Πόντος και Αριστερά

……. 'μώ τον νόμο σ' !

-Έθνος, εθνότητα και νεωτερικότητα

Η συζήτηση για το τι σημαίνει έθνος, πότε πρωτοεμφανίζεται, αν υπάρχει συνέχεια στον ιστορικό χρόνο και πολλά τέτοια ερωτήματα βασανίζουν τις αναζητήσεις μας. Διαρκώς τα θέματα αυτά επανέρχονται σε συζητήσεις και σε ακραίες περιπτώσεις εμπλοκής φανατικών (κι απ’ τις δυό πλευρές) γίνεται κυριολεκτικά χαμός.

Μια από τις πλέον νηφάλιες και καθαρές τοποθετήσεις που έχουμε δει στις διαδικτυακές συναντήσεις, είναι αυτή που κατατέθηκε από τον σχολιαστή με το ψευδώνυμο «Π2» στου Σαραντάκου σε μια σχετική συζήτηση.  

Παραθέτουμε εδώ τα συγκεκριμένα αποσπάσματα ελπίζοντας ότι συμβάλλουμε κατά τι στην αποσαφήνιση της εικόνας :

1. Η εμμονή της πανεπιστημιακής ορθοδοξίας στη νεωτερικότητα του έθνους, πάσχει συχνά από τη ροπή της στην ταυτολογία: το νεωτερικό έθνος έχει τα χαρακτηριστικά α, β, γ, άρα το έθνος εμφανίζεται στη νεωτερική εποχή. Ε, ναι, χαίρω πολύ. Εάν θέλουμε έναν ορισμό του έθνους με ευρετική αξία, θα πρέπει να εστιάσουμε περισσότερο στα δομικά χαρακτηριστικά της εθνογένεσης, παρά στα ιστορικά εντοπισμένα χαρακτηριστικά της νεωτερικότητας, βάσει των οποίων η εθνική ταυτότητα καθίσταται κυρίαρχη και πρωταρχική πολιτική ταυτότητα (που αυτό, όντως αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό ειδικά του νεωτερικού έθνους). Με άλλα λόγια, πρώτα να βρούμε έναν ιστορικά χρήσιμο ορισμό του έθνους (με τον οποίο θα μπορούμε να ζυγίσουμε πολλές εποχές, περιοχές και καταστάσεις, πριν και μετά τη νεωτερικότητα) και μετά να δούμε ποια είναι τα ειδικά χαρακτηριστικά του νεωτερικού έθνος, και με ποιους τρόπους καθίσταται τόσο καθοριστικό στοιχείο της νεωτερικής περιόδου.

2. Οι περισσότερες κεφαλές της περί το έθνος συζήτησης δεν γνωρίζουν πολύ καλά τις προνεωτερικές περιόδους. Προσωπικά θεωρώ ότι σε πολλές περιόδους μπορεί κανείς να εντοπίσει «έθνος», με πολλά από τα βασικά χαρακτηριστικά που εντοπίζει η έρευνα στο νεωτερικό έθνος (αυτοσυνείδηση της κοινότητας ως κοινότητας ανθρώπων με κοινή καταγωγή –είτε αυτή είναι ιστορικά ανιχνεύσιμη πραγματικότητα είτε όχι–, δημιουργική αναμόχλευση και αναδημιουργία του κοινού παρελθόντος, σύνδεση της εθνικής συνείδησης με πολιτικές επιδιώξεις τουλάχιστον μιας ηγετικής ομάδας της κοινότητας).

3. Τελείως διαφορετικό ζήτημα είναι εκείνο της συνέχειας του έθνους, κι εκεί είναι που κυρίως πάσχει η άλλη πλευρά, ας πούμε η πλευρά Καραμπελιά / Σβορώνου. Ακριβώς επειδή κατά τη γνώμη μου η εθνογένεση συνδέεται αξεδιάλυτα (παρότι συχνά μη συνειδητά) με τις πολιτικές επιδιώξεις, δεν βλέπω κανένα λόγο να υπάρχει συνέχεια σε μια εθνική συνείδηση, ή τουλάχιστον να υπάρχει επί μακρόν συνέχεια όταν έχουν εκλείψει οι συνθήκες που τη δημιούργησαν. Για τον ίδιο λόγο που πείθομαι, για παράδειγμα, από την Κιουσοπούλου (Βασιλεύς ή οικονόμος, 2007) ότι μπορεί κανείς να μιλήσει για ελληνική εθνική συνείδηση στα χρόνια πριν από την Άλωση και να συνδέσει τη συνείδηση αυτή με συγκεκριμένες επιδιώξεις μιας ισχυρής ελληνόφωνης ελίτ που έβλεπε ότι το αυτοκρατορικό παρελθόν είχε ξεφτίσει, πείθομαι και ότι δεν έχει κανέναν λόγο να θεωρήσει ότι υπάρχει συνέχεια μεταξύ της ελληνικής εθνικής συνείδησης αυτής της εποχής με την νέα ελληνική εθνική συνείδηση του 18ου αιώνα. Με τον ίδιο τρόπο που θεωρώ ότι υπάρχει μια μακεδονική εθνική συνείδηση τον 3ο αιώνα π.Χ. (και μπορεί κανείς να διαγνώσει τρόπους εμπέδωσης της συνείδησης αυτής από τους κρατικούς θεσμούς και την αυλική ιδεολογία απολύτως συγκρίσιμους με αυτούς που χρησιμοποιούν τα νεωτερικά κράτη), μια συνείδηση, μάλιστα –και αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί σχετίζεται με το ζήτημα της συνέχειας–, που μοιάζει να διατηρείται και για αρκετό χρονικό διάστημα μετά την κατάλυση του βασιλείου, δεν βλέπω καμιά συνέχεια της συνείδησης αυτής στους κατοίκους της, ξέρω γω, βυζαντινής Μακεδονίας.

————-

….υπάρχει ο κίνδυνος να θέσει κανείς έναν ορισμό του έθνους τόσο ξεχειλωμένο που να καταλήξει να σημαίνει “μια οποιαδήποτε κοινότητα”. Εγώ πάντως δεν προτείνω κάποιον τέτοιο ορισμό. Για μένα έχει νόημα να μελετήσει κανείς το έθνος σε διάφορες ιστορικές περιόδους, διατηρώντας όλες τις κατακτήσεις της ιστοριογραφίας για το νεωτερικό έθνος, περιορίζοντας τον ορισμό του σε δύο στοιχεία τα οποία δεν μπορούν να λείπουν:

Το ένα είναι ο επινοημένος του χαρακτήρας. Για να παραφράσω τον γνωστό ορισμό της φαντασιακής κοινότητας (όρος κάπως άκομψος στα ελληνικά, εξού και ταλαιπωρημένος· άλλοι προτιμούν τον όρο νοερή κοινότητα, αλλά ούτε αυτός μου πολυαρέσει), το έθνος είναι μια κοινότητα που αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως τέτοια· κάνοντάς το αυτό πλάθει υποχρεωτικά μια αναδρομική αφήγηση για τον εαυτό της. Χωρίς αυτό το στοιχείο δεν μπορούμε να μιλάμε για έθνος.

Το άλλο είναι η διασύνδεση του αναδρομικού αυτού αφηγήματος και της εμπρόθετης αίσθησης του συνανήκειν με λογής λογής πολιτικές επιδιώξεις (με την ευρύτερη δυνατή έννοια του όρου), του συνόλου της κοινότητας ή τμήματος αυτής. Χωρίς αυτό το στοιχείο δεν μπορούμε να μιλάμε για εθνογένεση.

Όπως βλέπεις, ο ορισμός μου είναι πολύ κοντά στην ορθόδοξη άποψη (π.χ. Anderson: “[A nation] is an imagined political community – and imagined as both inherently limited and sovereign). Τα στοιχεία που προτιμώ να μην κρατήσω από τους διάφορους ορισμούς είναι ακριβώς τα επιφαινόμενα του έθνους που σχετίζονται ειδικά με τη νεωτερικότητα: τα σαφή σύνορα του Άντερσον, τον εθνικό στρατό και τη δημόσια παιδεία (!) που έχουν παραχώσει άλλοι στους δικούς τους ορισμούς.

Για να δώσω ένα παράδειγμα της ταυτολογίας που έλεγα πριν, ένα κείμενο του Λιάκου (Το Βήμα, 6/2/2005, δεν δίνω λινκ γιατί ο ΔΟΛ τα έχει κάνει μαντάρα με τις διευθύνσεις του, τα έντονα δικά μου):

Γι’ αυτό το λόγο το έθνος, με τη νεωτερική και τρέχουσα σημασία που έχει αυτός ο όρος, δεν είναι μια αρχέγονη ουσία αλλά μια πρακτική, αποτέλεσμα μιας βαθιάς νοητικής και νοοτροπιακής αλλαγής, η οποία συντελέστηκε μέσα από πολιτικούς και πολιτισμικούς σεισμούς στους τελευταίους δύο αιώνες.

Όσο για τη διάκριση ethnie / nation (#29), εγώ προτιμώ μάλλον την ελληνική αμφισημία, που χρησιμοποιεί τον ίδιο όρο και για την εθνοτική ομάδα (το εν δυνάμει έθνος) και για το νεωτερικό έθνος. Η αμφισημία αυτή προσφέρει μια βάση από την οποία μπορούν να ξεκινήσουν οι αναγκαίες διακρίσεις.

 

 

Advertisements

02/02/2011 - Posted by | -Διάλογοι στο διαδίκτυο, -Ιστορικά, -Ιδεολογικά, -Περί έθνους

27 Σχόλια »

  1. Πολύ εύστοχη η προσέγγιση του Π2 (την είχα διαβάσει και στο ιστολόγιο του Νίκου). Η έννοια του έθνους είναι σήμερα α λα καρτ. Την παίρνει ο καθένας και την κάνει ό,τι θέλει. Σε λίγο θα δούμε και έθνος των Χόμο Σάπιενς ή των Νεάτερνταλ…

    Αν βλέπεις την ιστορία επιστημονικά, με αγάπη και δίψα για να μάθεις, έχεις όρεξη για μελέτη, ακούς διαφορετικές γνώμες και οπτικές και προσλαμβάνεις με χαρά τα νέα στοιχεία που έρχονται σε σένα, χωρίς να χρειαστεί να τα αποκρύψεις ή να τα εξοβελίσεις διότι δεν ταιριάζουν με την έως τότε διαμορφωθείσα κοσμοθεωρία σου, τότε βρίσκεσαι στον σωστό δρόμο. Αν όμως χρησιμοποιείς την ιστορία κατά το δοκούν, αν την έχεις ως άμορφη μάζα που μπαίνει στο ιδεολογικό σου καλούπι, αν την χρησιμοποιείς για να φτάσεις σε αυτοεκπληρούμενες προφητείες, σε προδιατεταγμένα και προαποφασισμένα συμπεράσματα, τότε δεν διαβάζεις ιστορία, αλλά χρησιμοποιείς απλά την ιστορία (ή ό,τι σε βολεύει από αυτήν) ως θεραπαινίδα της ιδεολογίας σου.

    Έτσι, πολιτικοποιημένη ιστορία παράγει ο Άδωνις Γεωργιάδης, ο Καραμπελιάς, ο Λιάκος, ο Κωστόπουλος, ο Βερέμης κ.λπ. Ξεκινάνε από έναν στόχο, και μέσα από συρραφές, αποσιωπήσεις και ενίοτε διαστρεβλώσεις κάνουν τα πάντα για να υποτάξουν και να αναδιατάξουν τα ιστορικά γεγονότα ώστε αυτά να οδηγούν εκεί που θέλουν αυτοί. Αυτή είναι η στρατευμένη ιστορία, η οποία δημιουργεί φανατισμό, μισαλλοδοξία και μίσος σε κάθε τι το διαφορετικό. Πολιτική τοποθέτηση, ιδεολογία, κοσμοθεωρία έχουμε όλοι μας, ως μέλη της κοινωνίας. Το ζητούμενο είναι να έχουμε το ένστικτο να ανακαλύπτουμε και να εντοπίζουμε τις αυθαιρεσίες των όσων διαβάζουμε.

    Μία από αυτές ήταν αυτή που έκανε ο Βερέμης: παίρνοντας έναν εύκολο στόχο (την γεμάτη μύθους ιστορία της τουρκοκρατίας και της ελληνικής επανάστασης) είχε την ευκαιρία να εντοπίσει τα σημεία που η παραδοσιακή αντίληψη της ιστορίας έγραφε ανακρίβειες ή μύθους. Εν τούτοις, προτίμησε να επέμβει και αυτός στο παρελθόν αυθαίρετα: θεώρησε τους πρώτους αιώνες της τουρκοκρατίας ως εποχή ευμάρειας και ακμής παρουσιάζοντας την Οθωμανική Αυτοκρατορία με βάση τις σημερινές συνθήκες.

    Αγνόησε (ή μάλλον σκοπίμως ξέχασε) ότι εκείνη η εποχή ήταν γεμάτη φανατισμό, θρησκευτικό σκοταδισμό, χωρίς καμία αξία στην ανθρώπινη ζωή, γεμάτη πολέμους, λεηλασίες, αιχμαλωσίες, σκλαβοπάζαρα και απύθμενο μίσος για το διαφορετικό. Έτσι, στη θέση μιας όντως ανακριβούς θεώρησης του παρελθόντος, έβαλε ένα δικό του έκτρωμα, μία εκ των υστέρων πολιτικο/ιδεολογική προσέγγιση.

    Σχόλιο από doctor | 02/02/2011

  2. Η διαφορά στον ορισμό της έννοιας είναι ποιος θέτει τον ορισμό αυτό (αν είναι ειδικός επιστήμονας, ιστορικός ή φιλόσοφος αναλόγως την τροπή, ή απλά ένας λάτρης της ιστορίας). Ο ορισμός για έναν ιστορικό έχει να κάνει με μια συγκεκριμένη μεθοδολογία που υπαγορεύεται από τον επιστημονικό του κλάδο (όπως ο ιατρικός ιπποκράτης ή οι δημοσιεύσεις των φυσικών). Ο λάτρης της ιστορίας ανεύθυνα δίνει ό,τι ορισμό θέλει και κάνει ό,τι ανάλυση θέλει μακριά από μεθοδολογικές υποχρεώσεις.

    Για παράδειγμα, ο ορισμός του έθνους που θα δώσουμε θα πρέπει να ανταποκρίνεται σε παγκόσμια δεδομένα κι όχι μόνο στα ελληνικά ή ευρωπαϊκά.

    Προσωπικά, ως ιστορικός, δεν μπορώ να αποφύγω τη σύνδεση του έθνους με τη συνειδητοποίηση ενός πολιτικού προγράμματος που θα το συνδέσει. Γιατί το έθνος εννοιολογικά συνδέεται με την πολιτική και διοικητική σχέση (άρα και οικονομική) ενοποίησής του. Ως εκ τούτου στην αρχαιότητα απλά είχαμε ελληνική λαότητα. Τα εθνογραφικά στοιχεία και η ηθολογία είναι δευτερεύοντα στοιχεία, όπως και η γλώσσα (τώρα που φτιάξαμε την Ιταλία πρέπει να φτιάξουμε και τους Ιταλούς).

    Σχόλιο από ο δείμος του πολίτη | 03/02/2011

  3. طلب وزير الداخليه من حسني مبارك ان يكتب رسالة وداع للشعب المصري…فرد عليه :

    ليه هم رايحين فين؟.

    Σχόλιο από Hosni Mubarak | 09/02/2011

  4. Δηλαδή, απ’ ότι μπορώ να καταλάβω:

    The Egyptian minister of the Interior asks Hosni Mubarak to write a farewell letter to the people of Egypt.
    Mubarak’s response: «Why, where are they going ?»

    Ομέρ

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 09/02/2011

  5. η δική μου αισθηση μετα απο τεσσερα χρόνια εντονων συζητησεων στο διαδικτυο : Οσο και να προσπαθουν ελαχιστοι για μια νηφαλια συζητηση για το φαινομενοτου εθνους και εθνικισμου αλλά και οτιδηποτε αλλο σοβαρό τοσο θα χτιζονται πυργοι απο τραπουλοχαρτα που καθε τόσο θα ερχεται ο καθενας και θα τσαλαπάτά με μισος και οργή : Οχι τόσ λόγω λογής λογής πολιτικών συμφερόντων και επιδιωξεων ( κ αι αυτών ) αλλά Κυριως λόγω του Μισους προς την ιδια την διαδικασια της σκεψης, της μελέτης , της θεωρίας .. Ζουμε σε μια εποχή που η Βλακεία εκδικειται. Και η εκδικηση της Βλακειας μοιαζει με τις τρυπες που ανοιγουν οι τέρμιτες : Τα μικρα μικρά εντομα και τρωκτικά σκοτωνουν τα μεγαλα δέντρα .. Αυτο συνεβαινε πάντα .. Τωρα πιο πολύ .

    Σχόλιο από Νοσφερατος | 09/02/2011

  6. Νοσφεράτε γιατί το λες αυτό;

    Επειδή έγραψα κάποιες σκέψεις στα αραβικά, οι οποίες τελικά ήταν μόνο ένα ανέκδοτο;

    Σχόλιο από Hosni Mubarak | 09/02/2011

  7. οχι φιλε..Δεν εχει σχεση με σενα ..Ειναι μια γενική διαπιτσωση ..κατασταλαγμα ..

    – εχουν γινει απειρες συζητησεις και εδώ μεσα … δες π.χ στις ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙς
    και καθε φορά απο την αρχή ..
    ολο το διαδικτυο ειναι Πυργοι στην αμμο.

    Σχόλιο από Νοσφερατος | 09/02/2011

  8. Νοσφερατe, κακώς σ’ έπιασε η γνωστή μελαγχολία.

    Οι συζητήσεις που έγιναν εδώ μέσα να ξέρεις ότι έπιασαν πολύ τόπο. Ρώτα και τους γεροντότερους αριστεροπόντιους, που ίσως να τους έχεις πάρει και στο λαιμό σου με τις ιδέες σου 🙂

    Ομέρ

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 09/02/2011

  9. Η Βλακεια – και η κακία που ειναι διδυμη αδελφη της μας περικυκλωνει ολους

    Κανείς δεν ειναι ατρωτος.

    Δεν υπάρχει Βλακας και εξυπνος. Υπάρχει βλακεια , μικροτητα , φθονος , μισος σε ολους μας . Και υπάρχουν και στιγμές μικρες η μεγαλες που καταφερνουμε να βγουμε – για λίγο απο την λασπη ..

    Και μετα η Βλακεια εκδικειται

    Και οσο πολλαπλασιαζονται τα αγριοχορτα τοσο καθε λουλουδι που ανθιζει στον καθε μας κήπο τον Πνιγουν ..

    —————–

    .

    Βλακεια ειναι να νομιζουμε οτιμπορουμε να κλεισουμε τον κόσμο,την ζωή τους εαυτους μας σε κανονές και κλισε .

    Βλακεια να νομιζουμε οτι μπορουμε να ξεφυγουμε απο τον Πόνο..

    Βλακεια να νομιζουμε οτι απλώς γυρνωντας στην πλακα θα αποφυγουμε τα σοβαρά ζητηματα ..

    Βλακεια ειναι να κλεινουμε τα μάτια μπροστα στον κεθρεφτη ..

    Και η Βλακεια – μας αφορά ολους.

    Σχόλιο από Nοσφερατος | 10/02/2011

  10. […] Μεγάλο ζήτημα για συζήτηση είναι αυτό των όρων “έθνος”, “εθνότητα”, “νεωτερικό έθνος”, “γένος” και η σχέση του “ελληνικού έθνους” με το “ρωμαίικο γένος”. Αλλά, αυτή δεν είναι μια συζήτηση που μπορεί να γίνει εν θερμ…… […]

    Πίνγκμπακ από -To 1821, o ψεύτης βοσκός και ο κακός λύκος « Πόντος και Αριστερά | 10/02/2011

  11. […] Μεγάλο ζήτημα για συζήτηση είναι αυτό των όρων “έθνος”, “εθνότητα”, “νεωτερικό έθνος”, “γένος” και η σχέση του“ελληνικού έθνους” με το “ρωμαίικο γένος”. Αλλά, αυτή δεν είναι μια συζήτηση που μπορεί να γίνει εν θερμώ… […]

    Πίνγκμπακ από Για το 1821 και τη σειρά του Σκάι « Und ich dachte immer | 10/02/2011

  12. Nοσφερατε γιατί πας και μπλέκεις σε συζητήσεις με «αγνώστους» και δεν περιορίζεσαι στο χώρο σου; Είδα κάποια τι στιγμή τι σου έσουραν και πως αντιδρούσες. Μου ήρθε να γράψω, αλλά ευτυχώς κρατήθηκα.

    Σχόλιο από Ματσουκάτες | 10/02/2011

  13. ; Είδα κάποια τι στιγμή τι σου έσουραν και πως αντιδρούσες. Μου ήρθε να γράψω, αλλά ευτυχώς κρατήθηκα…»’
    ε εγώ δυστυχώς δεν κρατηθηκα ..Και οταν μου λένε Μιλα Ρε .. Μιλαω .

    Τους ξερεις αυτους τους …’αγωστους»;

    Σχόλιο από Nοσφερατος | 10/02/2011

  14. Ρίξε μια ματιά και κάνε καμία κρίση για το δικό μου άρθρο (Τι είναι έθνος;.

    Σχόλιο από ο δείμος του πολίτη | 10/02/2011

  15. Από το βιβλίο «Εθνική Ταυτότητα και Εθνικισμός στη Νεότερη Ελλάδα, γ’ έκδ. 2003, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης»

    Η πράξη γέννησης του εθνικισμού ταυτίζεται με την ανατροπή του παλαιού καθεστώτος και τη μεταμόρφωση του γαλλικού κράτους. Η κατοπινή εξάπλωση του ιδεολογικού ιού που διέδωσε η Γαλλία δεν άφησε κανένα ευρωπαϊκό κράτος ανέγγιχτο. Στο επίκεντρο της ιδεολογίας βρισκόταν η νέα αρχή που νομιμοποιούσε το μεταλλαγμένο κράτος. Το έθνος, ως πηγή κάθε εξουσίας, αντικατέστησε τη θεϊκή βούληση στην επικύρωση του εξουσιαστικού χρίσματος.

    Αν όμως το έθνος είναι μια νέα έννοια, τα στοιχεία που συνιστούσαν το περιεχόμενό του ήταν παλαιά. Βέβαια, η προβολή στο παρελθόν που τα έθνη-κράτη επιχειρούν για να αποδείξουν την ιστορικότητά τους είναι ευεξήγητη όσο και παραπλανητική, θα ήταν όμως λάθος να παραγνωρίσουμε τη σημασία της κοινής πολιτισμικής παράδοσης, της γλωσσσικής ομοιγένειας και της θρησκευτικής κοινότητας ως πρώτων υλών του ιδεολογήματος.
    [σ. 12]

    […]

    Στο σημείο αυτό θα έπρεπε να ξεκαθαρίσουμε την έννοια του έθνους από εκείνη της εθνότητας. Το έθνος γεννιέται όταν καθίσταται νομιμοποιητικός παράγων του κοσμικού κράτους, και το περιεχόμενό του είναι κυρίως πολιτικό. Η εθνότητα έχει πολιτισμικό χαρακτήρα, αλλά είναι δυνατόν να αναβαθμιστεί πολιτικά σε έθνος αν το κράτος την προάγει σε σύμβολο της νομιμότητάς του.[1] Ο γαλλικός εθνικισμός υπό τους Ιακωβίνους ήταν αρχικά πολιτικός και εδαφικός. Αντιπροσώπευε την ενότητα της δημοκρατικής (αβασίλευτης) πατρίδας και την αδελφότητα των πολιτών σε μια κοινότητα με νομικό και πολιτικό περιεχόμενο. Την ίδια όμως εποχή ο γλωσσικός εθνικισμός του Αβά Γκρεγκουάρ πρόβαλλε την εκπολιτιστική αποστολή της Γαλλίας με ενθουσιασμό και μαχητικότητα. Το παράδειγμά του έμελλε να μιμηθούν πολλοί κατοπινοί κήρυκες της εθνοτικής ιδιοφυΐας, Γερμανοί, Άγγλοι, Γάλλοι, Έλληνες, Κροάτες, Σέρβοι, Βούλγαροι και Τούρκοι. Έτσι, η είσοδος της εθνότητας στην εθνική ιδεολογία φύτεψε τους σπόρους των μελλοντικών αναμετρήσεων ανάμεσα στα έθνη-κράτη.[2] Τα δύο αυτά εγγενή στοιχεία του εθνικισμού, το πολιτικό και εδαφικό αφενός και το εθνοτικό και οργανικό αφετέρου, θα αποτελέσουν έκτοτε τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.
    [σ. 13-14]

    […]

    Σε περιπτώσεις όπως η ελληνική, το νέο κράτος του 19ου αιώνα δεν έχτισε πάνω στα ερείπια μιας βουβής για αιώνες παιδείας, αλλά, αντίθετα κληρονόμησε μια παράδοση με επιτεύγματα δυσανάλογα προς τις περιορισμένες δυνατότητες του κράτους. Χάρη στους εκπαιδευτικούς μηχανισμούς της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η ελληνική γλώσσα υπήρξε για μεγάλο διάστημα η βάση της υψηλής πολιτισμικής παράδοσης που μοιράζονταν οι χριστιανικοί πληθυσμοί των Βαλκανίων, ενώ το ελληνικό κράτος θεμελιώθηκε σε μια από τις λιγότερο εξελιγμένες ελληνόφωνες επαρχίες της οθωμανικής επικράτειας.

    Οι ασχολούμενοι με την ιστορία των νοοτροπιών αναζητούν την αιτία που κάνει τους Έλληνες τόσο απαισιόδοξους για το μέλλον, τόσο αμυντικούς και απειλούμενους μέσα στην εθνική τους ταυτότητα. Θα αποτολμούσαμε την υπόθεση ότι, ως κληρονόμοι ενός πολιτισμού που κάποτε υπήρξε οικουμενικό αγαθό, πενθούμε την αναπόφευκτη συρρίκνωση που σταδιακά επέβαλλε στην ακτινοβολία του ελληνικού πολιτισμού η αφύπνιση των ανταγωνιστικών βαλκανικών εθνικισμών. Οι εθνικισμοί αυτοί επιβεβαίωσαν την ιδιαιτερότητά τους αμφισβητώντας την οικουμενική απήχηση του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως όπως και την ελληνόφωνη αφομοιωτική του επιρροή. Οι Νεοέλληνες, ιδιαίτερα μετά το τέλος του ελληνικού αλυτρωτισμού, δυσκολεύτηκαν να κατανοήσουν ότι ο μετασχηματισμός μιας οικουμενικής πολιτισμικής παράδοσης σε εθνική παιδεία ενός αδύναμου κράτους υπήρξε το αναπότρεπτο αποτέλεσμα της έξαρσης των βαλκανικών εθνικών κινημάτων. Η βούληση όμως για εθνική επιβίωση, που εκφράζεται με τόσο δυναμισμό στη διασπορά, αποδεικνύει ότι το μέλλον των εθνοτήτων εξαρτάται λιγότερο από τη βιαιότητα και τον διεκδικητικό σοβινισμό και περισσότερο από τη συμβιωτική σχέση με άλλες παραδόσεις, μέσα στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής πολιτείας.

    Από τις εμμονές της εθνικιστικής ιδεολογίας, η πιο επίμονη είναι η συνέχεια του έθνους μέσα στο χρόνο. Όσοι αμφισβητούν τη συνέχεια αυτή προκαλούν την εχθρότητα των ταγών του έθνους, ωσάν να επιβουλεύονται την ακεραιότητα της εδαφικής του κοιτίδας. Η πρόκληση του Γιάκομπ Φίλιπ Φαλμεράυερ ότι κάθε βιολογικός κρίκος ανάμεσα στους αρχαίους και τους Νεοέλληνες εξέλιπε μετά τις σλαβικές εγκαταστάσεις τον 7ο αιώνα προκάλεσε την εκτενή απάντηση του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, που αποτέλεσε και την ιδεολογική βάση του ελληνικού εθνικισμού κατά τον 19ο και τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Ο εθνικισμός αυτός βασιζόταν στην πολιτισμική και όχι τη φυλετική συνέχεια.

    «Πολλοί μεταξύ ημών άνθρωποι θεωρούσι την επιμιξίαν ως δυστύχημα μέγα, επιθυμούσι να αποδειχθή ιστορικώς ανύπαρκτος (πράγμα αδύνατον) και στοχάζονται παν άλλο ιστορικό σύστημα ανάξιον της ελληνικής φιλοτιμίας… Τα μάλιστα μεγαλουργήσαντα των εθνών υπήρξαν προϊόν τοιαύτης και έτι πλείονος επιμιξίας… Οι αρχαίοι Έλληνες εκάλουν τους κοσμοκράτορας Ρωμαίους σύγκλυδας, αν και ούδ’ αυτοί ήσαν άλλο τι ή άθροισμα Πελασγών, Ελλήνων, Φοινίκων, Αιγυπτίων και άλλων εποίκων. Μη μας ταράττη άρα η επιμιξία του νεωτέρου ελληνικού έθνους μετά πολλών ξένων…» [14]

    Η δηλωμένη εξάλλου αντίθεση του Οικουμενικού Πατριαρχείου προς τον «εθνοφυλετισμό» εναρμονιζόταν με τις αντιλήψεις του Παπαρρηγόπουλου. Η ανοιχτή άποψη για την ελληνική ταυτότητα, που δεν ανταγωνιζόταν με τις εθνοτικές ομάδες των αλυτρωτικών περιοχών, δεν μεταβάλλεται ούτε στην περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα (1903-1908), όταν η ένταξη των αντιμαχομένων στον ελληνικό ή στον βουλγαρικό εθνικό κορμό προσδιοριζόταν από τις επιλογές και όχι από την εθνοτική τους καταγωγή.[15]

    Από τους σύγχρονους αμφισβητίες της ελληνικής συνέχειας, αυτοί που συγκέντρωσαν τα περισσότερα ελληνικά πυρά ήταν ο Romilly Jenkins, καθηγητής στην έδρα Κοραή στο King’s College του Λονδίνου, και ο Cyril Mango, κατοπινός καθηγητής στην επίσης ελληνική έδρα Bywater της Οξφόρδης. Ο πρώτος εγκαινίασε τη μεταπολεμική διαμάχη με δύο διαλέξεις στο Πανεπιστήμιο Σινσιννάτι, το 1962, με τίτλο Byzantium and Byzantinism[16], επαναλαμβάνοντας τη θεωρία του Φαλμεράυερ για τη βιολογική ασυνέχεια του Ελληνισμού. Στο κατοπινό του έργο[17] ο Jenkins απορρίπτει τα ελληνικά του Βυζαντίου ως νόθα εκδοχή της αττικής διαλέκτου και θεωρεί ότι το τέλος του ελληνικού πολιτισμού σημειώνεται όταν χάνεται η βιολογική ισορροπία ανάμεσα στο βόρειο και το μεσογειακό φυλετικό στοιχείο, ισορροπία που εξηγεί, κατά τον Jenkins, τη μεγαλοφυΐα της κλασσικής αρχαιότητας.

    Ο Cyril Mango, στην εναρκτήρια διάλεξή του[18] όταν διαδέχθηκε τον Jenkins στην έδρα Κοραή, σύγκρινε την πολιτική ιδεολογία του Βυζαντίου με εκείνη του νέου ελληνικού κράτους και τις βρήκε ανόμοιες. Η ανομοιογένεια αυτή αποδεικνύει, κατά τον Mango, και την πολιτισμική ασυνέχεια των δύο κόσμων. Όπως επισημαίνει ο Σπύρος Βρυώνης, η εξίσωση της πολιτικής ιδεολογίας με τον πολιτισμό που επιχειρεί ο Mango είναι αυθαίρετη, και η αντίληψή του (όπως άλλωστε και του Jenkins) για το ιστορικό γίγνεσθαι, στατική.[19]

    Ο Βρυώνης, αφού κατακεραυνώνει όσους επιχειρούν να αντικρούσουν τους Jenkins και Mango με εθνικιστικά επιχειρήματα, τοποθετεί την αδυναμία των θέσεων των υποστηρικτών της ασυνέχειας στη στατική και μερική αντίληψη του πολιτισμικού φαινομένου αντί της δυναμικής και συνολικής.

    Οι περισσότεροι συγγραφείς που ασχολούνται με τον εθνικισμό είναι πια εξοικειωμένοι με τους όρους έθνος, εθνότητα, κράτος και φυλή. Ο Jenkins[20] παλαιότερα μπέρδευε την εθνότητα με το έθνος, χρησιμοποιώντας το «ethnic truth» αντί του «national truth», δηλαδή της εθνικής (και όχι εθνοτικής) αλήθειας που αγκάλιαζε όλες τις εθνότητες του ελληνικού βασιλείου κατά τον 19ο αιώνα: Έλληνες, Αρβανίτες, Βλάχους, Σλάβους και Λατίνους. Η «φυλή» χρησιμοποιείται πια με κάποια δόση ειρωνείας («το δαιμόνιο της φυλής»), και ενίοτε σε πανηγυρικούς. Υπάρχουν ακόμα και αυτοί που επικαλούνται τη φυλετική συνέχεια για να αντικρούσουν επιγόνους του Φαλμεράυερ με τα δικά του ξεπερασμένα επιχειρήματα.

    Η απάντηση του Έλληνα πρέσβη στο Λονδίνο Ηλία Γούναρη, σε ανώνυμο λιβελογράφημα της Sunday Telegraph (27/3/94) που ήθελε την έξωση της Ελλάδας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, γιατί οι σύγχρονοι Έλληνες, «όπως απέδειξε ο Φαλμεράυερ», δεν έχουν σχέση με τους αρχαίους, είναι αξιομνημόνευτη ακριβώς γιατί επικαλείται την πολιτισμική αντί της φυλετικής συνέχειας των Ελλήνων. «Πιστεύουμε ότι οι φυλετικές θεωρίες είναι λανθασμένες και ότι πρέπει να εγκαταλειφθούν. Η συνέχεια του ελληνισμού είναι γλωσσική και πολιτισμική» [21].
    [σ. 18-22]

    Σημειώσεις

    [1] Η διάκριση του F. Meinecke, το 1908, ανάμεσα στο Kulturnation και το Staatsnation δεν αποδίδει τη συγχώνευση και τη σταδιακή μεταμόρφωση των δύο εννοιών, αλλά τις αντιμετωπίζει στατικά, σαν να μην είχαν κιόλας σμίξει. Α. Smith, National Identity, Λονδίνο, Princeton 1991, σ. 8. Βλ. επίσης Π. Λέκκα, Η εθνικιστική ιδεολογία. Πέντε υποθέσεις εργασίας στην ιστορική κοινωνιολογία, ΕΜΝΕ-Μνήμων, 1992

    [2] Α. Smith, National Identity, σ. 13

    [14] Κείμενο του Κ. Παπαρρηγόπουλου που δημοσιεύτηκε το 1864 στο περιοδικό Πανδώρα. Βλ. Κ.Θ. Δημαρά, Κ. Παπαρρηγόπουλος, Αθήνα 1976, σσ. 151-153

    [15] Βλ. Ι. Κολιόπουλου, Λεηλασία φρονημάτων. Το μακεδονικό ζήτημα στην κατεχόμενη δυτική Μακεδονία. 1941-1944, Θεσσαλονίκη 1994

    [16] R. Jenkins, Byzantium and Byzantinism. Lectures in Memory of Louise Taft Semple, Cincinnati 1963

    [17] R. Jenkins, Byzantium. The Imperial Centuries A.D. 610-1071, Νέα Υόρκη 1966

    [18] C. Mango, «Byzantinism and Romantic Hellenism», Journal of the Warburg and Courtauld Institutes XXVIII (1965) 29-43

    [19] Speros Vryonis Jr., «Recent Scholarship on Continuity and Discontinuity of Culture: Classical Greeks, Byzantines, Modern Greeks» στο Byzantina kai metabyzantina. The «Past» in Medieval and Modern Greek Culture 1, Malibu, 1978, σς. 237-256

    [20] R. Jenkins, The Dilessi Murders, Λονδίνο 1961

    [21] Ηλίας Γούναρης, The Sunday Telegraph, 3/4/94

    Σχόλιο από Βαλκάνιος | 11/02/2011

  16. «Για παράδειγμα, ο ορισμός του έθνους που θα δώσουμε θα πρέπει να ανταποκρίνεται σε παγκόσμια δεδομένα κι όχι μόνο στα ελληνικά ή ευρωπαϊκά. «

    μονο λεξεις λεξεις λεξεις. ευτυχως που απεναντι στην φανερη και αποδεδειγμενη ανεπαρκεια των ανθρωπιστικων επιστημων να οριστουν, υπαρχει και η βιωματικη εκδοχη της πραγματικοτητας.

    Σχόλιο από τεστ | 11/02/2011

  17. […] Μεγάλο ζήτημα για συζήτηση είναι αυτό των όρων “έθνος”, “εθνότητα”, “νεωτερικό έθνος”, “γένος” και η σχέση του “ελληνικού έθνους” με το “ρωμαίικο γένος”. Αλλά, αυτή δεν είναι μια συζήτηση που μπορεί να γίνει εν θερμ…… […]

    Πίνγκμπακ από -To 1821, o ψεύτης βοσκός και ο κακός λύκος « www.olympia.gr | 18/02/2011

  18. για την νεοελληνική ταυτοτητα.

    του Πετρου Θεοδωρίδη

    η νεοελληνική ταυτότητα ειναι έννοια πολλαπλή
    Αφορά στο πώς αντιλαμβανόμαστε οι ίδιοι οι σύγχρονη νεοέλληνες τον εαυτό μας αναστοχαστικά ,,αναγνωριζοντας καποια στοιχεία
    και παραγνωριζοντας δηλαδή παραβλέποντας κάποια αλλα

    Όμως μια τετοια ματιά του υποκειμένου προς τον ιδιο τον εαυτό του εγείερει προβλήματα εξαρχής ανυπερβλητα: είναι κατ΄αρχήν βλέμμα υποκειμενικο.

    Κατα δευτερον

    είναι και ηταν μια διαμεσολαβημένη βλέμμα:
    από διαννοουμενους ,από τα μμε οσο και από τα παλαιοτερα σχολικά βιβλια ,εθνικές μνημες πού εχουν εντυπωθεί…..
    Διaλεγουμε από το παρελθον αλλα και από το παρον επιλεκτικά……

    Κατά τρίτον

    ειναi ένα βλέμμα πού εξαρχής εμπλέκεται σε προβολές εικονων προς τους αλλους /εχθρους,φιλους ,δυση.

    Με μόνη τη διατυπωση του ερωτηματος ποιοι ειμαστε τιθεται εξαρχής το ζητημα του εθνους
    Όχι μονο τί είναι το ελληνικό εθνος αλλά και αν είναι δηλαδή αν υφισταται ως ανεξαρτητη από την συνείδηση οντολογική κατηγορία.

    Υποθέτω ότι ο κάθε ορισμός του εθνους ειναι ασαφής γιατί η ασαφεια ειναι στοιχειο του υπαρξης του εθνος
    Το εθνος σαν μορφή του κοινωνικου ειναι , ειναι αναποσπαστο από το τι νομιζουμε για αυτό
    Δηλαδή το τι νομιζουμε για το εθνος μας-η συνείδηση

    ειναι

    όχι μονο ενα εαπό εκεινα ταστοιχεια πού συγκροτουν τοεθνος κοντά στα υποτιθεμενα οντικά –αντικειμενικά του στοιχεία αλλά εκεινο το πρωτουργό υποκειμενικό στοιχειο πού ανα -συναρμολογει τα υπολοιπα .

    Και αυτό μας φερνει κοντα στη θεση ότι η συγχρονία προηγειται της διαχρονιας…..

    Όμως και η μορφή του αναστοχασμού ενεχει τη σημασία της.
    Υπαρχει ο αναστοχασμός πού σχετικοποιει και ο αναστοχασμός πού απολυτοποιει.

    Ο
    αναστοχασμός δηλαδή εχείνος πού αναγνωρίζει την συγχρονικότητα της ιδιας του της πραξης-ότι συζηταμε για την ταυτοτητα του νεοελληνα σημαινει και ότι και εμείς είμαστε νεοελληνες αρα η παραμορφωση της γνωστικής διαδικασίας είναι εμμενής,.

    Αλλά και ο αναστοχασμός εκείνος πού απολυτοποιεί πού παραβλέπει τα χασματα στη διαχρονική διαδρομη και συμπυκνωνει τα διασπαρτα ,ασυμβατα χαρακτηριστικά πού εμφανιζαν οι Ελληνες(ότι αντιφατικό και αν σήμαινε κατά καιρους η λέξη) στη διαδρομη της ιστορίας:

    ο δευτερος μας εισαγει εξαρχής στο μεθοδολογικό παραδοξο του εθνικισμου πού επι σημανε ο Β Anderson :την αντικειμενικά νεωτερική εμφανιση των εθνων πού ερχεται σε αντιθεση με την υποκειμενική αρχαιοτητα τους στην οπτική του εθνικισμου

    Παρολα αυτά ,το δευτερο αυτό βλέμμα στο εθνος πού μοιάζει να είναι εξαρχής ψευδες είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ιδιας της εθνικής ταυτοτητας.
    Γιατί εξαρχής είναι αυτό πού την συναρμολογεί,
    γιατί εξαρχής η εθνική ταυτοτητα είναι αποτελεσμα της ιδεολογίας του εθνικισμού –γιατί πάλλεται μαζιτης γιατί αναδημιουγειται και αναδημιουργει μαζι της

    Συνεπώς η μελετη της ταυτοτητας των νεοελληνων βρισκεται εξαρχής μπλεγμενη στον λαβυρινθο: κάθε προσπαθεια να ξετυλίξει το κουβαρι της ταυτοτητας επιμενοντας στις ‘’πραγματικές ‘’πλευρες της παραμεριζει τις εθνικιστικές παραμορφωσεις πού όμως αποτελουν συστατικό της .

    Οι συγχρονες κοινωνικές ταυτοτητες των νεοελληνων –αλλά και η προσωπική τους ταυτοτητα-εμπεριεχουν και την στρεβλή τους αυτογνωσια πού είναι αποτέλεσμα της εθνικιστικής ιδεολογιας.

    Το αιτημα μιας καθαροτερης ματιας στην κοινωνική μας ταυτοτητα
    δεν καλύπτεται από τον παραμερισμο του μύθου της διαχρονικής συνεχειας αλλά από την αναγνωριση του ως τετοιου ενυπαρκτου σε κάθε ταυτότητα

    Ετσι το ζητημα δεν είναι αν το εθνικό ιδεολογημα είναι μύθος αλλά

    1) πώς αρθρώνεται ως μύθος και
    2) πώς λειτουργει στις εκαστοτε συνθηκες και εποχές.
    δηλαδή πως αρθρωνεται εσωτερικά
    δηλαδή τι ειδη λογου χρησιμοπει το εκαστοτε εθνικιστικό στοιχείο και πώς δι-αρθρωνεται με τις πραγματικές συνθηκες .

    http://nosferatos.blogspot.com/2008/11/blog-post_5094.html

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 27/03/2011

  19. δεν είναι αν το εθνικό ιδεολογημα είναι μύθος αλλά

    1) πώς αρθρώνεται ως μύθος κλπ

    —————–
    δηλαδή καποτε πρεπει να ξεπερασουμε το ζητημα »ψευδής συνειδηση κλπ
    και να δουμε πως συναρθρωνεται η ιδεολογια (π.χ εθνική ιδεολογια ) με το πραγματικό…

    Σχόλιο από Nοσφερατος | 30/03/2011

  20. Νοσφέράτε, αυτή η διευκρίνηση «δηλαδή καποτε πρεπει να ξεπερασουμε το ζητημα ”ψευδής συνειδηση κ.λπ. και να δουμε πως συναρθρωνεται η ιδεολογια (π.χ εθνική ιδεολογια ) με το πραγματικό…» τοποθετεί τα ζητήματα στην πραγματική τους θέση.

    Γιατί η συζήτηση για το έθνος πελαγοδρομεί συνεχώς ανάμεσα σε δύο αυθαίρετες υποθέσεις: από τη μια, στην υποστήριξη της σαφούς και διαχρονικής αντίληψης της αιώνιας και αμετάβλητης ταυτότητας και απ’ την άλλη, στη μηχανιστική αντίληψη της «κατασκευής». Εξ ου και το διαρκές αδιέξοδο!

    Μ-π

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 30/03/2011

  21. Κοιτα ..περι ΄»κατασκευής » και κοστραξιονσιμου .. Υπαρχει μια μεγάλη Παρεξήγηση…
    Καποτε θα το συζητησουμε ..
    προκαταρκτικά:
    Ναι η παραγματικότητα πραγματι Κατασκευαζεται – Το Πραγματικό οχι . Το πραγματικό ειναι νΟτι δεν μπορει να συμβολοποιηθει .. το εντελώς αδηλωτο , Η ραγματικοτητα ειναι οτι συμβολοποιητει .. Φαντασιακό + συμβολικό = Πραγματικότητα . Το Υπολοιπο = πραγματικό . Το πραγματικό ΑΠΟΩΘΕΙΤΑΙ – οπως το τραυμα ..
    ————————-

    Σχόλιο από Νοσφερατος | 31/03/2011

  22. ,,, συνεχεια ..
    καθε ιδεολογια και η εθνικιστική ειναι Ψευδής συνειδηση . Φυσικά .. Οπως και καθε συνειδηση ..
    Ομως αυτό δεν σημαινει οτι υφισταται και μια αληθινή συνειδηση οτι αν ξυσουμε την κρουστα του ψευδους θα εμφανιστει η ..αληθεια ..
    Ενας πουκανει μπανιο φανταζεται τη θαλασσα ηεμη .. Ενας που πνιγεται σε μια φουρτουνα τη βλέπει αγρια .Ενας τριτος που τα απολαμβανει απο την αμουδια την βλεπει και ηρεμη καιαγρια ..Καινοι τρεις εχουν αδικο και δικιοο συναμα ..

    Σχόλιο από Νοσφερατος | 31/03/2011

  23. Τωρα ..για να μη φαινονται αυτά πολύ αφηρημένα θα προσπαθησωνα δωσω ενα παραδειγμα γιατο
    δεν είναι αν το εθνικό ιδεολογημα είναι μύθος αλλά

    1) πώς αρθρώνεται ως μύθος κλπ

    —————–
    δηλαδή καποτε πρεπει να ξεπερασουμε το ζητημα ”ψευδής συνειδηση κλπ..

    ας παρουμε την αλωση . 29-5-1453.
    Αλωση .. εγινε κατι κακό.Αυτο για τον Χριστιανικό κοσμο της εποχής βιωθηκε ς Τραυμα . Πληγη . Τρυπα . Μια τεραστια δινη . Ανεξηγητο .
    – και εχουμε εκ των Υστερων δυο απαντησεις – προσπαθειες επουλωσης του ταρυματος που περιγραφει ωραι ο Χερτζφηλντ
    η Μια »Παλε μμε χρονια με καιρους παλι Δικά ΣΟΥ θαναι (παναγια )
    – ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΉ ΕΠΟΥΛΩΣΗ
    η αλλη (του Νικολαου Πολιτη ..μετεγραφή του πρωτου)

    Παλι με χρονια ε καιρους πάλι δικά μας θαναι (εθνική )
    και τα δυο Μυθοι .. Αλλά εκεινο που ενδιαφερει ειναι η διακριση μεταξύ των μυθων ,… η υφή των μυθων .

    Σχόλιο από Νοσφερατος | 31/03/2011

  24. Να όμως που υπάρχει και άλλη άποψη:

    Στο νέο βιβλίο του ο Γιώργος Κοντογιώργης (Περί ΕΘΝΟΥΣ και ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑΣ», εκδόσεις ΙΑΝΟS) εξετάζει την έννοια του έθνους στην καθολικότητά της και, υπό το πρίσμα αυτό, την έννοια του ελληνικού έθνους. Το έθνος, ως έννοια, αποτελείκοινωνικό γεγονός που προσιδιάζει στον τύπο της ελεύθερης κοινωνίας, όπως ακριβώς και τα ομόλογα φαινόμενα της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της ισότητας κλπ. Ο σ. απορρίπτει, επομένως, τις νεοτερικές προσεγγίσεις που αντιμετωπίζουν το έθνος ως επινόηση ή κατασκευή και ως πρωτόγνωρο φαινόμενο της εποχής μας. Οι αντιλήψεις αυτές ενοχοποιούνται ως ολιγαρχικές, ιστορικά ανυπόστατες και γνωσιολογικά αυθαίρετες. Υποστηρίζει ότι το έθνος, ως συλλογική ταυτότητα, δηλαδή ως συνείδηση κοινωνίας, αποτέλεσε την ιστορική σταθερά του ελληνικού κόσμου, ενώ, ως προς τις μεταλλάξεις του, ακολούθησε κατά πόδας τις εξελίξεις του ανθρωποκεντρικού κοσμοσυστήματος με το οποίο ταυτίσθηκε. Ο ελληνικός κόσμος εξέφρασε πολιτικά την εθνική του συλλογικότητα με όχημα τησυνέργεια των πόλεων ή, αργότερα, την οικουμενική κοσμόπολη.

    Η σύμπτωση του έθνους με το ενιαίο κράτος αποτελεί τη μόνη ιδιαιτερότητα της νεότερης εποχής. Όμως, η ενσάρκωσή του από το κράτος οφείλεται στο ότι το τελευταίο ενσάρκωσε επίσης το πολιτικό σύστημα. Πράγμα που προσιδιάζει στην πρωτο-πολιτική φάση που βιώνει η εποχή μας. Το έθνος του (μη δημοκρατικού) κράτους αντιτείνεται, επομένως, στο έθνος της (δημοκρατικής) κοινωνίας. Στο μέτρο που, ο νεότερος κόσμος, θα διευρύνει το πεδίο της ελευθερίας του, οι κοινωνίες θα διεκδικούν τη συμμετοχή τους στην πολιτεία -με πρόσημο την αντιπροσώπευση ή τη δημοκρατία- και, κατ’επέκταση, στη διαχείριση της μοίρας τους, δηλαδή της συλλογικότητάς τους. Ώστε, ο ισχυρισμός της νεοτερικής διανόησης ότι ο εκδημοκρατισμός της πολιτείας θα εξαφανίσει το έθνος, συλλαμβάνεται ως ιδεολογικά διατεταγμένος και, μάλιστα, ολιγαρχικός. Απλώς, εν προκειμένω, η ενσάρκωση της πολιτείας από την κοινωνία των πολιτών, αντί του κράτους, θα αναιρέσει επίσης την οικειοποίηση του έθνους από αυτό, με αποτέλεσμα το κοινωνικό υποκείμενο να αναλάβει την πολιτική του έκφραση.

    Σχόλιο από Ζωνιανίτης | 01/04/2011

  25. «ναι, κάνατε εσείς ίσως βιαιοπραγίες στη Σμύρνη, κάναμε εμείς τα ίδια στην Τριπολιτσά»

    όχι, δεν κάναμε τα ίδια στην Τριπολιτσά με ό,τι έκαναν αργότερα, για να πατσίσουν και για να μάθουμε εμείς, οι Τούρκοι στη Σμύρνη, αλλά το 1/100, σε ποιότητα και ποσότητα, από αυτά που έκαναν οι Τούρκοι στην Πόλη το 1821, πριν από την Τριπολιτσά.

    Από το βιβλίο του Κ. Σιμόπουλου, Πώς είδαν οι ξένοι την Ελλάδα του 21, Αθήνα 1979, τ. 1

    1) Ο ιερέας της αγγλικής πρεσβείας στην Κωνσταντινούπολη R. Walsh

    «Βάδιζα σε ένα στενοσόκακο. Μπροστά μου προχωρούσε ένας Τούρκος. Ξαφνικά φάνηκε να κατεβαίνει απέναντι ένας Έλληνας. Στάθηκε και κόλλησε την πλάτη στον τοίχο αφήνοντας τόπο για να περάσει ο Οθωμανός. Εκείνος έβγαλε το γιαταγάνι και τον έσφαξε. Ύστερα καθάρισε τη ματωμένη λεπίδα, μπήκε στο διπλανό καφενείο κι’ άναψε τσιμπούκι» σ. 121

    Κάθε μέρα διαδραματίζονταν καινούργιες ωμότητες, γράφει ο Walsh. Τα θύματα απαγχονίζονταν σε πόρτες ή σε τοίχους. Πτώματα ακέφαλα έβλεπες στη μέση του δρόμου, ποδοπατημένα και τυλιγμένα στο βόρβορο. Ήταν οι μέρες που γύριζαν τα αποδημητικά όρνια. Γύπες και άλλα σαρκοβόρα πουλιά πετούσαν ολημερίς, έτσι που σκέπαζαν σαν κουνουπιέρα τις περιοχές όπου υπήρχαν πτώματα. Τις νύχτες πάλι κοπάδια από αδηφάγα σκυλιά ούρλιαζαν γύρω από ακέφαλα κουφάρια ή διεκδικούσαν γρυλίζοντας άγρια κάποιο κεφάλι, δαγκώνοντας και γδέρνοντας. Οι Τούρκοι ρίχτηκαν ύστερα με μανία εναντίον των ελληνικών χώρων λατρείας. Άρχισαν στις 17 Απριλίου καταστρέφοντας το ναό του αγίου Ρωμανού και το θαυματουργό Μπαλουκλή…Ακολούθησε ο χαλασμός των εκκλησιών που βρίσκονταν μέσα στην πόλη. Σε μερικές γκρέμιζαν τις σκεπές και τους τοίχους. Σε άλλες κατέστρεφαν στασίδια, αναλόγια, άμφια, εκκλησιαστικά βιβλία. Λίγες μέρες αργότερα εισόρμησαν στο τυπογραφείο του πατριαρχείου. Χτυπούσαν με τσεκούρια τις μηχανές και γέμιζαν τις τσέπες τους με τυπογραφικά στοιχεία. [σημ. 37: στις 12 Ιουνίου 1821 ο πρεσβευτής της Σουηδίας έδινε σε αναφορά…μια συνοπτική εικόνα της τραγωδίας των Ελλήνων της Πόλης: «Η πρωτεύουσα παρουσιάζει ακόμα το ίδιο θέαμα…ομαδική εκτέλεση 450 ανδρών και πολλών παιδιών που η μόνη ενοχή τους είναι πως οι πατεράδες τους γεννήθηκαν στο Μωριά….παντού δολοφονίες Χριστιανών από τον ένοπλο τουρκικό όχλο, που διασκεδάζει..»] σελ. 126

    Εκείνες τις μέρες ο Walsh πληροφορήθηκε ότι έφθασαν στην Πόλη σακκιά με 2.500 ζευγάρια αφτιά από τη σφαγή των Ελλήνων της Πάτρας, κι ότι μπορούσε να δει κανείς αυτά τα πολεμικά τρόπαια, στοίβες μπροστά στην πύλη του σεραγιού. «Πίστευα πως ήταν φήμες, ανατολίτικα παραμύθια. Κι ότι αν τέτοια δημόσια έκθεση μπορούσε να γίνει σε περασμένους αιώνες θα ήταν αδύνατο να συνεχίζεται στην εποχή μας αυτό το βάρβαρο έθιμο». Πήρε ένα γενίτσαρο και ξεκίνησε για το σεράι. «Οι δρόμοι παρουσίαζαν πένθιμη εικόνα…Περάσαμε πλάι στο πτώμα ενός αποκεφαλισμένου. Το αίμα έτρεχε ακόμα από τις φλέβες. Γύρω-γύρω ένα κοπάδι σκυλιά καθισμένα στα πισινά τους. Μερικά είχαν κι όλας γλύψει το αίμα, κι όλα μαζί περίμεναν να νυχτώσει για να κατασπαράξουν το πτώμα. Ήταν πεταμένο σε ένα στενό σοκάκι του παζαριού μπροστά σε ένα χασάπικο κι από πάνω του ακριβώς κρέμονταν κρέατα, έτσι που νόμιζε κανείς πως ήταν κομμάτια από το ίδιο το πτώμα. Οι Τούρκοι δρασκέλιζαν αδιάφορα το κουφάρι». Έφθασε στην πύλη του σεραγιού και διαπίστωσε την ακρίβεια της πληροφορίας… «Στις δυο πλευρές της πύλης υπήρχαν δυο στοίβες, σαν μικρά δεμάτια σανού, από κάθε λογής κομμάτια του προσώπου. Τα αφτιά ήταν τρυπημένα και κρέμονταν από σπάγγους. Μαζί με κάθε μύτη είχαν κόψει επίσης το πάνω χείλος και ένα κομμάτι από το μέτωπο. Μαζί με τα πηγούνια υπήρχαν το κάτω χείλος καθώς και μακριά, συνήθως, γενειάδα. Σε μερικές περιπτώσεις ήταν πελεκημένο κάθετα ολόκληρο το πρόσωπο και όλα τα χαρακτηριστικά της μορφής παρέμεναν ανέπαφα. Άλλοτε ήταν χωρισμένα κατά κατηγορίες, ανάλογα με τον ακρωτηριασμό. Εκεί έμεναν κρεμασμένα ώσπου, σαπίζοντας εντελώς, έπεφταν στη λάσπη του δρόμου. Οι Τούρκοι περνούσαν πατώντας τα αδιάφοροι. Τα λείψανα των προσώπων, καθώς βρίσκονταν σε αποσύνθεση, κολλούσαν στα παπούτσια των περαστικών. Έτσι έβλεπες τον Τούρκο να βαδίζει με ένα χείλος ή πηγούνι στις παντούφλες του. Και καθώς ξεπετιόνταν τα ανθρώπινα γένεια, νόμιζες πως τα παπούτσια ήταν φοδραρισμένα με γουναρικά» σελ. 128

    Ο Walsh παρακολούθησε στην προκυμαία της Πόλης την πανηγυρική υποδοχή του καπουδάν πασά κατά το γυρισμό του από τις ελληνικές θάλασσες ύστερα από την καταστροφή του Γαλαξιδιού και την αιχμαλωσία των καραβιών… «Δύο τρίκροτα αγκυροβόλησαν ακριβώς απέναντι από τα παράθυρά μου. Με την αυτοκρατορική σημαία και ένα σωρό κρεμασμένους από τα ξάρτια. Κοπάδια γλάροι πετούσαν γύρω από τα πτώματα κρώζοντας. Έμειναν κρεμασμένα τρεις μέρες. Από την αποσύνθεση έπεφταν στη θάλασσα κι εκεί έπλεαν ολόκληρο μήνα, ώσπου τα ρεύματα τα παρέσυραν έξω από το λιμάνι..» σελ. 129

    Ο Άγγλος κληρικός συγκέντρωσε από γενίτσαρο της φυλακής του σεραγιού πληροφορίες για τους βασανισμούς των 36 Ελλήνων εμπόρων που είχαν συλληφθεί ύστερα από τα γεγονότα της Χίου. Ήταν αυτόπτης μάρτυρας. Είδε να γυμνώνουν εντελώς έναν Έλληνα και να τον κρεμούν ανάποδα. Το αίμα μαζευόταν στο κεφάλι κι ο άνθρωπος πνιγόταν. Σ’ αυτή τη θέση τον χτυπούσαν δύο με κοντοράβδια ώσπου τον άφηναν αναίσθητο ή νεκρό. Έναν άλλο τον κρέμασαν από τα αφτιά σε σιδερένιους γάντζους προσδένοντας στα πόδια του ένα βάρος. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου είχαν τόσο παραμορφωθεί, που νόμιζες ότι το στόμα του είχε φθάσει στο μέτωπό του. Είδε να καρφώνουν με ένα εργαλείο βελόνες στις άκρες των δακτύλων κάποιου κρατουμένου, έτσι που οι αιχμές να βγαίνουν πίσω από τα νύχια του. Είδε να ξεβιδώνουν με ειδικό εργαλείο την άρθρωση των καρπών και να τη συστρέφουν, έτσι που το πίσω μέρος του χεριού να παίρνει τη θέση της παλάμης. Είδε να εφαρμόζουν στο μέτωπο Έλληνα κρατούμενου ένα στεφάνι και να το συμπιέζουν βιδώνοντας το σιγά-σιγά πάνω στα μηνίγγια. Στο τέλος, τα μάτια του θύματος έβγαιναν έξω από τις κόγχες. Είδε να εφαρμόζουν στο κεφάλι ενός Έλληνα πυρακτωμένο μεταλλικό φέσι. Είδε να ανάβουν το φούρνο της φυλακής και να σπρώχνουν μέσα τα θύματα ώσπου να καψαλιστούν τα μαλλιά και τα γένεια, και το δέρμα να φουσκαλιάσει και να ξεκολλήσει από το κορμί. Ο Walsh μίλησε και με Έλληνες που έτυχε να επιζήσουν ύστερα από τους φρικαλέους βασανισμούς. Ένας κρατούμενος είχε αλυσοδεθεί στις φυλακές του Μπάνιου με σιδερένιους χαλκάδες στα σφυρά. Του εξάρθρωσαν τους καρπούς με βιδολόγους. Το σώμα του είχε τόσο σακατευτεί, που για να μετακινηθεί χρησιμοποιούσε δεκανίκια. Τον βασάνιζαν για να αποκαλύψει τους πρωταίτιους του ξεσηκωμού. Σελ. 136-7

    2) Ο Άγγλος John Came

    Παραβρέθηκε και στην εκτέλεση ενός Έλληνα. «Γονάτισε και δίπλωσε ήρεμα τα χέρια στο στήθος χωρίς καμιά αλλαγή στην έκφρασή του. Την ίδια στιγμή δέχτηκε το χτύπημα. Πέρασα δύο φορές πλάι στο πτώμα του. Οι Τούρκοι είχαν τοποθετήσει, κατά τη συνήθειά τους, το κομμένο κεφάλι ανάμεσα στα γόνατά του ανάστροφα, έτσι που η φρικαλέα όψη του να συναντά το βλέμμα του διαβάτη. Αργότερα στη Σμύρνη είδα ένα πρωί τα πτώματα εικοσιτριών Ελλήνων, σωρό το ένα πάνω στο άλλο. Σελ.149

    Κάπου-κάπου έβλεπες ένα πτώμα να επιπλέει κοντά στην ακτή. Ο Came βρέθηκε μια μέρα ανάμεσα σε κάμποσους Τούρκους που παρατηρούσαν με αγαλλίαση ένα σκοτωμένο Έλληνα. Κάποιος απ’ αυτούς βάλθηκε να πετάξει το πτώμα στη θάλασσα σέρνοντάς το με ένα γάντζο. «Αλλά ένας άλλος τον σταμάτησε για να το γδύσει ολότελα και να πάρει ό,τι φορούσε. Ύστερα το έρριξαν ολόγυμνο στα νερά». Σελ. 150

    3) Το χρονικό του Γερμανού τεχνίτη Johann Wilhelm August Streit

    «Ο οθωμανικός όχλος, σε φοβερή έξαψη, ρίχτηκε στα σπίτια των Ελλήνων αρχόντων και άρχισε τη λεηλασία. Βασάνιζαν τους ενοίκους με θηριωδία, έκοβαν μύτες και αφτιά και τους γκρέμιζαν ύστερα από τα παράθυρα στο δρόμο» σελ. 151

    Το πλήθος κατέλαβε τις φυλακές του Κατροσάν και άρπαξε τους 186 Έλληνες. Οι Τούρκοι σκότωσαν πολλούς επιτόπου και άλλους «τους έδεσαν με σκοινιά και τους έσερναν στα καλντερίμια, ώσπου οι σάρκες αποκολλήθηκαν από τα οστά και οι δύστυχοι βρήκαν πικρό θάνατο». Έδεναν τα πόδια και τα χέρια των Ελλήνων με σκοινιά και τα τραβούσαν από όλες τις μεριές διαμελίζοντάς τα. Έκοβαν τα κεφάλια τους, τα κάρφωναν στις αιχμές των σπαθιών και τα τριγύριζαν στους δρόμους θριαμβικά. ….Άναβαν φωτιές σε όλους τους δρόμους και εκεί βασάνιζαν τους Έλληνες. «Πύρωναν στη φλόγα τα μεταλλικά τμήματα των όπλων και τα έμπηγαν στα ξεγυμνωμένα κορμιά. Τους έψηναν στα κάρβουνα σιγά-σιγά, πρώτα τα πόδια, ύστερα τα χέρια και ολόκληρο το κορμί ώσπου να ξεψυχήσουν. Περνούσαν πυρακτωμένα σύρματα στη μύτη, έκαιγαν τα βλέφαρα των θυμάτων με πυρωμένα σίδερα. Το άλλο πρωί είδε πολλούς Έλληνες, άνδρες και γυναίκες, κρεμασμένους ανάποδα από τα παράθυρά τους. «Τα θύματα σπαρταρούσαν και ούρλιαζαν. Στα οπίσθια πολλών είχαν καρφώσει μαχαίρια και σπαθιά. Κάθε τόσο έκοβαν και ένα κομμάτι σάρκα» σελ. 152

    «Εκείνο το πρωινό γύρω στα 4.000 πτώματα και των δύο φύλων, κεφάλια, πόδια, κείτονταν στους δρόμους της Πόλης. Χωρίς να λογαριάσουμε όσους σκοτώθηκαν στα σπίτια τους ή κρεμάστηκαν από τα παράθυρα». Ο νεαρός Streit παρακολούθησε τη φοβερή σφαγή από το εργαστήριο του αφεντικού του, που βρισκόταν στην πλατεία του Μουφτή. «Μόνο σ’ αυτή την πλατεία μέτρησα γύρω στα 300 πτώματα. Βραβεία ορίζονταν για την επινόηση των πιο φριχτών βασανιστηρίων». Κάτι μεθυσμένοι Τούρκοι είδαν τον Streit και δύο παραγιούς που κοιτούσαν από το παράθυρο και τους κάλεσαν να πάρουν μέρος στη σφαγή. Τους όπλισαν και τους ανάγκασαν να ενταχθούν σε μια συμμορία. Μπήκαν στο σπίτι ενός πλούσιου Έλληνα κοσμηματοπώλη –το μαγαζί του, που βρισκόταν στο ισόγειο, ήταν κιόλας καταστραμμένο. Αφού καταλεηλάτησαν το σπίτι ανακάλυψαν στο ανώγειο την οικογένεια: πατέρα, μητέρα, δύο θυγατέρες και μια υπηρέτρια. «Η μια κόρη, ένα λεπτό και όμορφο κορίτσι, όταν ένας Τούρκος θέλησε να της επιτεθεί, πήδηξε από το παράθυρο στο κενό. Κατέβασαν την οικογένεια στην πλατεία. Εκεί ξεγύμνωσαν την άλλη κόρη και την υπηρέτρια και έκοψαν πρώτα τους μαστούς και ύστερα τη μύτη τους. Ο γιος, ένας εύρωστος νέος 24 χρόνων, χύμηξε πάνω στον Τούρκο, τον γρονθοκόπησε στον κρόταφο, άρπαξε το ματωμένο γιαταγάνι από το χέρι του, και με ένα χτύπημα από πάνω προς τα κάτω του έκοψε τη μύτη έτσι που έμεινε κρεμασμένη από τα χείλια του. Μέσα σ’ ένα λεπτό τον είχαν κιόλας κατακομματιάσει εκατό σπαθιά».

    Στο μεταξύ άλλοι Τούρκοι στερέωναν στο χώμα πολλές σιδερένιες σούβλες. Εκεί θα κάθιζαν τα θύματά τους για να παραδώσουν το πνεύμα σφαδάζοντας. Το επεισόδιο με τον Έλληνα, είχε προκαλέσει γενικό ερεθισμό. Οι σούβλες ήταν ογδόντα περίπου. Γύμνωσαν τους Έλληνες – γύρω στους 65 νέοι, γέροι, γυναίκες – και τους κύκλωσαν με ξεθηκαρωμένα σπαθιά, μπροστά στις σούβλες. Αλλά ήρθε η νύχτα. Η βασανιστική εκτέλεση αναβαλλόταν. Έστησαν καζάνια πάνω στις φωτιές και ετοίμασαν πόντσι. Μεθούσαν και αλάλαζαν. Κατά τα μεσάνυχτα έφεραν και άλλους Έλληνες, άνδρες και γυναίκες, ανάμεσά τους και τρία μικρά παιδιά. Τα σούβλισαν με τα σπαθιά και τα έρριξαν ζωντανά στη φωτιά. Κάθε τόσο τραβούσαν έναν Έλληνα κοντά στις πυρές και τον βασάνιζαν. Κάρφωναν τα αφτιά του πάνω σε πάγκους, άδειαζαν με το φτυάρι κάρβουνα στο στόμα τους, που το άνοιγαν με ρόπαλα, ξεκολλούσαν με πυρωμένες τανάλιες κομμάτια από τις σάρκες τους. Το πρωί…Δυο κακούργοι άρπαζαν έναν Έλληνα ή μια Ελληνίδα τους ανασήκωναν ψηλά τους κάθιζαν με δύναμη πάνω στο κοφτερό και μυτερό σιδεροπάλουκο, έτσι που η αιχμή περνώντας από τα σπλάχνα έφτανε στο στήθος. Παλούκωσαν σαραντατέσσερες. Έτσι καρφωμένοι σπαρταρούσαν σαν τα σκαθάρια που τα παιδιά διατρυπούν με βελόνα για να διασκεδάσουν. Ένα ουρλιαχτό θανατερής αγωνίας υψωνόταν ώς τον ουρανό. Κρατούσε μια περίπου ώρα, έσβηνε και τα κεφάλια έγερναν στο πλάι». Ακόμα και οι Τουρκάλες συναγωνίζονταν αυτούς τους φονιάδες σε αγριότητα και απανθρωπία, γράφει ο Steit. «Δεν είδα ούτε ένα Τούρκο που το πρόσωπό του να δείχνει συμπόνια. Ακόμη και παιδιά έξη χρόνων ξεθύμαιναν το μίσος τους πάνω στους νεκρούς. Τρυπούσαν με μαχαίρια τους σκοτωμένους Έλληνες». Ύστερα άρχισαν να καθαρίζουν τους δρόμους από τα αναρίθμητα πτώματα. «Πολλά ρίχτηκαν σε μεγάλους λάκκους έξω από την πόλη και σκεπάστηκαν με ασβέστη και χώματα, άλλα κάηκαν ή πετάχτηκαν στη θάλασσα». Στο μεταξύ συνεχίζονταν οι συλλήψεις. Κάθε πρωί ώς εκατό Έλληνες μεταφέρονταν στον τόπο των βασανιστηρίων και των εκτελέσεων, έξω από την Κωνσταντινούπολη. «Πολλοί σταυρώνονταν πάνω σε δέντρα. Καρφώνονταν τα χέρια και τα πόδια τους κι εκεί πέθαιναν από την αιμορραγία και τους φριχτούς πόνους. Άλλους θανάτωναν χτυπώντας τους με βούρδουλα. Σε πολλούς έκοβαν πόδια και χέρια με πριόνι. Διατρυπούσαν τα παιδιά με τη λόγχη και τα τριγύριζαν στους δρόμους, έτσι καθώς σπαρταρούσαν καρφωμένα, ώσπου να ξεψυχήσουν» σελ. 153-154

    3) ο Γάλλος γεωλόγος V. Fontanier

    Πηγαίνοντας ο Fontanier στο μέγαρο της πρεσβείας πέρασε από ένα βρώμικο σοκάκι γεμάτο σκύλους. Εκεί είδε «ανθρώπινα κορμιά αποκεφαλισμένα πλάι σε ένα χασάπικο όπου κρέμονταν μοσχάρια και αρνιά» σελ. 158

    Ο F. παρατήρησε ότι οι Ευρωπαίοι δεν έκρυβαν διόλου τον φιλοτουρκισμό τους. «Όλοι εγκωμίαζαν τα ανθρωπιστικά αισθήματα των Οθωμανών, τη μεγαλοψυχία, τη μετριοπάθειά τους. Οι δύστυχοι Έλληνες, που τα πτώματά τους φαίνονταν σκορπισμένα εδώ και κει, «είχαν εγκάρδια μεταχείριση». Σελ. 158

    Επιστρέφοντας ο Fontanier στην κατοικία του δέχτηκε επίθεση από ένα κοπάδι αγριόσκυλα και άγριο πετροβολητό από ένα τσούρμο τουρκόπουλα. Εκεί πλάι είδε έναν αποκεφαλισμένο Ρωμιό, πεσμένο μπρούμυτα. Το κεφάλι ήταν απιθωμένο στα οπίσθια του πτώματος. Γύρω-γύρω στέκονταν Τούρκοι που χασκογελούσαν και το έσπρωχναν με τα ραβδιά τους. Σελ. 158

    4) ο Ρώσσος διπλωμάτης Σεργκέι Ιβάνοβιτς Τουργκένιεφ

    Μέσα σε μια μόνο μέρα συνέλαβαν 300 Μωραΐτες μικρέμπορους και τους εκτόπισαν στα μεταλλεία της Ασίας. Ο τουρκικός όχλος έσφαζε. Στο Πέραν και στον Γαλατά λεηλατούσαν τα σπίτια και δολοφονούσαν Χριστιανούς. «Τα αστραφτερά νερά του Βοσπόρου γέμισαν, από τη μια ακτή ώς την άλλη, ακρωτηριασμένα πτώματα Ελλήνων». Όλα τα χριστιανικά χωριά γύρω από την πρωτεύουσα ήταν έρημα. «Δεν έβλεπες παρά μόνο αποκεφαλισμένα κορμιά Χριστιανών ή Τούρκους που έμπαιναν στα κατάκλειστα και ακατοίκητα σπίτια – οι νοικοκυραίοι τους είχαν φύγει ή είχαν θανατωθεί – για να αρπάξουν ό,τι είχαν περιφρονήσει οι πρώτοι λαφυραγωγοί, πράγματα βαμμένα στο αίμα ή ποτισμένα με δάκρυα». Σελ. 181

    Σχόλιο από Γιάννης | 02/04/2011

  26. Ο A.D. Smith υποστηρίζει ότι ο καθορισμός για το τι είναι έθνος εξαρτάται από τους παράγοντες που βάζουμε για να το προσδιορίσουμε.
    Αντικειμενικοί παράγοντες είναι η γλώσσα, η θρησκεία, περιοχή, διοικητικοί οργανισμοί.
    Υποκειμενικοί παράγοντες είναι οι συμπεριφορές, αντιλήψεις, θέσεις και αισθήματα.
    Τους αντικειμενικούς παράγοντες χρησιμοποιούν οι διαχρονιστές και οι αρχεγονιστές ενώ τους υποκειμενικούς οι νεωτερικοί/μοντέρνοι και οι μετανεωτερικοί/μεταμοντέρνοι.
    Εάν χρησιμοποιείς καθαρά είτε το ένα ή τον άλλο παράγοντα, τότε αποτυγχάνεις να τοποθετήσεις έθνη που χρησιμοποίησαν και τους δύο παράγοντες κατά την διάρκεια της ιστορίας τους. Ένα από αυτό είναι και η Ελληνική εθνική ομάδα(etnic group) ή Ελληνικό Έθνος, στην αρχαία, μεσαιωνική και σύγχρονη μορφή του.

    Σχόλιο από Makedonas Akritas | 27/01/2012

  27. Τι είναι έθνος;

    Η προσέγγιση της έννοιας του έθνους είναι μία κίνηση τόσο δύσκολη όσο και επικίνδυνη. Και τούτο επειδή το έθνος συνδέει πολλές πολιτικές αντιλήψεις, άλλες ακραίες κι άλλες μετριοπαθείς ενώ την ίδια στιγμή ο προηγούμενος ρόλος της παιδείας στην προσέγγιση της ελληνικής ταυτότητας έμενε στείρος στην ελληνοκεντρική και την εθνοκεντρική αντίληψη. Ωστόσο, μία προσπάθεια προσέγγισης του έθνους οφείλει να λαμβάνει υπόψη του το σύνολο της υφηλίου. Δεν νοείται επιστημονική προσέγγιση εξετάζοντας μόνο το μερικό και εγκαταλείποντας –επειδή συχνά δεν είναι εύκολο- το γενικό και το σύνολο. Κάθε επιστημονικός ορισμός και κάθε κανόνας οφείλει να έχει πανανθρώπινη ισχύ. Αυτός ακριβώς είναι και ο δύσκολος ρόλος μιας σύντομης προσέγγισης.

    Έχουμε συνηθίσει να αντιλαμβανόμαστε όλα τα φαινόμενα βάσει του δικού μας μικρόκοσμου, ξεχνώντας συχνά ότι μέρος ενός είδους με ιστορία χιλιάδων ετών, όπως επίσης συχνά μένουμε στα κεντρικά, επιφανειακά χαρακτηριστικά. Έτσι, αναλογικά το έθνος έχουμε συνηθίσει να προσεγγίζεται μόνο από τη σκοπιά της εθνικής ιδέας (ως αυτοπροσδιορισμού) ή του ομόγλωσσου και των κοινών εθίμων. Ωστόσο, μία τέτοια αντίληψη ουσιαστικά θέλει να ερμηνεύσει ένα κοινωνικό φαινόμενο (αυτό της εθνικής ταυτότητας) μόνο στα σημεία που ανταποκρίνονται στην ελληνική οπτική και μάλιστα τη σύγχρονη.

    Για παράδειγμα, οι Ιταλοί αποτελούν έθνος; Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε το βασιλιά Βίκτωρα Εμμανουήλ Β΄του οίκου της Σαβοΐαςόταν τόνισε τώρα που φτιάξαμε την Ιταλία, πρέπει να φτιάξουμε και τους Ιταλούς. Και τούτο διότι οι Ιταλοί δεν είχα κανένα ενοποιητικό στοιχείο πέρα από την εγγύτητα των φεουδαλικών πόλεων κι εκτάσεων. Ούτε ίδια γλώσσα μιλούσαν παρά τη συγγένειά τους[1], ούτε κοινά έθιμα είχαν (πλην των θρησκευτικών τελετουργιών) ούτε και συνείδηση κοινή. Ουσιαστικά ο φασισμός αποτέλεσε τον πρώτο αξιόλογο ιδεολογικό μηχανισμό ενοποίησης του ιταλικού έθνους ως αυτοπροσδιορισμό όλων των πολιτών της χώρας.
    Αποτελούν ξεχωριστό έθνος οι υποσαχάριες φυλές ή οι φυλές των Ινδιάνων της Λατινικής Αμερικής; Είναι έθνος ξεχωριστό οι Ινδιάνοι του Περού από εκείνους της γειτονικής Χιλής και της βορειότερης Βολιβίας; Παρά τη διαφορετικότητα της γλώσσας σε αυτές τις ινδιάνικες φυλές, μπορούμε να δηλώσουμε ότι με την υπερπλουστευμένη ερμηνεία απαρτίζουν δύο έθνη[2], αλλά σήμερα είναι τόσα έθνη όσες και οι χώρες.
    Το έθνος, λοιπόν, πρέπει να το προσεγγίζουμε και από την οικονομική και διοικητική ενότητα. Ένα έθνος έχει κοινή οικονομική βάση (αρχικά τουλάχιστον στηριζόμενη στα κοινά ήθη και την αγροτική εργασία κι αργότερα στην κοινή κατανάλωση). Συγκροτείται μόνο εφόσον στα γενικά κοινά προστεθεί και η ενότητα διοίκησης και ενιαίας νομοθεσίας και αργότερα και η κοινή συνείδηση. Και φυσικά καμία σχέση δεν έχει το αίμα. Η ιστορικότητα ενός λαού, μιας λαότητας, δεν οδηγεί απαραίτητα σε έθνος[3]. Ούτε όμως μόνη της και η διοικητική/κρατική ενοποίηση. Η Αυστρουγγαρία -παλαιότερα-, η ΕΣΣΔ, οι ΗΠΑ, η Τσεχοσλοβακία και η Γιουγκοσλαβία ουδέποτε αποτέλεσαν έθνη[4],[5].

    Έτσι, λοιπόν, γίνεται φανερό ότι το έθνος απαιτεί την ενότητα των ηθών (γλώσσας συχνά και θρησκείας, εθίμων και αντιλήψεων, προκαταλήψεων, δεισιδαιμονιών κλπ) δίπλα στη διοικητική και νομική ενοποίηση. Έθνος σημαίνει ομόγλωσση κοινοτική ενότητα με συγκεκριμένη κοινή διοικητική, νομική, εθιμική και οικονομική βάση. Τα κοινά στοιχεία -χωρίς τη διοικητική/νομική και οικονομική διάρθρωση- απλά δημιουργούν τη λαότητα. Η δε εθνική συνείδηση, το λεγόμενο αίμα, είναι κάτι που μπορεί να αποκτηθεί με τον καιρό και δεν αποτελεί «φυσικό» ενοποιητικό παράγοντα, αλλά αντίληψη.

    Η Γαλλία και οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν αποτελούσαν έθνη μέχρι το ΙΘ΄ αιώνα. Και τούτο επειδή δεν είχαν ενιαία διοίκηση (λόγω του φεουδαρχικού συστήματος) παρά τον συχνά ένα βασιλέα. Το πρώτο εθνικό κράτος είναι η ναπολεόντεια Γαλλία. Πλέον υπάρχει ενιαίο σύστημα διοίκησης για όλο το κράτος, κεντρική νομική βάση, σταθερή οικονομική ενότητα και την ίδια στιγμή (λόγω της επανάστασης και των πιέσεων από την αντεπαναστατική εξωγενή απειλή) εθνική συνείδηση. Ως δεύτερο εθνικό κράτος μπορούμε να δεχτούμε την Ελλάδα, που παρά την οικονομική και κοινωνική καθυστέρηση η ιδεολογική πίεση του Διαφωτισμού και η καταπιεστική -για την οικονομική ενοποίηση και ανάπτυξη- εξουσία της Πύλης, επιτάχυναν μία ιστορικά νομοτελειακή διαδικασία.

    Ο Βίσμαρκ και ο Γουλιέλμος σύστησαν το γερμανικό και το ιταλικό έθνος. Η σπίθα αυτή αργότερα μεταλαμπαδεύτηκε ως εθνική ιδέα σε όλους σχεδόν τους λαούς. Ουσιαστικά κάθε αντιμπεριαλιστή εξέγερση/επανάσταση συνδέεται άμεσα με την εθνική ιδέα και αποτελεί μία ακόμα αστική επανάσταση που προστίθεται σε εκείνες του 1848. Η διαφορά τους είναι οι επαναστάσεις του 1848 δεν είχαν στο ιδεολογικό τους οπλοστάσιο την εθνική ιδέα (ήδη ήταν ανεξάρτητα έθνη), ενώ οι Έλληνες και άλλοι λαοί τη συμπεριέλαβαν.
    Και σε τούτες τις ιδέες συνίσταται το εθνικό φαντασιακό. Οι λαοί αισθάνονται δεμένοι με το παρελθόν τους, αναζητούν σε αυτό τις πηγές έμπνευσης και τελικά δημιουργούν μία συνεκτική ιστορική μονάδα. Δημιουργούν το αίμα, την κοινή καταγωγή, και στηρίζονται σε αυτό το κοινό παρελθόν ως φαντασιακό ειρμό μιας ενότητας. Μια σύζευξη κοινωνική ως ιδεολογικό μηχανισμό που ουσιαστικά παραμένει στη σφαίρα της φαντασίας, καθώς με ιστορική αυθαιρεσία επιλέγονται μόνο εκείνα τα σημεία που επιβεβαιώνουν το εθνικό δημιούργημα.

    Ουσιαστικά το έθνος είναι μία νεωτερική καινοφανής εφεύρεση[6] που στόχο είχε να ενοποιήσει τη λαϊκή μάζα σε μία άλλη βάση κοινωνικού κομφορμισμού, σε μία εθνική κρατική οντότητα. Η ιδέα διαμορφώνεται φυσικά αρχικά σε φιλοσοφικό επίπεδο (Διαφωτισμός) κι αργότερα γίνεται το κύριο ιδεολογικό όπλο της αστικής τάξης που αναζητά μία ενοποιημένη αγορά ενάντια στο πολυσχιδές κι ανόμοιο κράτος[7]. Η συγκρότηση εθνικού κράτους μετέτρεψε τις -προϋπάρχουσες- λαότητες σε έθνη, έδωσε δύναμη οικονομική στην αστική τάξη και διαμόρφωσε μία σταθερή δύναμη είτε θεώμενη από την πολεμική της δύναμη είτε εξεταζόμενη από την οικονομική και κοινωνική της δομή.

    Επιλογικά, κάθε προσπάθεια προσέγγισης του έθνους οφείλει να έχει ένα γενικό κανόνα πανανθρώπινης κι οικουμενικής εμβέλειας. Φυσικά όπως γίνεται φανερό (κυρίως από τις υποσημειώσεις) αποκλείσεις υπάρχουν πάντα. Η Ιστορία των Κοινωνιών δεν είναι μία στατική επιστήμη με μαθηματικούς τύπους. Επειδή μελετά τις ίδιες τις κοινωνίες, λογικό είναι να υπάρχουν διαφοροποιήσεις (δε θα τις λέγαμε εξαιρέσεις) ανάλογες με τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να προχωράμε σε έναν ορισμό ή στην προσέγγιση ενός ιστορικού φαινομένου εξετάζοντας μόνο το μερικό και εγκαταλείποντας παντελώς το όλο.

    Σχετικά μπορείτε να διαβάσετε
    -αλλά όχι για το έθνος- και το δοκίμιο
    «Ιστορία, νέες εποχές, νέα ερωτήματα, νέες αναζητήσεις»
    [1] Οι ιταλικές διάλεκτοι δεν έχουν καμία σχέση με τις ελληνικές. Οι διαφορές τους είναι ανάλογες των βλάχικων και των ελληνικών ή των σλαβομακεδόνικων. Σχεδόν δηλαδή άσχετες μεταξύ τους.
    [2] Ο Ινδιάνοι της Λατινικής Αμερικής έχουν εξαιρετικά πολλές ομοιότητες σε ήθη κι έθιμα -πιο πολλές από τους Βαλκάνιους μεταξύ.
    [3] Αυτό το πρόβλημα ερμηνείας το συναντάμε στις Μεγάλες Ιδέες και σε όσους ονειρεύονται την ανασύσταση παλαιών αυτοκρατοριών.
    [4] Μεγάλη δυσκολία αποτελούν οι περιπτώσεις του Καναδά, της Μεγάλης Βρετανίας και της Αυστραλίας. Η τελευταία αποτελεί έθνος ως αποτέλεσμα της αγγλικής μετανάστευσης. Ο δε Καναδάς και η Μεγάλη Βρετανία παρά την ενιαία κρατική οργάνωση, δύσκολα θα χαρακτηρίζονταν έθνη, αν και υπάρχει έντονο το στοιχείο της εθνικής συνείδησης, όπως τουλάχιστον εκφράζεται σε εκλογικό επίπεδο ή με την καθολική συμμετοχή στο Β΄ παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο κι εδώ έχουμε μελανά σημεία με τις εσωτερικές διαφωνίες (πχ αρκτικός και νότιος Καναδάς, Κεμπέκ, Σκοτία, Ουαλία και Αγγλία).
    [5] Σημειώνουμε ότι ο γράφων αδυνατεί να πάρει ικανοποιητική θέση για την Ασία λόγω της Κίνας και της Ινδίας.
    Η Κίνα πολύ πριν την -μικρής διάρκειας- αστική επανάσταση των αρχών του Κ΄ αιώνα αποτέλεσε έθνος αιώνες πριν εξαιτίας της ιμπεριαλιστικής -στρατιωτικά, διοικητικά και πολιτισμικά- πολιτικής του Πεκίνου. Ουσιαστικά, αυτή η έκταση (ίση περίπου με την Ευρώπη δίχως τη Ρωσία) χωρίς να έχει όμοια ακριβώς έθιμα και διαθέτοντας πολυγλωσσία -συνεπεία της τεράστιας έκτασης και των ακραίων γεωγραφικών περιορισμών- έγινε έθνος στην εποχή των αυτοκρατόρων. Αυτοί συνέβαλαν σταδιακά στη συγκρότηση μιας κεντρικής κουλτούρας και σχεδόν διαμόρφωσαν μια κοινή γλώσσα (καντονέζικα) αν και τούτη μοιάζει ακόμα και σήμερα περισσότερο ως «δεύτερη» γλώσσα.
    Η δε Ινδία είναι τόσο μεγάλη (δικαίως χαρακτηρίζεται υποήπειρος) και έχει τόσες διαφορετικές κουλτούρες -συνεπεία των παραδοσιακών καστών/φατριών, όπως και στην Αφρική και τον αραβικό κόσμο- ώστε ακόμα και σήμερα οποιοσδήποτε αδυνατεί να κάνει λόγο για ινδικό έθνος, αλλά για ινδικά έθνη.
    [6] Δεν ξέρουμε αν πρέπει να τη χαρακτηρίσουμε ιστορικά τυχαία, επειδή υπάρχουν πολλά ενοποιητικά στοιχεία στο παρελθόν, αλλά σίγουρα είναι καινοφανής.
    – See more at: http://chldimos.blogspot.gr/2011/02/blog-post_10.html#sthash.Z1f9r9aA.dpuf

    Σχόλιο από περί έθνους | 04/09/2013


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: