελική πράξη της τραγωδίας είναι γνωστή. Στις 27 Αυγούστου και ώρα 10:30 εισήλθαν στη Σμύρνη Τσέτες ιππείς και ακολούθησε ο τουρκικός στρατός. Ομάδες Τούρκων άρχισαν να γράφουν με κόκκινη μπογιά τη φράση «sahibi islamdir» (μουσουλμανική ιδιοκτησία) στα τουρκικής ιδιοκτησίας κτήρια. Ο στρατηγός Νουρεντίν Πασά, στρατιωτικός διοικητής Σμύρνης, μετέφερε την έγγραφη διαταγή του Κεμάλ Πασά (Ατατούρκ): «Σύμφωνα μ’ έγγραφη διαταγή, που έλαβα από την Κεντρική Διοίκηση, είναι δυνατόν το ελληνικό έθνος, υπό τας παρούσας περιστάσεις ανάγκης, να προβεί σε εκδηλώσεις φανατισμού… Δεν πρέπει να παραμελήσετε το καθήκον σας. Κάθε στρατιώτης είναι υποχρεωμένος να σκοτώσει τέσσερεις-πέντε Έλληνες για τη δόξα της χώρας μας…». Ακολούθησαν σφαγές, βιασμοί, λεηλασίες και η πυρπόληση μιας ολόκληρης πόλης, όπου είχαν συγκεντρωθεί δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες εκτός από τον πληθυσμό της και όλοι μαζί ποδοπατούνταν στην προκυμαία του λιμανιού, ψάχνοντας απεγνωσμένα μέσο σωτηρίας…

    Πριν μερικές μέρες πέθανε στις φυλακές της Αθήνας ο Δημήτριος Ιωαννίδης, ο κατ’ εξοχήν υπεύθυνος για την κυπριακή τραγωδία, που τον Ιούλιο του 1974 διαβεβαίωνε τους αξιωματικούς του πως οι Τούρκοι δεν θα εισέβαλλαν στο νησί μετά το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου. Απ’ ό,τι φαίνεται, ούτε αυτός ούτε όσοι τον ακολούθησαν τότε σε Κύπρο και Ελλάδα είχαν αντιληφθεί το νόημα της ιστορίας της Μικρασιατικής Καταστροφής.

    http://www.kathimerini.com.cy

    http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=25836

    Σχόλιο από Ζ | 09/09/2010

  87. της Χριστιάννας Λούπα

    Ο Αριστείδης Στεργιάδης, Κρητικός και φίλος του Βενιζέλου, μετά από παρακλήσεις του τελευταίου, διορίστηκε Ύπατος Αρμοστής της Σμύρνης το 1919, όταν έγινε η ελληνική απόβαση και, όλως παραδόξως, διατήρησε την θέση αυτή και όταν άλλαξε η κυβέρνηση το 1920. Όπως φαίνεται όμως ο Βενιζέλος δεν γνώριζε καλά τον ιδιόρρυθμο χαρακτήρα του, γι αυτό και η τοποθέτησή του στη θέση αυτή θεωρήθηκε από τους ιστορικούς ένα από τα μεγαλύτερα λάθη του.

    Οι σχέσεις του πάντως με τους Έλληνες της Σμύρνης ήταν πάρα πολύ κακές, καθώς και με τον Μητροπολίτη Χρυσόστομο και την στρατιωτική και πολιτική ηγεσία. Κατηγορήθηκε δε, ότι δωροδοκήθηκε με χιλιάδες χρυσές λίρες από τους Τούρκους για να μεροληπτεί υπέρ τους. Ο ίδιος ήταν κατά της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Λίγες μέρες πριν την καταστροφή έστελνε μηνύματα στους αντιπροσώπους της Αρμοστείας σε άλλες πόλεις να μην ενθαρρύνουν τους ελληνικούς πληθυσμούς να αποχωρήσουν μετά την κατάρρευση του μετώπου, γεγονός, ωστόσο, που δεν εμπόδισε τον ίδιο να εγκαταλείψει τη Σμύρνη στις 25/8 με αγγλικό πλοίο, δύο μέρες δηλαδή πριν ο τουρκικός στρατός μπει στην πόλη, εν μέσω αλαλάζοντος πλήθους που ήθελε να τον λυντσάρει. Στην Ελλάδα δεν γύρισε ποτέ και μέχρι το τέλος της ζωής του έζησε στη Νίκαια της Γαλλίας, υπό την προστασία των Άγγλων, ενισχύοντας την άποψη πως ήταν πράκτορας της Intelligence Service.

    Παρ’ όλα αυτά, η αλήθεια είναι πως ο Στεργιάδης εκτελούσε εντολές της κυβερνήσεως η οποία παρέμενε αναποφάσιστη για την εκκένωση της Σμύρνης, μέχρι την τελευταία στιγμή. Γι αυτόν τον λόγο δεν στάλθηκαν ελληνικά πλοία να παραλάβουν τον πληθυσμό, εγκαταλείποντάς τον στην τύχη του.

    Τα κείμενα που ακολουθούν αφορούν κυρίως την συμπεριφορά του Στεργιάδη κατά την περίοδο πριν την Μικρασιατική Καταστροφή και εξηγούν πιστεύω το μίσος που είχαν οι Σμυρνιοί εναντίον του, το οποίο, όπως φαίνεται, ήταν μάλλον αμοιβαίο.

    Ο αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως Εμμανουήλ Ρέπουλης πήγε ο ίδιος στη Σμύρνη, προσπαθώντας να δει τι συνέβαινε με τον Στεργιάδη, μετά τον σάλο που είχε δημιουργηθεί. Έστειλε τότε, με ημερομηνία 1η Ιουλίου 1919, το εξής τηλεγράφημα στον Βενιζέλο, στο Παρίσι:
    «Θεωρώ αναγκαίον συστήσετε κύριον Στεργιάδην αποφεύγη χειροδικίας και εξυβρίσεις… Εξύβρισε και απέπεμψε δημοσιογράφους άνευ αιτίας. Κατελθών αυτοκινήτου ερράπισε καθ’ οδόν αμαξηλάτην υβρίζοντα ίππον του και Μωχαμέτην. Συνέλαβε και παρεμβάντα επιβάτην αμάξης και περέπεμψεν αμφοτέρους Στρατοδικείον. Καλέσας συμβούλιον Πανιωνίου Συλλόγου, όπως δηλώση ότι δεν επιτρέπει τέλεσιν αγώνων, ενώ το Συμβούλιον απεδέχθη δήλωσιν άνευ αντιρρήσεως, κ. Στεργιάδης επρόσθεσεν ότι συνηθίζει και να δέρνη και αφηγήθη ότι εις Ήπειρον έσπασε δέρων δώδεκα ράβδους και ότι οι παρουσιαζόμενοι εις αυτόν έπρεπε να φορούν από μέσα προβιάν δια να μη ματώνουν. Φαντάζεσθε εντύπωσιν και σχόλια. Εις υπαλλήλους Τραπέζης Αθηνών παρουσιασθέντας ίνα δηλώσουν ότι θα συμμορφωθούν με απεργίαν συναδέλφων των εν Αθήναις, δεν ηρκέσθη να απαγορεύση τούτο, αλλά εδήλωσε και ότι θα τους συλλάβη και θα τους διαπομπεύση. Και επομένην πρωίαν διέταξεν αστυνομίαν και συνέλαβε και ωδήγησε πάντας εν πομπή παρ’ αυτώ. Ηπείλησε δε τότε ότι συνηθίζει να δέρη και αφηγήθη πόσους έδειρε εις Ήπειρον και πώς έδειρε και ένα ιερέα. Επειδή δε είς των υπαλλήλων εμειδίασεν ακούων την διήγησιν επετέθη κατ’ αυτού, τον ερράπισε δις και απέπεμψεν όλους, συλλαμβάνων έκαστον από βραχίονα. Όταν δε είς των υπαλλήλων εδήλωσεν ότι είναι Ιταλός υπήκοος, κ Στεργιάδης είπεν ότι πρέπει να εντρέπωνται αυτοί, οι μη Έλληνες δηλαδή, να ακολουθούν τους ραγιάδες…. Φοβούμαι μήπως ευρισκόμεθα ενώπιον παθολογικού φαινομένου… φοβούμαι όμως δυσφορίαν και αγανάκτησιν ομογενούς πληθυσμού Σμύρνης, μήπως ξεσπάση εις αποδοκιμασίαν. Φαντασθήτε ότι εις ανωτέρω παρουσιάσεις έλεγε και ότι θα συλλάβη πεντακοσίους προκρίτους ομογενείς δια να τους δείρη και τους εξορίση… Μεταξύ πολλών ψιθυρίζονται ότι εάν εξακολουθήση τοιαύτη συμπεριφορά θα ευρεθούν εις ανάγκην να ζητήσουν αγγλικήν προστασίαν….»

    Την ίδια μέρα και ο υπουργός Εξωτερικών Αλέξανδρος Διομήδης έστειλε στον Ν. Πολίτη, αντιπρόσωπο της Ελλάδας στη Διάσκεψη της Ειρήνης, ανάλογο τηλεγράφημα:
    «Μετά πολλής λύπης αναγκάζομαι να σας μεταδώσω οδυνηράς πληροφορίας περί δράσεως κ. Στεργιάδη εν Σμύρνη. Η νοσηρά νευρικότης του έφθασεν εις κατακόρυφον. Ουδείς τολμά να του ομιλήση ή να παραπονεθή ή να δώση πληροφορίαν τινά εις την Αρμοστείαν. Ευρίσκεται εις ρήξιν με όλους σχεδόν… Και αυτός ο ευμενέστατος προς ημάς διακείμενος Αμερικανός Χόρτον… διακηρύσσει ότι λόγω της νευρικότητός του κ. Στεργιάδου είναι αδύνατος πάσα μετ’ αυτού συνεννόησις. Εν γένει ομογενείς και ξένοι έχουν δυσμενεστάτην εντύπωσιν ήτις αντανακλά επί Ελλάδος. Τους Έλληνες υβρίζει ενώπιον και των ξένων με πρόθεσιν, θα έλεγε τις, εξευτελισμού. …Οσάκις αρχαί ιδικαί μας εν επιτελέσει έργων των εύρουν πταίοντα Τούρκον ή Ισραηλίτην, περιπίπτουν εις δυσμένειαν αρμοστού. Ηρνήθη σκαιώς να δεχθή τον ανταποκριτήν του “Matin” … Κακομεταχειρίζεται ομογενείς πληθυσμούς… Τρομοκρατεί πάντας με φανεράν απειλήν μαστιγώσεων και ραβδισμού… Εξεδίωξε λιμενάρχην διότι συνέστησεν εις κατάστημα τι τροφοδοτούν στρατόν ημών να αναρτήση ελληνικήν σημαίαν… Αρχηγός χωροφυλακής ζητεί ανάκλησιν, ουδείς δε υπάλληλος θέλει να μείνη… Συνέπεια τούτων είναι ότι Τούρκοι γίνονται αυθαδέστεροι και ημέτεροι ταπεινότεροι…. Η κατάστασις είναι κρισιμωτάτη… πρέπει να ελκύση άμεσον προσοχήν όσον υποπτεύομαι ότι ευρισκόμεθα προ παθολογικού φαινομένου…»

    Ακολουθεί επιστολή του Μητροπολίτη Χρυσόστομου προς τον Στεργιάδη, με ημερομηνία 18 Νοεμβρίου 1919:
    «Εξοχώτατε,
    Από δεκαπενθημέρου ακριβώς, έχω να ιδώ την Υμετέραν εξοχότητα. Ήλθον εξάκις κατά το διάστημα τούτο εις το μέγαρόν σας, αλλά δεν εστάθη δυνατόν να εισαχθώ παρ’ αυτή…»

    Ο Γιάννης Κορδάτος αναφέρει στην Ιστορία του:
    «Ο Στεργιάδης… από την πρώτη μέρα έδειξε πως είχε σκοπό να παίξει το ρόλο Τούρκου Πασά.»

    Σε επιστολή του προς τον νεαρό Γεώργιο Παπανδρέου ο Στεργιάδης αναφέρει κυνικά:
    « Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα.»

    Ο Μιχ. Ροδάς, που ως διευθυντής του Γραφείου Τύπου στη Σμύρνη, υπήρξε ένας από τους στενότερους συνεργάτες του, γράφει μεταξύ άλλων:
    «… Κράμα ηθικής και ανηθικότητος, μεγαλοφυίας και ανικανότητος. Ήρως αναμφισβητήτως καλών και ολεθρίων έργων. Υπεράνθρωπος και μικράνθρωπος, δούλος των παθών, των ορέξεων και των φιλοδοξιών του. Η μεγαλυτέρα του ικανότης ήτο να εξαπατά τους πάντας και να τους καταγοητεύη όταν ήτο ήρεμος… Ν’ απογυμνούται δε και ν’ αποκαλύπτεται όταν κατελαμβάνετο από μανίας. Υφίστατο ένα πραγματικόν σεληνιασμόν. Άφριζε και υπενθύμιζε την κατσίκα με το γάλα. Με μίαν κλωτσιά έχυνεν ό,τι πολύτιμον και ευεργετικόν εδημιούργει επί πολλάς ώρας και ημέρας.»

    Δριμύτερος είναι ο Αλ. Μαζαράκης Αινιάν στα Απομνημονεύματά του:
    «… Εις το πνεύμα του εκυριάρχησε μία και μόνη ιδέα. Να τρομοκρατήση άνευ ουδενός λόγου τον ελληνικόν πληθυσμόν και να περιποιηθή τον τουρκικόν. Βεβαίως έπρεπε να μη διοικήσωμεν με βιαιότητα τους Τούρκους και εν γένει τους αλλοεθνείς… Αλλά εκ παραλλήλου επεβάλλετο η ελληνική διοίκησις να αποκτήση την αγάπην και να κινήση εις το ανώτατον σημείον το εθνικόν φρόνημα των επί τόσους αιώνας δουλευόντων ελληνικών πληθυσμών και να φανή προς αυτούς αληθινά πατρική…. Ο Στεργιάδης εκίνησεν αμέσως την αντιπάθειαν του ελληνικού πληθυσμού, τον οποίον καταφανώς περιεφρόνει και κακομετεχειρίζετο… Δυστυχώς ο Στεργιάδης δεν αντικατεστάθη… και έμεινε μισούμενος από τους ατυχείς Έλληνας της Μικράς Ασίας, χωρίς να κάμη τίποτε δια να προλάβη ή έστω να μετριάση την καταστροφήν… Το δε οικτρόν είναι ότι έφυγεν από τον τόπον αυτόν, τον οποίον με τόσον αγέρωχον και περιφρονητικόν τρόπον εκυβέρνα, ως φυγάς, χωρίς καν εγκαίρως να λάβη πρόνοιαν δια την αναχώρησιν του πληθυσμού, χωρίς να ειδοποιήση τουλάχιστον εγκαίρως αυτούς δια να λάβουν ατομικώς τα μέτρα των.»

    Χαρακτηριστική και συγκινητική είναι η επιστολή του Χρυσόστομου προς το Βενιζέλο της 25ης Αυγούστου, την ίδια μέρα δηλαδή που ο Στεργιάδης εγκατέλειπε τη Σμύρνη:
    «…Ο Ελληνισμός της Μ.Ασίας, το ελληνικόν κράτος, αλλά και σύμπαν το ελληνικόν έθνος καταβαίνει εις τον Άδην… Της αφαντάστου ταύτης καταστροφής, βεβαίως αίτιοι είναι οι πολιτικοί και προσωπικοί Σας εχθροί, πλην και Υμείς φέρετε μέγιστον της ευθύνης βάρος, δια δύο πράξεις σας:
    Πρώτον, διότι αποστείλατε εις Μ. Ασίαν ως Ύπατον Αρμοστήν ένα τούτ’ αυτό παράφρονα και εγωιστήν, φλύαρον, απερροφημένον εν τω αυτοθαυμασμώ και καταφρονούντα και υβρίζοντα και δέροντα και εξορίζοντα και φυλακίζοντα όλα τα υγιά και σώφρονα στοιχεία του τόπου, διότι εν τω φρενοκομείω του βεβαίως δεν είχον τόπον…
    Δεύτερον, διότι πριν αποπερατώσητε το έργον Σας… είχατε την ατυχή και ένοχον έμπνευσιν να διατάξητε εκλογάς…”

    Από το βιβλίο του Κων/νου Πολίτη, Μικρά Ασία:
    «…Ο Στεργιάδης ήταν ένας μισέλλην, έβριζε πολύ τους μικρασιάτες και τους ονόμαζε τουρκόσπορους, κανένας δεν τον χώνευε, ούτε κι ο Στρατός. Οι αξιωματικοί δεν του έδιναν και τόσο σημασία. Με τον Φρούραρχο δεν τα πήγαιναν καθόλου καλά ούτε και με τον Μητροπολίτη Χρυσόστομο. Οι Τούρκοι του έκαναν πολλές φορές το τραπέζι. Είχε Τουρκάλες φιλενάδες ως και μια Ιταλίδα. Αυτά τα έλεγε ο κόσμος όλος… Οι Τούρκοι δεν συγχωρούσαν σε καμία περίπτωση σε Τουρκάλα να έχει σχέσεις με χριστιανό, η ποινή ήταν θάνατος, όπου να κρυβόταν θα την σκότωναν. Τις σχέσεις αυτές τις θεωρούσαν μεγάλη προσβολή στη θρησκεία τους. Πώς τώρα οι Τούρκοι επέτρεπαν στον Στεργιάδη να έχει φιλενάδες Τουρκάλες; Οι Τουρκάλες αυτές ήταν μορφωμένες και οι ίδιοι οι Τούρκοι τις εβοήθησαν να πιάσουν σχέσεις με τον Στεργιάδη για να κάνουν τη δουλειά τους, και την έκαναν. Ήταν ένας ηλίθιος γυναικάς και βλάκας. Επίσης και η Ιταλίδα φιλενάδα του έκανε κι αυτή κατασκοπεία. Όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων αυτή είχε πολλή φιλία με τον Βιτάλη, Ιταλό κατάσκοπο και τον οποίο συνέλαβε ο Υπομοίραρχος Τζέμος της αντικατασκοπείας, στο Κορδελιό, στο μπαρ Venus, που σύχναζαν πολλοί μπέηδες. Τόσο ηλίθιος ήταν λοιπόν αυτός ο άνθρωπος που δεν κατάλαβε ότι όλες αυτές που τον περιτριγύριζαν ήταν κατάσκοποι; Και γιατί δεν είχε Ελληνίδες φιλενάδες; Γιατί ήταν αποκρουστικός άνθρωπος. Και γιατί να είναι αποκρουστικός από τις Ελληνίδες και να μην είναι και από τις Τουρκάλες; Γιατί έκαναν τη δουλίτσα τους, γι αυτό. Αυτός ήταν ο Στεργιάδης, ο άνθρωπος που με την παρουσία του εμόλυνε ολόκληρη την Ιωνία μας. Ανάθεμα την ώρα που πάτησε την Σμύρνη μας, η κατάρα μας θα τον βαρύνη στους αιώνες των αιώνων…»

    Πηγές:
    «Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος» Διονυσίου Κόκκινου
    «Νεώτερη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» Γεωργίου Ρούσσου
    «Μικρασιατικός Πόλεμος» Σαράντου Καργάκου
    «Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας» Γιάννη Κορδάτου
    «Επίτομος Ιστορία της εις Μικράν Ασίαν εκστρατείας» Γ.Ε.Σ. Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού
    «Μικρά Ασία» Κων/νου Πολίτη
    «Πώς έζησα την καταστροφή της Σμύρνης» Μιχάλη Βαλβαζάνη
    «Μετά την Καταστροφή, Σμύρνη – Κατοχή» Χριστιάννας Λούπα

    Σχόλιο από Ζ | 09/09/2010

  88. Η Σμύρνη στις φλόγες

    «Εβλεπον την καταιγίδα πάντοτε απειλητικήν»

    ΦΩΤΕΙΝΗ ΤΟΜΑΗ | Κυριακή 22 Αυγούστου 2010

    ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ τη θλιβερή επέτειο 88 ετών από την καταστροφή της Σμύρνης υπενθυμίζεται ότι η τραγωδία εκείνη εις βάρος του Ελληνισμού δεν θα μπορούσε ποτέ να συμβεί ερήμην της Δύσης. Αρκούσε και μόνο η υπαναχώρηση των θέσεων Γαλλίας και Μ. Βρετανίας για να οπλίσει τα χέρια των φανατισμένων μουσουλμάνων που επί τρεις ημέρες έσφαζαν αμάχους, έκαιγαν και κατέστρεφαν ό,τι έβρισκαν μπροστά τους. Οι χριστιανοί οι οποίοι κατεσφάγησαν όμως δεν ήταν μόνο
    Ελληνες, και ας ήταν η συντριπτική πλειονότητα. Ηταν επίσης Αρμένιοι, Γάλλοι, Βρετανοί και αμερικανοί καθολικοί.Επρόκειτο καθαρά για τη σύγκρουση δύο κόσμων, δύο διαφορετικών πολιτισμών. Το ότι έκτοτε η Ελλάδα αποτέλεσε διαρκή στόχο της γείτονος, συγκρατώντας μόνη τον εξ Ανατολών κίνδυνο,κανείς Ευρωπαίος δεν μπορεί να αρνηθεί. Ειρωνεία; Σήμερα που η Τουρκία πασχίζει να γίνει δεκτή στη μεγάλη ευρωπαϊκή οικογένεια είναι οι ίδιες ακριβώς χώρες που ενώ εξυπηρέτησαν τότε τους στόχους της, αντιμάχονται με δέος την είσοδό της σε αυτήν…

    Μικρή χώρα η Ελλάδα από την ανεξαρτησία της και μετά αναζητούσε, λανθασμένα τις περισσότερες φορές, «φιλέλληνες» στο πρόσωπο ξένων ηγετών, ξεχνώντας ότι κάθε ηγέτης κοιτάζει το συμφέρον της δικής του χώρας και δεν υπολογίζει σε αισθήματα των άλλων. Ετσι ακριβώς έγινε και με την υπόθεση της Σμύρνης. Παρά τον δεσμό προσωπικής φιλίας που συνέδεε τον βρετανό πρωθυπουργό Λόυδ Τζωρτζ με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και την αρχική στάση της Μ. Βρετανίας, η μεταστροφή τής τελευταίας δεν οφείλετο σε μισελληνισμό ή φιλοτουρκισμό, αλλά στην αντίληψη ότι η αυτοκρατορία ήλεγχε τεράστιες εκτάσεις με μωαμεθανούς υπηκόους και έθετε σε κίνδυνο τα βρετανικά συμφέροντα σε όλες αυτές τις χώρες και ειδικότερα στην Ινδία. Η Ιταλία, από την άλλη, δεν έκρυψε ποτέ το ενδιαφέρον της για δική της εδραίωση στην απέναντι της Δωδεκανήσου μικρασιατική ακτή, ενώ οι Γάλλοι απλώς υπηρετούσαν τα δικά τους συμφέροντα. «Το γαλλικόν έθνος δεν θα ηνείχετο διαμάχην με τους Τούρκους διά μίαν χειρονομίαν αντιτουρκικήν ή φιλελληνικήν!» είχε πει ξεκάθαρα ο γάλλος πρωθυπουργός Αριστείδης Μπριάν στον λόρδο Κώρζον. Στην κακή πορεία των πραγμάτων είναι γεγονός πάντως πως συνετέλεσε και η παθητικότητα του αμερικανού προέδρου Ουίλσον, άκρατα φιλοβενιζελικού, πλην ονειροπόλου και ιδεαλιστή πολιτικού, που αν και τασσόμενος υπέρ των εθνοτήτων δεν επιθυμούσε τον περαιτέρω διαμελισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

    Το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου βρήκε την Ελλάδα στο πλευρό των νικητριών Δυνάμεων. Στη Συνδιάσκεψη Ειρήνης που ακολούθησε στο Παρίσι διαγράφονταν γι΄ αυτήν οι πιο ευοίωνες προοπτικές για τη διεκδίκηση των εθνικών της πόθων. Η άριστη προβολή των ελληνικών αιτημάτων, η εξαίρετη διπλωματία αλλά και η προσωπική ακτινοβολία του Ε. Βενιζέλου, που είχε καταγοητεύσει όχι μόνο τους ευρωπαίους ηγέτες της εποχής του αλλά και αυτόν τον αμερικανό πρόεδρο, επηρέασαν σημαντικά στη λήψη των συγκεκριμένων αποφάσεων. Η προσπάθεια ωστόσο του Βενιζέλου για επέκταση της Ελλάδας στη Μικρά Ασία, πλην της αναπόφευκτης τουρκικής αντίθεσης, προσέκρουσε σε σοβαρές ενδοσυμμαχικές αντιδράσεις.

    Η κατάληψη της πόλης
    [Στο λιμάνι της Σμύρνης χιλιάδες συνωστίζονται για να επιβιβασθούν σε πλοία με προορισμό την Ελλάδα ]
    Στο λιμάνι της Σμύρνης χιλιάδες συνωστίζονται για να επιβιβασθούν σε πλοία με προορισμό την Ελλάδα
    Οι διωγμοί των χριστιανικών πληθυσμών από ατάκτους εθνικιστές που προσπαθούσε να οργανώσει σε τακτικό στρατό ο στρατιωτικός επιθεωρητής του σουλτάνου στρατηγός Κεμάλ Ατατούρκ θα κάμψουν τελικά την αντίδραση των Αγγλογάλλων και ο Λόυδ Τζωρτζ θα εισηγηθεί την κατάληψη της Σμύρνης από τα ελληνικά στρατεύματα τα οποία αποβιβάζονται εκεί στις 15 Μαΐου 1919 προκειμένου να διασφαλισθεί η τάξη και η προστασία του χριστιανικού πληθυσμού. Ο ανταγωνισμός όμως των Μεγάλων Δυνάμεων στον ευαίσθητο στρατηγικό χώρο, κόμβο με τις πλουτοπαραγωγικές περιοχές της Μέσης Ανατολής, σε συνδυασμό με την εσωτερική αναστάτωση που γνώρισε η πολιτική ζωή της χώρας με την εκλογική ήττα του Βενιζέλου και την επι στροφή του Κωνσταντίνου, στάθηκαν παράγοντες ανέλπιστης ενθάρρυνσης των ανταγωνιστικών δυνάμεων της Ελλάδας. Η αποτυχία της Συνδιάσκεψης του Λονδίνου στη διάρκεια της οποίας επήλθε διάρρηξη του διασυμμαχικού μετώπου, με τους Γάλλους και τους Ιταλούς να σπεύδουν να αποκαταστήσουν τις κλονισμένες σχέσεις τους με την Αγκυρα, αλλά και των Καννών (Δεκ. 1921-Ιανουάριος 1922) και των Παρισίων (Μάρτιος 1922), θα οδηγήσει, παρά τη νικηφόρα προέλαση του στρατού της, σε διπλωματικό αδιέξοδο και την Ελλάδα απομονωμένη και χωρίς ορατή οδό διαφυγής.

    Στις 26 Αυγούστου η μεγάλη τουρκική επίθεση στο Αφιόν Καραχισάρ θα οδηγήσει εν μέσω δυσμενών συγκυριών σε διάσπαση και τελικώς κατάρρευση του μετώπου. Στις 27 Αυγούστου η πόλη και οι κάτοικοι της Σμύρνης παραδίδονται στο καταστροφικό μένος των Τούρκων. Η γνωστή έκτοτε ως Μικρασιατική Καταστροφή ήταν μία απίστευτη τραγωδία που τη συνέθεταν βαρύτατες απώλειες στο πολεμικό πεδίο, βιαιοπραγίες, λεηλασίες και σφαγές σε βάρος αμάχων, ο οριστικός ξεριζωμός εν τέλει του ελληνικού πληθυσμού από τις πανάρχαιες εστίες των προγόνων του. Αγωνιώδης διπλωματία
    Από οικείο φάκελο του έτους 1923 που περιέχει έγγραφα της κρίσιμης περιόδου 1919-1922 εντοπίζονται η δραματική αλληλογραφία Βενιζέλου – Κλεμανσώ προκειμένου να ορισθεί τελικά ο στρατηγός Μαζαράκης εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Διασυμμαχική Ανακριτική Επιτροπή, η αγωνιώδης προσπάθεια των υπηρεσιών ΥΠΕΞ να εντοπίσουν τη συγκεκριμένη αλληλογραφία που σύμφωνα με μαρτυρία του πρώην ΥΠΕΞ Γ. Μπαλτατζή βρισκόταν για κάποιο λόγο στο… αρχείο της πρεσβείας Λονδίνου, το κείμενο της ομιλίας ενώπιον της Βουλής των Κοινοτήτων του Λόυδ Τζωρτζ στις 4 Αυγούστου 1922 στην οποία παραδεχόταν ότι «…αφήσαμε τη Σμύρνη και τα πέριξ αυτής βιλαέτια στους Ελληνες όχι μόνο γιατί υπερέχουν πληθυσμιακά αλλά γιατί σε αυτούς ανήκει η βιομηχανία και η οικονομική παραγωγή της περιοχής» και, τέλος, μία πυκνογραμμένη εκ δεκατριών σελίδων έκθεση των γεγονότων της καταστροφής του Μητροπολίτη Εφέσου Χρυσόστομου μεταξύ 27 Αυγούστου και 1 Σεπτεμβρίου, όσο διήρκεσε η καταστροφή της Σμύρνης, ημέρα κατά την οποία ο ίδιος απέπλευσε μαζί με άλλους πάνω στη ναυαρχίδα του βρετανικού στόλου «Ιron Duke».

    Ιδού μερικά αποσπάσματα αυτής της έκθεσης: «… Εβλεπον, Παναγιώτατε Δέσποτα, την καταιγίδα πάντοτε απειλητικήν μηκωμένην (sic), ελάμβανον υπ΄ όψιν τον απάνθρωπον και άγριον των Τούρκων χαρακτήρα, το εκδικητικόν αυτών μένος… Υπό το κράτος τοιούτων προβλέψεων κατήλθον εκ Κορδελλιού το Σάββατον 27 του μηνός Αυγούστου εις την Μητρόπολιν Σμύρνης… ηγγέλθη προς ημάς ότι απόσπασμα τουρκικού ιππικού, παρακολουθούμενον υπό αγρίων την όψιν και τας διαθέσεις ορεσιβίων ληστών εισήλθεν εντός της πόλεως. Οι εν των αυλογύρω του ναού της Αγίας Φωτεινής διαμένοντες χιλιάδες προσφύγων κατελήφθησαν υπό τρόμον και οι θρήνοι και οι οδυρμοί των γυναικοπαίδων συνέτριβαν την καρδίαν μου… Εγένοντο σφαγαί, διαρπαγαί και ατιμώσεις μετ΄ ανηκούστου σκληρότητος… οι κατορθώσαντες να διασωθώσιν κατέφευγον ημίγυμνοι… τον αρχιμανδρίτην Βουτζά Αθανάσιον Νικολόπουλον επετάλωσαν ζώντα εις τους πόδας, εις το στήθος και κατόπιν κατεκρεούργησαν». Αφού αφηγηθεί γεγονότα φρίκης στη συνοικία Αρμενίων όπως και εις βάρος άγγλων και αμερικανών καθολικών περιγράφει πώς με τη βοήθεια αμερικανών αξιωματικών επέστρεψε στο Κορδελλιό, και συνεχίζει: «… Την επομένην, Κυριακήν, οι κώδωνες των Εκκλησιών εσίγων και αντ΄ αυτών θρήνοι και γόοι των ατυχών θυμάτων ηκούοντο… Από τη μυρμηγκιά των Τούρκων του εσωτερικού απήγοντο αι ευειδέστεροι παρθένοι, άλλαι δε ητιμάζοντο υπό τα όμματα των γονέων των. Η διαρπαγή των καταστημάτων εσυνεχίσθη, την δε νύκτα πυκνοί πυροβολισμοί και εκρήξεις χειροβομβίδων εκράτουν τους πάντας εν τρόμω».

    Συγκλονιστικές μαρτυρίες
    Με ίδια περιστατικά περιγράφει και τις ημέρες που ακολούθησαν, Τρίτη και Τετάρτη, 30 και 31 Αυγούστου. Αναφέρεται στη μέχρι θανάτου κακοποίηση του διευθυντή της Αμερικανικής Σχολής Σμύρνης Μακλάχλαν, σε νευρικούς κλονισμούς και αυτοκτονίες των διωκομένων. «Εν τω προαστίω του Βαϊρακλή δεκάδες παρθένων ερρίφθησαν ομού εις την θάλασσαν και επνίγησαν… Αλλ΄ η θεία Πρόνοια μας επεφύλασσε τραγικώτερα. Στις 31 Αυγούστου πυρκαγιά εξερράγη. Αι ελληνικαί συνοικίαι της Σμύρνης εγένοντο παρανάλωμα πυρός και τα γυναικόπαιδα έτρεχον προς την προκυμαία να διασωθώσιν. Περί την 11ην νυκτερινήν η φωτιά προσήγγισεν το κρησφύγετόν μου… Προσκρούοντες επί πτωμάτων, ηναγκασμένοι να πατώμεν επ΄ αυτών εφτάσαμεν εις την προκυμαίαν…». Η περιγραφή της διάσωσης με λέμβους που έριχναν τα εμπορικά αγγλικά πλοία είναι συγκλονιστική. Το πρωί της επομένης, 2 Σεπτεμβρίου, ενώ η αγγλική ναυαρχίδα απέπλεε, ο Χρυσόστομος επί του καταστρώματος έβλεπε «… την θάλασσαν και την προκυμαίαν έρημον και μόνον πυκνούς ομίλους γυναικοπαίδων οδηγουμένους υπό λογχοφόρων πεζών…».

    Οι τουρκικές προβοκάτσιες
    Τα ανεξάντλητα όρια της καθ΄ όλα επικίνδυνης τουρκικής προπαγάνδας αποδεικνύει ένα ντοκουμέντο της εποχής που προσκομίστηκε σε γνώση του Ε. Βενιζέλου (φωτογραφία) ενώ βρισκόταν στη Λωζάννη. Ελεγε: «Την παρελθούσαν Τρίτην 10.000 στρατιώται Τούρκοι φέροντες Ελληνικάς στολάς με πηλίκια της Αμύνης με ημισέληνον, εξάρτυσιν και οπλισμόν Ελληνικόν παρήλασαν από της προκυμαίας της Σμύρνης και ερωτηθέντες οι αξιωματικοί πού πηγαίνουν, απήντησαν εις το μέτωπον Μοσσούλης ίνα κτυπήσωμεν τους Αγγλους. Αλλο σώμα τουρκικού στρατού έχον εμπρός Ελληνας αξιωματικούς και στρατιώτας εφωτογραφήθη και εκινηματογραφήθη ίνα αποσταλή εις Ευρώπην και Αμερικήν με καταλλήλους επεξηγήσεις ότι δήθεν είναι η υπό των Τούρκων κατάληψις της Σμύρνης κατ΄ Αύγουστον 1922. Πλην,το πλαστόν του πράγματος φαίνεται εκ πρώτης όψεως διότι λείπουν από την προκυμαίαν οι Χριστιανικοί πληθυσμοί» (Εμπιστευτικόν Δελτίον Πληροφοριών, ΑΠ 717, 19 Ιανουαρίου 1923, Πολίτης).

    Η κυρία Φωτεινή Τομαή είναι ιστορικός, Πρεσβευτής Σύμβουλος Α’ στο υπουργείο Εξωτερικών.

    http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=2&artId=349743&dt=22/08/2010#ixzz0zm3U6mx0

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 17/09/2010

  89. […] εξαίρετη ανάρτηση του “Πόντου και Αριστερά” “Σφαγή της Σμύρνης: ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ!”, στις πέντε αναρτήσεις-εκπομπές του Hackaday (πρώτη, […]

    Πίνγκμπακ από Πατρίδα Ιωνία, ποτέ δε σε ξεχνούμε « Έστε Άξιοι | 17/09/2010

  90. ΗΜΕΡΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΗΣ Μ.ΑΣΙΑΣ

    Η καταγραφή μιας μεγάλης Γενοκτονίας στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων, βρίσκει την έκφρασή της με την επίσημη ανακήρυξη της 14ης Σεπτεμβρίου -ημέρα που η Σμύρνη πυρπολήθηκε από τα κεμαλικά στρατεύματα- ως Ημέρας εθνικής Μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το Τουρκικό κράτος. Η ανακήρυξη της μαρτυρικής επετείου, ως ελάχιστη αναγνώριση των θυμάτων της τραγωδίας, έγινε με την σχετική γνώμη της Ομοσπονδίας Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδος (ΟΠΣΕ), όπως μνημονεύεται και στο Π.Δ. 304/2001.

    Αυτό το αίτημα αποτελούσε ένα μνημόνιο της τραγικής συλλογικής μνήμης των Μικρασιατών και της ευθύνης, που κληρονομήσαμε εμείς οι νεότεροι, να υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα του «να επιτρέπεται να υπάρχει ο ελληνισμός με αξιοπρέπεια». Μόνον διπλωματική ετοιμολογία ή πολιτική σκοπιμότητα, παρά de facto ετυμολογία, μπορεί να ενέχουν οι απλουστευτικοί ισχυρισμοί του τύπου ότι, δήθεν, η Μικρασιατική Καταστροφή ήταν το αποτέλεσμα ενός πολέμου τον οποίο «η Ελλάς ήρξατο», εισβάλλοντας στη Μικρά Ασία τον Μάιο του 1919, και το μοιραίο αποτέλεσμα της ήττας μετά από μια πολεμική αναμέτρηση, όπου ήταν αναπόφευκτο να συμβούν εκατέρωθεν παραβιάσεις και αγριότητες εις βάρος αμάχων πληθυσμών. Η θέση αυτή αγνοεί ότι το σχέδιο εξόντωσης των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής προηγείται της ελληνικής απόβασης κατά τουλάχιστον πέντε χρόνια. Η θέση αυτή παραβλέπει ότι οι διωγμοί, οι μαζικές εκτοπίσεις και οι σφαγές είχαν αρχίσει τουλάχιστον από το 1914 και ότι μέχρι το 1919 είχαν αφανιστεί εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες. Προκαλεί αληθινά τρόμο ο απροσδιόριστος πληθυσμός, ο ελληνικός και ο χριστιανικός, που αγνοείται ! Ακόμη και το θέμα που ανέκυψε τα τελευταία χρόνια με τα ασφαλιστήρια συμβόλαια των αμερικανικών εταιριών, φέρνει συνεχώς στο φως νέα ονόματα αγνοουμένων. Ταυτότητες ανθρώπων των οποίων κανείς συγγενείς δεν διασώθηκε, ώστε να καταγγείλει την εξαφάνισή τους, και για τους οποίους κανείς, μέχρι τα τελευταία χρόνια, δεν τόλμησε να αναζητήσει την τύχη τους. Ο Φάκελος παραμένει ανοικτός και το Ερώτημα που απασχολεί είναι το «Πόσες ψυχές; Πόσοι Έλληνες εξολοθρεύθηκαν ;».

    Ας επιχειρήσουμε μια σύντομη καταμέτρηση και στη συνέχεια μια αναφορά σε σχετικά ντοκουμέντα. Με την τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής του 1922, ξεριζώθηκαν σχεδόν δύο εκατομμύρια Έλληνες από τα χώματα της Ιωνίας και της Μικράς Ασίας. Άγνωστος παραμένει όμως ο συνολικός αριθμός των χριστιανικών πληθυσμών που εξολοθρεύθηκαν με διάφορες μεθοδολογίες την περίοδο 1914–1923. Οι διάφορες μαρτυρίες βεβαιώνουν συνοπτικά ότι 450.000 Έλληνες είχαν εκτοπισθεί και είχαν πεθάνει, ότι 150.000 είχαν εγγραφεί μέσα στα Τάγματα των Εργατών και είχαν πεθάνει, ότι 250.000 είχαν φύγει από τη Μ. Ασία και τη Θράκη προς την Ελλάδα και ότι 350.000 εκτοπίσθηκαν μετά τους βαλκανικούς πολέμους και πριν το μεγάλο πόλεμο. Υπάρχουν επίσης μαρτυρίες για τα στίγματα της μεγάλης αυτής Γενοκτονίας που συστηματικά και μεθοδευμένα ξεκίνησε ακόμη και πριν το 1914. Σε καμία περίπτωση δεν εξισώνονται τα «εγκλήματα» του ελληνικού στρατού με την προσχεδιασμένη και μεθοδική εξολόθρευση 700.000–1.000.000 ανθρώπων από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς.

    Αυτή η ιστορική αλήθεια για τις «πράξεις γενοκτονιών» που διαπράχθηκαν από τακτικά και άτακτα Τουρκικά στρατεύματα όλων των καθεστώτων, τεκμηριώνεται από αντικειμενικούς παρατηρητές. Από τα επώνυμα κείμενα του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία Henry Morgenthau, μέχρι τον άγνωστο ιάπωνα πλοίαρχο που πέταξε το πολύτιμο φορτίο του για να επιβιβάσει πρόσφυγες σώζοντας με τον τρόπο αυτό χιλιάδες Έλληνες. Στα βιβλία αυτά, αναφέρονται συγκαιρινά εγκλήματα αλλά και γενοκτονικά συμβάντα που έλαβαν χώρα πριν το 1914. Όλες οι μαρτυρίες αποτελούν αδιαμφισβήτητα ντοκουμέντα που καταδεικνύουν το μαζικό έγκλημα της Γενοκτονίας. Συγκεκριμένα, στο βιβλίο «Η μάστιγα της Ασίας» («The blight of Asia», εκδόσεις Bobbs-Merrill Company, Indianapolis, 1926), ο Αμερικανός πρόξενος των ΗΠΑ στη Σμύρνη, George Horton, γράφει μεταξύ άλλων ότι η εξόντωση των Χριστιανών της Τουρκίας ήταν μια οργανωμένη σφαγή, η οποία έγινε σε μεγάλη κλίμακα και διαπράχθηκε πολύ πριν από την αποβίβαση Ελληνικών στρατευμάτων στη Σμύρνη. Επιχειρήθηκε από την εποχή του Αβδούλ Χαμίτ, του «σφαγέα», και επαναλήφθηκε καλύτερα οργανωμένη από τους Ταλάατ και Εμβέρ, τους στρατηγούς του «Συντάγματος του 1908» των Νεότουρκων. Ο ίδιος, για την φρικτή εξόντωση των χριστιανικών πληθυσμών, αναφέρει ότι συνεχίστηκε και ολοκληρώθηκε από τον ίδιο τον Μουσταφά Κεμάλ. Πρόκειται για την τουρκική αλυτρωτική Ιδέα της Εθνοκάθαρσης. Ο Horton, επίσης, εξιστορώντας τα γεγονότα των τελευταίων ημερών, την ενοχή ορισμένων Μεγάλων Δυνάμεων, και την πραγματική ιστορία της πυρπόλησης της Σμύρνης, αναφέρεται χαρακτηριστικά και σε «ηρωικές» μορφές όπως του επισκόπου Σμύρνης Χρυσοστόμου, για τον οποίο αναφέρει ότι πέθανε σαν μάρτυρας και αξίζει να του απονεμηθούν ύψιστες τιμές από την Ελληνική Εκκλησία και την Ελληνική Κυβέρνηση.

    Σημαντικά ντοκουμέντα επίσης παρατίθενται και από την Καθηγήτρια Marjorie Housepian Dobkin στο βιβλίο «Σμύρνη 1922: Η καταστροφή μιας πόλης» («SMYRNA 1922: The Destruction of a City», εκδόσεις Νewmark Press, NY USA, 1998), καθώς και από τον Edward Hale Bierstadt στο βιβλίο «Η Μεγάλη Προδοσία» («The Great Betrayal», εκδόσεις Λιβάνη, 1997). Ο Γάλλος δημοσιογράφος και ιστορικός Rene Ρuaux, απεσταλμένος στη Σμύρνη της εφημερίδας «Le Τemps», στο βιβλίο του «Ο θάνατος της Σμύρνης» επιρρίπτει ευθύνη για το μαρτύριο του Χρυσόστομου στην τουρκική στρατιωτική και πολιτική ηγεσία. Γράφει για τον εξευτελιστικό και απάνθρωπο τρόπο που ο στρατηγός Νουρεντίν πασάς παρέδωσε τον Χρυσόστομο στον μανιασμένο μουσουλμανικό όχλο και ότι οι εκτελέσεις αυτές ήταν προαποφασισμένες. Να σημειωθεί ότι τον ίδιο τραγικό θάνατο με αυτόν του Χρυσοστόμου Επισκόπου Σμύρνης (μιας από τις επτά Εκκλησίες της Αποκαλύψεως) υπέστησαν και οι «συν αυτώ Ιεράρχαι», τους οποίους η Εκκλησία της Ελλάδος αγιοποίησε και τιμά κάθε Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Πρόκειται για τους : Γρηγόριο Κυδωνίων, Αμβρόσιο Μοσχονησίων, Προκόπιο Ικονίου, Ευθύμιο Ζήλων και μαζί το πλήθος κληρικών και λαϊκών, που σφαγιάσθηκαν κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Αν και τους προσφέρθηκαν πολλές ευκαιρίες να εγκαταλείψουν το ποίμνιο, αυτοί προτίμησαν να μείνουν και να συμμεριστούν την τύχη του.

    Η τότε Κοινωνία των Εθνών, επίσης, αναγνώρισε τα εγκλήματα που έγιναν από τα Τουρκικά στρατεύματα του καθεστώτος της Άγκυρας κατά του άμαχου πληθυσμού. Υπάρχουν όμως και ανέκδοτες συγκλονιστικές μαρτυρίες από πρόσφυγες πρώτης γενιάς, που αναφέρονται στα κέντρα (λ.χ. χριστιανικοί ναοί) που μετατράπηκαν σε Σταθμούς συγκέντρωσης των εκτοπισμένων, στα χρόνια που προηγήθηκαν της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Οι άνθρωποι έζησαν οι ίδιοι ή παρακολούθησαν από τα χωριά τους τις μεγάλες πορείες του εξαναγκαστικού Εκτοπισμού Ελλήνων και Αρμενίων. Τότε που ο τουρκικός στρατός έσυρε βίαια αιχμαλώτους μέσα από τα μικρασιατικά χωριά με κατεύθυνση προς τα βάθη της Ανατολίας – όπου και τελικά τους θανάτωνε μαζικά. Τέτοιες θλιβερές συνθήκες τρόμου επικρατούσαν για πολλά χρόνια. Συγκλονιστικές μαρτυρίες διασώθηκαν στα Κέντρα Μελετών, το Ιστορικό Αρχείο του Προσφυγικού Ελληνισμού, τα δημοσιογραφικά δελτία, τα γραπτά κείμενα των Φιλελλήνων που έζησαν στη Μικρά Ασία αλλά και σε νεότερες μελέτες όπως αυτές της Διεθνούς Ένωσης Ακαδημαϊκών για τη Μελέτη των Γενοκτονιών(IAGS). Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η εξιστόρηση των γεγονότων από τον Τούρκο καθηγητή Βilge Umar που στηρίζεται σε μαρτυρίες ανθρώπων, οι οποίοι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στις δολοφονίες της εποχής του πολέμου. Tο 1918 o πρέσβης Morgenthau, ζήταγε από τον Ερυθρό Σταυρό την τιμωρία της Τουρκίας για όσα εγκλήματα είχε κάνει και κατήγγειλε : την ακραία τρομοκρατία, τον σκληρό βασανισμό, την οδήγηση των γυναικών στα χαρέμια, τον εξαναγκασμό των αθώων κοριτσιών για συμμετοχή τους σε όργια, την πώληση πολλών από αυτές για ογδόντα σεντς την καθεμία, τη δολοφονία εκατοντάδων χιλιάδων, την εκτόπιση και λιμοκτονία στην έρημο άλλων εκατοντάδων χιλιάδων, την καταστροφή εκατοντάδων χωριών και πόλεων, την σκόπιμη εφαρμογή στο ακέραιο του διαβολικού σχεδίου αφανισμού των Αρμενίων, Ελλήνων και Ασσυρίων Χριστιανών της Τουρκίας… Η διαμαρτυρία κατέληγε στο επίμονο ερώτημα : «Όλο αυτό θα πάει ατιμώρητο;». Μπορεί να μην έλαβε απάντηση από τον Ερυθρό Σταυρό, ωστόσο, τέτοιες καταγγελίες θα πρέπει απαραιτήτως να καταγραφούν από τους νεότερους ιστορικούς και τους ιστοριοδίφες.

    Πολύπτυχες τραγικές μαρτυρίες άφησε κι ο γνωστός Αϊβαλιώτης Έλληνας λογοτέχνης και ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης, ο οποίος έζησε τη λαίλαπα της Μικρασιατικής Καταστροφής και σύρθηκε αιχμάλωτος στα εργατικά Τάγματα. Εκεί, τον Μάιο του 1923 (εννέα μήνες περίπου από την καταστροφή της Σμύρνης), είδε πλήθος οστών των φονευθέντων κατά την καταστροφή της Σμύρνης. Στο βιβλίο «Νούμερο 31328» (Κεφάλαιο ΙΗ’) ο Ηλίας Βενέζης γράφει ότι είδε, ως αυτόπτης μάρτυρας, 40.000 οστά θυμάτων λίγο έξω από την Μαγνησία της Ιωνίας. Τότε, λόγω της επίσκεψης του εκπροσώπου της Κοινωνίας των Εθνών Ντελλάρα, χρησιμοποιήθηκαν εξήντα Έλληνες αιχμάλωτοι για να απομακρύνουν τα οστά ώστε αυτός όταν διερχόταν με τρένο να μη δει το θέαμα του αποτελέσματος της γενοκτονίας. Στο δε βιβλίο «Μικρασία Χαίρε» ο Βενέζης γράφει για τον Σμύρνης Χρυσόστομο ότι : «Η δράση του στον καιρό του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, τον καιρό των διωγμών των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, και τη διετία 1920-22 , τον ανέδειξε πρώτο στόχο. Αυτός ήταν ο ηγέτης, ο εθνάρχης, η ψυχή της Ελληνικής Μικρασίας».

    Εν κατακλείδι, υπάρχει ένα βαθύ χρονικό που μεθοδευμένα οδήγησε στον οριστικό ξεριζωμό του ελληνισμού από τις Μικρασιατικές Πατρίδες και ταυτόχρονα κατόρθωσε την οριστική οντολογική εξόντωσή του. Η Γενοκτονία των Ελλήνων στη Μικρά Ασία ήταν αποτέλεσμα οργανωμένης πολιτικής των Τουρκικών καθεστώτων μεταξύ του 1894 και 1955. Συνίστατο από συστηματικές σφαγές, βασανιστήρια, εκτοπισμούς, Τάγματα Εργασίας και εθνικές «εκκαθαρίσεις» εκατομμυρίων Ελλήνων από τη γη τους στην Μικρά Ασία, την Κωνσταντινούπολη και την Ανατολική Θράκη.

    Για εμάς τους Έλληνες και όλους τους «Γιουνάν» όμως, αυτή η γη των αλησμόνητων Πατρίδων είναι τα ματωμένα χώματα μιας μακραίωνης ιστορίας που για τρεις χιλιάδες χρόνια είναι γραμμένη με ανεξίτηλα ελληνικά γράμματα στα μνημεία και στις αμέτρητες κατακόμβες. Εκεί όπου διαφυλάχθηκε η καθημερινή ζωή και μαζί το αθάνατο δημιουργικό πνεύμα του πολιτισμού μας.

    Μαρία Παπαδοπούλου

    Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και

    Πρόεδρος της Εφορίας Κεντρικής Ελλάδος,

    της ΟΠΣΕ

    Σχόλιο από Χερ | 23/09/2010

  91. Ογδόντα οκτώ χρόνια από την καταστροφή της Σμύρνης, και η μνήμη του τραγικού αυτού γεγονότος δεν λέει να σβήσει. Όχι μόνο για όσους βίωσαν αυτή την τραγωδία, και τους απογόνους τους, ή την ελληνική βιβλιογραφική παραγωγή, αλλά και την διεθνή, κυρίως αγγλοσαξονική, που συνεχίζει να ερευνά και να φωτίζει πτυχές της. Αποδεικνύοντας, όπως έγραφε διεισδυτικά ο Γιάννης Κορδάτος ότι: «Η Μικρασιατική καταστροφή αναποδογύρισε τις εθνικοοικονομικές συνθήκες που εδώ και δύο αιώνες επικρατούσαν στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου και τη Μαύρη Θάλασσα».

    «Ένα από τα δυνατότερα αισθήματα που πήρα μαζί μου από τη Σμύρνη ήταν το αίσθημα της ντροπής γιατί ανήκα στο ανθρώπινο γένος»

    Τζόρτζ Χόρτον, αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη

    Εθνικοοικονομικές και πολιτιστικές συνθήκες, που δεν αφορούν προφανώς μοναχά τον νεοελληνικό κοινωνικό σχηματισμό αλλά το σύνολο των λαών που κατοικούσαν, δρούσαν, εμπορεύονταν σ’ αυτή την περιοχή.

    Το γεγονός γίνεται εντονότερο όταν αναφερόμαστε στην πολυπολιτισμική πόλη της Σμύρνης, όπου, εκτός από την κυρίαρχη και έντονη ελληνική παρουσία (εκατόν εξήντα χιλιάδες στις τριακόσιες εξήντα πέντε του συνολικού πληθυσμού), και προφανώς την τουρκική (ογδόντα χιλιάδες), υπήρχε μεγάλη αρμενική, εβραϊκή, φραγγολεβαντίνικη κοινότητα, καθώς και αμερικανική, αγγλική, γαλλική και ιταλική παρουσία. Ας σημειώσουμε, παραδειγματικά, ότι εκδίδονταν καθημερινά έντεκα ελληνικές, επτά τουρκικές, επτά αρμενικές, τέσσερις γαλλικές και πέντε εβραϊκές εφημερίδες, για να μην αναφέρουμε όσες εισάγονταν σχεδόν από κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, ενώ στο λιμάνι της είχαν την έδρα τους τριάντα τρεις ατμοπλοϊκές εταιρίες.
    ———————————————

    Η οικονομία της Σμύρνης και ο πόλεμος

    ΤΗΣ ΖΙΖΗΣ ΣΑΛΙΜΠΑ*

    Τρεις μήνες μετά την αποβίβαση των ελληνικών δυνάμεων στη Σμύρνη, τον Αύγουστο του 1919, η Διοίκηση της Εθνικής Τράπεζας στέλνει εκεί τον γενικό επιθεωρητή Αλέξανδρο Κορυζή, με αποστολή να ερευνήσει τις υφιστάμενες οικονομικές συνθήκες και να προετοιμάσει την ίδρυση Υποκαταστήματος της Εθνικής Τράπεζας στη Σμύρνη. Η στιγμή για την ανάδειξη νέων πρωταγωνιστών στην οικονομική δραστηριότητα της περιοχής διαφαίνεται ιδανική, αφού η ισορροπία των δυνάμεων στον πολιτικό χάρτη είχε ανατραπεί με τον πόλεμο. Πρόκειται για μια περιοχή που το καθεστώς των διομολογήσεων βρισκόταν σε άνθηση. Ξένες επιχειρήσεις, βιομηχανίες, ασφαλιστικά και τραπεζικά ιδρύματα δραστηριοποιούνται σ’ ένα περιβάλλον εξαιρετικά ευνοϊκό ως προς το κόστος λειτουργίας τους.

    Το ελληνικό κράτος ασκεί εθνική πολιτική, ενώ η Εθνική Τράπεζα ως αρωγός του, μετά την ίδρυση του Υποκαταστήματος στις 8 Ιανουαρίου 1920, αναλαμβάνει πλέον τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην εξάπλωση των ελληνικών οικονομικών συμφερόντων στην περιοχή της Σμύρνης και στην εξυπηρέτηση των οικονομικών αναγκών της Στρατιάς της Μικράς Ασίας.

    Ο Αλέξανδρος Κορυζής, επιφορτισμένος και με τα καθήκοντα του Οικονομικού Συμβούλου της Ύπατης Αρμοστείας, μαζί με τρεις επιθεωρητές της Εθνικής Τράπεζας απαρτίζουν το τμήμα οικονομικών μελετών της Αρμοστείας και αναλαμβάνουν, λόγω παντελούς έλλειψης στατιστικών στοιχείων, να ερευνήσουν την αγορά της Σμύρνης, με στόχο τη σύνταξη μελέτης για την οικονομία της και ειδικότερα για τους κλάδους της γεωργίας, της καπνοπαραγωγής, της βιομηχανίας και των ξένων εταιρειών που λειτουργούν στην περιοχή. Η μελέτη, μαζί με το τεκμηριωτικό υλικό που τη συνοδεύει, η οποία ολοκληρώθηκε σε χρόνο ρεκόρ, μόλις 4 μηνών, φυλάσσεται σήμερα στο Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας και είναι αποκαλυπτική.

    Η ανίχνευση της οικονομίας της Σμύρνης, μιας πόλης που αποτέλεσε για αιώνες ένα διεθνές οικονομικό κέντρο, τη στιγμή ακριβώς που τερματίζεται μια μακρά ιστορική περίοδος στην Ανατολική Μεσόγειο, με την επικράτηση του τουρκικού κράτους υπό την ηγεσία του Κεμάλ Ατατούρκ, επιτρέπει να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς που πρέπει να τεθούν σε κίνηση έτσι ώστε από την οικονομία του πολέμου και του αποκλεισμού να περάσει η περιοχή της Σμύρνης στην οικονομική ανασυγκρότηση. Το κατεχόμενο υπό του ελληνικού στρατού τμήμα της Μικράς Ασίας τον Οκτώβριο του 1919 είχε έκταση 18.745 χλμ και 1.125.000 κατοίκους.

    Η οικονομική ανάπτυξη, που ξεκίνησε το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα με την κατασκευή των σιδηροδρομικών γραμμών Σμύρνης-Αϊδινίου και Σμύρνης-Κασαμπά, που χρησίμευαν κυρίως για τη μεταφορά αγροτικών και βιομηχανικών προϊόντων, από και προς την ενδοχώρα και το λιμάνι της Σμύρνης, επιβραδύνθηκε με την είσοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον πόλεμο το 1914 και ανακόπηκε εντελώς με τον αποκλεισμό του λιμανιού από τον βρετανικό συμμαχικό στόλο το 1915. Λίγο αργότερα διακόπηκε για στρατιωτικούς λόγους και η μεταφορά προϊόντων με τον σιδηρόδρομο μέσω Κωνσταντινούπολης.

    Από τον πόλεμο το εξαγωγικό εμπόριο οδηγήθηκε σε κατάσταση πλήρους στασιμότητας. Η περιοχή ήταν φημισμένη για τα εκλεκτής ποιότητας αγροτικά προϊόντα. Τα καπνά και τα σουσάμια εξάγονταν κυρίως στη Γερμανία, το βαμβάκι στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, το όπιο (αφιόνι) από το οποίο έβγαινε η μορφίνη εξαγόταν στη Γερμανία, το ελαιόλαδο, που χρησιμοποιείτο και ως πρώτη ύλη στη σαπωνοποιία, σε όλη την Ευρώπη και στις χώρες της Αμερικής, το κριθάρι, που αποτελούσε την πρώτη ύλη για την κατασκευή της μπύρας, εξαγόταν στην Αγγλία, το Βέλγιο, την Ολλανδία και τη Γερμανία, η γλυκόριζα στην Αμερική και την Αγγλία, τα δέρματα στην Κεντρική Ευρώπη.

    Μια εταιρία κολοσσός εκείνης της εποχής, που κατείχε το παγκόσμιο μονοπώλιο στον τομέα της ταπητουργίας, η «Oriental Carpet manufactures Ltd», που είχε ως έδρα της τη Σμύρνη, διέκοψε τη λειτουργία της. Επρόκειτο για επιχείρηση βρετανικών συμφερόντων, που προερχόταν από συγχωνεύσεις μικρών βιοτεχνικών επιχειρήσεων και εργαστηρίων και είχε Έλληνες εργάτες και διοικητικό στελεχιακό δυναμικό. Η εταιρεία αυτή είχε μονάδες και γραφεία αντιπροσωπείας στις σημαντικότερες πόλεις της Ινδίας και της Περσίας, στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας, την Αργεντινή, τον Καναδά και την Αγγλία. Εννέα μεγάλες επιχειρήσεις ξένων συμφερόντων κυριαρχούσαν στους νευραλγικούς τομείς της βιομηχανίας της περιοχής, δηλαδή στην παραγωγή ενέργειας, την κλωστοϋφαντουργία και τα τρόφιμα. Ταυτοχρόνως, λειτουργούσαν 5.300 περίπου βιοτεχνικά εργαστήρια, τα οποία στην πλειοψηφία τους, κατά ποσοστό 75,5%, είχαν Έλληνες ιδιοκτήτες και εργαζόμενους. Η μεγάλη αύξηση κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στις τιμές των πρώτων υλών και της καύσιμης ύλης κατέστησε εξαιρετικά δύσκολη τη λειτουργία των εργοστασίων, ακόμα και μετά την ανακωχή. Η μείωση των εμπορικών και βιομηχανικών δραστηριοτήτων συμπαρέσυρε και τις ασφαλιστικές εταιρείες. Από τις 40 ξένες ασφαλιστικές εταιρείες μόνο 18 κατάφεραν να επιζήσουν στο τέλος του πολέμου.

    Τα λαϊκά στρώματα υπέφεραν εξαιτίας της ανεργίας που είχε ανέβει κατακόρυφα, με τις επιτάξεις που έκαναν οι τουρκικές αρχές στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις, στις αποθήκες και στα προϊόντα που φυλάσσονταν, στα ζώα και σε κάθε μεταφορικό είδος. Είχαν βάλει λουκέτο τα εμπορικά καταστήματα, ενώ οι αγρότες είχαν αναγκαστεί να παραδώσουν τα ζώα, τις άμαξες και τα αναγκαία μέσα για την καλλιέργεια των αγρών τους. Τα Μικρασιατικά παράλια, που ήταν κέντρα καπνοφυτείας και σταφιδοπαραγωγής, είχαν εγκαταλειφθεί από τους κατοίκους, επειδή ήταν εκτεθειμένα στις εχθρικές επιθέσεις. Κατά τη διάρκεια των ετών 1914-1915, περίπου 168.850 Έλληνες εκδιώχθηκαν.

    Η στρατολογία πολλών ηλικιών των ανδρών κατά τη διάρκεια του πολέμου έγινε αισθητή λόγω της απότομης αύξησης των ημερομισθίων, τόσο στον βιομηχανικό όσο και στον γεωργικό τομέα. Οι εναπομείναντες δεν επαρκούσαν και επιπλέον στερούνταν των ειδικών γνώσεων που απαιτούσαν οι γεωργικές εργασίες. Η σοδειά που δεν είχε επιταχθεί σάπιζε στους αγρούς. Σύννεφα από ακρίδες κατά τους θερινός μήνες, από το 1915 και για δύο χρόνια, έπεφταν στα σπαρτά και τα αποδεκάτιζαν. Οι καλλιεργούμενες εκτάσεις, που πριν από τον πόλεμο ήταν 1.500.000 στρέμματα, μειώθηκαν σε 800.000 κατά τη διάρκεια του πολέμου.

    Στην αγορά σημειώθηκε έλλειψη καταναλωτικών αγαθών, κυρίως σε τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης, όπως ενδύματα, ρούχα, χαρτί, φάρμακα, κυρίως λόγω της αυξημένης ζήτησης για την κάλυψη των αναγκών του στρατού και της επίταξης των σιδηροδρόμων. Η μαύρη αγορά στην πόλη της Σμύρνης έλαβε τεράστιες διαστάσεις. Οι χρυσές λίρες, που αφθονούσαν άλλοτε στην περιοχή, τα ασημένια, ακόμα και τα νικέλινα νομίσματα, αποθησαυρίζονταν. Η υποτίμηση της τουρκικής λίρας έναντι της αγγλικής ήταν ραγδαία και η κερδοσκοπία του συναλλάγματος είχε αναχθεί σε μία από τις προσφιλέστερες δραστηριότητες. Είναι προφανές ότι κάποιοι βρέθηκαν με πολλά χρήματα στο τέλος του πολέμου: τοκογλύφοι και έμποροι που εφοδίαζαν το στρατό ή επιδίδονταν στο εσωτερικό εμπόριο, μεταπράτες. Η νέα αστική τάξη Τούρκων, φιλικά προσκείμενη στο νεοτουρκικό καθεστώς είχε δημιουργηθεί.

    Στον τραπεζικό τομέα, κατά την 8 Ιανουαρίου 1920, που ιδρύεται το Υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας σημειώνεται μεγάλη κινητικότητα. Λειτουργούν ήδη υποκατάστημα της ιταλικής τράπεζας Banca di Roma, της γαλλικής Crédit Foncier d’ Algérie et de Tunisie, θυγατρική της Crédit Foncier de France, της Banque de Salonique, γαλλικών συμφερόντων, ενώ μελετάται η ίδρυση Υποκαταστήματος της αγγλικής τράπεζας Banque Nationale de Turquie και της Ιονικής Τράπεζας.

    Η Εθνική Τράπεζα, με την ίδρυση του Υποκαταστήματος στη Σμύρνη, είχε ως πρωταρχικό μέλημα να εξαλείψει το νομισματικό χάος από την κερδοσκοπία του συναλλάγματος και να αποτρέψει την υποτίμηση της δραχμής. Ένα από τα πλέον ακανθώδη ζητήματα της Συνθήκης των Σεβρών για την ελληνική πολιτεία ήταν ότι προέβλεπε ως επίσημο νόμισμα την τουρκική λίρα. Επίσης, το Υποκατάστημα εκτελούσε εμπορικές εργασίες, εξαγωγές-εισαγωγές, συγκέντρωνε τις καταθέσεις των Ελλήνων και ικανοποιούσε τις τεράστιες επισιτιστικές και ταμειακές ανάγκες του ελληνικού στρατού.

    Τον Σεπτέμβριο του 1922, η ελληνική παρουσία στη Σμύρνη έσβησε βίαια από τις φλόγες της φωτιάς που απλώθηκαν σε ολόκληρη την πόλη. Όσοι από τους Έλληνες γλίτωσαν την τουρκική οργή πήραν το δρόμο της προσφυγιάς. Στη νέα πατρίδα τους, την Ελλάδα, προσέφεραν ένα μεγάλο οικονομικό κεφάλαιο: την τεχνογνωσία τους στον τομέα της γεωργίας, κυρίως στην καλλιέργεια και την επεξεργασία των καπνών, και στην υφαντουργία. Ένας νέος κλάδος της ελληνικής βιομηχανίας, η ταπητουργία, που στηρίζεται στην επιδεξιότητα των γυναικείων προσφυγικών χεριών, γεννήθηκε στις παρυφές των ελληνικών μεγαλουπόλεων. Η Σμύρνη, πόλη της οθωμανικής αυτοκρατορίας, επικαλύφθηκε από την Izmir του σύγχρονου τουρκικού κράτους.

    *Η Ζιζή Σαλίμπα είναι ιστορικός – οικονομολόγος

    http://stasivyronainterest.blogspot.com/2010/09/blog-post_26.html

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 01/10/2010

  92. Για την Καταστροφή της Σμύρνης:

    http://www.yousouroum.gr/forum/showthread.php?t=3685

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 03/11/2010

  93. Έρνεστ Χέμινγουει: “Στην προκυμαία της Σμύρνης” –

    Η Μικρασιατική Καταστροφή όπως την έζησε και την κατέγραψε ο μεγάλος Νομπελίστας

    Γεννήθηκε στις ΗΠΑ το 1899. Μόλις 20 χρονών διετέλεσε πολεμικός ανταποκριτής της «Τορόντο Σταρ» στην Ευρώπη και περιέγραψε τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το 1925 εκδίδει το πρώτο λογοτεχνικό βιβλίο του «Στην εποχή μας» με πρώτο διήγημα το διήγημα «Στην προκυμαία της Σμύρνης».

    Χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τις πύρινες ανταποκρίσεις και λογοτεχνικά κείμενα του νομπελίστα συγγραφέα Έρνεστ Χεμινγουέι, που σχετίζονται με τη Μικρασιατική καταστροφή, παρουσιάζονται στο τελευταία τεύχος του περιοδικού «Ελληνική Διασπορά» του ΑΠΕ-ΜΠΕ.

    «Το χειρότερο, είπε, ήταν οι γυναίκες με τα νεκρά παιδιά. Δε μπορούσαμε να τις πείσουμε να μας δώσουν τα πεθαμένα παιδιά τους. Είχαν τα παιδιά τους, νεκρά ακόμα και έξι μέρες, αλλά δεν τα εγκατέλειπαν. Δε μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα. Τελικά έπρεπε να τους τα πάρουμε με τη βία.»

    (Από τη συλλογή διηγημάτων του με το γενικό τίτλο «Στην προκυμαία της Σμύρνης»).

    Με παραπάνω λόγια κάποιος ήρωας του Χεμινγουέι, που υποτίθεται ότι ήταν αξιωματούχος πολεμικού πλοίου των ΗΠΑ αγκυροβολημένου στη Σμύρνη, περιγράφει τη μεγάλη καταστροφή. Το απόσπασμα είναι από το πρώτο λογοτεχνικό κείμενο που εξέδωσε ο αμερικανός συγγραφέας το 1925, μόλις 26 χρονών τότε, και με το οποίο άρχισε να αποκτά παγκόσμια φήμη. Πρόκειται για τη συλλογή διηγημάτων του «Στην εποχή μας» (In Our Times), όπου το πρώτο του διήγημα, ουσιαστικά ο πρόλογος του βιβλίου, έχει τον τίτλο «Στην προκυμαία της Σμύρνης».

    Όσο κι αν μιλάμε για διήγημα, ο συγγραφέας δεν γράφει από απλή φαντασία. Μόλις πριν τρία χρόνια ως ανταποκριτής της καναδικής εφημερίδας “Toronto Star” ο Χεμινγουέι είχε βρεθεί ο ίδιος στον τόπο της καταστροφής και την είχε περιγράψει σε μια σειρά άρθρων του, που εκδόθηκαν το 1985 σε βιβλίο με τον τίτλο: «Dateline: Toronto”.

    Ως ανταποκριτής αυτής της εφημερίδας είχε ταξιδέψει από το Παρίσι στην Κωνσταντινούπολη και σε άλλα μέρη της Τουρκίας στέλνοντας κατά την πορεία του τα άρθρα του στην καναδική εφημερίδα.

    Στην έκδοση της 20ής Οκτωβρίου 1922 γράφει:

    «Ο άντρας σκεπάζει με μια κουβέρτα την ετοιμόγεννη γυναίκα του πάνω στον αραμπά για την προφυλάξει από τη βροχή. Εκείνη είναι το μόνο πρόσωπο που βγάζει κάποιους ήχους [από τους πόνους της γέννας]. Η μικρή κόρη τους την κοιτάζει με τρόμο και βάζει τα κλάματα. Και η πομπή προχωρά… Δεν ξέρω πόσο χρόνο θα πάρει αυτό το γράμμα να φτάσει στο Τορόντο, αλλά όταν εσείς οι αναγνώστες της Σταρ το διαβάσετε να είστε σίγουροι ότι η ίδια τρομακτική, βάναυση πορεία ενός λαού που ξεριζώθηκε από τον τόπο του θα συνεχίζει να τρεκλίζει στον ατέλειωτο λασπωμένο δρόμο προς τη Μακεδονία».

    Τα λόγια αυτά δεν είναι γραμμένα από κάποιον που πρώτη φορά αντικρίζει τη φρίκη του πολέμου. Ο νεαρός Χεμινγουέι είχε ζητήσει να καταταγεί ως εθελοντής στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά δεν έγινε δεκτός λόγω της κακής όρασής του. Αυτό δεν τον εμπόδισε να γίνει εθελοντής νοσοκόμος, να τραυματιστεί σοβαρά δυο φορές στην Αυστρία και τελικά να αποσυρθεί αφού τιμήθηκε με το βραβείο ανδρείας. Κι αυτά πριν να βρεθεί στην Τουρκία ως πολεμικός ανταποκριτής της Toronto Star, μόλις 23 χρονών.

    Μέσα από το λογοτεχνικό του ταλέντο, που φανερώθηκε μέσα στα επόμενα χρόνια, ο συγγραφέας δίνει συγκλονιστικές περιγραφές μιας περιόδου που έχει σημαδέψει την ψυχή του Νεοέλληνα, μ’ όλο που κοντεύει να περάσει σχεδόν ένας αιώνας από τότε.

    Σ’ ένα από τα κείμενα αυτά, στο οποίο αναφερθήκαμε ήδη, «Στην προκυμαία της Σμύρνης», που θεωρείται αριστούργημα γραφής και διδάσκεται, καθώς είδαμε στο Ιντερνέτ, στους φοιτητές αγγλικής φιλολογίας σε πολλά πανεπιστήμια, γράφει:

    «Είχαμε ρητές εντολές να μην επέμβουμε, να μη βοηθήσουμε… Το πλοίο μας είχε τόση δύναμη που θα μπορούσαμε να βομβαρδίσουμε όλη τη Σμύρνη και να σταματήσουμε το μακελειό, αλλά η εντολή ήταν να μην κάνουμε τίποτα… Το παράξενο ήταν, είπε [ο υποτιθέμενος αξιωματούχος του αμερικάνικου πολεμικού που διηγείται την ιστορία], πώς ούρλιαζαν κάθε νύχτα τα μεσάνυχτα. Δεν ξέρω γιατί ούρλιαζαν αυτή την ώρα. Ήμασταν στο λιμάνι κι αυτές στην προκυμαία και τα μεσάνυχτα άρχιζαν να ουρλιάζουν. Στρέφαμε πάνω τους τους προβολείς και κι αυτές τότε σταματούσαν. …».

    Ο Χεμινγουέι ως πολεμικός ανταποκριτής είναι πιο σαφής. Ξέρει ότι 1.250.000 Έλληνες διώχτηκαν από τα σπίτια τους με την ανταλλαγή των πληθυσμών: «Ό,τι και να πει κανείς για το πρόβλημα των προσφύγων στην Ελλάδα δεν πρόκειται να είναι υπερβολή. Ένα φτωχό κράτος με μόλις 4 εκατομμύρια πληθυσμό πρέπει να φροντίσει για άλλο ένα τρίτο των κατοίκων. Και τα σπίτια που άφησαν οι Μουσουλμάνοι που έφυγαν δεν επαρκούν σε τίποτα, χώρια η διαφορά στο επίπεδο κουλτούρας που είχαν συνηθίσει οι Έλληνες στην Κωνσταντινούπολη».

    Σε μια άλλη ανταπόκρισή του στη «Σταρ» γράφει:

    «Βρίσκομαι σε ένα άνετο τρένο, αλλά με τη φρίκη της εκκένωσης της Θράκης, όλα μου φαίνονται απίστευτα. Έστειλα τηλεγράφημα στη «Σταρ» από την Αδριανούπολη. Δεν χρειάζεται να το επαναλάβω. Η εκκένωση συνεχίζεται…. Ψιχάλιζε. Στην άκρη του λασπόδρομου έβλεπα την ατέλειωτη πορεία της ανθρωπότητας να κινείται αργά στην Αδριανούπολη και μετά να χωρίζεται σ’ αυτούς που πήγαιναν στη Δυτική Θράκη και τη Μακεδονία. .. Δε μπορούσα να βγάλω από το νου μου τους άμοιρους ανθρώπους που βρίσκονταν στην πομπή γιατί είχα δει τρομερά πράγματα σε μια μόνο μέρα. Η ξενοδόχισσα προσπάθησε να με παρηγορήσει με μια τρομερή τούρκικη παροικία: «Δε φταίει μόνο το τσεκούρι, φταίει και το δέντρο». (Toronto Star, 14 Νοέμβρη 1922)

    «Η υποχώρηση του ελληνικού στρατού ήταν μια θλιβερή υπόθεση, αλλά δε χρειάζεται να κατηγορούμε γι’ αυτό τον απλό Έλληνα φαντάρο. Ακόμα και όταν γινόταν εκκενώσεις περιοχών οι Έλληνες δρούσαν ως πραγματικοί στρατιώτες. Ο Κεμάλ θα είχε μεγάλο πρόβλημα αν ήταν να τους αντιμετωπίσει στη Θράκη. Ο λοχαγός Wittal του Ινδικού Ιππικού, που βρισκόταν στην Ανατόλια ως παρατηρητής κατά τη διάρκεια του πολέμου των Ελλήνων με τον Κεμάλ, μου είπε: «Οι Έλληνες στρατιώτες ήταν μαχητές πρώτης κατηγορίας. Οι αξιωματικοί τους ήταν άριστοι…. Θα μπορούσαν να έχουν καταλάβει την Άγκυρα και να τελειώσουν τον πόλεμο αν δεν είχαν προδοθεί». Κατά τον Χεμινγουέι η προδοσία αυτή πήγασε και από τους συμμάχους, αλλά και από τον βασιλιά Κωνσταντίνο που αντικατέστησε τους έμπειρους –αλλά βενιζελικούς- αξιωματικούς, με δικούς του «που ποτέ δεν είχαν ακούσει τον κρότο της μάχης». Και τελειώνει με μια πρόταση που δεν θα την έγραφε ποτέ ένας απλός δημοσιογράφος αν δεν είχε μέσα του το ταλέντο του μεγάλου νομπελίστα συγγραφέα: «Όλη μέρα περνούν δίπλα μου, λεροί, εξαντλημένοι, αξύριστοι, ανεμοδαρμένοι στρατιώτες που βαδίζουν στη γκρίζα γυμνή ύπαιθρο της Θράκης. Χωρίς μπάντες, χωρίς [ανθρωπιστικές] οργανώσεις να τους ανακουφίσουν, χωρίς τόπο να ξαποστάσουν, παρά γεμάτοι ψείρες, με βρώμικες κουβέρτες και κουνούπια όλη τη νύχτα. Είναι οι τελευταίοι από αυτό που ήταν κάποτε η δόξα της Ελλάδας. Κι αυτό είναι το τέλος της δεύτερης πολιορκίας της Τροίας» (Toronto Star, 3 Νοεμβρίου 1922).

    Μπορεί ο συγγραφέας να ήταν σκληραγωγημένος και από τη φύση του (πλην των άλλων ήταν και μποξέρ) ή από τη ζωή του ως πολεμικός ανταποκριτής, αλλά δε μπορεί αν μη συγκινηθεί με τόσο πόνο. Χρόνια αργότερα, αφού είχε καλύψει δημοσιογραφικά και τον εμφύλιο πόλεμο στην Ισπανία, μιλώντας μέσα από το στόμα ενός ήρωά του γράφει:

    «Δε θέλω να κοιμηθώ γιατί έχω τη προαίσθηση ότι αν κλείσω τα μάτια μου στο σκοτάδι και αφεθώ στον εαυτό μου, η ψυχή μου θα βγει από το σώμα».

    Σε ένα από τελευταία του άρθρα από την Τουρκία στην Τορόντο Σταρ γράφει:

    «Ποιος θα θρέψει τόσο πληθυσμό; Κανένας δεν το ξέρει και μέσα στα επόμενα χρόνια ο χριστιανικός κόσμος θα ακούει μια σπαρακτική κραυγή που ελπίζω να φτάσει και ως τον Καναδά: «Μην ξεχνάτε τους Έλληνες!».

    Μόλις πριν από λίγο καιρό η διεθνής «Οργάνωση των Ακαδημαϊκών για τις Γενοκτονίες» αναγνώρισε ως γενοκτονία όχι μόνο αυτή των Ποντίων αλλά και των Ελλήνων της Ανατολίας.

    Η κραυγή του Χεμινγουέι έχει επί τέλους φτάσει όχι μόνο στον Καναδά, αλλά και σε όλο τον κόσμο.

    του Χρήστου Μαγγούτα

    • Λίγα λόγια για τον Έρνεστ Χεμινγουέι

    Ο Έρνεστ Χεμινγουέι γεννήθηκε στις ΗΠΑ το 1899. Υπηρέτησε ως εθελοντής νοσοκόμος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο όπου και τραυματίστηκε βαριά. Μόλις 20 χρονών διετέλεσε πολεμικός ανταποκριτής της «Τορόντο Σταρ» στην Ευρώπη και περιέγραψε τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το 1925 εκδίδει το πρώτο λογοτεχνικό βιβλίο του «Στην εποχή μας» με πρώτο διήγημα το διήγημα «Στην προκυμαία της Σμύρνης».

    Το 1929 εκδίδει το μυθιστόρημα «Αποχαιρετισμός στα όπλα» που γίνεται παγκόσμια επιτυχία. Το 1933 κυκλοφορεί η συλλογή διηγημάτων του «Τα χιόνια του Κιλιμάντζαρου». Το 1940 δημοσιεύεται το βιβλίο του «Για ποιον χτυπάει η καμπάνα». Όλα αυτά τα έργα του γυρίστηκαν σε ταινίες, με το τελευταίο να αποσπά βραβείο Όσκαρ ηθοποιίας η Κατίνα Παξινού. Το 1952 εκδίδει το μυθιστόρημα «Ο γέρος και η θάλασσα». Το 1954 τιμάται με το βραβείο Νόμπελ για τη λογοτεχνία. Το 1961, σε ηλικία μόνο 62 χρονών, αποφασίζει ο ίδιος να δώσει τέλος στην πολυτάραχη ζωή του. (Το άρθρο μας αυτό στηρίχτηκε κυρίως στα βιβλία του «Dateline: Toronto”, 1985, “In Our Times”, 1925 και «On the Quai at Smyrna”, 1995).

    ΑΝΑ – MPA

    Σχόλιο από Χεμινγουέι | 23/12/2010

  94. To xρονικό της προσφυγιάς :

    http://www.ert-archives.gr/V3/public/pop-view.aspx?tid=27877&tsz=0&act=mMainView

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 14/02/2011

  95. Christian victims of Ottoman genocide
    By The Washington Times6:48 p.m., Wednesday, February 9, 2011

    President Obama had promised to support the demand for a congressional resolution on the Armenian genocide (“Round two,” Geopolitics, Feb. 7). I have great empathy for the Armenians and the genocide they suffered in Asia Minor by the Ottoman Turks.

    However, I feel strongly that reference to the genocide should also acknowledge the murder of many Christians, which numbered approximately 1.8 million Armenians, 1.7 million Greeks and 750,000 Syrians. These estimates were given at the 75th anniversary of the destruction of Smyrna in Washington, on Sunday, Sept. 7, 1997, an event I attended.

    In 1918, then-U.S. Ambassador to Turkey Henry Morgenthau wrote: “The Armenians are not the only subject people in Turkey which have suffered from this policy of making Turkey exclusively the country of the Turks. The story which I have told about the Armenians I could also tell with certain modifications about the Greeks and the Syrians. Indeed, the Greeks were the first victims of this nationalizing idea.”

    As long as America’s president – from whichever political party – refuses to recognize the vast slaughter of Christians in Asia Minor, nothing will ever be done. As of today, not only have the Turks refused to apologize for the carnage they perpetrated, they haven’t even acknowledged that it happened.

    STELLA L. JATRAS

    Camp Hill, Pa.

    © Copyright 2011 The Washington Times, LLC. Click here for reprint permission.

    http://www.washingtontimes.com/news/2011/feb/9/christian-victims-of-ottoman-genocide/

    Σχόλιο από Mατσουκάτες | 16/02/2011

  96. Το πιο κάτω αποκαλυπτικό απόσπασμα των τουρκικών σοβινιστικών προθέσεων είναι από το βιβλίο του Τούρκου συγγραφέα Φαλίχ Ριφκι Ατάι και το βιβλίο του ‘Τσάνκαγια΄ το οποίο αναφέρεται στην ζωή και τα έργα του Κεμάλ Ατατούρκ.

    “… Ήταν η μέρα της Μεγάλης Φωτιάς. Καθώς οι φλόγες έσωζαν τις γειτωνιές ο κόσμος έτρεχε προς την παραλία…Κάποιοι έπεφταν στην θάλασσα για να κρατηθούν από τις βάρκες… Παρακολουθούσα αυτή την μοναδική τραγωδία με την καρδιά μου να πονά…
    Η Σμύρνη καιγόνταν και μαζί της η Ελληνικότητά της (Ρουμλούκ), οι άνθρωποι των πρώτων πολιτισμών, εκείνοι που πέρασαν τον μεσσαίωνα με τους Μουσουλμάνους, εκείνοι που ζούσαν στις πατρίδες τους και στα σπίτια τους σε άνεση, εκείνοι που κρατούσαν το εμπόριο και γεωργία της Σμύρνης και όλης της Δυτικής Ανατολίας, και ολόκληρη την οικονομία της, εκείνοι που ζούσαν σε παλάτια, κονάκια, και τσιφλίκια, τώρα, τον εικοστό δεύτερο χρόνο του εικοστού αιώνα πεθαίνουν για ένα κομμάτι βάρκας να τους μεταφέρει μακριά για πάντα…

    Η Γκιαβούρ (άπιστη) Σμύρνη κάηκε και τελείωσε με τις φλόγες στο σκοτάδι και το καπνό το ξημέρωμα. ΄Ησαν πράγματι υπεύθυνοι για τη φωτιά οι Αρμένιοι εμπρηστές όπως μας λέχθηκε τις μέρες εκείνες;… Καθώς αποφάσισα να γράψω την αλήθεια όπως την γνωρίζω θέλω να αντιγράψω μια σελίδα από τις σημειώσεις που έπερνα τις μέρες εκείνες.
    ‘ Οι λαφυραγωγοί βοήθησαν στην εξάπλωση της φωτιάς… Γιατί καίγαμε την Σμύρνη; Φοβόμασταν αν τα κονάκια στην προκυμαία, τα ξενοδοχεία και οι ταβέρνες έμεναν στο τόπο τους, δεν θα μπορούσαμε ποτέ να ξεφορτωθούμε τις μειονότητες;

    Οταν απελαύνονταν οι Αρμένιοι τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, είχαμε κάψει όλες τις κατοικημένες περιοχές και γειτονιές στις πόλεις της Ανατολίας με αυτόν ακριβώς τον φόβο. Αυτό δεν σχετίζεται μόνο με την διάθεση για καταστροφή. Υπάρχει και κάποιο αίσθημα κατωτερότητας μέσα του. Σαν το κάθε τι που έμοιαζε με Ευρώπη ήταν πεπρωμένο να παραμείνει Χριστιανικό και ξένο γι΄αυτό και εμείς έπρεπε εμείς να το στερηθούμε. “

    Σχόλιο από Φαλίχ Ριφκι Ατάι | 22/02/2011

  97. Δείτε τη Σμύρνη πριν την Καταστροφή

    ###########################################################

    http://www.trivago.gr/%CF%83%CE%BC%CF%8D%CF%81%CE%BD%CE%B7-32103/%CF%83%CF%85%CE%BC%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B5%CF%82

    Σχόλιο από Chris | 02/03/2011

  98. Η αρχή του τέλους της Μικρασιατικής Εκστρατείας μέσα από το ημερολόγιο ενός Λευκαδίτη στρατιώτη

    Ο Θεοδόσης Θ. Σταματέλλος στρατιώτης στο Μικρασιατικό Μέτωπο
    Το ημερολόγιο γράφτηκε από τον Λευκαδίτη Θεοδόση Θ. Σταματέλλο, που ήταν στρατιώτης -δεκανέας αν θυμάμαι καλά- κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Αυτή άρχισε το Μάιο του 1919 και τέλειωσε το Σεπτέμβρη του 1922 με τη συνακόλουθη Καταστροφή. Σίγουρα, μια από τις πιο τραγικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας με τα γνωστά λίγο πολύ αποτελέσματα: 50.000 νεκροί, 75.000 τραυματίες, περίπου 1,5 εκατομμύριο Έλληνες που αναγκάστηκαν να έρθουν σαν πρόσφυγες στην Ελλάδα αφήνοντας πίσω τους πάνω από 600.000 νεκρούς, ενώ σε δισεκατομμύρια δραχμές ανέρχονται οι υλικές καταστροφές και ζημιές από τον πόλεμο και τις ακίνητες περιουσίες που εγκαταλείφθηκαν ή καταστράφηκαν.
    Όπως αναφέρει ο γιος του συγγραφέα και εκδότης του ημερολογίου Ευάγγελος Θ. Σταματέλλος στην εισαγωγή της χειρόγραφης έκδοσης (Αθήνα, Μάρτιος 2002), που τιτλοφορείται «Θεοδοσίου Θ. Σταματέλλου – Ημερολόγιο του εν Στρατώ βίου μου – Μικρασιατική Καταστροφή» (27 Απριλίου 1919 – 12 Σεπτεμβρίου 1922), βρήκε το ημερολόγιο μετά το θάνατο του πατέρα του το 1970, χωρίς να γνωρίζει προηγούμενα την ύπαρξή του, παρότι ο πατέρας του αναφερόταν συχνά στα γεγονότα της Μικρασιατικής Εκστρατείας και Καταστροφής.

    Και γράφει στη συνέχεια στην εισαγωγή του ημερολογίου που απαρτίζεται από τρία μέρη: Α’ Μέρος, 27 Απριλίου 1919 έως 23 Ιουνίου 1921 – Β’ Μέρος 24 Ιουνίου 1921 έως 31 Δεκεμβρίου 1921 και Γ’ Μέρος, 1 Ιανουαρίου 1922 έως 12 Σεπτεμβρίου 1922.

    Ο Θεοδόσης Θ. Σταματέλλος στρατιώτης στη Μαγνησία της Μικράς Ασίας το 1921
    «Η αντιγραφή είναι πιστή. Τηρείται η γλώσσα και η ορθογραφία, που τώρα ξενίζουν. Έγιναν μόνο μερικές παραλείψεις επουσιώδεις για να σμικρυνθεί ο όγκος του ημερολογίου, που δεν αλλοιώνουν ουδέ κατ’ ελάχιστον την ουσία και το πνεύμα των γραφομένων. Και όταν γίνεται, σημειώνονται με αποσιωπητικά σε παρένθεση». Αναφέρει επίσης ότι ο πατέρας του γράφει από την «οπτική γωνία του Βενιζελικού (σημ.: είναι γνωστή η διαμάχη μεταξύ Ε. Βενιζέλου και βασιλιά Κωνσταντίνου, που άρχισε από το 1914 ακόμη σχετικά με την είσοδο ή μη της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που συνεχίστηκε αργότερα και ονομάστηκε περίοδος Εθνικού Διχασμού) που ήταν ο ίδιος και αφ’ ετέρου από τη συναισθηματική φόρτιση του στρατιώτη, που μόλις προ ολίγου χρόνου έζησε όλη αυτή την εκστρατεία και τελικά την καταστροφή».
    Η διαδρομή που ακολούθησε ο στρατιώτης Σταματέλλος ήταν: Ιωάννινα – Πρέβεζα – Θεσσαλονίκη – Αθήνα – Σμύρνη – Μαγνησία – Φιλαδέλφεια – Ουσάκ – Αφιόν – Τσάι … Μετά την καταστροφή και την κατάρρευση του μετώπου άρχισε η επιστροφή μέχρι τον Τσεσμέ, απ’ όπου πέρασε με πλοίο στη Χίο, όπου και αποστρατεύθηκε.

    «Ας είναι η ενασχόλησή μου αυτή, ως και του αναγνώστη, ένα μνημόσυνο στην ιερή μνήμη ενός καλού ανθρώπου, του πατέρα μου…» καταλήγει στην εισαγωγή του, ο γιος του συγγραφέα του ημερολογίου Ευάγγελος Θ. Σταματέλλος.

    Αντιγράφουμε από το ημερολόγιο τις σελίδες εκείνες που περιγράφουν την αρχή του τέλους της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Στις 13 Αυγούστου 1922, αρχίζει η αντεπίθεση του Κεμάλ. Το μέτωπο δεν άργησε να καταρρεύσει. Μαζί του και η πολιτική της «Μεγάλης Ιδέας», που προπαγανδιζόταν ως «εθνική ιδέα» και αποσκοπούσε στη δημιουργία της λεγόμενης «Μεγάλης Ελλάδας», των «δύο ηπείρων και πέντε θαλασσών». Δύο εβδομάδες αργότερα, στις 27 Αυγούστου, οι Τούρκοι μπαίνουν στη Σμύρνη. Τα όσα επακολουθούν, οι συνέπειες αυτής της καταστροφής, ταλάνιζαν τη χώρα για δεκαετίες αργότερα.

    Απόσπασμα από το ημερολόγιο του Θεοδόση Θ. Σταματέλλου
    1 – 10 Αυγούστου 1922

    Κατά το πρώτον 10ήμερον του Αυγούστου 1922 (5η και 6η) ο εχθρός επεχείρησεν μικράς επιθέσεις εις τον τομέα Ορτάντζης (Αϊδινίου), δι’ ών κατώρθωσεν να εισβάλη εις το Ελληνικόν έδαφος μία Μ/ρχία ιππικού μετά δύο πυροβόλων.

    12η Αυγούστου 1922

    Καθ’ εκάστην εσπέραν η Μεραρχία κοινοποιεί εις τα τμήματά της δελτίον επί των κινήσεων του εχθρού και άλλων πληροφοριών του 2ου γραφείου από αυτομόλους κ.λ.π.

    Το εσπερινόν δελτίον της σήμερον εκδοθέν περί ώραν 7ην μ.μ. αναφέρει ως πιθανήν επίθεσιν του εχθρού κατά την ερχομένην νύκτα εις τον τομέα του Αφιόν και μάλιστα εις το Καλετζίκ-ντάγ. Τούτο συμπεραίνει εκ διαφόρων πληροφοριών και σχετικών κινήσεων του εχθρού.

    Περί την 9ην μ.μ. εκδίδεται έκτακτον δελτίον επιβεβαιούν το πρώτον και προκαλούν την προσοχήν και επαγρύπνησιν των Αξ/κών της Μ/ρχίας.

    13η Αυγούστου 1922

    Όντως η επίθεσις έγινεν περί την 4ην πρωϊνήν σήμερον εις τον τομέα του Αφιόν επί του Καλετζίκ-ντάγ κατά του 35ου Σ.Π. Το Σύνταγμα τούτο με μία μοίρα ορειβατικού πυροβολικού, ευρισκόμενον προ υπερτέρας δυνάμεως πεζικού και πυροβολικού, αναγκάζεται να υποχωρήση από τα οχυρά Μαύρος βράχος και Δικρανωτός βράχος. Μάχεται απεγνωσμένως. Έχει μεγάλας απωλείας εις νεκρούς και τραυματίας. Το πυροβολικόν μας αποτελούμενον, ως προανέφερον, εκ μιας μοίρας ορειβ. πυρ/κού (αυτήν την οχύρωσιν εθεώρει αρκετήν το Επιτελείον της Στρατιάς, εις μέρος όπου εγνώριζε ότι θ’ αποτελέση τον στόχον του εχθρού!) δεν δύναται ούτε εν βλήμα να ρίψη, λόγω της επισημάνσεως των θέσεών του υπό του εχθρού.

    Την μεσημβρίαν ενισχύεται ο τομεύς υπό τάγματος (του 5/42 Ευζώνων) του Συντ/τος Πλαστήρα, όπερ ευρίσκετο εις Έρικμαν, 5 χλμ. δυτικώς του Αφιόν. Μετά τινας ώρας μεταβαίνει ολόκληρον το Σύνταγμα και ενούται μετά των υπολειμμάτων του 35ου, υπό τας διαταγάς του Πλαστήρα.

    Ανακαταλαμβάνεται το απωλεσθέν έδαφος, αλλ’ ενισχύσεως μη υπαρχούσης ο Πλαστήρας αναγκάζεται να συμπτυχθεί κατά τι, αναμένων ενισχύσεων.

    Ο στρατηγός Τρικούπης ζητεί και πάλιν μίαν Μεραρχίαν παρά της Στρατιάς και του Β’ Σώματος Στρατού διαθέτοντος εν εφεδρεία τρεις όλας Μεραρχίας. Αλλ’ εις μάτην. Ο στρατηγός Διγενής, Διοικητής του Β’ Σ.Σ. δεν δύναται να αποστείλη την ζητούμενην βοήθειαν δεσμενόμενος υπό σχετικής διαταγής της Στρατιάς.

    Ούτω το Α’ Σ.Σ. δεχόμενον την επίθεσιν πολυαριθμοτέρας εχθρικής δυνάμεως και μη διαθέτον εφεδρείας καταδικάζεται μόνον να ανταπεξέλθη κατά της επιθέσεως αυτής, ενώ εις μικράν απ’ αυτού απόστασιν ευρίσκονται εν εφεδρεία τρεις Ελληνικαί Μεραρχίαι, η 7η, η 9η και η 13η.

    14η Αυγούστου 1922

    Η μάχη εξακολουθεί λυσσωδώς, των ημετέρων δυνάμεων καμπτομένων. Χθες το βράδυ η Μεραρχία εσκέφθη να ενεργήση επίθεσιν, αλλά μη διαθέτουσα εφεδρείαν δεν ενήργησεν ταύτην. Ως μας διηγήθη τηλεφωνητής του κέντρου της Μεραρχίας, ο Επιτελάρχης λαμβάνων ο ίδιος πληροφορίας παρά του Συντάγματος επί της διεξαγόμενης μάχης ετράβα τα μαλιά του και δακρύων από τον πόνον που κάθε Ελληνική καρδιά ησθάνετο έλεγε: «Αχ, ν’ άχαμε μια Μεραρχία!! Που είναι η εφεδρεία του Β’ Σώματος.»

    Οι ημέτεροι συμπτύσσονται. Τα εχθρικά βλήματα πλησιάζουν την πόλιν του Αφιόν από το ΝΔ μέρος προς το Νοσοκομείον και τον σταθμόν Σμύρνης (…) Καθίσταται φανερόν πλέον ότι δεν δυνάμεθα να κρατήσωμεν το Αφιόν.

    Περί την 11ην π.μ. τα τμήματα διατάσσονται να αποσυρθούν με διεύθυνσιν ΒΔ. Δια συνεχούς και συντόνου πορείας υπό τα βλήματα του εχθρικού πυρ/κού εφθάσαμεν εις χωρίον τι πέραν του Χαμάμ (σιδ/κός σταθμός), όπου διανυκτερεύομεν.

    Οπόσην λύπην αισθάνεται κανείς αναλογιζόμενος οποία καταστροφή έπληξε το Έθνος, ενώ είναι βέβαιον ότι με το τρίτον της εφεδρείας του Β’ Σ.Σ., ο Ελληνικός Στρατός θα έμενε ακλόνητος εις τας θέσεις του! Ότι δεν εχρησιμοποιήθη δύναμις εφεδρική εις μικράν απόστασιν από του Αφιόν υπάρχουσα.

    Και τούτο βαρύνει τον ηγήτορα του Στρατεύματος αντιστράτηγον Χατζηανέστην, όστις εκτός των άλλων μεταβολών τας οποίας επέφερεν εις τας Διοικήσεις των μονάδων, δια των οποίων επετάχυνε την αποσύνθεσιν του Στρατού, διέλυσε τα συγκροτήματα και κατέστησεν ανεξάρτητα απ’ αλλήλων τα Σώματα Στρατού εξαρτώμενα απευθείας εκ της Στρατιάς. Ούτω διεσπάσθη η ενότης του μετώπου.

    Η εν τη διοικήσει της Στρατιάς προ της επιθέσεως τακτική του αρχιστρατήγου ως και η μετά την επίθεσιν στάσις αυτού είναι δείγματα αψευδή, ότι η εγκατάλειψις της Μ. Ασίας είχε προαποφασισθή υπό της Κυβερνήσεως και προς εκτέλεσιν του εγκλήματος τούτου εστάλη ο Χατζηανέστης!

    Δυσκόλως δύναται τις να πιστεύση ότι Έλληνες πολίται, Έλληνες στρατηγοί και ο βασιλεύς των Ελλήνων απεφάσισαν και ηργάσθησαν δια την εκκένωσιν της ελληνικοτάτης Μ. Ασίας! Αλλ’ αυτή είναι η σκληρά αλήθεια! Εθυσιάσθη η Μ. Ασία, όπως στερεωθή ο θρόνος! Το παν δια τον θρόνον και υπέρ του θρόνου! Δια τον θρόνον το αίμα και το χρήμα του Ελλην. λαού. Τοιαύτη η νοοτροπία της κυβερνούσης φατρίας. Ούτως εσκέπτετο και ούτως έδρα. Διότι δεν ηδύνατο να φαντασθή εαυτήν υπάρχουσαν και ενεργούσαν ως πολιτικόν κόμμα, χωρίς να στηρίζεται εις τον κακή μοίρα αγαπώμενον τότε παρά του Ελληνικού λαού, βασιλέα!…

    Ο αρχηγός της Στρατιάς Χατζηανέστης άμα επληροφορήθη την επίθεσιν όχι μόνον δεν έσπευσε μετά του Επιτελείου του, ως ώφειλεν, να εξέλθη της Σμύρνης και πάραυτα να ευρεθή μεταξύ των μαχόμενων μονάδων, όχι μόνον δεν διέταξε την ανασυγκρότησιν των Συγκροτημάτων, ως προγενεστέρα του διαταγή υπήρχεν εν περιπτώσει επιθέσεως, αλλά και εις τον Διοικητήν του Α’ Σώματος Στρατού στρατηγόν Τρικούπην, ζητούντα επιμόνως βοήθειαν, υπέμνησεν μετά πρωσσικού ύφου, ότι οφείλει να υπακούη εις τας διαταγάς των ανωτέρων του.

    Έσπευσε να αναχωρήση εις Αθήνας, χωρίς να φροντίση να ενισχύση το καταρρέον μέτωπον, χωρίς να στείλη ούτε έναν στρατιώτην, ούτε ένα όπλον, ούτε έναν άρτον εις τον τόπον του αγώνος!. Δεν ώρισε δευτέραν αμυντικήν γραμμήν, εις την οποίαν να συγκεντρωθώσιν αι Μεραρχίαι μετά την πρώτην υποχώρησιν.

    Ούτως αι Μεραρχίαι άμα τη διασπάσει της IV Μ. επί του Καλετζίκ ηναγκάσθησαν να συμπτυχθώσιν η μία μετά την άλλην και μη έχουσαι διαταγήν συγκεντρώσεως ετράπησαν όπου εκάστη ενόμιζεν συμφερώτερον, καταδιωκομένη υπό εχθρικής δυνάμεως ενιαχού μεν σοβαράς, πολλαχού δε εξ ευαρίθμων μόνον ιππέων Τσετών.

    Και ο Ελληνικός Στρατός ο από του 1912 αγωνιζόμενος και ουδέποτε δοκιμάσας την αποτυχίαν παρουσίασε το οικτρόν εκείνο θέαμα ατάκτων καταδιωκομένων υπό εχθρού ολιγαρίθμου και τρεπομένων εις επαίσχυντον φυγήν!..

    Ουδαμού ουδέποτε στρατός Ελληνικός παρουσίασεν το θέαμα τούτο. Πλην το τοιούτον δεν υπήρξε ήττα του Ελληνικού στρατού, ως ηθέλησαν τινες, εν οις και ο αμαρτωλός Χατζηανέστης, να ισχυριθώσιν, ίνα εις αυτόν επιρρίψωσι τας ευθύνας της καταστροφής, αλλ’ ήττα της Κυβερνήσεως και των αρχηγών του!..

    Άμα τη ενάρξει της υποχωρήσεως των Μ/ρχιών, η IV Μεραρχία και οι σχηματισμοί αυτής ως και το Απόσπασμα τηλεγραφητών, παρ’ ω υπηρέτουν, ακολουθεί…

    «Περί τον τομέα του Αφιόν Καραχισσάρ ο εχθρός επιτίθεται. Νέα δόξα αναμένει τον Ελληνικόν στρατόν», γράφει η εφημερίδα ΣΚΡΙΠ τη Δευτέρα 15 Αυγούστου 1922
    Σημειώνουμε τέλος ότι ο αναφερόμενος στο ημερολόγιο Διοικητής της Στρατιάς της Μικράς Ασίας στρατηγός Χατζηανέστης, αφού δικάστηκε από έκτακτο στρατοδικείο -στη λεγόμενη «Δίκη των Έξι»- καταδικάστηκε στις 15 Νοεμβρίου 1922 σε θάνατο επί εσχάτη προδοσία για τη Μικρασιατική Καταστροφή, μαζί με τους πρώην πρωθυπουργούς της Ελλάδας Π. Πρωτοπαπαδάκη, Δ. Γούναρη, Ν. Στράτο και τους υπουργούς Γ. Μπαλτατζή και Ν. Θεοτόκη. Εκτελέστηκαν και οι έξι την ίδια μέρα στο Γουδή.

    Πηγή:
    Θεοδοσίου Θ. Σταματέλλου, Ημερολόγιο του εν Στρατώ βίου μου – Μικρασιατική Καταστροφή» (27 Απριλίου 1919 – 12 Σεπτεμβρίου 1922), Χειρόγραφη έκδοση, Αθήνα 2002

    http://www.kolivas.de/2009/04/%CE%B7-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%AE-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%B5%CE%BA/

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 07/03/2011

  99. http://www.nationalgeographic.gr/extra/1922/index.html

    Σχόλιο από Νational_geographic | 29/03/2011

  100. ΣΠΑΝΙΟ VIDEO – ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ & ΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ

    Τρίτη, 29 Μάρτιος 2011 18:41

    Ένα σπάνιο video ιστορικό ντοκουμέντο από την καταστροφή της Σμύρνης το 1922 το οποίο τραβήχτηκε από τον George Magarian είδε το φως της δημοσιότητας από τον εγγονό του Robert Davidian, ο οποίος το ανακάλυψε στο σπίτι της γιαγιάς του στη Νέα Υόρκη των ΗΠΑ, όπου βρισκόταν ξεχασμένο για πολλές δεκαετίες. Στο σπάνιο αυτό βίντεο ντοκουμέντο έχουμε την ευκαιρία να δούμε εικόνες από την ευτυχισμένη Σμύρνη πριν την καταστροφή, εικόνες από την καμμένη γη που άφησε πίσω της η θηριωδία των Τούρκων, αλλά και πολλές εικόνες από τη φυγή των κυνηγημένων, τους καταυλισμούς και την προσπάθεια επιβίωσής τους στις νέες πατρίδες. Προς το τέλος μάλιστα του 10λεπτου βίντεο διακρίνονται τα πρώτα σπίτια που χτίζουν οι πρόσφυγες στην Αθήνα πιθανόν στην περιοχή του Νέου Κόσμου.

    Ο Robert Davidian σκηνοθέτης, κάμεραμαν και παραγωγός εκπομπών κατάφερε να μετατρέψει σε ψηφιακό και να το διασώσει πριν καταστραφεί το video ντοκουμέντο, το οποίο είχε τραβήξει ο παππούς του σε φιλμ 35 χιλιοστών. Στη συνέχεια το ανέβασε στο διαδίκτυο σε ελεύθερη χρήση θέλοντας να μοιραστεί με όλους εμάς τις ιστορικές αυτές στιγμές της καταστροφής της Σμύρνης από τους Τούρκους που κατέγραψε ο George Magarian.

    Ο George Magarian γεννήθηκε το 1895 και σπούδασε στο Αμερικανικό Κολλέγιο στο Ικόνιο της Μικράς Ασίας και αργότερα διετέλεσε Διευθυντής στη Χριστιανική Οργάνωση YMCA Ικονίου. Το βίντεο βασίζεται σε πλάνα που τράβηξε πριν αλλά και αμέσως μετά την καταστροφή της Σμύρνης το 1922, ενώ περιέχονται πολλά πλάνα από τους καταυλισμούς των προσφύγων και την πολύτιμη βοήθεια των Χριστιανικών Οργανώσεων YMCA & YWCA (ΧΑΝ & ΧΕΝ) που τους παρείχαν για να ορθοποδήσουν.

    Το βίντεο ξεκινά με σκηνές από την ευτυχισμένη περίοδο της Σμύρνης πριν την καταστροφή, στην προκυμαία (όπου διακρίνεται και το περίφημο ιππήλατο τραμ της Σμύρνης εν κινήσει), τη Γαλλική Συνοικία και την αγορά της Σμύρνης. Στη συνέχεια υπάρχουν πλάνα από την καμμένη πόλη που άφησε πίσω της η θηριωδία των Τούρκων όπου διακρίνονται να βγαίνουν καπνοί από τα αποκαΐδια. Καράβια γεμάτα με καραβάνια προσφύγων πλέουν προς νέες πατρίδες (προς τη Μυτιλήνη, τη Χίο και άλλα ελληνικά νησιά, καθώς και προς τη Θεσαλλονίκη και την Αθήνα). Πλάνα από την Αθήνα (μπροστά από τη σημερινή Βουλή την Ελλήνων), αλλά και από τη Θεσαλλονίκη όπου οι πρόσφυγες συγκεντρώθηκαν κατά δεκάδες χιλιάδες αναζητώντας καταφύγιο. Η ψυχική οδύνη για την απώλεια των αγαπημένων είναι η μόνη που αποσπά την προσοχή των προσφύγων από την πείνα. Καταυλισμοί προσφύγων όπου οι YMCA & YWCA μοιράζουν ψωμί, γάλα, σούπα και ρούχα. Συγκηνιτική η εικόνα μιας κυρίας η οποία δείχνει στο φακό ένα νεογέννητο μωρό 2 μόλις ημερών που εγκαταλείφθηκε μπροστά στα σκαλιά μιας εκκλησίας, αλλά και τα πλάνα των προσφύγων που συγκεντρώνονται γύρω από τους αναρτημένους πίνακες των γραφείων πληροφοριών για να αναζητήσουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Οι πληροφορίες που μετέδιδαν οι YMCA & YWCA συνετέλεσαν σε πολλές περιπτώσεις στην επανένωση οικογενειών. Δυο κυρίες της Αμερικανικής YWCA διακρίνονται να καταγράφουν τους πρόσφυγες.

    Μόνο το 5% των προσφύγων είναι υγιείς άνδρες, όλοι οι άλλοι είναι γέροι, γυναίκες και παιδιά που δεν μπορούν να συντηρήσουν τον εαυτό τους. Πλάνα από εξαθλιωμένα προσφυγόπουλα να παίζουν ομαδικά παιχνίδια και να περιμένουν μπουλούκια για ιατρική εξέταση. Προς το τέλος του βίντεο περίπου στο 8.30΄ λεπτό διακρίνονται τα πρώτα σπίτια που χτίζουν οι πρόσφυγες στην Αθήνα (πιθανόν στην περιοχή του Νέου Κόσμου) με τούβλα φτιαγμένα από λάσπη, αυτοσχέδια στρατόπεδα συγκέντρωσης, παράγκες κλπ.

    Smyrna 1922 from Davidian Video Productions on Vimeo.

    http://www.neasmyrni.net.gr/portal2/index.php?option=com_content&view=article&id=1626:-video——–a——-&catid=50:2011-03-29-18-36-26&Itemid=216

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 04/04/2011

  101. ΣΜΥΡΝΗ Τετάρτη 13 Σεπτεμβρίου 1922.

    Η Σμύρνη πριν την καταστροφή

    «Είδα Τούρκους στρατιώτες να βάζουν φωτιά»

    Άγνωστες μαρτυρίες έρχονται στο φως για πρώτη φορά και διαλύουν κάθε αμφιβολία για τα δραματικά γεγονότα

    Ποιος έκαψε τη Σμύρνη; Πλέον δεν υπάρχει καμία αμφιβολία. Το βιβλίο του Βρετανού συγγραφέα Τζάιλς Μίλτον «Ο Χαμένος Παράδεισος, Σμύρνη 1922» βασίστηκε σε, ανέκδοτα μέχρι σήμερα, γράμματα και ημερολόγια Λεβαντίνων της Σμύρνης. Οι μαρτυρίες Αμερικανών, Βρετανών και Γάλλων που είδαν Τούρκους στρατιώτες με βαρέλια γεμάτα πετρέλαιο να ραντίζουν τα κτίρια στην αρμενική συνοικία και να βάζουν φωτιά, δίνουν την πιο κατηγορηματική απάντηση στο ιστορικό ερώτημα. Αναπάντητα όμως συνεχίζουν να παραμένουν τα γιατί μπροστά σε τόσο ανθρώπινο πόνο και παραλογισμό: την ώρα που οι ορχήστρες των βρετανικών πλοίων έπαιζαν για να μην ακούγονται οι κραυγές των προσφύγων, οικογένειες κρύβονταν σε τάφους για να γλιτώσουν.

    ΤΕΤΑΡΤΗ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1922.

    Οι οδυνηρές σκηνές τις οποίες παρακολούθησε εκείνο το πρωί ο αιδεσιμώτατος Ντόμπσον δεν ήταν τίποτα μπροστά στη σφαγή στην οποία έγιναν μάρτυρες τα μέλη της Πυροσβεστικής της Σμύρνης. Οι πυροσβέστες ήταν Έλληνες και Τούρκοι, ο σταθμός των οποίων χρηματοδοτείτο εν μέρει από ασφαλιστικές εταιρείες του Λονδίνου. Σε αυτές τις εταιρείες είχαν ασφαλιστεί τα πιο εντυπωσιακά κτίρια της Σμύρνης και έτσι ήταν προς το συμφέρον τους να τα προστατεύσουν από τη φωτιά. Οι πυροσβέστες είχαν ήδη σπεύσει να σβήσουν φωτιές από τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης. Τώρα, στις 10.30 το πρωί, υπήρχαν αναφορές για μια καινούργια φωτιά στην οδό Suyane, στην αρμενική συνοικία.

    Μεταξύ εκείνων που εστάλησαν να σβήσουν τη φωτιά ήταν ο αρχιπυροσβέστης Τσορμπάτζης από τους πιο παλιούς στο πυροσβεστικό σώμα της Σμύρνης. Τόσα χρόνια είχαν δει πολλά τα μάτια του, τίποτα όμως δεν τον είχε προετοιμάσει για τον όλεθρο που θα συναντούσε. «Σε όλα τα σπίτια που μπήκα, έβλεπα πτώματα», διηγήθηκε. «Σε ένα σπίτι, ακολούθησα τη γραμμή του αίματος που έφθανε σ´ ένα ντουλάπι. Το άνοιξα και πάγωσα. Μέσα βρισκόταν το νεκρό κορμί μιας κοπέλας με τα στήθη της κομμένα…».

    Όταν βγήκε πάλι στον δρόμο, ο Τσορμπάτζης είδε πολλούς Τούρκους φαντάρους. «Παντού κυκλοφορούσαν ένοπλοι στρατιώτες. Κάποιος από αυτούς μπήκε σ´ ένα σπίτι όπου κρυβόταν μια αρμένικη οικογένεια και τους έσφαξε. Όταν βγήκε έξω, το μαχαίρι του έσταζε αίμα. Το σκούπισε στις μπότες του». (…)

    Ξεφόρτωναν βαρέλια

    Την ίδια στιγμή που ο Αμερικανός πρόξενος Τζορτζ Χόρτον προσπαθούσε να απομακρύνει από τη Σμύρνη τους Αμερικανούς υπηκόους, ένας δάσκαλος ονόματι Κρικόρ Μπαγκτζιάν―ο οποίος κρυβόταν στην ταράτσα της Αρμενικής Λέσχης στην οδό Rechidie―παρακολουθούσε κάτι πολύ ανησυχητικό. Στην άκρη του δρόμου μια ομάδα στρατιωτών ξεφόρτωνε μεγάλα βαρέλια. «Δεν είδα το περιεχόμενό τους», έγραψε, «αλλά κρίνοντας από το χρώμα και το σχήμα τους, ήταν ίδια με τα βαρέλια που χρησιμοποιούσε η Ρetroleum Company της Σμύρνης. Κάθε βαρέλι το φυλούσαν 2-3 Τούρκοι στρατιώτες και το μετέφεραν στην άλλη πλευρά του δρόμου προς την αρμενική εκκλησία. Αισθάνθηκα ένα ρίγος στην πλάτη μου καθώς συνειδητοποίησα τον σκοπό όλων αυτών των προετοιμασιών».

    Ο Μπαγκτζιάν και οι φίλοι του παρακολουθούσαν από την κρυψώνα τους να ξεφορτώνονται όλο και περισσότερα βαρέλια στην αρμενική συνοικία. «Τα τοποθετούσαν σε απόσταση 200 μέτρων το ένα από το άλλο και όταν τελείωσαν… άκουσα κάτι που μπορώ να περιγράψω ως “ήχους βροχής που πέφτει στη σκεπή”». Οι Τούρκοι στρατιώτες ψέκαζαν τα κτίρια με πετρέλαιο. «Αισθανόμασταν τις σταγόνες να πέφτουν πάνω μας», έγραψε ο Κρικόρ, «καθώς οι στρατιώτες από τον δρόμο έριχναν με κουβάδες πάνω στους τοίχους ένα υγρό. Μόλις το μύρισα στα ρούχα μου, δεν είχα καμία αμφιβολία ότι ήταν πετρέλαιο».


    Ακολούθησαν φωτιές

    Από τους πρώτους που τις πρόσεξαν ήταν η Μίνι Μιλς, διευθύντρια του Αμερικανικού Κολεγίου Θηλέων. Μόλις είχε τελειώσει το γεύμα της όταν αντελήφθη ότι ένα από τα γειτονικά κτίρια καιγόταν. Σηκώθηκε όρθια για να παρατηρήσει καλύτερα και εξεπλάγη από το θέαμα: «Είδα με τα μάτια μου έναν Τούρκο αξιωματικό να μπαίνει σ´ ένα σπίτι κρατώντας τενεκέδες με πετρέλαιο ή βενζίνη και σε λίγα λεπτά το σπίτι είχε παραδοθεί στις φλόγες».

    Δεν ήταν η μόνη στο Κολέγιο που είδε το ξέσπασμα της φωτιάς. «Οι καθηγητές μας αλλά και μαθήτριες είδαν Τούρκους με στρατιωτικές στολές, φαντάρους και αξιωματικούς, να χρησιμοποιούν μακριά στειλιάρια με κουρέλια στην άκρη, τα οποία είχαν εμποτιστεί σε ένα δοχείο με υγρό. Έμπαιναν με αυτά σε σπίτια τα οποία σε λίγο καίγονταν».

    Λίγα λεπτά αργότερα η Κινγκ Μπιρτζ, σύζυγος Αμερικανού ιεραποστόλου, παρατήρησε μια κολόνα καπνού να υψώνεται πάνω από την αρμενική συνοικία. «Ανέβηκα στον πύργο του Αμερικανικού Κολεγίου και με ένα ζευγάρια κιάλια μπορούσα να ξεχωρίσω τις φιγούρες Τούρκων στρατιωτών που έβαζαν φωτιά σε σπίτια».

    Αξιόπιστοι μάρτυρεςΕίναι αρκετοί οι αξιόπιστοι μάρτυρες που αργότερα θα κατέθεταν για τον ρόλο των στρατιωτών του Κεμάλ στο ξέσπασμα της φωτιάς. Ο Κλάφλιν Ντέιβις του αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού είδε Τούρκους να ρίχνουν εύφλεκτο υλικό κατά μήκος ενός δρόμου στον οποίο κατευθυνόταν η φωτιά.

    Ο μεσιέ Ζουμπέρ, διευθυντής της τράπεζας Credit Foncier στη Σμύρνη, βρήκε το κουράγιο να ρωτήσει μια ομάδα Τούρκων στρατιωτών τι έκαναν. «Απάντησαν νευρικά ότι εκτελούσαν εντολές να ανατινάξουν και να κάψουν όλα τα σπίτια της περιοχής».

    Γάλλος επιχειρηματίας―του οποίου τα συμφέροντα του επέβαλλαν να καταθέσει ανώνυμα―δήλωσε ότι στρατιώτες έβαλαν φωτιά σε όλα τα καταστήματα της οδού Ηadji Stamon, ακολουθώντας τις οδηγίες τού πρώην επικεφαλής της τουρκικής αστυνομίας στο Κορδελιό.

    Εύφλεκτο υγρόΚάποιοι από τους κατοίκους της πόλης εγκατέλειψαν τα σπίτια τους πριν η φωτιά τους αποκόψει από τους δρόμους διαφυγής. Οι Αρμένιοι καθολικοί πατέρες του τάγματος Μεχιταριάν εγκατέλειψαν το μοναστήρι τους και κατευθύνθηκαν προς το γαλλικό προξενείο. Στις παρυφές της αρμενικής συνοικίας είδαν πολλές αποδείξεις εμπρησμού. «Καθώς περπατούσαμε, παρατηρήσαμε άδεια δοχεία πετρελαίου και βενζίνης σκορπισμένα εδώ και εκεί και υγρό να τρέχει στους δρόμους», έγραψε ένας εξ αυτών. «Ήταν σίγουρα πετρέλαιο ή βενζίνη. Είδαμε Τούρκους στρατιώτες σε ένα αυτοκίνητο οι οποίοι, με τη βοήθεια μιας αντλίας, ψέκαζαν όλα τα σπίτια από τα οποία περνούσαν με αυτό το εύφλεκτο υγρό».

    Μέχρι τις 2 το μεσημέρι, το μεγαλύτερο μέρος της αρμενικής συνοικίας είχε παραδοθεί στις φλόγες: οι εκκλησίες του Αγίου Στεφάνου και της Αγίας Παρασκευής, το αρμενικό νοσοκομείο και εκατοντάδες σπίτια, καφενεία και καταστήματα. Η αρμενική συνοικία έπρεπε να έχει αντισταθεί περισσότερο στις φλόγες. Πολλά από τα κτίρια είχαν ξανακτιστεί στο τέλος του 19ου αιώνα και οι δρόμοι είχαν διαπλατυνθεί ώστε να μη μεταδίδεται η φωτιά από το ένα τετράγωνο στο άλλο. Όμως αυτό θα προστάτευε την περιοχή σε άλλες περιπτώσεις, όχι τώρα που τα σπίτια είχαν καταβρεχθεί με πετρέλαιο. «Οι φλόγες θέριευαν συνεχώς», έγραψε ο Οράν Ράμπερ, τουρίστας που είχε φθάσει στη Σμύρνη λίγες ημέρες νωρίτερα. Στα σύγχρονα χρονικά, δεν υπάρχει πιθανώς κάτι που να μπορεί να συγκριθεί με εκείνη τη νύχτα της 13ης Σεπτεμβρίου στη Σμύρνη». [SUΝDΑΥ ΤΙΜΕS]

    Αδιάψευστα στοιχεία

    “Το βιβλίο του Τζάιλς Μίλτον «Ρaradise Lost, Smyrna 1922. Τhe Destruction of Ιslam’s City of Τolerance» (Ο Χαμένος Παράδεισος, Σμύρνη 1922. Η καταστροφή της ισλαμικής πόλης της ανοχής), εκδόσεις Sceptre, έγινε δεκτό με εγκωμιαστικές κριτικές από τις μεγαλύτερες βρετανικές εφημερίδες. Για «δυνατή και συγκινητική αφήγηση» έγραψαν οι ‘Sunday Τimes’ κάνοντας ιδιαίτερη μνεία στον «αιματηρό κατακερματισμό της πολυπολιτισμικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μετά τον Α´ Παγκόσμιο Πόλεμο.

    Ο Μίλτον έχει γράψει ένα αξιομνημόνευτο βιβλίο για ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα στη διάρκεια αυτής της διαδικασίας. Ξεκαθαρίζει, άπαξ διά παντός, ποιος έκαψε τη Σμύρνη, προβάλλοντας αδιάψευστα στοιχεία για τη μεταφορά χιλιάδων βαρελιών πετρελαίου από τους Τούρκους στρατιώτες σε όλες τις περιοχές της πόλης εκτός από την τουρκική συνοικία.

    Οι Τούρκοι περιέλουσαν όλα τα σπίτια με πετρέλαιο και άναψαν φωτιές, με την πλήρη έγκριση του Μουσταφά Κεμάλ ο οποίος ήταν αποφασισμένος να δώσει την τελική λύση στο “πρόβλημα των μειονοτήτων” προκειμένου να εξασφαλίσει τη μελλοντική σταθερότητα της νεόκοπης Τουρκικής Δημοκρατίας.

    Ένα σχετικά ομοιογενές τουρκικό κράτος πράγματι δημιουργήθηκε, όμως όπως δείχνει ο Μίλτον, το κόστος ήταν αφάνταστο σε μία από τις πιο τρομερές ανθρωπιστικές καταστροφές του 20ού αιώνα». [Ιndependent]

    Το στομάχει σφίγγεται

    «Η συναρπαστική καταγραφή των γεγονότων από τον Μίλτον για την καταστροφή της Σμύρνης βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ανέκδοτα μέχρι τώρα γράμματα και ημερολόγια που προέρχονται από μέλη εύπορων “λεβαντίνικων” οικογενειών της πόλης. Οι μαρτυρίες της σφαγής από αυτόπτες μάρτυρες κάνουν το στομάχι σου να σφίγγεται καθώς διαβάζεις…»

    «Οι εντολές μας είναι να κάψουμε τα σπίτια»

    Μέχρι σήμερα, οι περισσότεροι Τούρκοι επιμένουν στον ισχυρισμό ότι η φωτιά―που σύντομα θα έπαιρνε τρομακτικές διαστάσεις―αποτελούσε πράξη σαμποτάζ από την πλευρά των Ελλήνων και των Αρμενίων. Όμως υπάρχουν πολλές αμερόληπτες περιγραφές που αποδεικνύουν ότι ο τουρκικός στρατός σκόπιμα έβαλε φωτιά στη Σμύρνη. Κάποιοι από τους μάρτυρες ανήκαν στο πυροσβεστικό σώμα της Σμύρνης. Αργότερα εκλήθησαν να καταθέσουν ενόρκως σε βρετανικό δικαστήριο σε δίκη που ξεκίνησε η ασφαλιστική εταιρεία Guardian.

    Ένας από αυτούς ήταν ο αρχιπυροσβέστης Τσορμπάτζης, που έφτασε από τους πρώτους στον τόπο απ´ όπου ξεκίνησε η πυρκαγιά. Καταφθάνοντας στην οδό Τchoukour ανέβηκε σε μια σκεπή προκειμένου να εκτιμήσει το μέγεθος της φωτιάς. «Μετά κατέβηκα σ´ ένα από τα δωμάτια όπου συνάντησα έναν πάνοπλο Τούρκο στρατιώτη. Έβαζε φωτιά στο εσωτερικό ενός συρταριού. Με κοίταξε άγρια αλλά έφυγε. Στα ρουθούνια μου ήρθε η έντονη μυρωδιά του πετρελαίου».

    Ο συνάδελφος του αρχιπυροσβέστη Τσορμπάτζη, Εμμανουήλ Κατσαρός, είχε μια παρόμοια εμπειρία. Κατάβρεχε την Αρμενική Λέσχη με νερό σε μια προσπάθεια να εμποδίσει την προέλαση της φωτιάς όταν είδε δύο Τούρκους στρατιώτες να μπαίνουν στο κτίριο με τενεκέδες γεμάτους πετρέλαιο. Διαμαρτυρήθηκε όταν τους είδε να τους αδειάζουν στο πάτωμα. «Από τη μία προσπαθούμε να σταματήσουμε τις φωτιές και από την άλλη τις ανάβετε», τους είπε. «Εσύ έχεις τις δικές σου εντολές», του απάντησε ο ένας στρατιώτης, «και εμείς έχουμε τις δικές μας. Το κτίριο είναι αρμενική ιδιοκτησία. Οι εντολές μας είναι να το κάψουμε».

    Σε άλλα μέρη, οι πυροσβέστες ανακάλυψαν ότι δεν μπορούσαν να παλέψουν με τις φλόγες επειδή οι μάνικές τους είχαν κοπεί. Δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα άλλο παρά να περιμένουν να σβήσει η φωτιά από μόνη της. Όμως αυτό φαινόταν όλο και πιο απίθανο μια και ο άνεμος―που ήδη ήταν δυνατός―ενισχυόταν από τα ανατολικά. Οι τρεις διαφορετικές φωτιές που είχαν εντοπιστεί από τους μάρτυρες γύρω στις 12 το μεσημέρι είχαν, κατά τη 1.30 μ.μ., ενωθεί σε μια μεγάλη πυρκαγιά που μαινόταν σε όλη την αρμενική συνοικία. Όταν ο Γκαραμπέντ Χατσεριάν σκαρφάλωσε στη σκεπή του σπιτιού της οικογένειας Βερκίν, σκέφτηκε ότι η πυρκαγιά ήταν εκτός ελέγχου. «Ένα τεράστιο σύννεφο καπνού απλωνόταν πάνω από τη συνοικία», έγραψε. «Η φωτιά εξαπλωνόταν προς δύο κατευθύνσεις, απόδειξη ότι είχε εσκεμμένα ξεκινήσει από διάφορα σημεία ταυτόχρονα». Ο Χατσεριάν κατάλαβε ότι τα πράγματα θα δυσκόλευαν αφού η πυρκαγιά εξανάγκαζε χιλιάδες ανθρώπους να βγουν στους δρόμους.

    «Τρεις τρόποι για να πεθάνεις» Η προκυμαία της Σμύρνης έγινε το σκηνικό της ανθρώπινης εξαθλίωσης Χιλιάδες άνθρωποι που προσπαθούσαν να γλιτώσουν από τις φλόγες δεν είχαν άλλη επιλογή από το να στραφούν προς την προκυμαία. Όπως έγραψε ο Αμερικανός πρόξενος Τζορτζ Χόρτον, «καθώς η πυρκαγιά εξαπλωνόταν προς την παραλία, το κύμα των ανθρώπων που κατευθύνονταν στην προκυμαία όλο και μεγάλωνε: ηλικιωμένοι, νέοι, γυναίκες, παιδιά, άρρωστοι. Όσοι δεν μπορούσαν να περπατήσουν μεταφέρονταν σε φορεία ή στους ώμους των συγγενών τους». Μεταξύ αυτών ήταν και κάποιος γνωστός του πρόξενου, ένας ηλικιωμένος Έλληνας γιατρός ονόματι Αργυρόπουλος, ο οποίος δεν μπόρεσε να αντέξει την όλη κατάσταση. Υπέστη καρδιακό επεισόδιο και πέθανε στην προβλήτα.

    «Ήταν μια σκηνή τρόμου και ανθρώπινων δεινών χωρίς προηγούμενο», έγραψε ο Χόρτον. «Όλοι αυτοί οι χιλιάδες άνθρωποι ήταν στριμωγμένοι σε έναν στενό δρόμο ανάμεσα στην πόλη που καιγόταν και στα βαθιά νερά του κόλπου». (…) Η προκυμαία της Σμύρνης έγινε το σκηνικό της ανθρώπινης εξαθλίωσης. Μήκους περίπου 3 χιλιομέτρων και πολύ φαρδιά, ήταν αρκετά μεγάλη ώστε να φιλοξενήσει εκατοντάδες χιλιάδες άστεγους. Η μετατροπή της σε αυτοσχέδιο προσφυγικό καταυλισμό ήταν γρήγορη και δραματική. Λίγες ημέρες νωρίτερα, η προκυμαία ήταν τόπος χαράς. Τώρα, την ευθυμία είχε αντικαταστήσει η εξαθλίωση. Την ώρα που έπεφτε το σκοτάδι εκείνη την τρομερή Τετάρτη, στην προκυμαία της Σμύρνης βρίσκονταν περίπου μισό εκατομμύριο πρόσφυγες. Κινδύνευαν να καούν ζωντανοί, καθώς οι φλόγες πλέον είχαν πλησιάσει τη θάλασσα. Επικρατούσε μια φοβερή ζέστη που μεταδιδόταν από κτίριο σε κτίριο. Η ζέστη ήταν τόσο έντονη, ώστε οι κάβοι που έδεναν τα πλοία στην αποβάθρα είχαν αρχίσει να καίγονται. Όλα τα σκάφη απομακρύνθηκαν περίπου 250 μέτρα από την προκυμαία.

    «Οι φλόγες θέριευαν συνεχώς», έγραψε ο Οράν Ράμπερ, τουρίστας που είχε φθάσει στη Σμύρνη λίγες ημέρες νωρίτερα. «Οι κραυγές του απεγνωσμένου πλήθους στην αποβάθρα ακούγονταν ένα μίλι μακριά. Είχαν να επιλέξουν μεταξύ τριών ειδών θανάτου: τη φωτιά πίσω τους, τους Τούρκους που παραμόνευαν στα σοκάκια και τον ωκεανό μπροστά τους…. Στα σύγχρονα χρονικά, δεν υπάρχει πιθανώς κάτι που να μπορεί να συγκριθεί με εκείνη τη νύχτα της 13ης Σεπτεμβρίου στη Σμύρνη».

    Σχόλιο από Χαμένος Παράδεισος Σμύρνη 1922, Γκαΐλς Μίλτον | 05/04/2011

  102. http://www.britishpathe.com/record.php?id=84303

    Σχόλιο από Mατσουκάτες | 13/04/2011

  103. Αυστραλία: Τιμήθηκαν Αυστραλές που βοήθησαν Έλληνες πρόσφυγες του ’22 και θύματα του ελληνικού εμφυλίου

    31 Μαϊου 2011

    του ανταποκριτή μας Σ. Χατζημανώλη

    Η συμβολή Αυστραλών γυναικών που πρόσφεραν ανεκτίμητες υπηρεσίες σε Έλληνες πρόσφυγες από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία, αλλά και σε θύματα του εμφυλίου πολέμου, παρουσιάστηκε σε μια εκδήλωση που έγινε στη Μελβούρνη από τους φορείς «Επιστροφή στην Ανατολία», «Whittlesea Women Matter 2″ σε συνεργασία με την Βιβλιοθήκη του Lalor.

    Κεντρικός ομιλητής ήταν ο Δρ Παναγιώτης Διαμάντης, λέκτορας Μελετών Γενοκτονιών στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας του Σίδνεϊ, ο οποίος αναφέρθηκε σε ορισμένες από τις Αυστραλές που ξεχώρισαν και ιδιαίτερα στην ιστορία του ζεύγος Σίντνεϊ και Τζόις Νανκίβελ Λοκ (Joice NanKivell Loch).

    Όπως τόνισε ο Δρ. Διαμαντής, από το 1922 μέχρι το τέλος της ζωής τους, και οι δυο τους αφιερώθηκαν στην εδραίωση και την ανάπτυξη ενός προσφυγικού οικισμού στη Μακεδονία, την Ουρανούπολη Χαλκιδικής.

    Ο Σκωτσέζος Σίντνεϊ Λοκ και η Αυστραλή σύζυγός του πήγαν στην Ευρώπη προερχόμενοι από την Αυστραλία, αρχικά για να καλύψουν δημοσιογραφικά τον αγώνα της ανεξαρτησίας των δημοκρατικών Ιρλανδών. Με την ίδρυση της Ιρλανδίας, το 1921, πήγαν στην Πολωνία, όπου, μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, κατέφταναν κύματα ξεριζωμένων πολωνικών πληθυσμών από τα ανατολικά. Ενώ έκλειναν οι πληγές της Πολωνίας, άνοιγε στην Ελλάδα η πληγή της Μικρασιατικής Καταστροφής. Οι Λοκ πήγαν στη Θεσσαλονίκη, στη νεοϊδρυμένη Αμερικανική Γεωργική Σχολή, όπου προσέφεραν τις υπηρεσίες τους για την αποκατάσταση των Ελλήνων προσφύγων που κατέφταναν με πλοία στην Επανομή και στην Καλαμαριά.

    Η γνωριμία με το Προσφόρι, τη σημερινή Ουρανούπολη, έγινε όταν ο Σίντνεϊ ανακάλυψε το Άγιο Όρος και αποφάσισε «να μελετήσει τη θαυμαστή μοναστική πολιτεία, έναν κόσμο μυστηρίου και ανείπωτης ομορφιάς». Σύντομα απέκτησαν μονιμότερη σχέση με τον τόπο. «Το 1928 ο σύζυγός μου και εγώ πήγαμε να μείνουμε στα σύνορα του Αγίου Όρους, σε ένα μεγάλο βυζαντινό πύργο, ο οποίος υπήρξε μετόχι της Μονής Βατοπεδίου», αναφέρει σε ένα κείμενό της η Τζόις. «Η ελληνική κυβέρνηση είχε πάρει τη γη από το μοναστήρι και εγκατέστησε εκεί μια μικρή ομάδα προσφύγων από τη Μικρά Ασία. Φτάσαμε την ίδια περίοδο με πολλούς από τους χωριανούς. Εκείνοι εγκαταστάθηκαν σε μικρά σπίτια που είχαν χτιστεί για την περίσταση. Εμείς πήγαμε στον πύργο. Το σκεφτήκαμε σαν μια προσωρινή εγκατάσταση, αλλά γοητευτήκαμε τόσο πολύ από τον παλιό πύργο και πειστήκαμε ότι μόνο εμείς θα μπορούσαμε να βοηθήσουμε το χωριό, και έτσι μείναμε μόνιμα».

    Ο Δρ. Διαμαντής λέει πως δεκάδες ήταν οι Αυστραλές που βοήθησαν τα θύματα της Μικρασιατικής Καταστροφής, αλλά και αργότερα αυτά του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και του εμφυλίου.

    Ανάμεσά τους η Olive Kelso King, που οργάνωσε νοσοκομεία και ανθρωπιστική βοήθεια για δεκάδες χιλιάδες Σέρβους πρόσφυγες στην Ελλάδα κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

    Μια άλλη ήταν η Στέλλα Miles Franklin, που υπηρέτησε ως νοσοκόμα με τις Αυστραλιανές δυνάμεις στο Μακεδονικό Μέτωπο το 1916. Σήμερα το μεγαλύτερο λογοτεχνικό βραβείο της Αυστραλίας φέρει το όνομά της.

    Η Eleanor Vokes McKinnon, ιδρύτρια του Αυστραλιανού Ερυθρού Σταυρού, ζήτησε από τη Γενική Συνέλευση της Κοινωνίας των Εθνών, το 1924, να ενισχυθούν οι Έλληνες και οι Αρμένιοι πρόσφυγες.

    Η Edith Glanville ήταν επί πολλά έτη ηγετική μορφή του Αυστραλιανού Ταμείου Αρωγής Αρμενίων και Ελλήνων προσφύγων. Μάλιστα επισκέφτηκε την Ελλάδα και τη Συρία, τρεις φορές κατά την δεκαετία του 1920. Μετά τις σφαγές στο Simele του Ιράκ το 1933, ήταν η μόνη δυτική γυναίκα στην οποία επιτράπηκε να βοηθήσει τους Ασσυρίους πρόσφυγες στη γειτονική Συρία.

    Η Annabelle «Penny» Penglaze ήταν επικεφαλής ομάδας Αυστραλών της προσπάθειας αρωγής του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών στη Μακεδονία κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου στην Ελλάδα (1946-1949). Η Penglaze μετέφερε ανθρωπιστική βοήθεια σιδηροδρομικώς από την Θεσσαλονίκη μέχρι τη Φλώρινα.

    «Οι γυναίκες αυτές ήταν εθελόντριες που τα παράτησαν όλα για να βοηθήσουν τους Έλληνες» είπε ο Δρ. Διαμαντής.

    «Οι ιστορίες αυτών των Αυστραλών αγγέλων είναι οι ιστορίες των προγόνων μας, καθώς είναι και ιστορίες της Αυστραλίας. Αποτελούν δείγμα της χαρακτηριστικής στάσης των γυναικών της Αυστραλίας για δράση και προσφορά», σημείωσε η πρόεδρος του συλλόγου «Επιστροφή στην Ανατολία» Σοφία Κοτανίδου.

    Ο σύλλογος «Επιστροφή στην Ανατολία» είναι μια πολυπολιτισμική οργάνωση που συγκεντρώνει τις γηγενείς πολιτισμικές ομάδες της Ανατολίας (Ελλήνων, Αρμενίων και των Ασσυρίων). Οι εκδηλώσεις της εστιάζονται στην επίδειξη των βαθιών δεσμών μεταξύ των προγονικών πατρίδων και της Αυστραλίας.

    Με πρωτοβουλία του συλλόγου «Επιστροφή στην Ανατολία», η Συνέλευση των Γυναικών του Εργατικού Κόμματος Αυστραλίας (Τhe National Women’s Labor Conference) στο Brisbane του Queensland, υιοθέτησε πρόσφατα ψήφισμα-ορόσημο, με το οποίο αναγνώρισε «τη Γενοκτονία των Αρμενίων, Ασσυρίων και Ελλήνων από το 1915 έως το 1923» ως «ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας».

    Στο πλαίσιο του Συνεδρίου με θέμα «Labor Women: Lead, Challenge, Inspire (ηγούμαι, προκαλώ, εμπνέω)», επίσημοι αντιπρόσωποι όλων των τοπικών οργανώσεων του Αυστραλιανού Εργατικού Κόμματος (Australian Labor Party) αναγνώρισαν τις Γενοκτονίες των Αρμενίων, των Ασσυρίων και των Ελλήνων ως αναπόσπαστο μέρος της Αυστραλιανής ιστορίας, το οποίο οι γυναίκες της Αυστραλίας (κάποιες από τις οποίες τιμήθηκαν πρόσφατα) δημιούργησαν, ηγήθηκαν και ενέπνευσαν άλλους να ακολουθήσουν.

    Σύμφωνα με τις δηλώσεις της αντιπροσώπου και προέδρου της «Επιστροφή στην Ανατολία» Σοφίας Κοτανίδου, «η αναγνώριση και η εκπαίδευση αποτελούν τα καλύτερα μέσα για την κατανόηση του παρελθόντος και του μέλλοντος».

    «Η γνώση εμποδίζει την ανάπτυξη μίσους, το οποίο οδηγεί στη Γενοκτονία», τονίζει η κα Κοτανίδου, προσθέτοντας πως «μονάχα διαμέσου της μελέτης των εγκλημάτων του παρελθόντος, μπορούμε να αποφύγουμε την επανάληψή τους, γι’ αυτό άλλωστε και το Εβραϊκό Ολοκαύτωμα, η περίπτωση των Αυστραλιανών Ιθαγενών και άλλες γενοκτονίες, αποτελούν τμήμα του Αυστραλιανού συστήματος δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης».

    Οι Αυστραλοί διαδραμάτισαν ηγετικό ρόλο στις προσπάθειες συλλογής πόρων και ανθρωπιστικής βοήθειας για τους επιζώντες της γενοκτονίας των Αρμενίων. Για παράδειγμα, ενίσχυσαν οικονομικά το Ορφανοτροφείο Αρμενίων Αρρένων – θυμάτων της Αρμενικής Γενοκτονίας – στη Βηρυτό του Λιβάνου για περισσότερο από δέκα χρόνια. Σύμφωνα με την τότε Γραμματέα του Αρμενικού Ταμείου Αρωγής Dora Cohen, μόνο το 1922, η Αυστραλία έστειλε βοήθεια ύψους 100.000 δολαρίων σε μορφή τροφής, ρουχισμού και χρημάτων.

    Να θυμίσουμε εδώ πως κατά την Μικρασιατική Καταστροφή Ύπατος Αρμοστής για τους Πρόσφυγες της Κοινωνίας των Εθνών (League of Nations High Commissioner for Refugees) ήταν ο Αυστραλός Συνταγματάρχης Treloar, που έσωσε από την πείνα και τις αρρώστιες περίπου 108.000 επιζώντες Έλληνες πρόσφυγες.

    http://omogeneia.ana-mpa.gr/press.php?id=14391

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 07/06/2011

  104. Η καταστροφή της Σμύρνης

    Η μεγαλύτερη πανωλεθρία του Ελληνισμού τερμάτισε τη μακραίωνη παρουσία του στην Ιωνία και άλλαξε την πορεία του
    για πάντα
    Επιμέλεια: Στέφανος Xελιδόνης

    Στο τέλος του καλοκαιριού το 1922 η ζωή στη Σμύρνη κυλούσε όπως και άλλοτε. Το εμπόριο είχε αρχίσει να ορθοποδεί και το λιμάνι παρουσίαζε και πάλι κίνηση. Στην πρώτη του ανακοίνωση, το Γενικό Επιτελείο δήλωνε ότι οι ελληνικές δυνάμεις βρίσκονταν σε τακτική υποχώρηση. Στη δεύτερη, υποστήριζε ότι ο ελληνικός στρατός είχε επιτύχει σπουδαία νίκη. Στην πραγματικότητα, ο στρατός είχε καταρρεύσει στα βάθη της Ανατολίας και υποχωρούσε άτακτα προς τα μικρασιατικά παράλια, με τις δυνάμεις του Κεμάλ να τον ακολουθούν ακάθεκτες. Οταν οι πρώτοι κουρελιασμένοι Ελληνες στρατιώτες με τους πρώτους πρόσφυγες από την ενδοχώρα έφτασαν στη Σμύρνη στις αρχές Σεπτεμβρίου, οι κάτοικοι έδειξαν τα πρώτα σημάδια πανικού. Συμβάδιζε όμως με ένα διάχυτο αίσθημα ότι η πόλη δεν κινδύνευε. Κάποιοι πίστευαν ότι ο ελληνικός στρατός θα δημιουργούσε μια ασφαλή ζώνη περιμετρικά της Σμύρνης, ώστε να διευκολύνει τον χριστιανικό πληθυσμό να καταφύγει στα ελληνικά νησιά. Αλλοι ένιωθαν βέβαιοι ότι τα 21 ξένα θωρηκτά στο λιμάνι θα απέτρεπαν είσοδο του Κεμάλ. Ομως το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού στρατού με την ελληνική διοίκηση εγκατέλειψαν την πόλη για την Ελλάδα και τα πληρώματα στα ευρωπαϊκά και αμερικανικά πλοία είχαν διαταγές να τηρήσουν ουδετερότητα και να διαφυλάξουν τη ζωή και την περιουσία μόνο των δικών τους πολιτών. Οταν οι κάτοικοι της Σμύρνης αντίκρισαν έντρομοι τον τουρκικό στρατό να μπαίνει στην πόλη, οι ελληνικές εφημερίδες συνέχιζαν να δημοσιεύουν αισιόδοξα άρθρα για την πειθαρχημένη υποχώρηση του ελληνικού στρατού. Επέμεναν μάλιστα ότι οι στρατιώτες σχεδίαζαν να υπερασπιστούν τη Σμύρνη από την τουρκική προέλαση. Ομως ενώ οι δυνάμεις του Κεμάλ αποκτούσαν τον έλεγχο στους δρόμους, τα τελευταία υπολείμματα του ελληνικού στρατού έμπαιναν παραπαίοντας στην πόλη, με κάποιους βασιλόφρονες να πυροβολούν βενιζελικούς στρατιώτες. Οταν η πειθαρχία με την οποία εισήλθε ο τουρκικός στρατός άρχισε να καταρρέει και τις πρώτες δύο μέρες η βία περιοριζόταν στην αρμενική συνοικία, πολλά από τα κέντρα ψυχαγωγίας στην προκυμαία παρέμεναν ανοιχτά. Ομως η βία εξαπλώθηκε και στην υπόλοιπη Σμύρνη και όταν και οι τελευταίοι οπτιμιστές συνειδητοποίησαν τη μοίρα τους, ήταν πλέον αργά.

    Η κορύφωση του μικρασιατικού δράματος

    Της Βικτωρίας Γ. Σολομωνίδου*

    Η πυρπόληση και η καταστροφή της Σμύρνης τον Σεπτέμβριο του 1922 ήταν το τελευταίο από μια σειρά τραγικών γεγονότων που οδήγησαν στην έξωση του ελληνικού στοιχείου από τη Μικρά Ασία και τον αφανισμό 2.150 ελληνικών οικισμών της περιοχής. Τα γεγονότα που προηγήθηκαν είναι στο μεγαλύτερο μέρος τους γνωστά:

    Στα μέσα Αυγούστου 1922, με την υποχώρηση του ελληνικού στρατού από το Αφιόν Καραχισάρ άρχισε και η αναχώρηση μεγάλου μέρους του χριστιανικού πληθυσμού από τις πόλεις και τα χωριά του εσωτερικού. Κατά τους υπολογισμούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο αριθμός των προσφύγων που ακολούθησαν τον ελληνικό στρατό στην αναδίπλωσή του προς τη μικρασιατική ακτή έφτανε τις 250.000, μαζί με 15.000 περίπου Αρμένιους του εσωτερικού.
    Η καθημερινή άφιξη τρένων που μετέφεραν τα υπολείμματα του στρατού και δεκάδες πρόσφυγες στην πόλη της Σμύρνης, οι διηγήσεις και οι φήμες για την κατάρρευση του μετώπου, μεγάλωναν την ένταση και την ανησυχία του τοπικού πληθυσμού, ενώ οι φανερές πια προετοιμασίες της Ελληνικής Διοίκησης Σμύρνης για αναχώρηση δεν άφηναν σε αυτούς που μπορούσαν να δουν την παραμικρή αμφιβολία για την κατοπινή εξέλιξη των γεγονότων.
    Από τις 7 Σεπτεμβρίου (ν.ημ.) οι χιλιάδες των προσφύγων, Ελληνες και Αρμένιοι, κατέκλυζαν όλο το μήκος της προκυμαίας της Σμύρνης, περιμένοντας πλοία για να τους μεταφέρουν στα γειτονικά ελληνικά νησιά. Μάταια όμως.
    Με την αναχώρηση των ελληνικών αρχών στις 8 Σεπτεμβρίου, η αντίστροφη μέτρηση για την ελληνική Σμύρνη είχε αρχίσει. Την επόμενη μέρα, οι πρώτοι Τούρκοι ιππείς μπήκαν στην πόλη και αργότερα έφτασε ο νέος στρατιωτικός διοικητής της πόλης Νουρεντίν πασάς. Με προκήρυξη απαγόρευε την κυκλοφορία των κατοίκων μετά τις 7 το βράδυ και δήλωνε ότι η τιμή, η ζωή και η περιουσία των κατοίκων θα τύχαιναν σεβασμού. Παρά τις καθησυχαστικές διαταγές του Νουρεντίν, οι λεηλασίες καταστημάτων και σπιτιών, οι αρπαγές γυναικών και οι φόνοι που είχαν ήδη αρχίσει από την προηγούμενη, συνεχίζονταν σε εντονότερο βαθμό. Οι τουρκικοί πανηγυρισμοί κορυφώθηκαν με την είσοδο του Μουσταφά Κεμάλ και του επιτελείου του στην πόλη, στις 11 Σεπτεμβρίου. Την ίδια μέρα, θανατώθηκε από τον τουρκικό όχλο ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος σαν ένοχος εσχάτης προδοσίας, γιατί «ως Οθωμανός υπήκοος υπηρέτησε μετά φανατισμού την Ελλάδα, πρωτοστατήσας εις πάντα εναντίον του τουρκικού καθεστώτος κατά το τριετές διάστημα της ελληνικής κατοχής».
    Η κορύφωση στο δράμα φτάνει στις 13 Σεπτεμβρίου, με την έκρηξη της πυρκαγιάς στην αρμενική συνοικία. Καίγονται το αρμενικό νοσοκομείο, η αρμενική μητρόπολη και η αρμενική εκκλησία του Αγίου Στεφάνου, μαζί με τους πρόσφυγες που είχαν καταφύγει εκεί. Ταυτόχρονα, νέες πυρκαγιές αρχίζουν στις ελληνικές συνοικίες που, με λίγες εξαιρέσεις, καταστρέφονται στο σύνολό τους μαζί με όλα τα ελληνικά εμπορικά καταστήματα, φιλανθρωπικά ιδρύματα, ξένα προξενεία και τράπεζες. Οσα κτίρια δεν ήταν από την κατασκευή τους δυνατό να πυρποληθούν, καταστρέφονται με βόμβες. Με τον τρόπο αυτό καταστράφηκαν το γαλλικό προξενείο, το θέατρο της Σμύρνης, το ξενοδοχείο «Κραίμερ», η ελληνική λέσχη και άλλα κτίρια που στόλιζαν την παραλία της πόλης.
    Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ανάμεσα στα πρώτα κτίρια που χάθηκαν από τη φωτιά ήταν ο πυροσβεστικός σταθμός της Σμύρνης, ενώ απομονώθηκαν με επιμέλεια οι υδαταγωγοί Χαλκά Βουνάρ, που χρησίμευαν για την ύδρευση της πόλης και την κατάσβεση των πυρκαγιών. Ετσι, με λίγες εξαιρέσεις, αποτεφρώθηκε ολόκληρη σχεδόν η πόλη της Σμύρνης, εκτός από την τουρκική και την εβραϊκή συνοικία, το τελωνείο και την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, που μεταβλήθηκε σε τηλεγραφείο και ταχυδρομείο για τις ανάγκες της τουρκικής κατοχής.
    Η Daily Telegraph της 16ης Σεπτεμβρίου σημείωνε: «Εκτός από την άθλια τουρκική συνοικία, η Σμύρνη έπαψε να υπάρχει… το πρόβλημα των μειονοτήτων έχει λυθεί εκεί μια για πάντα… Δεν μένει καμία αμφιβολία για τα αίτια της πυρκαγιάς… τον δαυλό τον άναψαν στρατιώτες του τουρκικού στρατού».
    Η πυρκαγιά συνεχίστηκε ώς τις 17 Σεπτεμβρίου. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο υπολογίζει τον αριθμό των ομογενών που χάθηκαν σε 25.000, ενώ ο συνολικός αριθμός των θυμάτων από 9 ως 11 Σεπτεμβρίου φτάνει, κατά την ίδια πηγή, τις 50.000.

    Στον δρόμο του ξεριζωμού και της προσφυγιάς
    Το τελειωτικό χτύπημα ήρθε με τη διαταγή του στρατιωτικού διοικητή που όριζε πως όλοι οι Ελληνες, ακόμα και οι Οθωμανοί υπήκοοι, από 17 ώς 45 χρόνων, θεωρούνταν αιχμάλωτοι πολέμου και η αναχώρησή τους απαγορευόταν με ποινή θανάτου. Οι υπόλοιποι, γέροντες, γυναίκες και παιδιά, μπορούσαν να φύγουν μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου μόνο αν ήταν εφοδιασμένοι με κανονικά διαβατήρια. Οσοι έμεναν μετά το τέλος της προθεσμίας, θα οδηγούνταν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας.
    Παρόμοια ήταν η τύχη των χριστιανικών πληθυσμών στη χερσόνησο της Ερυθραίας, στις Κυδωνίες, στην περιοχή της Προποντίδας, στη βορειοδυτική Μικρά Ασία, ακόμα και σε όσες μικρασιατικές περιοχές δεν είχε φτάσει ο ελληνικός στρατός. Ετσι, τρία χρόνια, τρεις μήνες, τρεις εβδομάδες και τρεις μέρες από την απόβαση των ελληνικών στρατευμάτων στο λιμάνι της Σμύρνης στις 15 Μαΐου 1919, κατέρρεε το όνειρο της Μεγάλης Ιδέας συμπαρασέρνοντας ενάμισι εκατομμύριο Μικρασιάτες στον δρόμο του ξεριζωμού και της προσφυγιάς. Οι θετικές επιπτώσεις από την άφιξή τους στον ελλαδικό χώρο είναι γνωστές. Γνωστό είναι, ακόμα, και το πού πέφτει το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την καταστροφή. Ενδεικτικά, δύο σχεδόν μήνες πριν από την πυρκαγιά, οι Sunday Times έγραφαν:
    «Ασχετα με τη γνώμη που έχει κανείς για το δίκαιο ή το άδικο των ελληνικών πόθων για τη Μικρά Ασία, είναι αδύνατο να αρνηθεί ότι ο ελληνικός λαός έτυχε βδελυρής συμπεριφοράς από συμμαχικά έθνη… λόγω της ανικανότητας των Μεγάλων Δυνάμεων να εφαρμόσουν την ίδια τους την πολιτική».

    Ο μαύρος Σεπτέμβρης του 1922

    1/9 – 8/9
    Οταν μπήκε ο Σεπτέμβριος, η ζωή στη Σμύρνη κυλούσε με κανονικούς ρυθμούς. Την Τετάρτη 6/9 έφτασαν οι πρώτοι Ελληνες στρατιώτες και οι πρώτοι πρόσφυγες. Την Πέμπτη 7/9 η ελληνική διοίκηση εγκατέλειψε την πόλη. Την Παρασκευή 8/9 χιλιάδες στρατιώτες επιβιβάζονταν σε πλοία για την Ελλάδα.

    9/9 – 10/9
    Το Σάββατο 9/9 ο τουρκικός στρατός εισήλθε με πειθαρχία στη Σμύρνη. Λίγες ώρες αργότερα ακολούθησαν και οι άτακτοι. Την Κυριακή 10/9 ξέσπασε η βία στην αρμενική συνοικία, με λεηλασίες και βιασμούς. Ο Κεμάλ έφτασε στην πόλη με πομπή και ο τουρκικός όχλος σκότωσε τον μητροπολίτη Χρυσόστομο.

    11/9 – 12/9
    Τη Δευτέρα 11/9 μπαρ και ζυθοπωλεία στην προκυμαία κατέβασαν τα στόρια. Η πειθαρχία στο στράτευμα του Κεμάλ είχε καταρρεύσει και οι Τούρκοι διέπρατταν απροκάλυπτα ωμότητες, ενώ συνέρρεαν δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες. Την Τρίτη 12/9 μισό εκατομμύριο Ελληνες και Αρμένιοι βρίσκονταν εγκλωβισμένοι σε παγίδα θανάτου.

    13/9
    Την Τετάρτη ο πληθυσμός είχε διογκωθεί σε 700.000.

    Τούρκοι στρατιώτες άναψαν φωτιές αρχικά στην αρμενική συνοικία, η οποία μέχρι το μεσημέρι τυλίχθηκε στις φλόγες. Υπό την προστασία δικών τους στρατιωτών, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί εκκένωσαν τους υπηκόους τους από τη Σμύρνη. Οταν έπεσε το σκοτάδι η πυρκαγιά είχε εξαπλωθεί μέχρι την προκυμαία, ασφυκτικά γεμάτη από πρόσφυγες. Τα μεσάνυχτα ο Βρετανός ναύαρχος Μπροκ διέταξε να σταλούν λέμβοι σωτηρίας και τη νύχτα όλα τα πολεμικά πλοία στον κόλπο γέμισαν με 20.000 ψυχές.

    14/9 – 30/9
    Την Πέμπτη 14/9 μισό εκατομμύριο άνθρωποι βρίσκονταν ακόμη στην προκυμαία. Την Παρασκευή 15/9 η φωτιά έκαιγε ό,τι είχε απομείνει και ο Κεμάλ εξέδωσε διάταγμα, σύμφωνα με το οποίο όσοι παρέμεναν μετά την 1/10 θα εκτοπίζονταν στην κεντρική Ανατολία. Το Σάββατο 16/9 και την Κυριακή 17/9 χιλιάδες Ελληνες και Αρμένιοι στρατεύσιμης ηλικίας οδηγήθηκαν σε πορείες στην ενδοχώρα. Την Κυριακή 24/9 ο Αζα Τζέννινγκς ξεκίνησε τη μεγάλη επιχείρηση εκκένωσης με πλοία από την Ελλάδα. Το Σάββατο 30/9 είχαν μείνει λιγότεροι από 50.000 πρόσφυγες και με παράταση οκτώ ημερών έφυγαν όλοι.

    O μάρτυρας, ο ψεύτης και ο ήρωας

    Ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος Καλαφάτης βρήκε μαρτυρικό θάνατο από τον τουρκικό όχλο, ύστερα από εντολή του στρατιωτικού διοικητή Νουρεντίν. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο και εθνομάρτυρα.
    Ο Νουρεντίν πασάς, νέος στρατιωτικός διοικητής της πόλης, με προκήρυξη απαγόρευε την κυκλοφορία των κατοίκων μετά τις 7 το βράδυ και δήλωνε ότι η τιμή, η ζωή και η περιουσία τους θα τύχαιναν σεβασμού. Η βία κλιμακώθηκε.
    Ο Αζα Τζέννινγκς, ένας αφοσιωμένος μεθοδιστής πάστορας από τη Νέα Υόρκη που εργαζόταν στη ΧΑΝ Σμύρνης, τη στιγμή που η κυβέρνηση στην Ελλάδα είχε παραλύσει, δημιούργησε την Αμερικανική Επιχείρηση Αρωγής και έσωσε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές.

    * Η κ. Βικτωρία Σολομωνίδου είναι ιστορικός και εταίρος του King’s College London, όπου εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή με τίτλο «Greece in Asia Minor: 1919-1922». Το σημερινό κείμενο έχει δημοσιευτεί στο Δελτίο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Τόμος Δ΄, Αφιέρωμα στη Μικρασιατική Καταστροφή, Αθήνα 1983, σ. σ. 301-322.

    ———————————————————————————————————————————————————

    Τη φωτιά έβαλαν Tούρκοι στρατιώτες με προμελετημένο σχεδιασμό

    *Η καταστροφή της Σμύρνης, το 1922

    Του Giles Milton*

    Την Τετάρτη 13 Σεπτεμβρίου 1922, λίγο μετά το μεσημεριανό φαγητό, η Μίννι Μιλς -μια Αμερικανίδα που ζούσε στη Σμύρνη- έριξε μια ματιά από το παράθυρό της και πρόσεξε ότι ένα από τα γειτονικά κτίρια είχε πιάσει φωτιά.

    Κοίταξε καλύτερα και σοκαρίστηκε όταν είδε έναν Τούρκο αξιωματικό να μπαίνει σε ένα δεύτερο κτίριο με μικρούς τενεκέδες πετρελαίου. «Μέσα σε λίγα λεπτά,» έγραψε αργότερα, «το σπίτι τυλίχθηκε στις φλόγες».

    Η δεσποινίς Μιλς δεν ήταν ο μόνος αυτόπτης μάρτυρας στη Σμύρνη που είδε το ξέσπασμα της φωτιάς εκείνη τη μοιραία μέρα του Σεπτεμβρίου. Αρκετοί από τους συναδέλφους της στο Αμερικανικό Κολεγιακό Ινστιτούτο της πόλης παρακολουθούσαν με ορθάνοιχτα μάτια Τούρκους στρατιώτες να μπαίνουν σε κτίρια, να τα καταβρέχουν με πετρέλαιο και να τους βάζουν φωτιά.
    Δεκάδες μικρές φωτιές δεν άργησαν να γίνουν μία τεράστια πυρκαγιά. Με έναν ισχυρό άνεμο που φυσούσε από τη στεριά, εξαπλώθηκε ταχύτατα στις διάφορες συνοικίες μέχρις ότου μεγάλο μέρος της πόλης παραδόθηκε στην κόλαση της φωτιάς. Η μοναδική περιοχή που γλίτωσε -λόγω του ανέμου- ήταν η τουρκική συνοικία.

    Η Σμύρνη είχε κατακλυστεί από πρόσφυγες όταν ξέσπασε η φωτιά. Δεκάδες χιλιάδες Ελληνες της Ανατολίας είχαν συρρεύσει στην πόλη μετά την ήττα του ελληνικού στρατού στο εσωτερικό της χώρας. Αυτοί οι πρόσφυγες αναζητούσαν προστασία από τον νικηφόρο τουρκικό εθνικιστικό στρατό του Μουσταφά Κεμάλ, βέβαιοι ότι οι δυνάμεις του δεν θα τολμούσαν ποτέ να εισέλθουν στη Σμύρνη. Στο κάτω-κάτω, 21 συμμαχικά θωρηκτά ήταν αγκυροβολημένα στον κόλπο.
    Ομως, ο στρατός του Κεμάλ είχε όντως μπει στη Σμύρνη, στις 9 Σεπτεμβρίου, και ο θηριώδης φόνος του μητροπολίτη Χρυσοστόμου -του ανώτερου ορθόδοξου ιεράρχη- ήταν ένδειξη ότι η μεταβίβαση της εξουσίας από Ελληνες σε Τούρκους ήταν απίθανο να είναι ειρηνική.

    Ενας πρόσθετος λόγος ανησυχίας ήταν ο μεγάλος αριθμός άτακτων τουρκικών στρατευμάτων που άρχισαν να συρρέουν στην πόλη. Αυτοί οι απείθαρχοι πολεμιστές ήταν αποφασισμένοι να πάρουν την εκδίκησή τους για τις ωμότητες που διέπραξε ο ελληνικός στρατός κατά την υποχώρησή του.
    Η φωτιά, που ξέσπασε στις 13 Σεπτεμβρίου, εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα που οι κάτοικοι της Σμύρνης και οι πρόσφυγες δεν είχαν πού αλλού να πάνε εκτός από τη φημισμένη προκυμαία στο Αιγαίο, μήκους σχεδόν τριών χιλιομέτρων.
    Ολοι τους τώρα έστρεψαν το βλέμμα στα συμμαχικά θωρηκτά για βοήθεια.
    Αλλά οι κυβερνήτες τους αρνήθηκαν να σώσουν οποιονδήποτε εκτός από τους δικούς τους πολίτες. Σε μία κυνική επίδειξη ρεάλ πολιτίκ, ήδη έστρεφαν τη σκέψη τους στις γόνιμες εμπορικές συμφωνίες που ήλπιζαν να συνάψουν με τον νικηφόρο Κεμάλ. Δεν ήθελαν να φανούν ότι βοηθούν τους εχθρούς της Τουρκίας.
    Η ελληνική κυβέρνηση ήταν επίσης ένοχη απραξίας. Είχε παραλύσει από την ήττα του στρατού της στη Μικρά Ασία και δεν τολμούσε να στείλει ελληνικά πλοία στην υπό τουρκικό έλεγχο πόλη.
    Τις επόμενες ημέρες η προσφυγική κρίση εξελίχθηκε ταχύτατα σε μία ανθρωπιστική καταστροφή. Οι γέροι, οι νέοι, οι άρρωστοι, όλοι ήταν παγιδευμένοι ανάμεσα στη φονική φωτιά και τη θάλασσα. Στο μεταξύ, οι τουρκικές δυνάμεις διέπρατταν κτηνωδίες κάτω από τη μύτη των συμμάχων, συγκεντρώνοντας χριστιανούς σε ηλικία στράτευσης και απελαύνοντάς τους στην ενδοχώρα.

    Ο Αμερικανός που έσωσε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές

    Ενας και μόνο άνθρωπος θα έσπευδε σε βοήθεια των προσφύγων. Το μέγεθος της καταστροφής είχε προκαλέσει φρίκη στον Αζα Τζέννινγκς, έναν Αμερικανό πολίτη που εργαζόταν στη ΧΑΝ Σμύρνης. Με μεγάλη παλικαριά πήγε στη Μυτιλήνη και έπεισε τους καπετάνιους 25 ελληνικών πλοίων, που ήταν αγκυροβολημένα εκεί, να πλεύσουν στη Σμύρνη.
    Κατόρθωσε επίσης να λάβει την υποστήριξη υπουργών της κυβέρνησης στην Αθήνα, οι οποίοι τον όρισαν αρχηγό του αυτοσχέδιου στόλου. Αλλά ακόμη και με έναν μεγάλο αριθμό πλοίων στη διάθεσή του, η προκυμαία της Σμύρνης τελικά δεν εκκενώθηκε από πρόσφυγες μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου.
    Ο αρχιτέκτων της μικρασιατικής περιπέτειας, Ελευθέριος Βενιζέλος, παρέμενε αισιόδοξος παρ’ όλη την καταστροφή. Υποστήριζε ότι η εισροή προσφύγων στην Ελλάδα παρουσίαζε μια μοναδική ευκαιρία για το κατατρεγμένο του έθνος. Αν και το όνειρό του για μια ελληνική αυτοκρατορία ήταν μια παταγώδης αποτυχία, πίστευε ότι μια Μεγάλη Ελλάδα -ενισχυμένη από τους Ελληνες της Ανατολίας που εκδιώχθηκαν από τη Μικρά Ασία- μπορούσε τώρα να οικοδομηθεί.
    Αλλά πολλοί από τους άστεγους Σμυρνιούς που είχαν κατασκηνώσει στην Αθήνα ένιωθαν ότι ήταν θύματα ενός πολιτικού πειράματος που είχε πάει απελπιστικά στραβά.

    * Ο κ. Giles Milton είναι ο συγγραφέας του βιβλίου «Χαμένος παράδεισος, Σμύρνη 1922: Η καταστροφή της μητρόπολης του μικρασιατικού Ελληνισμού» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ.

    http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_22/11/2009_362377

    —————————————————

    Smyrna 1922 from Davidian Video Productions on Vimeo.

    Smyrna 1922 from Davidian Video Productions on Vimeo.

    Σπάνιο ντοκουμέντο, πλάνα από τη ζωή των προσφύγων όταν ήρθαν στην Αθήνα το 1922-δείτε το βίντεο

    Το 1922, ο νεαρός τότε απεσταλμένος της Toronto Star, Έρνεστ Χέμινγουεϊ, εκλήθη από τον αρχισυντάκτη του, μιας και βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη, να καλύψει την ανταλλαγή των πληθυσμών, μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων. Η Μικρασιατική εκστρατεία που ξεκίνησε το 1918 με τους καλύτερους οιωνούς για την Ελλάδα, κατέληξε το 1922 σαν ο χειρότερος εφιάλτης. Ο πλέον μπαρουτοκαπνισμένος και ισχυρός στρατός της Νοτιανατολικής Ευρώπης, έγινε ένα τσούρμο φοβισμένων φαντάρων και ανίκανων – πλην εξαιρέσεων- αξιωματικών.

    Ο νεαρός τότε ανταποκριτής είχε συγκλονιστεί από τα βάθη της ψυχής του αφού βίωσε λεπτό προς λεπτό τις θηριωδίες και τις σφαγές. Είναι χαρακτηριστικό το απόσπασμα από την πρώτη του εκδοτική δουλειά , του 1925, “Στην προκυμαία της Σμύρνης” , όπου ο ήρωας του Χέμινγουεϊ, κάποιος αξιωματικός ενός πολεμικού πλοίου των ΗΠΑ που είναι αγκυροβολημένο στον κόλπο της Σμύρνης αφηγείται : «Το χειρότερο, ήταν οι γυναίκες με τα νεκρά παιδιά. Δε μπορούσαμε να τις πείσουμε να μας δώσουν τα πεθαμένα παιδιά τους. Είχαν τα παιδιά τους, νεκρά ακόμα και έξι μέρες, αλλά δεν τα εγκατέλειπαν. Δε μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα. Τελικά έπρεπε να τους τα πάρουμε με τη βία…»

    Σε άλλο σημείο της αφήγησης του ο ήρωας του μυθιστορήματος αναφέρει για τις Ελληνίδες μητέρες της Σμύρνης: «Είχαμε ρητές εντολές να μην επέμβουμε, να μη βοηθήσουμε… Το πλοίο μας είχε τόση δύναμη που θα μπορούσαμε να βομβαρδίσουμε όλη τη Σμύρνη και να σταματήσουμε το μακελειό, αλλά η εντολή ήταν να μην κάνουμε τίποτα… Το παράξενο ήταν, [είπε ο υποτιθέμενος αξιωματούχος του αμερικάνικου πολεμικού που διηγείται την ιστορία], πώς ούρλιαζαν κάθε νύχτα τα μεσάνυχτα. Δεν ξέρω γιατί ούρλιαζαν αυτή την ώρα. Ήμασταν στο λιμάνι κι αυτές στην προκυμαία και τα μεσάνυχτα άρχιζαν να ουρλιάζουν. Στρέφαμε πάνω τους τους προβολείς και κι αυτές τότε σταματούσαν. …».

    Στην ανταπόκριση του για την εφημερίδα στην έκδοση της 20ης Οκτωβρίου του 1922 ο Χέμινγουεϊ που ακολουθεί και καταγράφει τα καραβάνια των χιλιάδων Ελλήνων προς τη Μακεδονία, αναφέρει: «Ο άντρας σκεπάζει με μια κουβέρτα την ετοιμόγεννη γυναίκα του πάνω στον αραμπά για την προφυλάξει από τη βροχή. Εκείνη είναι το μόνο πρόσωπο που βγάζει κάποιους ήχους [από τους πόνους της γέννας]. Η μικρή κόρη τους την κοιτάζει με τρόμο και βάζει τα κλάματα. Και η πομπή προχωρά… Δεν ξέρω πόσο χρόνο θα πάρει αυτό το γράμμα να φτάσει στο Τορόντο, αλλά όταν εσείς οι αναγνώστες της Σταρ το διαβάσετε να είστε σίγουροι ότι η ίδια τρομακτική, βάναυση πορεία ενός λαού που ξεριζώθηκε από τον τόπο του θα συνεχίζει να τρεκλίζει στον ατέλειωτο λασπωμένο δρόμο προς τη Μακεδονία».

    Σε άλλη του ανταπόκριση στις 14 Νοεμβρίου του 1922 ο Αμερικάνος νεαρός δημοσιογράφος αναφέρει: «Ό,τι και να πει κανείς για το πρόβλημα των προσφύγων στην Ελλάδα δεν πρόκειται να είναι υπερβολή. Ένα φτωχό κράτος με μόλις 4 εκατομμύρια πληθυσμό πρέπει να φροντίσει για άλλο ένα τρίτο των κατοίκων. Και τα σπίτια που άφησαν οι Μουσουλμάνοι που έφυγαν δεν επαρκούν σε τίποτα, χώρια η διαφορά στο επίπεδο κουλτούρας που είχαν συνηθίσει οι Έλληνες στην Κωνσταντινούπολη». Και συνεχίζει: «Βρίσκομαι σε ένα άνετο τρένο, αλλά με τη φρίκη της εκκένωσης της Θράκης, όλα μου φαίνονται απίστευτα. Έστειλα τηλεγράφημα στη «Σταρ» από την Αδριανούπολη. Δεν χρειάζεται να το επαναλάβω. Η εκκένωση συνεχίζεται…. Ψιχάλιζε. Στην άκρη του λασπόδρομου έβλεπα την ατέλειωτη πορεία της ανθρωπότητας να κινείται αργά στην Αδριανούπολη και μετά να χωρίζεται σ’ αυτούς που πήγαιναν στη Δυτική Θράκη και τη Μακεδονία. .. Δε μπορούσα να βγάλω από το νου μου τους άμοιρους ανθρώπους που βρίσκονταν στην πομπή γιατί είχα δει τρομερά πράγματα σε μια μόνο μέρα. Η ξενοδόχισσα προσπάθησε να με παρηγορήσει με μια τρομερή τούρκικη παροικία: «Δε φταίει μόνο το τσεκούρι, φταίει και το δέντρο»

    Αυτά αποτύπωσε με την πένα του ένας από τους κορυφαίους δημοσιογράφους και συγγραφείς του προηγούμενου αιώνα. Όμως ένα παιχνίδι της μοίρας… ένα σκονισμένο κουτί σε κάποιο κλειστό για χρόνια σεντούκι, αποκάλυψε τη δύναμη της εικόνας…
    Το 2008, ο Αρμενικής καταγωγής Ρόμπερτ Νταβιντιάν καθώς έψαχνε τα πράγματα του αγαπημένου του παππού, του Τζώρτζ Μαγκάριαν, ανακάλυψε σε ένα σεντούκι ένα σκονισμένο κλειστό κουτί. Το άνοιξε και μέσα βρήκε ένα φιλμάκι των 35mm που ο παππούς του είχε “τραβήξει” και σκηνοθετήσει το 1922. Στη συνέχεια βρήκε μια παλιά μηχανή προβολής και αφού την έθεσε σε λειτουργία έβαλε να δει τι ακριβώς είχε αποτυπώσει ο παππούς του…

    Ο Νταβίντιαν συγκλονίστηκε. Ο παππούς του που γεννήθηκε στο Ικόνιο το 1895 και αργότερα διετέλεσε διευθυντής στην Χριστιανική Οργάνωση Νέων (YMCA) Ικονίου, κατέγραψε σε ένα φιλμάκι 10 λεπτών το δράμα των Ελλήνων προσφύγων. Από την ανέμελη ζωή στη Σμύρνη μέχρι την αθλιότητα των προσφυγικών καταυλισμών στην Αθήνα. Από την υψηλού βιοτικού επιπέδου καθημερινότητα με τις όπερες, με το εμπόριο με τις τράπεζες με τη κεντρική παραλία, τη γεμάτη καταστήματα, πίσω σε μια Ελλάδα που τους αποκαλούσε Τουρκόσπορους…Ποιους; αυτούς που μέσα τους έτρεχε αίμα Ελληνικό. Τους γνήσιους Ίωνες, οι εδώ “ελληνάρες” αποκαλούσαν Τουρκόσπορους και τις Σμυρνιές τις έλεγαν Παστρικιές, επειδή…πλενόντουσαν.

    Το βίντεο είναι σπάνιο. Δείτε το δράμα αυτών των ανθρώπων. Δείτε επίσης πως ήταν η Αθήνα το 1922.
    Το βίντεο ξεκινάει με την καθημερινότητα στη Σμύρνη με τον γαλλικό δρόμο και τα πολυάριθμα καταστήματα να σφύζουν από ζωή.
    Και μετά η καταστροφή, τα καμμένα ερείπια, τα κατεστραμμένα κτίρια, ο ξεριζωμός, το ολοκαύτωμα, οι νεκροί…
    Πλάνα από τα πλοία, ο κόσμος ξυπόλητος, τα παιδάκια πεινάνε, οι μητέρες τα σφίγγουν στην αγκαλιά τους. Κλαίνε.
    Επόμενο πλάνο: Αθήνα. Δεκάδες παιδιά όρθια περιμένουν ένα πιάτο φαγητό. Ένας χωροφύλακας περνάει μπροστά από την κάμερα. Πλάνο τα ανάκτορα, η σημερινή Βουλή. Ο κόσμος απέξω κατά χιλιάδες περιμένει…
    Ένας πρόχειρα στημένος καταυλισμός. Σιδερένιες πόρτες κλειστές. Ο κόσμος θέλει να μπει μέσα. Θέλει να φάει. Στην ουρά για ένα πιάτο φαγητό.
    Προσφυγιά…

    Επόμενο πλάνο. Δεκάδες παιδάκια μπροστά από ένα πρόχειρα στημένο σχολείο. Πεινάνε. Δεν κάθονται στην ουρά. Δεν τους ενδιαφέρουν εκείνη την ώρα τα γράμματα. Θέλουν απλά να φάνε. Έχασαν μάνες, πατέρες, αδέλφια… Είναι προσφυγόπουλα, είναι ορφανά.
    Στήνονται οι πρώτες σκηνές. Ολόλευκες. Το βράδυ ξεπαγιάζουν και την ημέρα σκάνε. Προσπαθούν να βρουν τους ρυθμούς τους. Μια γιαγιά κάνει μπάνιο το εγγονάκι της.
    Φαγητό. Νερόβραστη σούπα. Τα παιδιά πεινάνε. Κάτι είναι και η σούπα. Τουλάχιστον δεν θα πεθάνουν από ασιτία. Μέλη της ΧΑΝ μοιράζουν και ένα κομμάτι ψωμί. Τα πλάνα σου μαυρίζουν την ψυχή. Εκατοντάδες παιδάκια, μανούλες, γιαγιάδες σπρώχνουν για λίγο φαγητό.
    Το επόμενο πρωινό μοιράζουν γάλα. Δεκάδες μικρά λεπτά χεράκια υψώνουν στον ουρανό τις τσάσκες που κρατάνε για να τους τις γεμίσουν με γάλα.
    Το μεσημέρι ψωμί και σούπα. Γευματίζουν μπροστά στις σκηνές τους. “μοιάζει με πικνικ” γράφει ο Μαγκαριάν “αλλά δεν είναι”
    Ο θάνατος… το δράμα. Η ΧΑΝ στήνει υπαίθριες ξύλινες κατασκευές και πάνω κολάει καταλόγους με εκατοντάδες ονόματα αγνοουμένων, νεκρών αλλά και ζωντανών. Όλοι τρέχουν με την ελπίδα να διαβάσουν το όνομα κάποιου δικού τους. Όπως ο Νίκος Αναγνωστόπουλος που βρήκε το όνομα της μικρής του κόρης. Είναι ζωντανή σε άλλο καταυλισμό στη Θεσσαλονίκη. Τώρα μπορεί να βάλει κάτι στο στομάχι του να στυλωθεί , να χορτάσει .
    Επόμενο πλάνο. Η ΧΑΝ προσπαθεί να κάνει τα παιδάκια να ξεχάσουν τον εφιάλτη. Διοργανώνει χορούς και παιχνίδια. Επόμενο πλάνο άρρωστα παιδάκια περιμένουν για περίθαλψη μπροστά από ένα πρόχειρα στημένο νοσοκομείο.
    Επόμενο πλάνο. Μια κυρία κρατά στα χέρια της ένα δίχρονο παιδάκι που βρήκε παρατημένο στα σκαλιά μιας εκκλησίας στη Σμύρνη, όταν οι Τούρκοι έμπαιναν και έσφαζαν.

    Αισιοδοξία. Οι πρόσφυγες είναι μια σπάνια ράτσα. Ικανή. Ικανότερη από πολλούς. Δεν τα παρατάνε. Ξεκινάνε μια νέα ζωή από την αρχή. Χτίζουν σπίτια. Τα νέα τους σπίτια. Στα πλάνα πρέπει να είναι η περιοχή του Νέου Κόσμου.
    Όσοι δεν είναι σε καταυλισμό όπως η μητέρα στα πλάνα με τα παιδιά της ζουν σε σιδερένια τόλ.
    Στην ουρά για ρούχα. Όλοι έφυγαν από τη Σμύρνη με ότι φορούσαν εκείνη τη στιγμή. Η ΧΑΝ μοιράζει ρούχα.
    Ρούχα γεμάτα αίματα, βρωμιά, γεμάτα μυρωδιές από τα καμένα της Σμύρνης…

    Βενιζέλος Λεβεντογιάννης

    ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ

    Smyrna 1922 from Davidian Video Productions on Vimeo.
    —————————————————

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 17/06/2011

  105. ΕΝΑ ΜΠΑΚΑΛΙΚΟ ΓΕΜΑΤΟ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ’[ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΜΥΡΝΩΤΑΚΗ],… ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΣΤΙΣ 19 ΣΕΜΠΤΕΜΒΡΗ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ ΣΤΙΣ 7 ΚΑΙ ΜΙΣΗ ΤΟ ΑΠΟΓΕΥΜΑ, ΣΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΕΛΕΥΣΙΝΑ, ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΕ ΜΝΗΜΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΙ ΝΑ ΜΕΙΝΟΥ ΖΩΝΤΑΝΕΣ,,, Μ,ΑΣΙΑ, ΠΟΝΤΟΣ , ΑΡΜΕΝΙΑ , ΚΥΠΡΟΣ, ΜΑΣ ΕΝΩΝΕΙ ΟΛΟΥΣ Η ΙΔΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΙΔΙΑ ΣΦΑΓΗ,,, ΓΙΑ ΟΛΟΥ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΘΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΤΗΝ ΜΝΗΜΗ ΜΑΣ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ,, ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΑΦΗΣΑΝ ΕΚΕΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΗΣ Μ,ΑΣΙΑΣ ΣΑΡΚΑ ΚΙ ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΒΙΟΣ ΜΙΑΣ ΟΛΟΚΛΗΡΗΣ ΖΩΗΣ,,, ΕΓΡΑΨΑ ΜΙΑ ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΨΥΧΗΣ,,, ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ,,,[ΑΝΝΑ MRSANNA]

    ΣΤΙΣ 19 ΣΕΜΠΤΕΜΒΡΗ,, ΑΥΤΗ Η ΦΩΝΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΚΟΥΣΤΕΙ ΜΕΧΡΙ ΕΚΕΙ, ΠΕΡΑ ΣΤΑ ΠΑΡΑΛΙΑ ΕΚΕΙΝΑ,, ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ, ΣΤΗΝ ΧΑΜΕΝΗ ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΠΑΤΡΙΔΑ,,,

    Σχόλιο από ANNA ANTONIADI | 24/08/2011

  106. Μικρασιάtες πρόσφυγες στη Γλύφα (Δήμος Βαρθολομιού-Πελοπόννησος)

    http://users.sch.gr/ndemertzis/glyfa.pdf

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 28/08/2011

  107. ………

    Οἱ ἐκσυγχρονιστικές μεταρρυθμίσεις, πού περί τά μέσα τοῦ 19ου αἰώνα, ἀναγκάσθηκε νά παραχωρήσει στούς ὑπηκόους της ἡ Ὀθωμανική Αὐτοκρατορία ἔγιναν ἡ ἀφορμή καί ὁδήγησαν στήν ἄνοδο καί στή συμμετοχή τῶν Ρωμηῶν τῆς Αὐτοκρατορίας στή νεοπαγή ἀστική δυτικόστροφη τάξη της. Τό κοσμοπολίτικο Πέραν τῆς Κωνσταντινούπολης δέν ἐξελίσσεται μόνο σέ καθρέπτη τοῦ ἐκδυτικισμοῦ τῆς Αὐτοκρατορίας, ἀλλά καί γίνεται ἐπίσης τό κέντρο τῆς δράσης καί τῆς ἐπιτυχίας τῆς ρωμαίικης κεφαλαιουχικῆς καί ἐμπορευματικῆς τάξης.
    Οἱ ἑλληνικές κοινότητες ἐλέγχουν, πρίν τό 1922, τό 50% τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἐπενδεδυμένου στή βιομηχανία τῆς Αὐτοκρατορίας, ὅπως καί τό 60% τῶν θέσεων ἐργασίας στούς μεταποιητικούς κλάδους. Κυριαρχοῦν ἀπόλυτα στό εἰσαγωγικό καί τό ἐξαγωγικό ἐμπόριο. Ἀναφέρεται ὅτι τό 1914 τό 46% ἀπό τούς ἰδιοκτῆτες τραπεζῶν καί τραπεζίτες στήν Ὀθωμανική Αὐτοκρατορία ἦταν Ρωμηοί. Τήν ἴδια χρονιά, ἀπό τίς 6.507 βιομηχανίες καί βιοτεχνίες τῆς Αὐτοκρατορίας, τό 49% ἀνῆκε σέ Ρωμηούς. Τό 1912, ἀπό τίς 18.063 ἐμπορικές ἐπιχειρήσεις τῆς Αὐτοκρατορίας, τό 43% βρισκόταν σέ ἑλληνικά χέρια, τό 23% ἀνῆκε σέ Ἀρμένιους, τό 15% σέ Μουσουλμάνους καί τό ὑπόλοιπο σέ ἄλλους. Τό 1914 πάλι, Ἕλληνες ἦταν τό 52% τῶν γιατρῶν, τό 49% τῶν φαρμακοποιῶν, τό 52% τῶν ἀρχιτεκτόνων, τό 37% τῶν μηχανικῶν καί τό 29% τῶν δικηγόρων τῆς Αὐτοκρατορίας. Οἱ Ρωμηοί μαθητές ἀντιπροσωπεύουν σέ ἀπόλυτους ἀριθμούς τό διπλάσιο σχεδόν τῶν Μουσουλμάνων μαθητῶν σέ ὅλη τήν Αὐτοκρατορία. Τήν ἴδια ἐποχή οἱ Ἑλληνίδες, σέ ἀντίθεση πρός τίς μουσουλμάνες τῆς Αὐτοκρατορίας, ἐργάζονταν μαζικά στή βιομηχανία, τήν ταπητουργία καί τήν παραγωγή τροφίμων. Ἡ ἑλληνική γλώσσα εἶχε γίνει ἡ γλώσσα τῶν ἐμπόρων καί τῆς καλῆς κοινωνίας, σέ βαθμό πού σημαντικό ποσοστό Ρωμηῶν ἀγνοοῦσε τήν τουρκική

    (τά στοιχεῖα ὀφείλονται στή συλλογική μελέτη Ottoman Greeks in the age of nationalism, Darwin Press, 1999).

    http://rodosto.blogspot.com/2011/05/20-1904-2010-17×24-452.html

    Σχόλιο από Raidestos | 07/09/2011

  108. «Απ’ όσο ξέρω, η Μικρασιατική Καταστροφή ήταν η μεγαλύτερη συμφορά στη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Ποτέ άλλοτε δεν έγινε τόσο μεγάλη ομαδική σφαγή, ούτε κάηκαν τόσες πόλεις και χωριά. Μόνο οι γιαγιάδες και οι παππούδες διηγήθηκαν αυτά τα τραγικά περιστατικά στα εγγόνια τους και τους έμαθαν τι σήμαινε ελληνικός μικρασιατικός πολιτισμός. Δε θα έπρεπε η πολιτεία να φροντίσει ώστε τα παιδιά μας να διδαχτούν στα σχολεία την αλήθεια γι’ αυτή τη μαύρη σελίδα μας; Να ξέρουν οι υπεύθυνοι ότι κάποια στιγμή θα πρέπει να λογοδοτήσουν γι’ αυτό στα νεαρά βλαστάρια μας, γιατί πρέπει ως λαός να έχουμε ρίζες και παραδόσεις, και ειδικά εμείς οι Έλληνες, που η ιστορία μας ξεκινάει από αρχαιοτάτων χρόνων και υπήρξε τόσο καταλυτική για όλους τους συγχρόνους λαούς του κόσμου. Παπάδες που κρεμάστηκαν και μαρτύρησαν από τους Τούρκους αγιοποιήθηκαν από την εκκλησία. Διαβάσαμε για τη ζωή και το θάνατό τους σε κάποια βιβλία, όπως και τη ζωή και τον πολιτισμό των προσφύγων στις χαμένες πατρίδες. Αλλά το διαβάσαμε γιατί το θέλαμε κι όχι επειδή κάποιος φρόντισε να το μάθουμε στα σχολεία μας […]. Τα παιδιά μας μαθαίνουν τόσο λίγα πράγματα για τη σύγχρονη ιστορία μας, που είναι ντροπή για όλους μας»..

    Γιαγιά Φιλιώ Χαϊδεμένου

    Σχόλιο από Radikal | 08/09/2011

  109. Είναι όντως συγκλονιστικές οι περιγραφές του τέλους του κι είναι σαν να διαβάζουμε και πάλι από το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων τις τελευταίες στιγμές του πρωτομάρτυρα και αρχιδιακόνου Στεφάνου. Τις περιγραφές αυτές κάνει όχι ένας απλός άνθρωπος, του οποίου ίσως μπορούμε να αμφισβητήσουμε την ακρίβεια των λόγων του, ούτε κι ένας ραψωδός που μεγεθύνει τα γεγονότα στην εξιστόρησή τους, αλλά ένας επιστήμονας, αυτόπτης συγκλονιστικού γεγονότος, ο ακαδημαϊκός καθηγητής Γεώργιος Μυλωνάς, και μάλιστα σε ομιλία του επίσημη, στις 14 Δεκεμβρίου 1982, στην Ακαδημία Αθηνών. Παραθέτουμε αυτούσια τα λόγια της ομιλίας αυτής:

    «Θα μου επιτρέψετε, λέει λοιπόν ο ακαδημαϊκός, να τελειώσω την ομιλία μου με μία προσωπική μαρτυρία, που για πρώτη φορά εξομολογούμαι. Κατά τις τελευταίες ημέρες του Σεπτεμβρίου 1922 μία ομάδα φοιτητών του International college της Σμύρνης και εγώ βρεθήκαμε φυλακισμένοι σε απαίσιο υπόγειο, σ’ ένα από τα μπουντρούμια του Διοικητηρίου της Σμύρνης. Σ’ αυτό ήταν ασφυκτικά στριμωγμένοι Έλληνες Χριστιανοί αιχμάλωτοι, μάλλον άνθρωποι προωρισμένοι για θάνατο. Τις βραδυνές ώρες φύλακες μ’ επικεφαλής Τουρκοκρήτα παρελάμβαναν θύματα που ετυφεκίζοντο. Στις 5 το απόγευμα της τελευταίας ημέρας του θλιβερού Σεπτεμβρίου, ο Τουρκοκρής εκείνος με διέταξε να τον ακολουθήσω στην αυλή. «Είσαι δάσκαλος;» με ρωτά. «Αυτή την τιμή είχα», του απαντώ. «Και οι άλλοι που ήσαν μαζί σου είναι φοιτητές;» «Ναι», του λέγω. «Γρήγορα μάζεψέ τους και φέρε τους εδώ». «Ελάτε μαζί μου έξω», λέγω στους συντρόφους μου. «Φαίνεται ότι ήρθε η ώρα μας. Εμπρός με θάρρος». Ποια ήταν η έκπληξή μας, όταν ακούσαμε τον Τουρκοκρητικό να λέει: «Δεν θα σας σκοτώσω, θα σας σώσω. Απόψε θα θανατωθούν όλοι όσοι είναι στο μπουντρούμι, γιατί έφεραν και άλλους που δεν έχουμε χώρο να τους στοιβάξουμε. Θα σας σώσω σήμερα, γιατί ελπίζω αυτό να με βοηθήσει να λησμονήσω μία τρομερή σκηνή που αντίκρυσαν τα μάτια μου, σκηνή στην οποία έλαβα μέρος». Και συνέχισε: «Παρακολούθησα το χάλασμα του Δεσπότη σας. Ήμουν μ’ εκείνους που τον τύφλωσαν, που του ‘ βγαζαν τα μάτια και αιμόφυρτο, τον έσυραν από τα γένεια και τα μαλλιά στα σοκάκια του Τουρκομαχαλλά, τον ξυλοκοπούσαν, τον έβριζαν και τον πετσόκοβαν. Βαθειά εντύπωση μου έκανε και αξέχαστος παραμένει η στάση του. Στα μαρτύρια που τον υπέβαλαν δεν απήντα με φωνές, με παρακλήσεις, με κατάρες.
    Το πρόσωπό του το κατάχλωμο, το σκεπασμένο με αίμα των ματιών του, το πρόσωπό του είχε στραμμένο προς τον ουρανό και διαρκώς κάτι ψιθύριζε, που δεν ηκούετο πέρα από την περιοχή του. Ξέρεις εσύ, δάσκαλε, τι έλεγε;» «Ναι, ξέρω», του απάντησα. « Έλεγε, «Πάτερ Άγιε, άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι τι ποιούσι». «Δεν σε καταλαβαίνω, δάσκαλε, μα δεν πειράζει. Από καιρού σε καιρό, όταν μπορούσε ύψωνε κάπως το δεξί του χέρι και ευλογούσε τους διώκτες του. Κάποιος πατριώτης μου αναγνωρίζει τη χειρονομία της ευλογίας, μανιάζει, μανιάζει και με το τρομερό μαχαίρι του κόβει και τα δύο χέρια του Δεσπότη. Εκείνος σωριάστηκε στη ματωμένη γη με στεναγμό που φαινόταν ότι ήταν μάλλον στεναγμός ανακουφίσεως παρά πόνου. Τόσο τον λυπήθηκα τότε, που με δύο σφαίρες στο κεφάλι τον αποτελείωσα. Αυτή είναι η ιστορία μου. Τώρα που σας την είπα, ελπίζω πως θα ησυχάσω. Γι’ αυτό σας χάρισα τη ζωή». «Και πού τον έθαψαν;» ρώτησα με αγωνία. «Κανείς δεν ξέρει πού έρριξαν το κομματιασμένο του κορμί».

    Αυτή είναι η μαρτυρία ενός αυτόπτη μάρτυρα, που φανερώνει, όπως είπαμε, το μέγεθος της αγιότητας του μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου, αφού στην ορθόδοξη πίστη μας εκείνο που αποτελεί αποδεικτικό μεγάλης αγιότητας είναι η αγάπη που απλώνεται και προς τον εχθρό. Και τίποτε να μη ξέραμε για τον άγιο Χρυσόστομο, και μύρια όσα να του έχουν καταλογιστεί, το τέλος του είναι εκείνο που φανερώνει την εσωτερική, της καρδιάς του, ποιότητα. Κι ο άγιος Χρυσόστομος σαν τον Χριστό, σαν τον άγιο Στέφανο, σαν τους αποστόλους και όλους τους αγίους μάρτυρες ευλογεί τους διώκτες του και προσεύχεται γι’ αυτούς. Μόνον όποιος διακατέχεται πλούσια από αυτό το πνεύμα του Χριστού ξέρουμε ότι ανήκει σ’ Εκείνον και προεκτείνει την αγιότητα Εκείνου. «Τι έτι χρείαν έχομεν μαρτύρων;»

    (από την εισήγηση του π. Γεωργίου Δορμπαράκη στο Σύνδεσμο Επιστημόνων Πειραιώς)

    http://syndpeiraia.blogspot.com/2011/09/o.html

    Σχόλιο από σύντροφος | 24/09/2011

  110. «Είναι απίστευτο, αδιανόητο θα έλεγα – μέχρι πού μπορούν να φτάσουν οι Έλληνες πολιτικοί για να διατηρήσουν το κόμμα τους στην εξουσία έστω και μια εβδομάδα παραπάνω: μπορούν να θυσιάσουν την πατρίδα τους ή και ανθρώπινες ζωές προκειμένου να κρατηθούν στην Κυβέρνηση»

    (Τζ. Χόρτον, «Η κατάρα της Ασίας», εκδ. «Λ. Σύνορα» σελ. 33.)

    Ο Αμερικανός Πρόξενος George Horton που το 1922 υπηρετούσε στη Σμύρνη, σχολιάζει σε αναφορά του στον Υπουργό των Εξωτερικών των ΗΠΑ τα προβλήματα της Ελληνικής διοίκησης στη Σμύρνη.

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 26/09/2011

  111. FOR IMMEDIATE RELEASE – October 25, 2011

    For the first time, on the week of September 15, 2011, Greek Americans remembered the Greek Genocide of 1914-1923 with memorial services on both the East and West Coast. On September 18th, the Asia Minor Holocaust Memorial Observance Committee, headed by Archon Bill Theodosakis, held their annual commemoration of the Greek Holocaust at Three Hierarchs Greek Orthodox Church in Brooklyn New York. This year’s commemoration saw a large influx of Greeks from across the tri-state area joining with local parishioners to observe the memorial service and listen to guest speaker Prof. Michael Stratis.

    The annual commemoration, which normally goes unnoticed by the greater Greek American community, inspired for the first time another such memorial service to be held in California. Also on Sept 18th, St. Basil Greek Orthodox Church in Stockton, CA, organized their own memorial service to remember the victims of the Asia Minor Catastrophe in solidarity with services held in Brooklyn.

    It is the hope of the Hellenic League of America to expand memorial services in Greek Orthodox Churches in 2012. It is the duty of all Greek-Americans to remember the victims who were martyred during the 1914-1923 Genocide. Those interested in joining this growing movement are asked to speak with their local church officials and request such a memorial service for the victims of the Asia Minor Genocide. Usually, parish members must ask 3 or 4 weeks prior to Sept 15th. The final step is to raise $40 to $80 so that the Church can cook the Kolyva for the memorial service.

    The 2012 goal includes to expand these memorial services to more US. cities such as Chicago, Phoenix ,Houston, San Francisco, Seattle, Portland, Cleveland, Tampa, Washington D.C., Pittsburgh, Las Vegas, and Salt Lake City. Those interested in handing out material on the Greek Genocide during their memorial services are free to use the HLA’s pamphlet on the Genocide, which can be found below, free of charge.

    http://www.hellenicleagueonline.org/pdf/27732_GreekGenocidepamphlet.pdf

    Σχόλιο από hellenic_league_on_line | 26/10/2011

  112. Sofia Kontogeorge Kostos (ed), Before the Silence: Archival New Reports of the Christian Holocaust That Begs to Be Remembered, Gorgias Press, Piscataway, New Jersey, 2010, 345pp.

    Sofia Kostos’s first book are 13 of her poems which are part of book edited and published by Ara Sarafian. That book is titled Forgotten Genocides of the 20th Century: A Compilation of Poetry,Taderon Press, London and Reading, 2005 and that both her books are available through Amazon Books.

    This is the author’s second book in documenting the Genocides of Christians who lived in the Ottoman Empire covering the period 1822-1926 with 1922 containing the largest number of news reports. The book is a collection of newspaper articles organized chronologically from a diverse range of English-speaking newspapers from as far as Japan and Australia showing the destruction of the Christian populations domiciled in Asia Minor. Whilst there are numerous books written on the Armenian Genocide, however, the research on the Greeks and Assyrians has been overlooked largely by historians.

    Gleaning from the information presented in the book, the author exhibits a strong opinion about the issue of Genocide in which she states :

    During those years [1822-1922], millions of Christian Armenians, Assyrians, and Greeks were relentlessly erased from their ancestral homes and lands in Asia Minor by the Turks. From newspaper clippings stored in envelopes and in microfilms, I painstakingly transcribed the news reports, word for word, line by line, and column by column. Because of the revelations of my findings. I felt an urgent need to share them. (p. 21)

    The book captures the brutalization, torture, starvation and state-sanctioned murder of ordinary people at the hands of the Ottoman and Kemalist regimes that were determined to remove all Christians from Asia Minor. The author’s work is geared to break through the denials for the sake of historians, our youth, and future generations as well.

    Kostos challenges those who seek to deny or trivialize the information contained in the news reports. Successive Turkish governments have done everything in their power to distort the truth and deny this dark chapter in their history. There are Turkish academics, writers and publisher such as Ragip Zarakolu, Dr. Taner Akçam, Orhan Pamuk (Nobel Literature winner), and Elif Shafak who acknowledged the Armenian Genocide and subsequently faced prosecution under Article 301 of the Turkish Penal Code for “Insulting Turkishness.” The resolution of the International Association of Genocide Scholars passed in 2007––recognizing the Genocide of the Christian populations in Asia Minor further enhances the viewpoint of the author.

    The author uses the news articles as a primary source to show that “as the archival news reports do attest, every Greek afflicted by the onslaught of the deliberate annihilation of the entire Greek population of Asia Minor. (p.29)” Kostos has also “…referred to books that corroborate with those reports…. (p.21) to show her readers that the news accounts and books compliment each other. Some of these book references are out-of-print whilst in some cases some have been recently reprinted.

    The reports were enhanced with the addition of photographs providing a graphic image of human suffering. No amount of words can ever record the mental anguish, suffering and deprivation which a camera can capture. References to books, and cross references to other reports, and commentaries by experts in their fields lend further authority to the selected news reports.

    The Appendix contains an invaluable eye-witness report by the Metropolitan of Ephesus, Chrysostomos Hatgistavrou to the Patriarch of Constantinople, Meletios IV (Metaxakis) describing the Genocide and the uprooting of the Christians in Asia Minor. He recounts the political and diplomatic negotiations between the major European powers and the Kemalists in seeking to remove the Christians from Turkey and his very own escape to Athens.

    Books were written by: Henry Morgenthau, the former US Ambassador to Turkey 1913-1916; George Horton, the US Consul General in Smyrna 1919-22; Dr. Mabel Elliott, Dr. Esther Pohl Lovejoy, Dr. Clarence D. Ussher, (An American Physician in Turkey) a “medical missionary,” Edward Hale Bierstadt, (The Great Betrayal) and several other eye-witnesses. They all lived through this terrible period of human history recording their impressions of what took place in the Near East. They were in good positions to assess and understand the machinations of great power rivalry in this troubled region.

    Bierstadt stated “…the greed of the economic interests behind the foreign policies of the Great Powers (p.39)” and oil factor resulted in so much human grief and destruction for the Christians of Asia Minor. Two news articles published in The Times titled Mesopotamian Oil, A Story of Abdul Hamid , December 4, 1922 (p.296), and New York Times Chester Oil Claim interests French , April 3, 1923 (pp.322-4) reveal the importance of this economic resource regarding the relations of major powers in the wider Middle East.

    Horton was an experienced American diplomat who served as Consul General in this region for nearly thirty years. He had an excellent understanding of Ottoman politics and how they treated their minorities. In his book The Blight of Asia, he mentions that some 328,477 people were massacred by the Ottoman Turks from 1822-1909. Even though he was not a witness to the Smyrna inferno, on his departure from that city he records “One of the keenest impressions I brought away with me from Smyrna was a feeling of shame that I belonged to the human race. (p.33)”

    The Greek War Cross of Valor was awarded for the first time to two remarkable American women by the Greek Government; they were Dr. Mabel Elliott of Benton Harbor, Michigan and Dr. Esther Lovejoy of New York City. They were both honored for their work in Asia Minor.

    The two women physicians, Lovejoy (Certain Samaritans) and Elliott (Beyond Ararat) witnessed the suffering of Greek and Armenian refugees. Lovejoy, the President of the Medical Women’s International Association 1919-24 and General Director of American Women’s Hospitals, did everything that was humanly possible to assist these poor wretched souls who lost loved ones and personal property in Smyrna. Elliott, the head of the American Women’s Hospital in the Near East 1920-23, had assisted refugees on Chios and Armenian orphans in Soviet Armenia.

    Finally, Morgenthau used his diplomatic position as Ambassador to Turkey during the First World War to convince the Young Turks to stop the deportations and massacres of Armenians without success. He recorded his experiences in his books, Ambassador Morgenthau’s Story, and Secrets of the Bosphorus, I Was Sent To Athens.

    Some modern works written by Professors Marjorie Housepian Dobkin, Speros Vryonis, Dora Sakayan and Vahakn N. Dadrian, based on official government sources, personal diaries and other sources enhance our knowledge on the issue covered and also add further justification in the use of newspapers as a historical source. As Professor Dennis Papazian states in the Foreword that “after all newspaper stories are the first in defining history. (p.19)” Here a few examples used for illustration purposes:

    Dobkin’s book, Smyrna 1922 is a classic work outlining the history of the Near

    East until the destruction of Smyrna by the Kemalists and supports the news

    articles provided by the author in this book.

    Another publication is the personal journal of Dr. Garabed Hatcherian, An

    Armenian Doctor in Turkey, edited by his granddaughter Professor Dora Sakayan

    who was born and raised in Thessaloniki. Hatcherian was in Smyrna during the

    time of the arson fires and managed to escape with his family to Greece.

    The Appendix containing an eye-witness account compliments Hatcherian’s

    journal. Furthermore, two books by Fred Aprim, Assyrians: From Bedr Khan to

    Saddam Hussein, and Assyrians: The Continuous Saga, are very important in

    understanding the suffering of the Assyrians.

    As stated earlier, the news accounts are organized chronologically “1822, 1849, 1867, 1894, 1895, 1896, 1909, 1910, ––massacres that then increased to the full fury of Genocides from 1914 through to 1922-23. (p.21)” The economic, diplomatic, strategic, political, administrative, humanitarian and genocidal themes show when reading these news accounts of human death and suffering. A sample of these themes will be explored below:

    In 1919, Morgenthau urged the US government to take the Ottoman mandate

    whereby good administration (judicial, educational, economic, finance and military)

    could be established in Asia Minor. It was important that the French, Italians and

    Greeks should not be allowed to have a mandate in areas largely populated by Turks

    as this would lead to war (pp.139-49).

    Another example is that the greatest bulk of the articles focus on the year 1922

    (pp.160-311). There are reports covering atrocities committed by Kemalists against

    the Greeks living along on the shores of the Black Sea, also known as the Pontus

    region. American Near East Relief workers, Major Frank D. Yowell and Dr. Mark

    Ward, were eye-witnesses to the deportations whose accounts were published in

    well-known papers such as The Atlanta Constitution, The Scotsman, The Times, The Irish

    Times, Christian Science Monitor, and New York Times and lesser known journals as The

    Sheboygan Press Telegram and The Nevada State Journal (pp.161-82). It is important to

    Kerasunda, Sivas, Malatia, Kharput, Trebizond, Amasia, Tokat, Cesarea, Van and

    Bitlis where deportees were either rounded up or marched through to their eventual

    deaths somewhere in eastern Turkey.

    September 1922 contains nearly half of the news accounts for that year. They

    describe the defeat and evacuation of the Greek army, the occupation of Smyrna

    and the deliberate torching of the city by the Kemalists and diplomatic efforts by

    the major European powers to resolve the Near Eastern crisis. India’s Moslems

    were ecstatic with Kemal’s victory over the Christians. The plight and suffering of

    the refugees seeking to escape is well documented in the selection of news articles.

    There are two suggestions in the organization of this book. The news articles could have been presented under separate chapter headings giving the reader an overview of each chapter. I would have liked to have seen other news accounts from The Times, Manchester Guardian and Christian Science Monitor as a contrast to the events of September 1922 as reported in the New York Times. In no way, however, does that diminish the New York Times reports of September 1922.

    I believe this book will attract a lot of attention from a wide readership. Hopefully, when this valuable book is reprinted, an index will be included to allow the reader to quickly search for particular information from the news reports.

    Through the many newspaper accounts, Before the Silence provides its readers with clear insights into the Genocide of the Christian populations by the Ottoman Turks and by the new Turkish Regime. The quotes in the Preface from individuals who were eyewitnesses to these horrendous events cannot be dismissed as simply partial views. Their personal accounts support news reports of Genocide in an era when newspapers weren’t subject to political correctness like today. I would recommend this book to students of journalism and mass communication to help them understand how the press can be used in historiography and to increase their knowledge of events which are still overlooked in the first decade of the 21st Century. Once and for all, this book should help to obliterate the word “forgotten” from the commonly used phrase “The Forgotten Genocides.” Furthermore, no longer will the extermination of the millions of Christians in Asia Minor (now Turkey) be described solely as Armenian Genocides, Assyrian Genocides, or Greek Genocides. Clearly, the archival news reports prove that what happened to the Armenians –– happened to the Assyrians –– and happened to the Greeks too!

    Stavros T. Stavridis

    Stavros Terry Stavridis has a Bachelor of Arts (B.A.) in Political Science/Economic History and B.A. (Hons.) in European History from Deakin University and M.A. in Greek/Australian History from RMIT University. His M.A. thesis is titled The Greek-Turkish War 1919-23: an Australian Press Perspective which was published by Gorgias Press in 2009. He has written many articles on the Greeks, Assyrians and Armenians in Turkey covering the period 1914-23.

    Σχόλιο από Ζωνιανίτης | 31/10/2011

  113. Το Ημερολόγιο του Στρατιωτικού μου Βίου Μικρασιατική Εκστρατεία 1920-1922 ΘΕΟΔΩΡΟΥ Π. ΚΙΑΚΙΔΗ (Μέρος Τρίτο)

    http://tolinionews.blogspot.com/2011/12/1920-1922_15.html

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 27/12/2011

  114. 1922 του ΝΙΚΟΥ ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΥ

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 30/01/2012

  115. Η ΕΞΟΔΟΣ
    Επιμέλεια Φ.Δ. Αποστολοπούλου

    Τόμος Α’. «Μαρτυρίες από τις επαρχίες

    των δυτικών παραλίων της Μικρασίας»

    και άλλα

    http://oodegr.com/oode/biblia/sx_ell_toyrk1/perieh.htm

    Σχόλιο από Β. | 02/04/2012

  116. […] -Σφαγή της Σμύρνης: ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ! […]

    Πίνγκμπακ από -Αλήτη Μικαλολιάκο: ‘Κάτω τα χέρια από Πόντο και Μικρά Ασία” « Πόντος και Αριστερά | 12/06/2012

  117. Αν νομιζετε οτι ο μεγαλυτερος εχθρος μας κυριοι ειναι οι τουρκοι κανετε μεγαλο λαθος.Ο χειροτερος εχθρος της ελλαδος,ηταν ειναι και θα ειναι τα κουμουνια.Αυτα τα αριστερα αποβρασματα,τα μπασταρδα του σταλιν,που μισουν καθετι ελληνικο.Να ειναι ομως σιγουροι οτι στην επομενη πραγματοποιηση της ΜΕΓΑΛΗΣ ΙΔΕΑΣ δεν θα κανουμε παλι το ιδιο λαθος.Πρωτα θα ΕΠΙΔΙΩΞΟΥΜΕ να σας σφαξουμε ολους,ιδιως τα μικρα σας τα μπασταρδα,θα στολησουμε το συνταγμα με τα κεφαλια σας,και υστερα θα ασχοληθουμε με τους μογγολους.Και αυτοι θα καταλαβουν μια και καλη τι θα πει ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ απο τα χερια του ελληνα………………

    Σχόλιο από stratos1973 | 07/12/2012

  118. Γειά σου Στράτο1973, λεβέντη.

    Να μας έρχεσαι πιο συχνά για να μας θυμίζεις ότι τα εθνοπροδοτικά ακροδεξιά σκουλήκια σέρνονται ακόμα ολόγυρά μας.

    Φιλιά

    Ομέρ

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 08/12/2012

  119. ΛΟΝΔΙΝΟΝ, Τηλεγράφημα τού Άγγλου πρεσβευτή πρός τήν Αγγλική κυβέρνηση, 3 Σεπτεμβρίου 1922 | 12/11/2012 17:29

    Είς Σμύρνην όλαι αι οδοί, γέμουσι πτωμάτων.Ο ακριβής αριθμός των δολοφονηθέντων, των σφαγέντων και των εις τας φλόγας απωλεσθέντων δεν κατέστη εισέτι δυνατόν να υπολογισθεί, αλλα προχείρως εκτιμάται ως εκ των μεγίστων σφαγών της ιστορίας.Αλλά το φρικιαστικώτερον εφ΄όσων δύναται να φαντασθή άνθρώπινος νούς, είναι η παλίρροια της σφαγής, η οποία ήρχισεν εχθές καθ΄ όλην την προκύμαιαν. Πεντακόσιαι χιλιάδες ανθρώπων πυροβολούνται δια μυδραλλιοβόλων από την μίαν άκραν της προκυμαίας, τρέχοντες ούτως προς την αντίθετον άκραν δια να συρθούν προς την άλλην”.

    Σχόλιο από Α.Γ.Δ. | 07/03/2013

  120. SYMFVNV

    Σχόλιο από areti | 20/03/2013

  121. το να θελει ενας λαος να απελευθερωθει,ειναι ελπιδα.το να τον προδιδουν,ειναι αμαρτια.

    Σχόλιο από aslanidis.sabbas | 10/03/2014

  122. Αρχίσαμε να βαδίζουμε πιασμένοι απ΄ το χέρι , κοντά ο ένας στον άλλον, χαμένοι, μουδιασμένοι, δισταχτικοί, σαν να ΄μαστε τυφλοί και δεν ξέρουμε που θα μας φέρει το κάθε βήμα που αποτολμούσαμε. Γυρεύαμε ξενοδοχείο στο λιμάνι για ν΄ ακουμπήσουμε και να περιμένουμε τους δικούς μας. Όπου όμως κι αν ρωτούσαμε, παίρναμε την ίδια στερεότυπη απόκριση:
    -Απ΄τη Σμύρνη έρχεστε; Δε δεχόμαστε πρόσφυγες.
    -Μα θα σας πληρώσουμε καλά, άνθρωποι του Θεού, έλεγε η θεία Ερμιόνη.
    Εκείνοι επέμεναν στην άρνησή τους:

    -Φοβόμαστε τις επιτάξεις . Δε μάθατε λοιπόν πως στη Χίο, στη Μυτιλήνη, στη Σάμο έφτασε προσφυγολόι, κι επιτάξανε όλα τα σχολεία, τα ξενοδοχεία, τα πάντα;
    -Τι θέλαμε, τι γυρεύαμε μεις να ΄ρθούμε σε τούτον τον αφιλόξενο τόπο, έλεγε η κυρία Ελβίρα. Τι θέλαμε και τι γυρεύαμε να χωριστούμε από τους άνδρες μας!
    Στο τέλος βρέθηκε ένας αναγκεμένος ξενοδόχος και μας έδωσε ένα σκοτεινό, άθλιο δωμάτιο με έξι κρεβάτια. Για πότε γινήκαμε πραγματικοί πρόσφυγες δεν το καταλάβαμε. Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα όλος ο κόσμος αναποδογύρισε.

    Βαπόρια φτάναν το ένα πίσω από τ΄ άλλο και ξεφόρτωναν κόσμο, έναν κόσμο ξεκουρντισμένον, αλλόκοτο, άρρωστο, συφοριασμένο, λες κι έβγαινε από φρενοκομεία, από νοσοκομεία, από νεκροταφεία. Έπηξαν οι δρόμοι, το λιμάνι οι εκκλησιές, τα σχολειά, οι δημόσιοι χώροι. Στα πεζοδρόμια γεννιόνταν παιδιά και πέθαιναν γέροι .

    Ενάμισι εκατομμύριο άνθρωποι βρεθήκανε ξαφνικά έξω απ΄ την προγονική τους γη. Παράτησαν σκοτωμένα παιδιά και γονιούς άταφους. Παράτησαν περιουσίες, τον καρπό στα δένδρα και στα χωράφια το φαΐ στη φουφού, τη σοδειά στην αποθήκη το κομπόδεμα στο συρτάρι, τα πορτρέτα των προγόνων στους τοίχους. Και βάλθηκαν να τρέχουν να φεύγουν κυνηγημένοι απ΄ το τούρκικο μαχαίρι και τη φωτιά του πολέμου. Έρχεται μια τραγική στιγμή στη ζωή του ανθρώπου, που το θεωρεί τύχη να μπορέσει να παρατήσει το έχει του, την πατρίδα του το παρελθόν του και να φύγει, να φύγει λαχανιασμένος αποζητώντας αλλού τη σιγουριά. Άρπαξαν οι άνθρωποι βάρκες, καΐκια, σχεδίες, βαπόρια, πέρασαν τη θάλασσα σ΄ έναν ομαδικό, φοβερό ξενιτεμό. Κοιμήθηκαν αποβραδίς νοικοκυραίοι στον τόπο τους και ξύπνησαν φυγάδες, θαλασσοπόροι, άστεγοι άποροι, αλήτες και ζητιάνοι στα λιμάνια του Πειραιά, της Σαλονίκης, της Καβάλας του Βόλου, της Πάτρας.

    Ενάμισι εκατομμύριο αγωνίες και οικονομικά προβλήματα ξεμπαρκάρανε στο φλούδι της Ελλάδας, με μια θλιβερή ταμπέλα κρεμασμένη στο στήθος: «Πρόσφυγες!» Που να ακουμπήσουν οι πρόσφυγες; Τι να σκεφτούν; τι να ξεχάσουν; τι να πράξουν; που να δουλέψουν; πώς να ζήσουν;

    Τρέμαν ακόμα απ΄ το φόβο. Τα μάτια τους ήταν κόκκινα απ΄ το αιμάτινο ποτάμι της κόλασης που διάβηκαν. Και σαν πάτησαν σε στέρεο έδαφος, μετρήθηκαν να δουν πόσοι φτάσανε και πόσοι λείπουν. Κι οι ζωντανοί δεν το πιστεύανε, μόνο άπλωναν τα χέρια τους στο κορμί τους και το ψάχνανε, για να βεβαιωθούνε πως δεν ήταν βρικόλακες. Και ψάχναν και για την ψυχή τους, να δουν αν ήταν στη θέση της. Μ΄ αυτή ήταν άφαντη. Είχε μείνει πίσω στην πατρίδα κοντά στους αγαπημένους νεκρούς και στους αιχμαλώτους, κοντά στα σπιτάκια, στα
    χωράφια, στις δουλειές….

    Κι είπαν : περαστικοί είμαστε, ας βολευτούμε όπως όπως , κι αύριο θα ματαγυρίσουμε στα μέρη μας. Κι αποζητούσαν, τούτη την ελπίδα, με την ίδια λαχτάρα σαν το ψωμί το νερό και τ΄ αλάτι.
    Τόσοι ήταν, ενάμισι εκατομμύριο ρωμιοί μικρασιάτες, που στριφογύριζαν τώρα στο καύκαλο της Ελλάδας, σαν περιπλανώμενοι ιουδαίοι διωγμένοι από τη γη της Χαναάν. Χωρίς πατρίδα χωρίς δουλειά χωρίς σπίτι. Και μόλις χτες να θυμάσαι πως ήσουνα νοικοκύρης.
    Ψάχναν για τον αίτιο , αναθεμάτιζαν τον ουρανό, τη γης ,τον Κεμάλ το Βενιζέλο τον Κωνσταντίνο, την Αντάντ, τον πόλεμο. Μα πριν απ΄ όλα τον ύπουλο τον Άγγλο,τον υπολογιστή ,το διπλοπρόσωπο, το σφετεριστή που έκανε μπίζνες και αυτοκρατορική πολιτική με το αίμα και τη δυστυχία ενός λαού…

    ΔΙΔΩ ΣΩΤΗΡΙΟΥ «Οι νεκροί περιμένουν»

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 24/10/2014

  123. İzmir hatırlıyor: İzmir’in kurtuluş ve ganimet bayramı

    9 Eylül 2015 00:00

    Talât Ulusoy

    Her 9 Eylül’de “İzmir’in Kurtuluşu” kutlanır. Bir şehrin yanıp kül oluşunun yıldönümlerini kutlamak, ancak “inkılâp tarihi” ile körleştirilmiş akıllara yakışır. Aslında 9 Eylül 1922, İttihat Terakki’nin, ileride üçüncü cumhurbaşkanı olacak Celâl Bayar’a verdiği “ekonomiyi Hıristiyanların elinden kurtarmak, Gâvur İzmir’i Türkleştirmek” hedefine ulaştığı gündür. İzmir’e “kurtarıcı süvariler”in girişini göstermeyi, bir de “Rumlar ve Ermeniler yaktı” demeyi sevenler, İzmir’in “yağma” edilmesinden söz etmezler. Eski yazı ve eski dilde olduğu için “milli gönül rahatlığı” ile açılan “kurucu meclis”in gizli oturum tutanakları(*), İttihatçıların bu hedefe 9 Eylül 1922’de İzmir’i kurtararak ulaştıklarını belgeler.

    İzmir’de olanlar, daha yangın başlamadan, 11 Eylül günü Meclis gündemine gelir, ama geçiştirilir. Nihayet “Kurtuluş”un üstünden iki buçuk ay geçtikten sonra, 25 Kasım Cumartesi günlü Meclis oturumunda İzmir’den gelen, “Kurtarılmış yerlerdeki terkedilmiş mallar üzerinde yapılan yolsuzluk” hakkında bir mektup ve ardından “kurtarılmış yerlerin durumu” hakkında bir telgraf okunur ve kendiliğinden bir tartışma gelişir.

    “Hükümetin mühür altına aldığı veya elinden alarak topladığı mallar tümüyle boşa gitmektedir” diye başlar ve devam eder: “Yağma edilen mallar için yağmacılar üçer, beşer yüz lira vererek Emvali Metruke (Terkedilmiş Mallar) Komisyonu başkan ve komisyon üyeleriyle uzlaşıp ellerindeki malları serbest olarak çıkarmakta…” diye şikâyetler yer alır telgrafta.

    PATLATILAN PARA KASALARI

    İlk söz alanlardan Salih Efendi (Erzurum milletvekili) tek cümlede özetler İzmir’in hâlini:

    –Her şey yağma edilmiş, mesele bitmiştir.

    Bu görüşmeleri gizli oturumda yapalım diyenlere Besim Atalay (Kütahya) cevap verir:

    –Arkadaşlar, bugün Karadeniz’den Akdeniz’e kadar bütün memleket soyulmuştur… Bunu açık görüşmeli. Halka duyurmalıyız. Eski hükümetin yaptığı gibi hırsızlığı biz de saklarsak doğru olmaz” der ve devamında:

    –Gidin, görün, bugün evlerde kimler oturuyor?.. Nasıl yârân ve ahbaplara peşkeş çekildi gidin, görün!.. Mühür altında bırakılan malların bir kısmı da sorumsuz ellerle, güya bugün askeriyenin ihtiyacı var diyerek mühürleri kırıldı. Oradan birçok mallar alındı, aşırıldı arkadaşlar…” diye “soygun”u ihbar eder.

    Maliye Bakanı Hasan Fehmi (Gümüşhane) uzun konuşmasının sonlarında “çalınanlar için üzülmeyin” dercesine sözler eder:

    –Efendim, İzmir yandı… Yangın yerlerinde gömülü olan servet, hâlâ enkaz altından çıkarılan kasaların sonu gelmemiştir… Diğer kasalar tamamıyla ambarlara kaldırılmıştır. Fakat yangında arsa haline gelen yerlerde tahrip müfrezeleri tarafından atılmış (patlatılmış) kasalar mevcuttur.

    –Efendim, bu kadar parayı kim çaldı?

    Salih Efendi’nin (Erzurum) bu sorusu şamar gibidir.

    ORDUYA KUMPAS GİBİ

    Bir şamar da İbrahim Bey (Mardin) indirir:

    –Efendim, işitiyoruz ki, İzmir’in yağmasına bir çok subay, ordu kumandanları katılmıştır. Bu olmuş mudur? Sonra Birinci Ordu Kumandanı bütün nakit para ve eşyayı almış, birçoklarını da dağıtmıştır. Bu doğru mudur? O paralar ne miktardadır? Sonra birçok mebus arkadaşlarımız mobilyasıyla beraber evlere girmiş ve şimdiye kadar o evleri kullanıyorlar, bu da doğru mudur?

    Yıllardır millete anlatılan “Asker- sivil aydın zümre memleketi kurtardı” hikâyesinde gerçekten bir “kurtuluş” vardır ama, bu daha çok “cep”ler ile ilgili gibidir.

    Maliye Bakanı ortalığı yatıştırmak ister:

    –Bildiğiniz gibi ordu Uşak’tan Alaşehir’e doğru ilerlerken biz, üç tane Ganimet-i Harbiye Komisyonu gönderdik. Bunlar, üç kol üzerinden ganimeti yazmaya başladılar. Fakat ganimet o kadar çoktu ki, bu yalnız tespit ve yazma ile kaldı… Yani işlem başlamıştır, ele geçenler kaydediliyor; fakat arada bir harekât sırasında hiçbir tutanak yapılmamış, haber veya bilgi alınmamış ganimetler kalırsa kalabilir.

    Bütün İzmir Hıristiyanları, kundaktaki bebekler bile “hain”dir, “düşman”dır ve dahi malları “ganimet”tir ve “helâl”dir, öyle mi?! Bu nasıl bir anlayış? Sanki “Ege Seferi”ne çıkılmış, sanki İzmir “fethedilmiş”!

    İzmirli Hıristiyanlar Müslümanlar ile eşit haklı yurttaştır. Bu yurttaşların tümünü hem “soymak”, hem de yurtlarından kovmak “kurtuluş” olarak nitelendirilemez. Gün aşırı yayınlanan sıkıyönetim bildirisine bakın, her şey apaçık: “Rum ve Ermenilerin eli silah tutanlarının… On sekiz yaşından kırk beş yaşına kadar olanlar esir garnizonlarında bulundurulacaktır. 18-45 Yaşının dışında kalan gerek İzmirli ve gerekse memleket içlerinden gelmiş olan Rum ve Ermeni ailelerinin Türkiye haricine gitmeleri hakkındaki izin 30 Eylül 1922 akşamına kadar geçerlidir.”(**)

    HIRİSTİYAN’IN MALI HELÂL Mİ

    Hırsızlık hukuken suçtur, dinen haramdır. Soyulanın inancı ne olursa olsun, soyan suçludur, günahkârdır. Hattâ “Helalleşmek daha zor olacağı için, gayr-ı müslimin hakkına tecavüzün sorumluluğu daha da önemlidir.”(***)

    Son söz Reşat Bey’in (Saruhan) olsun: [İzmir’de yapılan] “Hırsızlık gizli değildir, yolsuzluklar meydandadır. Bunlar açıklayamayacağım derecede çoktur… Yolsuzluklar olağanüstüdür. Senelerce bütçemize konulabilecek yüksek miktarda parayı sağlamaya yetecek millet malı heder oluyor… Maliye Bakanı Beyefendiye orada tahsis edilmiş bir ev vardı. Bu ev Kâzım Paşa Hazretlerinin yaverleri Şerafettin Bey tarafından zorla işgal edilmiştir.. Başkumandanlık emrinde silahlı kıyafetle bulunan çeteler hiç bir şey dinlemiyorlar… ”

    “İslâmcı- muhafazakâr” ile “laikçi-modern”in 9 Eylül 1922’ye bakışı aynı “inkılâp tarihi” gözlüğüyledir. Tek farkla: “Kurtuluş Savaşı”, diğeri “İstiklâl Harbi” şaşılığıyla bakar. İkisi de yağmayı, soymayı görmez, “şehit” edebiyatı yapar. Kurtuluş ve kuruluşunda olan “yağmacılık” görülmediği ve “bir daha asla!” denilmediği sürece, hak ve adalet bu topraklara zor gelir, zor barınır.

    (*) TBMM Gizli Oturum Tutanakları 11.9.1922; 29 Kasım 1922; 25 Kasım 1922; 7 Aralık 1922

    (**) 19 Eylül 22 tarihli Ahenk Gazetesi.

    (***) https://sites.google.com/ diyanetin213soruyaverdiğicevaplar-2, cevap no 166

    ulusoytalat@yahoo.com

    http://www.taraf.com.tr/yazarlar/izmir-hatirliyor-izmirin-kurtulus-ve-ganimet-bayrami-2/

    Σχόλιο από Β. | 11/09/2015


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: