Πόντος και Αριστερά

……. 'μώ τον νόμο σ' !

-Η προσφυγική Μνήμη και τι δεν μπορούν να καταλάβουν οι «μεταμοντέρνοι» Ελλαδίτες

Στέφανος Παπαδόπουλος: Βραβείο Ποίησης Jeanette Haien Ballard Writer’s Prize,

image

Είπε σε συνέντευξή του ο ελληνοαμερικανός ποιητής Στέφανος Παπαδόπουλος: «Η τελευταία μου ποιητική συλλογή, «Η Μαύρη Θάλασσα», εστιάζει αποκλειστικά στους Ποντίους της Μαύρης Θάλασσας και της Μικρασιατικής Καταστροφής. Είναι ένα βιβλίο διαφορετικό από τα προηγούμενά μου, ένα βιβλίο με «σονέτα» που εξερευνά τα όσα υπέφεραν οι πρόγονοί μου. Ο παππούς μου από την πλευρά του πατέρα μου γεννήθηκε στη Σαμψούντα και μεγάλωσα ακούγοντας ιστορίες για τις δοκιμασίες των Ποντίων. Ο πατέρας μου (NONDA 1922-2005), που ήταν από τους λίγους Έλληνες καλλιτέχνες που έκαναν καριέρα στο μεταπολεμικό Παρίσι, ποτέ δεν ξέχασε την ποντιακή του ταυτότητα. Με ενθουσίασε η ιδέα της «κληρονομημένης μνήμης» και αναρωτήθηκα τι ήταν αυτό που με συνέδεε τόσο ισχυρά με μέρη και ανθρώπους που ποτέ δεν γνώρισα. Έτσι ξεκίνησα να γράφω ποιήματα που φαντάζονταν «φωνές» από το παρελθόν να αφηγούνται τις ιστορίες τους, όλα μέσα στο πλαίσιο της φρίκης που ακολούθησε μετά την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης. Τότε, μη έχοντας μια καθαρή εικόνα του πώς έμοιαζε το τοπίο και νιώθοντας ψεύτης, πήρα τη μηχανή μου, ξεκίνησα από την Αθήνα και διέσχισα όλη την Ανατολία και τη νότια ακτή της Μαύρης Θάλασσας. Εξερεύνησα παλιά ελληνικά χωριά, τη γενέτειρα του παππού μου, τα βουνά, την ακτή. Απλά έβλεπα και άκουγα. Καμιά φορά ένιωθα πως η ποίηση είναι ο τρόπος μου για να διατηρώ την παιδική μου ηλικία, να διατηρώ εκείνες τις μνήμες χωρίς την παραλυτική επίδραση της νοσταλγίας....»

Ο Eλληνας ποιητής Στέφανος Παπαδόπουλος βραβεύτηκε με αμερικανικό βραβείο

papadopoulos-stefanos

O 37χρονος Έλληνας ποιητής Στέφανος Παπαδόπουλος, που ζει και εργάζεται στις ΗΠΑ, πριν λίγες μέρες κέρδισε ένα σημαντικό βραβείο για τα αμερικανικά γράμματα: βραβεύτηκε με το Jeanette Haien Ballard Writer’s Prize, το οποίο επίσης συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 25.000 δολαρίων.

Έχει τρία βιβλία ποίησης στο ενεργητικό του – το τελευταίο, «The Black Sea» (εκδ. Sheep Meadow Press), στα ελληνικά «Η Μαύρη Θάλασσα» καταπιάνεται με τις δοκιμασίες των προγόνων του, των Ποντίων της Μαύρης Θάλασσας και της Μικρασίας. Ακόμη έχει λάβει και άλλες διεθνείς διακρίσεις. Τέλος, αξίζει να σημειώσουμε πως έχει μεταφράσει ποιήματα του Νομπελίστα Ντέρεκ Γουόλκοτ στα ελληνικά, ενώ «Η Μαύρη Θάλασσα» μεταφράστηκε στα ελληνικά από την Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ και αναζητά εκδότη.

Σε συνέντευξη που έδωσε μετά την απονομή του βραβείου δήλωσε έκπληκτος καθώς δεν ήξερε τίποτα για το βραβείο και δεν είχε κάνει αίτηση. «Η ποίηση είναι μοναχική τέχνη. Δουλεύεις μόνος, για πολύ καιρό, και με το πέρασμα του χρόνου αποκτάς ανοσία στην απόρριψη που δέχεσαι. Συνηθίζεις στο γεγονός ότι η ποίηση δεν είναι αληθινή δουλειά και κανείς δεν σου ζήτησε να την κάνεις. Στις καλές τέχνες, οι άνθρωποι που αγαπούν αυτό που κάνουν κατά κανόνα τιμωρούνται γι’ αυτό από την κοινωνία με το να μην πληρώνονται. Στις ΗΠΑ, συγγραφείς σαν εμένα που δεν είναι κομμάτι του πανεπιστημιακού συστήματος βρίσκονται κάπως στο περιθώριο και δυσκολεύονται να παραμείνουν εντός της «λογοτεχνικής σκηνής», δήλωσε ο ίδιος.

Για τον ποιητή οι βασικές θεματικές ενότητες στην ποίηση είναι ο έρωτας, ο θάνατος, η επιθυμία, η φύση και όλα τα υπόλοιπα είναι παραλλαγές αυτών των θεμάτων. Για το τελευταίο του βιβλίο, τη «Μαύρη Θάλασσα» δηλώνει τα εξής, «Είναι ένα βιβλίο διαφορετικό από τα προηγούμενά μου, ένα βιβλίο με «σονέτα» που εξερευνά τα όσα υπέφεραν οι πρόγονοί μου. Ο παππούς μου από την πλευρά του πατέρα μου γεννήθηκε στη Σαμψούντα και μεγάλωσα ακούγοντας ιστορίες για τις δοκιμασίες των Ποντίων. Ο πατέρας μου, που ήταν από τους λίγους Έλληνες καλλιτέχνες που έκαναν καριέρα στο μεταπολεμικό Παρίσι, ποτέ δεν ξέχασε την ποντιακή του ταυτότητα. Με ενθουσίασε η ιδέα της «κληρονομημένης μνήμης» και αναρωτήθηκα τι ήταν αυτό που με συνέδεε τόσο ισχυρά με μέρη και ανθρώπους που ποτέ δεν γνώρισα. Έτσι ξεκίνησα να γράφω ποιήματα που φαντάζονταν «φωνές» από το παρελθόν να αφηγούνται τις ιστορίες τους, όλα μέσα στο πλαίσιο της φρίκης που ακολούθησε μετά την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης.»

http://mikrasiatis.gr/o-ellinas-poiitis-stefanos-papadopoulos-vraveio-amerikaniko/

————————-

Έλληνας ποιητής μας κάνει περήφανους

Ο Στέφανος Παπαδόπουλος, που ζει και εργάζεται στις ΗΠΑ, βραβεύτηκε

Μόλις κέρδισε ένα σημαντικό βραβείο για τα αμερικανικά γράμματα: ο 37χρονος Έλληνας ποιητής Στέφανος Παπαδόπουλος, που ζει και εργάζεται στις ΗΠΑ, βραβεύτηκε με το Jeanette Haien Ballard Writer’s Prize, που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 25.000 δολαρίων. Έχει τρία βιβλία ποίησης στο ενεργητικό του – το τελευταίο, «The Black Sea» (εκδ. Sheep Meadow Press), ελληνιστί «Η Μαύρη Θάλασσα» καταπιάνεται με τις δοκιμασίες των προγόνων του, των Ποντίων της Μαύρης Θάλασσας και της Μικρασίας – και άλλες διεθνείς διακρίσεις, καθώς και μετάφραση ποιημάτων του Νομπελίστα Ντέρεκ Γουόλκοτ στα ελληνικά, ενώ «Η Μαύρη Θάλασσα» μεταφράστηκε στα ελληνικά από την Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ και αναζητά εκδότη.

Ήταν έκπληξη για εσάς όταν μάθατε πως κερδίσατε το βραβείο;
Οπωσδήποτε, σαν από μηχανής θεός. Είναι ένα βραβείο για το οποίο ούτε ήξερα ούτε είχα κάνει αίτηση. Η ποίηση είναι μοναχική τέχνη. Δουλεύεις μόνος, για πολύ καιρό, και με το πέρασμα του χρόνου αποκτάς ανοσία στην απόρριψη που δέχεσαι. Συνηθίζεις στο γεγονός ότι η ποίηση δεν είναι αληθινή δουλειά και κανείς δεν σου ζήτησε να την κάνεις. Στις καλές τέχνες, οι άνθρωποι που αγαπούν αυτό που κάνουν κατά κανόνα τιμωρούνται γι’ αυτό από την κοινωνία με το να μην πληρώνονται. Στις ΗΠΑ, συγγραφείς σαν εμένα που δεν είναι κομμάτι του πανεπιστημιακού συστήματος βρίσκονται κάπως στο περιθώριο και δυσκολεύονται να παραμείνουν εντός της «λογοτεχνικής σκηνής». Τελικά, ήταν όλα για καλό. Αυτή την αναπάντεχη βράβευση την εκτίμησα – και με ενθάρρυνε – διπλά.

Με ποια θέματα καταπιάνεστε στην ποίησή σας; 
Με ό,τι καταπιάνονται συνήθως οι ποιητές. Είναι λίγες οι βασικές θεματικές στην ποίηση – έρωτας, θάνατος, επιθυμία, φύση κ.ο.κ. Τα υπόλοιπα είναι παραλλαγές αυτών των θεμάτων. Η τελευταία μου ποιητική συλλογή, «Η Μαύρη Θάλασσα», εστιάζει αποκλειστικά στους Ποντίους της Μαύρης Θάλασσας και της Μικρασιατικής Hotel-Dieu, by Stephanos PapadopoulosΚαταστροφής. Είναι ένα βιβλίο διαφορετικό από τα προηγούμενά μου, ένα βιβλίο με «σονέτα» που εξερευνά τα όσα υπέφεραν οι πρόγονοί μου. Ο παππούς μου από την πλευρά του πατέρα μου γεννήθηκε στη Σαμψούντα και μεγάλωσα ακούγοντας ιστορίες για τις δοκιμασίες των Ποντίων. Ο πατέρας μου (NONDA 1922-2005), που ήταν από τους λίγους Έλληνες καλλιτέχνες που έκαναν καριέρα στο μεταπολεμικό Παρίσι, ποτέ δεν ξέχασε την ποντιακή του ταυτότητα. Με ενθουσίασε η ιδέα της «κληρονομημένης μνήμης» και αναρωτήθηκα τι ήταν αυτό που με συνέδεε τόσο ισχυρά με μέρη και ανθρώπους που ποτέ δεν γνώρισα. Έτσι ξεκίνησα να γράφω ποιήματα που φαντάζονταν «φωνές» από το παρελθόν να αφηγούνται τις ιστορίες τους, όλα μέσα στο πλαίσιο της φρίκης που ακολούθησε μετά την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης. Τότε, μη έχοντας μια καθαρή εικόνα του πώς έμοιαζε το τοπίο και νιώθοντας ψεύτης, πήρα τη μηχανή μου, ξεκίνησα από την Αθήνα και διέσχισα όλη την Ανατολία και τη νότια ακτή της Μαύρης Θάλασσας. Εξερεύνησα παλιά ελληνικά χωριά, τη γενέτειρα του παππού μου, τα βουνά, την ακτή. Απλά έβλεπα και άκουγα. Καμιά φορά ένιωθα πως η ποίηση είναι ο τρόπος μου για να διατηρώ την παιδική μου ηλικία, να διατηρώ εκείνες τις μνήμες χωρίς την παραλυτική επίδραση της νοσταλγίας.

image

Πόσο δύσκολο είναι για έναν Έλληνα ποιητή να ξεχωρίσει στην παγκόσμια σκηνή; 
Αυτό που είναι δύσκολο είναι να γράψει κανείς καλά ποιήματα. Το να ξεχωρίσει κανείς διεθνώς μπορεί ή μπορεί να μη συμβεί, αλλά δεν πρέπει να είναι αυτοσκοπός για έναν ποιητή αν θέλει να διατηρήσει, μερικώς έστω, την καλλιτεχνική του ακεραιότητα. Τα υπόλοιπα πρέπει να τα αφήσεις στη μοίρα. Τα ποιήματα και τα βιβλία μου δεν εκδόθηκαν εύκολα στις ΗΠΑ επειδή το στυλ μου δεν ανήκει στην αμερικανική ποίηση του συρμού. Ήμουν τυχερός που εκδόθηκε, κάτι που γίνεται ολοένα πιο δύσκολο σε μια σκηνή στην οποία οι συγγραφείς έχουν γίνει περισσότεροι από τους αναγνώστες. Αν συνεχίσεις όμως να προσπαθείς, θα τα καταφέρεις. Νομίζω πως οι νέοι Αμερικανοί ποιητές σκέφτονται υπερβολικά την καριέρα τους, νομίζουν πως ένα μεταπτυχιακό στην ποίηση είναι σαν πτυχίο της Νομικής. Μου είχαν πει ποιητές πως δεν έβρισκαν τη «Μαύρη Θάλασσα» ένα «αμερικανικό» βιβλίο και πως θα δυσκολευόμουν να βρω Αμερικανό εκδότη, και είχαν δίκιο, αλλά στο τέλος η ελληνικότητά του νομίζω πως συνετέλεσε στη βράβευσή μου. Στις αναγνώσεις έβλεπα το αμερικανικό κοινό να ενθουσιάζεται με την ελληνικότητα του βιβλίου και με την ιστορία που πολλοί αγνοούσαν. Ο κόσμος γίνεται σταδιακά ένα μικρότερο μέρος. Η Νέα Υόρκη και το Παρίσι δεν αποτελούν πια προϋποθέσεις για καλλιτεχνική καριέρα. Θολώνουν τα όρια ανάμεσα στις εθνικότητες, τα έθνη και τις ταυτότητες. Μπορείς να ζεις στη μέση του πουθενά (όπως κάνω τώρα), να γράφεις ποιήματα για το Τιμπουκτού και ταυτόχρονα να έχεις επικοινωνία με έναν εκδότη περιοδικού ποίησης στη Βραζιλία. Για μένα αυτό είναι πρόοδος.

Διαβάζω πως γεννηθήκατε στις ΗΠΑ – έχετε μείνει καθόλου στην Ελλάδα;
Η μάνα μου είναι Αμερικανίδα. Γεννήθηκα στη Βόρεια Καρολίνα, αλλά φύγαμε μετά από μερικές εβδομάδες για τη Γαλλία. Πέρασα τα πρώτα πέντε χρόνια της ζωής μου στο Παρίσι. Το 1981, μετακομίσαμε στην Ελλάδα, στο πατρικό του πατέρα μου και έζησα μέχρι και τα πανεπιστημιακά μου χρόνια στην Αθήνα. Κατόπιν, έζησα σε διάφορα μέρη στον κόσμο, αλλά πάντοτε περνούσα καιρό στην Ελλάδα. Πλέον μοιράζω τον χρόνο μου μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ. Έκανα τη στρατιωτική μου θητεία στην Ελλάδα, η οικογένειά μου ζει στην Ελλάδα και παρά τα ταξίδια μου και τα χρόνια που ζω έξω, παραμένει για εμένα «σπίτι». Το ελληνικό τοπίο μένει μέσα σου, αδύνατον να το ξεχάσεις. Όταν έχεις ζήσει εξίσου σε δύο διαφορετικές κουλτούρες, μερικές φορές νιώθεις πως στέκεσαι απέξω και κοιτάς μέσα από ένα παράθυρο. Υπάρχεις εύκολα και στις δυο διαστάσεις, αλλά με την απόσταση αλλάζει η οπτική σου. Μπορεί να είναι άβολη αίσθηση για κάποιον που θέλει να ανήκει κάπου, αλλά αυτή η οριακή ζώνη είναι καλή για έναν συγγραφέα.

Πώς βλέπετε την κατάσταση στην ελληνική κοινωνία αυτή τη στιγμή;
Πρόσφατα έγραψα ένα κομμάτι για την ελληνική ποίηση και την οικονομική κρίση στο Los Angeles Review of Books. Δεν υπάρχει τρόπος να συνοψίσω την πολυπλοκότητα της κατάστασης σε λίγες λέξεις. Σαν Έλληνας, θλίβομαι βαθιά με αυτά που βλέπω να συμβαίνουν, ειδικά με τους νέους που θα κληρονομήσουν όλο αυτό το χάος. Επίσης νιώθω απογοητευμένος και θυμωμένος, όπως όλοι. Αρχικά, ήμουν επικριτικός απέναντι στις αποτυχίες μας, έβλεπα την πατρίδα μου να καταστρέφεται από την «ανάπτυξη», την απληστία, τη διαφθορά και τώρα τον ρατσισμό. Στην Ελλάδα, έχουμε μια παράδοση να καταστρέφουμε τα μεγαλύτερά μας πλεονεκτήματα και τα μεγαλύτερά μας μυαλά. Τώρα, μαζί με την αποτυχία μας να δημιουργήσουμε μια ορθολογική, λειτουργική χώρα, βλέπω την Ελλάδα στο έλεος ενός αρπακτικού τραπεζικού δανεισμού και ενός εξωφρενικού, καφκικού φορολογικού συστήματος που αλλάζει κάθε μέρα. Θεωρώ τους Έλληνες ισχυρό λαό που αψηφά προκλήσεις, αλλά η εργατική και η μεσαία τάξη έχουν σκύψει το κεφάλι και υπομένουν τα χτυπήματα. Νομίζω πως κανείς δεν ξέρει τι να κάνει. Οι μολότοφ και οι απεργίες δεν κάνουν τίποτα εκτός από το να πληγώνουν κι άλλους Έλληνες και να αναστατώνουν τις ήδη λεπτές ισορροπίες. Νομίζω πως μέχρι οι άνθρωποι να αρχίσουν να σκέφτονται ομαδικά και να οργανώνονται και να καθαρίσουν τα κόμματα από όλες τις παλαιοκομματικές αηδίες, δεν έχουμε ελπίδα. Στην Ελλάδα καλώς δεν υπάρχει εμπιστοσύνη ή αίσθηση ασφάλειας στο σύστημα, αλλά μέχρι αυτό να αλλάξει, τίποτα δεν θα αλλάξει. Αυτή η νοοτροπία «ο καθένας για τον εαυτό του» σκοτώνει τη χώρα. Από την άλλη, η Ελλάδα τελεί υπό «κρίση» για πάνω από 2000 χρόνια, οπότε δεν μου προκαλεί και πολλή έκπληξη ό,τι συμβαίνει.

Σχέδια για το μέλλον, εντός Ελλάδας; Ξέρω πως είχατε μεταφράσει ποιήματα του Ντέρεκ Γουόλκοτ στα ελληνικά με την Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ («Ποιήματα», εκδ. Καστανιώτης). Σχεδιάζετε να ξαναμεταφράσετε στα ελληνικά ή να εκδώσετε κάτι στη γλώσσα μας;
Έχω πολλούς καλούς φίλους στην Ελλάδα που είναι συγγραφείς και ποιητές. Μετέφρασα τον Γουόλκοτ με την Κατερίνα επειδή είμαι καλός φίλος και με τους δύο. Υπέροχη εμπειρία. Ο Γουόλκοτ υπήρξε φίλος και μέντοράς μου Lost Days, by Stephanos Papadopoulosαπό τότε που ήμουν 19, και το ίδιο συμβαίνει με την Κατερίνα εδώ και 15 χρόνια. Το να μεταφράζεις ποιήματα που αγαπάς με ανθρώπους που αγαπάς είναι μοναδική και αξέχαστη εμπειρία. Έχω μια καλύτερη αίσθηση της ποίησης του Γουόλκοτ στα αγγλικά και η Κατερίνα προφανώς καλύτερη αίσθηση της μεταφοράς τους στην ελληνική, έτσι το κάναμε μαζί, στίχο-στίχο, καθισμένοι στο τραπέζι της στην Αθήνα ή την Αίγινα, με μπόλικο γέλιο και κρύα μπίρα. Η Κατερίνα κι εγώ συνεργαστήκαμε μαζί πολλές φορές και αποτελεί τεράστια επίδραση και αγαπημένο άτομο στη ζωή μου. Δεν έχω εκδώσει μέχρι στιγμής βιβλίο στην Ελλάδα, αλλά η Κατερίνα μόλις ολοκλήρωσε τη μετάφραση της «Μαύρης Θάλασσας» στα ελληνικά και ελπίζω να βρω εκδότη. Αποσπάσματα από το βιβλίο δημοσιεύτηκαν πρόσφατα από τον Χάρη Βλαβιανό στο περιοδικό «Ποιητική». Εργάζομαι επίσης πάνω σε μεταφράσεις του Ρίτσου και του Καρυωτάκη.

Ποιήματά του μεταφρασμένα στα ελληνικά από την Αγγελάκη-Ρουκ μπορείτε να διαβάσετε στο τεύχος 10 (φθινόπωρο-χειμώνας 2013) της «Ποιητικής» και στο περιοδικό «Poema». Επίσημος ιστότοπός του: stephanospapadopoulos.com

 ————————–

http://www.athensvoice.gr/article/culture/books/%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B5%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CE%AD%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B7%CF%84%CE%AE%CF%82-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%AC%CE%BD%CE%B5%CE%B9-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AE%CF%86%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%85%CF%82

—————————————————–

http://www.e-poema.eu/view_foreign_text.php?id=67

—————————————————————————————————————————————–

21/03/2014 - Posted by | -προσφυγιά, -ποιητές, -τραγούδια, -Άρνηση Γενοκτονίας, -Αρνητές Γενοκτονίας, -Γραμματεία, -Για την αγάπη, -Ιστορικά, -Ιδεολογικά, -Μνήμες

2 σχόλια »

  1. […] αφορμή την πρόσφατη βράβευση στις ΗΠΑ του ποιητή Στέφανου Παπ…, γνωρίσαμε έναν σημαντικό καλλιτέχνη του […]

    Πίνγκμπακ από Nonda (1922-2005: Ένας Σαμψούντιος ζωγράφος στο Παρίσι « Πόντος και Αριστερά | 02/04/2014

  2. ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

    Ποιηση

    Η Μεταπολεμικη Ποιηση εμφανίστηκε στα πρώτα χρόνια της Κατοχής, που αποτελεί και το χρονικό όριο της αφετηρίας. Οι μεταπολεμικοί ποιητές, όσοι κυρίως ανήκουν στην πρώτη μεταπολεμική γενιά, που είναι συνδεδεμένη με τους αγώνες της Κατοχής και τα δύσκολα μετακατοχικά χρόνια. αντιμετώπισαν θετικά την ποίηση της γενιάς του 30 και αποτέλεσαν το φυσιολογικό της διάδοχο. Η πρώτη μεταπολεμική γενιά αξιοποιεί τα επιτεύγματά της και δημιουργεί τη δική της ποιητική φυσιογνωμία αντλώντας από το πλούσιο υλικό των εμπειριών της δεκαετίας του 1940- 1950, που είναι μια από τις πιο δραματικές δεκαετίες της νεότερης μας ιστορίας και δεν μπορεί να συγκριθεί με την ελληνική πραγματικότητα της προηγούμενης δεκαετίας. Βέβαια, κατά το 1930-1940 η κατάσταση της ελληνικής κοινωνίας δεν είναι καθόλου ρόδινη: η Ελλάδα μαστίζεται από μια χρόνια κοινωνικοοικονομική υπανάπτυξη· η πολιτική της αστάθεια είναι εμφανής και καταλήγει στη δικτατορία του Μεταξά· το προσφυγικό πρόβλημα, που δημιουργήθηκε μετά τη μικρασιατική καταστροφή, έχει παραμείνει ουσιαστικά άλυτο και η ύπαρξη του γίνεται αισθητή, προπάντων στην Αθήνα και τον Πειραιά, που περιβάλλονται από φτωχικούς και άθλιους συνοικισμούς. Οι ποιητές του Μεσοπολέμου -στη συντριπτική τους πλειοψηφία- θα μείνουν ανεπηρέαστοι από ό,τι συντελείται γύρω τους. Το αντίθετο συνέβη με τους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, που όχι μόνο δεν απέστρεψαν το πρόσωπο από τη γύρω τους πραγματικότητα, αλλά έγιναν οι πρωταγωνιστές της συμμετέχοντας ενεργητικά με την δράση τους ή με την ποίησή τους στους αγώνες της Κατοχής.

    Οι μεταπολεμικοί ποιητές κατατάσσονται σε δύο γενιές, την πρώτη και τη δεύτερη. Για τη διαίρεση αυτή λαμβάνουμε υπόψη την χρονολογία γέννησής τους και της εμφάνισής τους στα ελληνικά γράμματα. Αν και τα κριτήρια αυτά είναι καθαρώς εξωτερικά, εντούτοις μας παρέχουν τη δυνατότητα να τους κατατάξουμε στις δύο αυτές γενιές. Στην πρώτη μεταπολεμική γενιά υπάγονται όσοι γεννήθηκαν ανάμεσα στο 1918 και το 1928 και εξέδωσαν την πρώτη ποιητική τους συλλογή μετά το 1940· στη δεύτερη εντάσσονται όσοι γεννήθηκαν από το 1928 ως το 1940 και εξέδωσαν την πρώτη τους συλλογή κατά τη δεκαετία τον ’60 (για την ακρίβεια από το 1955-1965). Τη δεύτερη μεταπολεμική γενιά διαδέχτηκε η γενιά του ’70 ή, όπως αποκλήθηκε στην αρχή, της αμφισβήτησης. Στη γενιά αυτή εντάσσονται όσοι γεννήθηκαν μετά το 1940 και ως το 1955 και εξέδωσαν την πρώτη ποιητική τους συλλογή μετά το 1965. Βέβαια η σύγχρονη ποιητική παραγωγή συνεχίζεται. Εν τούτοις στο παρόν τεύχος κρίθηκε σκόπιμο η ανθολόγηση των ποιητών να περιοριστεί στις ανωτέρω γενιές, οι οποίες είτε έχουν διαμορφώσει σχεδόν πλήρως την ποιητική τους φυσιογνωμία (πρώτη και δεύτερη), είτε επαρκώς (γενιά του ’70).

    Πρωτη μεταπολεμικη γενια

    Το σύνολο των ποιητών της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς επηρεάστηκε από τα γεγονότα τον Β’ Παγκόσμιου πολέμου, της Κατοχής και του Εμφύλιου (1946-1949). Οι ποιητές αντής της γενιάς προέρχονται από έναν κόσμο, που έχει ως βασικά τον χαρακτηριστικά την πίστη σε ορισμένες ηθικές, κοινωνικές και πολιτικές αξίες. Οι αξίες αυτές, έστω κι αν επιδιώκουν την προοδευτική τους εξέλιξη ή και την ανατροπή τους, δεν έχουν εντελώς φθαρεί. Γι’ αυτό το λόγο στους ποιητές αυτής της γενιάςκυριαρχεί το όραμα για έναν κόσμο πολιτικά και κοινωνικά δικαιότερο. Ιδιαίτερες ποιητικές σχολές δε διαμορφώθηκαν κατά την μεταπολεμική περίοδο. Γι’ αυτό μπορούμε περισσότερο να μιλάμε, για τάσεις ή κινήσεις στις οποίες εντάχτηκαν εκ των υστέρων ποιητές με κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Οι ονομασίες που δόθηκαν στις τάσεις αυτές αντλούνται περισσότερο από το περιεχόμενο της ποίησης τους, το θεματικό τους υλικό, και λιγότερο από την ομοιογένεια στην τεχνοτροπία. Τρεις είναι οι τάσεις που διαμορφώθηκαν: η αντιστασιακή ή κοινωνική, η νεοϋπερρεαλιστική και η υπαρξιακή ή μεταφυσική.

    1. Η αντιστασιακή ή κοινωνική ποίηση

    Οι ποιητές που εντάσσονται σ’ αυτή την τάση αντλούν τις εμπειρίες τους από τους αγώνες της Κατοχής και τους δύσκολους καιρούς, που πέρασε η χώρα μας κατά τη μετακατοχική περίοδο. Κατά το χρονικό διάστημα, κατά το οποίο ήσαν ακόμη έφηβοι, έγιναν τα πιο συγκλονιστικά και αποφασιστικά γεγονότα για την τύχη της χώρας μας και, γενικότερα, της ανθρωπότητας. (Β’ Παγκόσμιος πόλεμος. Κατοχή, Αντίσταση, στρατόπεδα συγκέντρωσης, εκατομμύρια νεκροί από τον πόλεμο εναντίον της φασιστικής και ναζιστικής λαίλαπας). Στη γενιά της Κατοχής έλαχε ο κλήρος να μετουσιώσει το δράμα και το μεγαλείο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα σε ποίηση. Βέβαια, δεν ήταν και τόσο εύκολο όλο αυτό το υλικό των πλούσιων εμπειριών και βιωμάτων να μετουσιωθεί σε ποιητική έκφραση. Οπωσδήποτε όμως η ομάδα αυτή των ποιητών, που είναι η πολυπληθέστερη, κατόρθωσε να εκφράσει, παρά τις εγγενείς δυσκολίες τα σήματα των ελπίδων της και των διαψεύσεών της με ποίηση, που η αισθητική της λειτουργία είναι αναμφισβήτητη. Στην πρώτη φάση της ποίησης τους, οι ποιητές είναι γεμάτοι αγωνιστική διάθεση και προσπαθούν να καταγράψουν τα γεγονότα, να εκφράσουν τον ενθουσιασμό τους και να προβάλουν τα οράματά τους για έναν καλύτερο κόσμο· είναι η αγωνιστική ή αντιστασιακή φάση της ποίησής τους. Οι εμπειρίες τους όμως από την Κατοχή και ιδίως από την ανώμαλη μετακατοχική περίοδο, που οδήγησε στον εμφύλιο πόλεμο και την ήττα της αριστερής παράταξης που εκπροσωπούσε το ΕΑΜ, δημιούργησε όλες τις προϋποθέσεις για ενδοσκόπηση και διερεύνηση των αιτίων. (Από τους ποιητές που άμεσα ή έμμεσα εντάσσονται στην αντιστασιακή ποίηση, αναφέρουμε ενδεικτικά τους εξής: Άρης Αλεξάνδρου, Μανόλης Αναγνωστάκης, Γιάννης Δάλλας, Δημήτρης Δούκαρης, Τάκης Καρβέλης, Μιχάλης Κατσαρός, Κλείτος Κύρου, Θανάσης Κωσταβάρας, Τάσος Λειβαδίτης, Τίτος Πατρίκιος, Γιώργης Παυλόπουλος. Γιώργης Σαραντής, Δημήτρης Χριστοδούλου).

    Τόποι εξορίας και πολιτικοί εξόριστοι στην Ελλάδα

    2. Η νεοϋπερρεαλιστική ποίηση

    Οι ποιητές που ανήκουν στην τάση έμειναν ανεπηρέαστοι από τις ιδεολογικές διαμάχες της εποχής τους και τους φανατισμούς, όχι όμως και από το δράμα που εκτυλισσόταν γύρω τους. Υπόστρωμα και αυτής της ποίησης, στους κυριότερους τουλάχιστον εκπροσώπους της, είναι η κατοχική και η μετακατοχική περίοδος, απαλλαγμένη όμως από καθετί το επικαιρικό. Γενικότερα, η μεταπολεμική υπερρεαλιστική ποίηση αφομοιώνει, ανανεώνει και προωθεί σημαντικά την υπερρεαλιστική του Μεσοπολέμου. Οι μεταπολεμικοί δηλαδή υπερρεαλιστές είναι στην αρχή επηρεασμένοι από την ποίηση του Εμπειρίκου, του Εγγονόπουλου και, εν μέρει, του Ελύτη. Βαθμιαία όμως θα διαμορφώσουν τη δική τους ποιητική και θα διαφοροποιηθούν.

    Οι βασικές τους διαφορές εντοπίζονται κυρίως στη γλώσσα και τη θεματογραφία. Ο μεσοπολεμικός υπερρεαλιστής ρίχνει όλο του το βάρος στη γλώσσα και προσπαθεί, καταφεύγοντας στις γνωστές μεθόδους του υπερρεαλισμού, να εντυπωσιάσει. Αντίθετα, ο μεταπολεμικός υπερρεαλιστής, επηρεασμένος και από τη γύρω του πραγματικότητα, δε θεωρεί τη γλώσσα ως μέσο με το οποίο θα προκαλέσει έκπληξη, αλλά ως όργανο που θα τον βοηθήσει να συλλάβει και να εκφράσει τη γύρω του εφιαλτική πραγματικότητα. Η στάση επίσης των μεσοπολεμικών υπερρεαλιστών είναι σε γενικές γραμμές, και στην αρχική φάση της ποίησής τους, αισιόδοξη απέναντι στη ζωή. Οι μεταπολεμικοί υπερρεαλιστές, αντίθετα, χωρίς να μένουν ανεπηρέαστοι από αυτή τη διάθεση, σιγά σιγά, κάτω από την επίδραση των δραματικών γεγονότων της εποχής τους, αποκτούν μια τραγική αίσθηση της ζωής, που στα βαθύτερα συστατικά της θα περάσει στην ποίησή τους. Γενικά, η νεοϋπερρεαλιστική ποίηση δε διαφοροποιείται μόνο από την αντίστοιχή της του Μεσοπολέμου, αλλά και από την αντιστασιακή και την υπαρξιακή. Η αντιστασιακή κινδυνεύει από εξωαισθητικές και ιδεολογικές σκοπιμότητες. Η υπαρξιακή φαίνεται να χάνει την επαφή της με τα πράγματα και να ρέπει προς μια ιδεαλιστική διάχυση. Αντίθετα, η νεοϋπερρεαλιστική ποίηση κατόρθωσε να κρατηθεί, απαλλαγμένη από οποιεσδήποτε προκαταλήψεις ή επιρροές, μέσα στα πράγματα. (Αναφέρουμε ενδεικτικά τους εξής ποιητές: Ελένη Βακαλό, Νάνος Βαλαωρίτης, Ε.Χ. Γονατάς, Έκτωρ Κακναβάτος, Δ.Π. Παπαδίτσας, Μίλτος Σαχτούρης).

    Υπερρεαλισμός

    3. Υπαρξιακή ή μεταφυσική ποίηση

    Οι ποιητές που ανήκουν στην τάση αυτή δε φαίνεται να έχουν κοινωνικά ενδιαφέροντα. Η αντιστασιακή ποίηση αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως ον κοινωνικό και πολιτικό, τον εντοπίζει μέσα στους αγώνες του. Η νεοϋπερρεαλιστική παρακολουθεί τη δοκιμασία του, αλλά τον αποχρωματίζει από κάθε ιδεολογική επικάλυψη. Αντίθετα, η υπαρξιακή ποίηση είναι γεμάτη από μεταφυσική αγωνία, προσπαθεί να εκφράσει το άγχος του μοναχικού ατόμου μπροστά στο πρόβλημα της ζωής και του θανάτου, της καθημερινής φθοράς. (Αναφέρουμε, και πάλι ενδεικτικά, τους ποιητές: Όλγα Βότση, Γιώργης Κότσιρας).

    Δευτερη μεταπολεμικη γενια

    Η δεύτερη μεταπολεμική γενιά εμφανίστηκε σε μια περίοδο, που ο ψυχρός πόλεμος εξακολουθεί να απειλεί την ειρήνη και η πιθανότητα ενός νέου είναι ορατή. Οι περισσότεροι από τους ποιητές της γενιάς αυτής δεν έζησαν ως έφηβοι κατά την περίοδο της Κατοχής. Από την άποψη αυτή διαφοροποιούνται αισθητά από τους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής, της αντιστασιακής ιδίως, τάσης, γιατί δεν κομίζουν μέσα τους τις ηρωικές μνήμες της Κατοχής και τη στερεότητα της πίστης σε ένα καλύτερο μέλλον. Αποτελούν τη φυσιολογική συνέχεια των ποιητών της πρώτης γενιάς, με τους οποίους αισθάνθηκαν πάντοτε συναισθηματικά και ιδεολογικά αλληλέγγυοι εφόσον τους συνδέουν και κοινές εμπειρίες από την περίοδο του Εμφύλιου και του ψυχρού πολέμου, που επακολούθησε. Ζουν όμως σε μια μεταβατική εποχή, που το ηρωικό κλίμα, όσο κι αν διατηρείται στη συλλογική μνήμη, έχει καταπέσει και η πολιτικοκοινωνική ζωή της χώρας δεν έχει βρει ακόμη τον κανονικό της ρυθμό.

    Ζώντας σε μια τέτοια περίοδο, αναγκάζονται να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες, και να καταφύγουν στη διερεύνηση του εσωτερικού τους χώρου, για να εκφράσουν τις τραυματικές τους εμπειρίες, είτε αυτές αναφέρονται στο πολιτικοκοινωνικό επίπεδο και είναι συνακόλουθες ενός χαμένου ιδεολογικού οράματος είτε στο ερωτικό. Έχοντας βαθύτατα μέσα τους την αίσθηση της διάψευσης των οραμάτων τους και μιας ζωής χαμένης, αρνούνται να (συμμετάσχουν στο πολιτικό και κοινωνικό παιχνίδι. Ιδιαίτερες τάσεις, όπως αυτές που καλλιεργήθηκαν στην πρώτη μεταπολεμική γενιά, δεν αναπτύχθηκαν.

    Έχει επισημανθεί ότι στη γενιά αυτή παρατηρείται ένα εμφανές υπερρεαλιστικό κενό, που αποδίδεται στο γεγονός ότι οι ποιητές της χαρακτηρίζονται από έντονο κριτικό πνεύμα και σκεπτικισμό. Παρόλα αυτά δεν παύουν να διαλέγονται είτε με τους ποιητές της αντιστασιακής τάσης είτε της υπαρξιακής. Επηρεασμένοι από την ποίηση κυρίως του Καρυωτάκη, καλλιεργούν έναν ποιητικό λόγο αντιλυρικό, που διακρίνεται για την αιχ μηρότητα, τη σκληρότητα και την τραχύτητα των εκφραστικών του μέσων. (Αναφέρουμε, ενδεικτικά ποιητές που ανήκουν σ’αυτή τη γενιά: Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, Ανδρέας Αγγελάκης. Ορέστης Αλεξάκης, Νίκος- Αλέξης Ασλάνογλου, Θωμάς Γκόρπας, Νίκος Γρηγοριάδης, Ζέφη Δαράκη, Τάσος Δενέγρης, Κική Δημουλά, Μάνος Ελευθερίου, Ανέστης Ευαγγέλου, Αλέξης Ζακυθηνός, Βασίλης Καραβίτης, Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Τάσος Κόρφης, Λουκάς Κούσουλας, Χρίστος Λάσκαρης, Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος. Γιώργης Μανουσάκης, Πρόδρομος Χ. Μάρκογλου, Μάρκος Μέσκος, Ματθαίος Μουντές, Τάσος Πορφυρής, Θανάσης Τζούλης, Σπύρος Τσακνιάς, Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Ντίνος Χριστιανόπουλος).

    Ποιητες της δεκαετιας του ’70

    Οι ποιητές της δεκαετίας του ’70, εντούτοις, δεν επηρεάστηκαν, όσο θα περίμενε κανείς, από τη μεταπολεμική γενιά. Οι ποιητές αυτής της γενιάς δεν έχουν βέβαια εμπειρίες από την Κατοχή και την εμφυλιακή περίοδο. Μεγαλώνουν κατά την ψυχροπολεμική κυρίως περίοδο και σε μια εποχή, κατά την οποία η ελληνική κοινωνία παρουσιάζει σημαντική οικονομική άνοδο και εισέρχεται στο στάδιο του καταναλωτισμού. Σε όλα αυτά, για να κατανοήσουμε ορισμένους παράγοντες, που συνέβαλαν στη διαμόρφωση του ψυχισμού τους και των βασικών χαρακτηριστικών της ποιητικής γραφής τους, πρέπει να προστεθεί η οδυνηρή εμπειρία από τη δικτατορία (1967-1974), που ενίσχυσε την τάση τους για την ανάπτυξη, χωρίς καμιά ιδεολογική χροιά, ενός πνεύματος επαναστατικότητας και την αντίθεσή τους σε κάθε μορφής κατεστημένο. Αγκαλιάζουν βαθμιαία αφενός μεν την ποιητική μας παράδοση, που αρχικά εντοπίζεται στην ποίηση του Καβάφη, του Καρυωτάκη, της γενιάς του ’30 και της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, της αντιστασιακής ιδίως τάσης, αφετέρου δε την σύγχρονη αμερικανική ποίηση. Κι ενώ οι ποιητές των δύο πρώτων μεταπολεμικών γενιών, αν και διαφοροποιούνται αισθητά μεταξύ τους, αισθάνονται ιδεολογικά και συναισθηματικά αλληλέγγυοι, οι ποιητές της δεκαετίας του ’70 στην αρχική τους διαμόρφωση τουλάχιστον, αποστρέφουν το πρόσωπο τους από τις ιδεοληψίες των προκατόχων τους, ρέποντας σε μια ποιητική γραφή και γλώσσα, που αντλείται από την καθημερινή και τρέχουσα ομιλία. Ονομάστηκαν και ποιητές της αμφισβήτησης. επειδή θεωρήθηκε ότι η εριστικότητα του ύφους, που εκφράστηκε με το σαρκασμό, την ειρωνεία και τη ρεαλιστική γλώσσα, είχε ως στόχο την αμφισβήτηση κάθε κατεστημένης αξίας. Αν και ο όρος αυτός αμφισβητείται, είναι γεγονός ότι με τη γενιά αυτή η ποίησή μας εισέρχεται σε μια νέα και διαφορετική περίοδο, που ακόμη βρίσκεται σε εξέλιξη και δεν έχει αποκρυσταλλώσει τα επιτεύγματά της. (Αναφέρουμε ενδεικτικά τους ποιητές: Νάσος Βαγενάς, Γιάννης Βαρβέρης, Γιώργος Βέης, Αναστάσης Βισιωνίτης, Μιχάλης Γκανάς, Βερονίκη Δαλακούρα, Δημήτρης Καλοκύρης, Γιώργος Καραβασίλης, Γιάννης Κοντός, Νίκος Λάζαρης, Μαρία Λαϊνά, Χριστόφορος Λιοντάκης, Γιώργος Μαρκόπουλος, Τζένη Μαστοράκη, Κώστας Μαυρουδής, Στέφανος Μπεκατώρος, Παυλίνα Παμπούδη, Κώστας Γ. Παπαγεωργίου, Γιάννης Πατίλης, Λευτέρης Πούλιος, Μανώλης Πρατικάκης, Βασίλης Στεριάδης, Γιάννης Υφαντής, Αντώνης Φωστιέρης, Γιώργος Χρονάς).

    Η σύγχρονη Ελλάδα 1945-2000 [πηγή: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού] Ο Δεκέμβριος του 1944 [πηγή: «Επτά Ημέρες», εφ. «Η Καθημερινή», 4 Δεκ. 1994]

    εικόνα

    Σημείωση: Η κατάταξη των ποιητών στις παραπάνω τάσεις εξυπηρετεί κυρίως τη μελέτη της μεταπολεμικής ποίησης. Είναι όμως απαραίτητο να γίνουν οι παρακάτω διευκρινίσεις:

    α) Η διαίρεση είναι σχηματική και γίνεται με βάση την αρχική φάση της ποίησης των περισσότερων ποιητών. Όπως είναι φυσικό, ο κάθε ποιητής κατά τη διαδρομή της πορείας του. έστω κι αν είναι επηρεασμένος από κάποιες ιδεοληψίες του παρελθόντος, αναπροσανατολίζει τους στόχους της ποίησής του και της ποιητικής του. Έτσι, το ερωτικό συναίσθημα, η αγωνία μπροστά στο πρόβλημα της ζωής και του θανάτου θα περάσει και στην ποίηση ακόμη και ποιητών που ξεκίνησαν με έντονους ιδεολογικούς και κοινωνικούς προβληματισμούς.

    β) Η διαίρεση δεν καλύπτει όλο τον χώρο της μεταπολεμικής ποίησης.Υπάρχουν ποιητές, που δύσκολα θα μπορούσαν να ενταχτούν σε κάποια από τις παραπάνω τάσεις, όπως είναι οι Νίκος Καρούζος. Τάκης Σινόπουλος. Κώστας Στεργιόπουλος κ.ά.

    Από: «Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» (Γ΄ Γενικού Λυκείου) – Βιβλίο Μαθητή (Εμπλουτισμένο)

    Σχόλιο από Νίκος Σινόπουλος | 03/04/2014


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: