Πόντος και Αριστερά

……. 'μώ τον νόμο σ' !

-Που πάει η Τουρκία; Οι αντικεμαλικοί μιλούν πλέον!

elif-safak3.jpg«Οι Τούρκοι κοιτούν προς τα εμπρός με αμνησία» 

Η Ελίφ Σαφάκ είναι συγγραφέας. Το τελευταίο της βιβλίο, με τίτλο «The Bastard of Istanbul» προκάλεσε θύελλα, διότι πραγματεύεται τη γενοκτονία των Αρμενίων. 

Όπως και ο Ορχάν Παμούκ, έτσι και η Σαφάκ κατηγορήθηκε με το άρθρο 301 για προσβολή του «τουρκισμού». Ο Χραντ Ντινκ, εκδότης αρμενικής εφημερίδας στην Τουρκία, που δολοφονήθηκε πρόσφατα, ήταν φίλος της Σαφάκ.

  Τη στιγμή που στην Τουρκία οι αντικεμαλικοί Τούρκοι διανοούμενοι ανοίγουν νέους δρόμους στην προσέγγιση της νεότερης Ιστορίας, στην Ελλάδα -δυστυχώς- παρατηρείται μια αναβίωση του φιλοκεμαλισμού και μιας σχετικής επικράτησηs της αναθεωρητικής Ιστορίας, όπως φάνηκε τόσο από την παρέμβαση Τρεμόπουλου, όσο και από  το νέο βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ’ δημοτικού. Ίσως η καλύτερη απάντηση στους νεοέλληνες φιλοκεμαλικούς -δηλαδη στους αρνητές των Γενοκτονιών- να είναι η γνώση των προβληματισμών της αληθινής Αριστεράς που αναδύεται στην Τουρκία.

Έτσι κι αλλιώς, εμείς με την αντικεμαλική Αριστερά είμαστε. Αυτοί ας είναι  με το Βαθύ Κράτος που δημιούργησε ο Ατατούρκ!   It ‘s up to you…

elif-safak2.jpg Η Ελίφ Σαφάκ μίλησε στο «Global Viewpoint»:

Η δολοφονία του φίλου σας Χραντ Ντινκ προκάλεσε μια ασυνήθιστη αντίδραση σε εθνικό επίπεδο: ο Ντινκ κηδεύτηκε μέσα σε έναν ωκεανό θυμού, δακρύων και ιαχών «Είμαστε όλοι Αρμένιοι!». Πρόκειται για θνησιγενή ένδειξη ενότητας που προκλήθηκε από έντονο αίσθημα ενοχής ή μια καινούργια ημέρα για την Τουρκία στο δρόμο προς τη συμφιλίωση;

«Η κηδεία του Χραντ ήταν μια σπαραχτική εμπειρία για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στην Τουρκία. Κόσμος που δεν τον ήξερε δάκρυσε, θρήνησε το χαμό του και προσπάθησε να βάλει τα πόδια του στα παπούτσια του «άλλου». Κατά μία έννοια, η κηδεία ήταν η ίαση που ένωσε κόσμο με διαφορετικές ζωές, ιδεολογίες, εθνικότητες και έδειξε σε όλη την κοινωνία και τον κόσμο ότι μπορούμε να θρηνούμε μαζί. Και αν μπορούμε να θρηνούμε μαζί μπορούμε και να ζούμε μαζί. Και αν μπορούμε να ζούμε μαζί, μπορούμε και να ονειρευόμαστε μαζί».

(Χραντ Ντινκ) dsc04666.jpg

-Σε κάποια συνέντευξή σας μας είχατε πει: «Η τουρκική ιστορία είναι ένα καλό παράδειγμα προς μελέτη, γιατί κάποτε ήμασταν μια πολυεθνική αυτοκρατορία και τότε στο όνομα της δημιουργίας ενός υποτίθεται μονολιθικού κράτους-έθνους, μυριάδες εθνότητες αγνοήθηκαν και οι φωνές τους σίγησαν. Μέρος της δουλειάς μου ως συγγραφέα είναι να ξανακάνω να ακουστούν αυτές οι φωνές». Η πολιτική και η λογοτεχνία είναι μέρος της ίδιας εξίσωσης στη σύγχρονη Τουρκία;

«Ο Τσεσλάβ Μίλος είχε με έμφαση κάποτε περιγράψει πώς οι σύγχρονοι Πολωνοί συγγραφείς διαμορφώθηκαν από την Ιστορία τους και πώς υποχρεώθηκαν να υιοθετήσουν πολιτική στάση, ενίοτε παρά τη θέλησή τους. Η τουρκική εμπειρία είναι παρόμοια, αν και περισσότερο περίπλοκη. Οι συγγραφείς ουδέποτε παραμένουν στα στενά όρια της συγγραφικής τους ιδιότητας. Πρώτα και κύρια είναι δημόσιες προσωπικότητες. Η πολιτική και η λογοτεχνία είναι άρρηκτα δεμένες.

Αυτό το περιχαρακωμένο μοντέλο ωθεί τους συγγραφείς να αντιμετωπίσουν μια λεπτή εννοιολογική διαφορά με πολύ βαθιές επιπτώσεις: τη διάκριση ανάμεσα στον «μυθιστοριογράφο» και τον «διανοούμενο». Ολοι οι συγγραφείς δεν είναι διανοούμενοι. Και όλοι οι συγγραφείς δεν είναι υποχρεωτικό να είναι διανοούμενοι. Αυτό συμβαίνει σε γενικές γραμμές στη Δύση. Αλλά στην Τουρκία, ο φιλολογικός κόσμος είναι τόσο πολιτικοποιημένος και διχασμένος, περισσότερο από την τέχνη, ώστε καταλήγουμε να μιλάμε πολιτικά. Οι συγγραφείς έρχονται αντιμέτωποι με μια νέα πρόκληση: Να αποσυρθούν σε ένα ασφαλές πεδίο της φαντασίας τους και να παράγουν από εκεί το έργο τους ή να εκπαιδεύσουν εαυτούς για να γίνουν δημόσια πρόσωπα-διανοούμενοι; Το γενικό πλαίσιο σε σπρώχνει προς τη δεύτερη κατεύθυνση. Ενας συγγραφέας που θέλει να ζήσει μια ζωή ερημίτη και μόνο να γράφει μυθιστορήματα δεν μπορεί να αντεπεξέλθει σε αυτή την πρόκληση».

elif-safak.jpg

 (Τα βιβλία της Ελίφ Σαφάκ)

-Ως πολίτης του κόσμου, έχετε ζήσει σε πολλά μέρη. Εχετε εργαστεί και διδάξει στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνας, ενώ τώρα εργάζεστε και μεγαλώνετε τη νεογέννητη κορούλα σας στην Κωνσταντινούπολη. Πόσο σας έπληξε το γεγονός ότι πέρυσι σας ενέταξαν σε αυτή την πολύ μεγάλη και ξεχωριστή ομάδα των Τούρκων διανοούμενων που κατηγορήθηκαν ότι «προσβάλλουν τον τουρκισμό».

«Το βιβλίο μου κυκλοφόρησε στην Τουρκία στις 8 Μαρτίου, την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. Και από τότε έγινε μπεστσέλερ στη χώρα, πούλησε περισσότερα από 120.000 αντίτυπα, διαβάστηκε, συζητήθηκε και κυκλοφορεί ελεύθερα. Επικοινώνησαν μαζί μου για το βιβλίο άνθρωποι με διαφορετικό υπόβαθρο, ειδικά γυναίκες, επειδή είναι ένα βιβλίο στο οποίο οι γυναίκες παίζουν κεντρικό ρόλο. Γενικά η εμπειρία μου με το τουρκικό αναγνωστικό κοινό είναι πολύ θετική. Και αυτό είναι κάτι που με θλίβει. Επειδή οι ακραίοι εθνικιστές, που επιτίθενται στους συγγραφείς δεν αποτελούν την πλειοψηφία της κοινωνίας, αλλά προσδίδουν κακό όνομα σε ολόκληρη τη χώρα».

-Παρ’ όλες τις δυσκολίες ή ίσως λόγω αυτών η Τουρκία κάνει πρωτοσέλιδα σε όλο τον δυτικό κόσμο, τα οποία γράφουν για τη φιλοδοξία για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση, την άρνηση να αντιμετωπίσει το παρελθόν της, το Νόμπελ λογοτεχνίας, τους υποτιμημένους ακαδημαϊκούς εναντίον ακραίων εθνικιστών δικαστών, θρησκεία, τις μαντίλες και τις σκιές Chanel, τα κεμπάπ και το σούσι. Τι κρύβεται πίσω από όλα αυτά τα στερεότυπα; Τι είναι αυτό που δεν καταλαβαίνουν οι δυτικοί για τη σύγχρονη Τουρκία;

«Η Τουρκία δεν έχει μόνο ένα χρώμα. Είναι μια ασυνήθιστη χώρα όπου διαφορετικές δυνάμεις και φωνές συγκρούονται και συνυπάρχουν. Πιστεύω ότι ένας εξωτερικός παρατηρητής θα πρέπει πρώτον και κύριον να προσπαθήσει να κατανοήσει αυτή την πολυεπίπεδη φύση της κοινωνίας. Παρ’ όλ’ αυτά η γενική τάση στη Δύση είναι εντελώς αντίθετη. Σε πολλές συζητήσεις Δυτικών βλέπω να υποβαθμίζεται η Τουρκία σε ένα μόνο επίπεδο. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα από προσωπική μου εμπειρία, στο οποίο ήμουν μάρτυρας. Μία κορυφαία ευρωπαϊκή ομάδα εργαζομένων στα ΜΜΕ φθάνει στην Κωνσταντινούπολη και ξεκινούν γυρίσματα στο Ταξίμ, που είναι μία από τις πιο κοσμοπολίτικες γειτονιές της πόλης. Είναι μία πολύ καλή περιοχή για να δώσει κανείς μια ιδέα για τον υβριδιακό ιστό της Τουρκίας, το μίγμα μεταξύ Ανατολής και Δύσης, τη μοντερνικότητα, τις παραδόσεις κ.τ.λ. Μετά όμως διαπίστωσα ότι η ομάδα τραβάει μόνο γυναίκες με μαντίλες και σερμπέτια για να δώσει μια εξωτική νότα. Αυτή η επιλεγμένη οπτική γωνία όχι μόνο ανατολικοποιεί την Τουρκία αλλά παράλληλα αποτυγχάνει να δει τα πολλά της επίπεδα γιατί αποτυγχάνει να δει τη γενική εικόνα.

Επικρίνω την ξενοφοβία και την ακραίο εθνικισμό που υπάρχει στη χώρα μου, όπως και επικρίνω την κυριαρχία της πατριαρχικής μνήμης ως την αιτία απροθυμίας να δεχθούμε τον Αλλο και να καλωσορίσουμε τον πλουραλισμό, την πολλαπλότητα και την απόλυτη ισότητα των δύο φύλων. Επίσης όμως επικρίνω τη συνεχόμενη ισλαμοφοβία και τουρκοφοβία που υπάρχει στη Δύση επειδή και αυτή είναι καταπιεστική. Υποστηρίζω ολόψυχα την ένταξη στην Ε.Ε.»

-Ορισμένοι άνθρωποι πιστεύουν ότι την Τουρκία κρατά έξω από την Ευρωπαϊκή Ενωση όχι μόνο η ισλαμοφοβία στην Ευρώπη αλλά και η ξενοφοβία στην Τουρκία. Ποια είναι η γνώμη σας;

«Υποστηρίζω ολόψυχα την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. Πιστεύω ότι θα είναι καλό όχι μόνο για την Τουρκία αλλά και για την Ευρώπη. Με εκατομμύρια μουσουλμάνους να ζουν στην καρδιά της Ευρώπης, η γηραιά ήπειρος χρειάζεται να αντιμετωπίσει το ερώτημα της υβριδικής κουλτούρας, όπου Ισλάμ και δυτική κουλτούρα αντιπαραβάλλονται. Αυτό αποτελεί σοβαρή πρόκληση για την Ευρώπη. Οσο για την Τουρκία, κατέχει μια μοναδική θέση. Είναι αλήθεια ότι η χώρα πρέπει να κάνει πολλά ακόμη βήματα για μεταρρυθμίσεις αλλά πρέπει να ενθαρρυνθεί προς αυτή την κατεύθυνση και όχι να αποθαρρυνθεί.

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου ζούμε σε έναν κόσμο όπου επικρατεί όλο και μεγαλύτερη πόλωση, ενώ αυξάνεται ο αριθμός των ανθρώπων που πιστεύουν ότι το Ισλάμ και η δυτική δημοκρατία δεν μπορούν πραγματικά να συνυπάρξουν. Είναι καιρός να τους αποδείξουμε ότι κάνουν λάθος. Υπάρχει ξενοφοβία στην Τουρκία αλλά υπάρχει επίσης ξενοφοβία στην Ευρώπη. Η μια συνεχίζει να εκτρέφει την άλλη. Οι σκληροπυρηνικοί δημιουργούν περισσότερους σκληροπυρηνικούς αλλού». (Ελευθεροτυπία- 17/02/2007)

100_0909.jpg

———————————————————–

Στη μνήμη του αγωνιστή Κωστή Νικηφοράκη

dspphoto1.jpg

(Τέλη ’88. Στο εδώλιο του κατηγορουμένου στο δικαστήριο της Άγκυρας, όταν δικάστηκαν γιατί είχαν ανοίξει πανώ σε δίκη μελών της Ντεβ  Σολ. Από αριστερά προς τα δεξιά: Ν. Γιαννόπουλος, Ν.Μπελαβίλας, Κ. Νικηφοράκης, Γ. Κουβίδης.)

Ο Κωστής Νικηφοράκης, μέλος της  ΟΜΛΕ παλιά και στέλεχος της ΠΠΣΠ, είχε ενεργό πολιτική δράση μέχρι το θάνατό του. Ως πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Χανίων συμμετείχε το 1988 στην αποστολή στην Τουρκία. Κατά τη διάρκεια της δίκης των μελών της Ντεβ Σολ  άνοιξαν πανό στην αίθουσα του δικαστηρίου. Συνελήφθησαν γι αυτό και δικάστηκαν με σοβαρές κατηγορίες. Στην Ελλάδα εμφανίστηκε ένα κίνημα συμπαράστασης που πέτυχε τελικά την απέλασή τους από την Τουρκία. Σε συνέντευξή του  στα «Χανιώτικα Νέα» δήλωνε «Οι μέρες αυτές έδειξαν ότι εκτός από το Νταβός των κυβερνήσεων υπάρχει και το Νταβός της αλληλεγγύης, της διεθνιστικής υποστήριξης και των κινημάτων».

Το ’90 συμμετέχει στο κίνημα κατά των αμερικανικών βάσεων. Παραπέμφθηκε σε δίκη μαζί με άλλους 27 πολίτες για τα επεισόδια που έγιναν στην Πλατεία Ελευθερίας, στο Νομαρχιακό Μέγαρο, όταν επενέβη η αστυνομία.

Στήριξε το κίνημα για την την μη εμπορευματικοποίηση τη υγείας και τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα της παρεχόμενης περίθαλψης.

Ανάπτυξε την κοινωνική αλληλυεγγύη και διοργάνωσε συσσίτια για απόρους στην Σπλάντζια βασιζόμενος στην εθελοντική προσφορά.  

Συγκρούστηκε με τους φασίστες και τους ρατσιστές της περιοχής, στο στόχαστρο των οποίων βρέθηκαν και οι Πόντιοι πρόσφυγες από την πρώην Σοβιετική Ένωση,  που εγκαταστάθηκαν εκεί.

 

ρωτοδημοσιεύτηκε:  Απρίλιος 3, 2007)

Advertisements

06/08/2008 - Posted by | -Πολιτική

3 Σχόλια »

  1. 23-10-06 Πρόσωπα kathimerini.gr

    Παμούκ, ένας βέρος Kωνσταντινουπολίτης

    Αναζητώντας το άλλο του μισό, προβάλλει στο έργο του το πολυπολιτισμικό στοιχείο και κερδίζει ένα Νομπέλ με ειδική σημασία

    Του Hλια Mαγκλινη

    Tα Nομπέλ στην τολμηρή Eλφρίντε Γέλινεκ (2004) και στον «αντιαμερικανό» Xάρολντ Πίντερ (2005) δεν προκάλεσαν τόσο θόρυβο όσο η φετινή βράβευση του Oρχάν Παμούκ. Iσως γιατί το βραβείο συνέπεσε με την ψήφιση του νομοσχεδίου για την αρμενική γενοκτονία στη Γαλλία, όχι πολύ καιρό μετά την περιπέτεια του Παμούκ στην Tουρκία εξαιτίας δηλώσεών του για τις σφαγές των Kούρδων και των Aρμενίων. Kι ίσως γιατί στο έργο του Παμούκ αποθεώνεται το ιδανικό της συνύφανσης διαφορετικών πολιτισμών, θέμα ταμπού από την εποχή της ανόδου του κεμαλισμού που ήθελε, και θέλει, την Tουρκία αποκλειστικά έθνος-κράτος. Aλλά αυτός ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους τον ψήφισαν τα μέλη της Σουηδικής Ακαδημίας. Kι είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο Παμούκ έχει κερδίσει αναγνώστες και κριτική, κυρίως στην Eυρώπη.

    Στον λαβύρινθο της Ιστορίας

    Aκριβώς αυτό το πολυπολιτισμικό στοιχείο που κυριαρχούσε στα τμήματα της λεγόμενης «ευρωπαϊκής Τουρκίας» κυρίως, αυτό το αμάλγαμα διαφορετικών φυλών, εθνοτήτων, θρησκειών και εν γένει πολιτισμών που έχει αφήσει τη σφραγίδα του στην Kωνσταντινούπολη, κυριαρχεί στην πεζογραφία του Ορχάν Παμούκ. Στο έργο του παρουσιάζει συχνά τους ήρωές του να χάνονται μέσα στα λαβυρινθώδη στενά της Kωνσταντινούπολης, να καταδύονται στην ιστορία και τη μυθολογία του τόπου, να ερωτεύονται αναζητώντας ένα σκοτεινό αντικείμενο όχι μόνο πόθου αλλά και λατρείας, το άλλο τους μισό, απαραίτητο για την ολοκλήρωση της ταυτότητάς τους.

    Eμμέσως, ο Παμούκ μάς μιλάει για τον μετεωρισμό του Tούρκου ανάμεσα στον δυτικό τρόπο θέασης των πραγμάτων και στην ανατολίτικη παράδοσή του, ανάμεσα στη Δύση της κληρονομιάς του Διαφωτισμού και στην Ανατολή του παραμυθιού, αλλά και του σκοταδισμού των μουλάδων.

    Προσοχή όμως: η Τουρκία δεν είναι Iράν. Οπως ο Παμούκ ήταν ο πρώτος συγγραφέας από τον ισλαμικό κόσμο που στήριξε τον Σαλμάν Ράσντι όταν ο Χομεϊνί τον επικήρυξε, έτσι και ο Ράσντι έσπευσε να υπερασπιστεί τον Παμούκ μόλις έγινε γνωστό ότι κινδύνευε να φυλακιστεί για τις απόψεις του. Να τον υπερασπιστεί από ποιον όμως; Δεν είναι οι μουλάδες που εκδίωξαν τον Παμούκ αλλά ο πανίσχυρος μηχανισμός του στρατοκρατικού κεμαλικού κράτους, που κατά τα άλλα στοχεύει διακαώς στην ένταξη της Tουρκίας στην Eυρωπαϊκή Eνωση.

    Στη σχιζοφρενική αυτή Tουρκία ακούστηκε ότι ο Παμούκ δεν θα είχε βραβευθεί αν δεν είχε κάνει τις επίμαχες δηλώσεις υπέρ των Aρμενίων και των Kούρδων. Iσως ο Tούρκος αναγνώστης που σε επιστολή του σε εφημερίδα έγραψε «Mακάρι το Nομπέλ να το είχε πάρει ένας Tούρκος», να είχε δίκιο: το Nομπέλ δεν το πήρε τόσο ένας Tούρκος όσο ένας γνήσιος πολίτης της Iστανμπούλ, ένας βέρος Kωνσταντινουπολίτης. Kαι μπορεί το «Xιόνι» να διαδραματίζεται μακριά από την Πόλη, κάπου στα αρμενικά σύνορα, αλλά για τους Tούρκους εθνικιστές και θρησκόληπτους, ο Παμούκ θα είναι πάντα ένας ύποπτος, ένας ξένος.

    Tο χρονικό μιας δίωξης

    Tον Φεβρουάριο του 2005 ο Oρχάν Παμούκ έδωσε μια συνέντευξη στο ελβετικό ένθετο Das Magazine, στο οποίο δήλωσε, μεταξύ των άλλων, ότι: «Tριάντα χιλιάδες Kούρδοι και ένα εκατομμύριο Aρμένιοι δολοφονήθηκαν σε αυτά τα χώματα και κανένας δεν τολμά να μιλήσει γι’ αυτό». Λίγο αργότερα, τον Iούνιο του 2005, η Tουρκία εισήγαγε ένα νέο ποινικό κώδικα, ο οποίος περιλαμβάνει το άρθρο 301, σύμφωνα με το οποίο: «Oποιος Tούρκος προσβάλλει την Tουρκική Δημοκρατία ή την Tουρκική Eθνοσυνέλευση, θα του επιβάλλεται ποινή φυλάκισης από έξι μήνες έως τρία χρόνια». Aυτό το άρθρο χρησιμοποίησαν εθνικιστές δικηγόροι προκειμένου να κάνουν μήνυση στον Παμούκ επειδή «εξευτέλισε δημοσίως κάθε έννοια τουρκισμού». Kαθώς όμως η δίωξη του Παμούκ κινήθηκε πάνω σε ένα παράπτωμα που προηγήθηκε της εισαγωγής του σχετικού νόμου, για να προχωρήσει η διαδικασία χρειαζόταν η έγκριση του υπουργείου Δικαιοσύνης. H δίκη ξεκίνησε στις 16 Δεκεμβρίου αλλά το δικαστήριο, ελλείψει της σχετικής έγκρισης, ανέβαλε τη διαδικασία. Eξω από το δικαστήριο είχε συγκεντρωθεί ένας μαινόμενος όχλος που πέταξε αυγά στο αυτοκίνητο που μετέφερε τον Παμούκ, επίσης σε άλλα μέρη της Tουρκίας έκαψαν βιβλία του και φωτογραφίες του, ενώ υπήρξαν και απειλές κατά της ζωής του. Tελικώς, οι κατηγορίες αποσύρθηκαν στις 22 Iανουαρίου του 2006, μία μόλις εβδομάδα πριν από την επιθεώρηση του τουρκικού συστήματος δικαιοσύνης από την Eυρωπαϊκή Eνωση. Πενήντα ακόμα συγγραφείς, δημοσιογράφοι και εκδότες αντιμετωπίζουν παρόμοιες κατηγορίες στην Tουρκία.

    «Eίμαι Tούρκος συγγραφέας, ζω μέσα στη γλώσσα μου»

    Σε ένα ενδιαφέρον άρθρο του στο περιοδικό The New Yorker (19.12.2005), και ενώ εκκρεμούσε ακόμα η υπόθεσή του στα τουρκικά δικαστήρια, ο Oρχάν Παμούκ αναφέρθηκε στον χαρακτηρισμό που του απηύθυναν στενοί του φίλοι μετά τη δίωξή του: «Eπιτέλους έγινες Tούρκος συγγραφέας!», δεδομένου ότι η Tουρκία έχει μακρά παράδοση δίωξης των συγγραφέων της.

    Kι όντως: είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την Kωνσταντινούπολη, όπου γεννήθηκε στις 7 Iουνίου του 1952 από οικογένεια εύπορων Tούρκων. Φοίτησε στο φημισμένο αμερικανικό Kολέγιο Pόμπερτ και στη συνέχεια ξεκίνησε σπουδές αρχιτεκτονικής στο Tεχνικό Πανεπιστήμιο της Πόλης αλλά τις εγκατέλειψε για να σπουδάσει το 1976 δημοσιογραφία στο Iνστιτούτο Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου της Kωνσταντινούπολης. Aφησε για τρία χρόνια τον γενέθλιο τόπο όταν από το 1985 έως το 1988 ήταν επισκέπτης καθηγητής στα Πανεπιστήμια Kολούμπια και Aϊόβα των ΗΠΑ. Tο 1982 παντρεύτηκε την Aϊλίν Tουρεγκέν, με την οποία το 1991 απέκτησε μία κόρη. Tο 2001 το ζευγάρι χώρισε.

    O Παμούκ άρχισε να γράφει στα μέσα της δεκαετίας του ’70. Tο πρώτο του βιβλίο, «Σκοτάδι και φως», απέσπασε το Bραβείο Mυθιστορήματος Milliyet το 1979 και όταν επανακυκλοφόρησε αναθεωρημένο το 1982 με τον τίτλο «O Tσεβντέτ Mπέης και οι γιοι του» τιμήθηκε με το Bραβείο Mυθιστορήματος Oρχάν Kεμάλ. Tο 2003 τιμήθηκε με το σημαντικό Bραβείο IMPAC στο Δουβλίνο για το μυθιστόρημα «Mε λένε Kόκκινο» και το 2005 απέσπασε το σημαντικότερο λογοτεχνικό γερμανικό βραβείο, το Eυρωπαϊκό Bραβείο Eιρήνης στην έκθεση της Φρανκφούρτης. Tο μυθιστόρημα «Xιόνι» θεωρήθηκε από τους New York Times ένα από τα δέκα κορυφαία βιβλία του 2004. Tα βιβλία του κυκλοφορούν σε περισσότερες από 40 γλώσσες.

    Στα ελληνικά, εκτός από το «Σπίτι της σιωπής» (μτφ. Π. Aμπαζής), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, τα βιβλία του Παμούκ κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ωκεανίδα: «Tο λευκό κάστρο», «Tο μαύρο βιβλίο», «H καινούργια ζωή», «Mε λένε κόκκινο», «Iστανμπούλ, Πόλη και αναμνήσεις». Tου χρόνου θα κυκλοφορήσει το μυθιστόρημα «Xιόνι». Tις μεταφράσεις υπογράφει η Στέλλα Bρεττού.

    Χουάν Γκοϊτισόλο: Έπιασε το νήμα της παράδοσης

    Ο Χουάν Γκοϊτισόλο γνώρισε τον Ορχάν Παμούκ στην Κωσταντινούπολη, το 1990. Αφορμή της συνάντησής τους, ένα δοκίμιο που είχε γράψει ο Καταλανός συγγραφέας για την Κωνσταντινούπολη, με τίτλο «Η πόλη παλίμψηστο», το οποίο είχε πρόσφατα μεταφραστεί στα τουρκικά. Οταν αργότερα κυκλοφόρησε το «Μαύρο βιβλίο», ο Παμούκ του έστειλε ένα αντίτυπο της γαλλικής έκδοσης. «Το μυθιστόρημα με ενθουσίασε», γράφει ο Γκοϊτισόλο στην εφημερίδα «Ελ Παΐς», σε σημείωμά του μετά την ανακοίνωση της βράβευσης με νομπέλ του Ορχάν Παμούκ. «Του είπα ότι αν ήμουν Τούρκος συγγραφέας θα ζήλευα λίγο, γιατί ήταν το βιβλίο που θα ήθελα να έχω γράψει». Και συνεχίζει:

    «Το «Μαύρο βιβλίο» είναι μια στρωματογραφία της Ιστανμπούλ, του υβριδικού παρόντος και του θαμμένου παρελθόντος της, ανίχνευση του ενός στρώματος μετά το άλλο, κάτω από την άσφαλτο της πόλης. Πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι ο Κεμάλ Ατατούρκ έβαλε τέλος στην οθωμανική παράδοση. Η τουρκική λογοτεχνία του 20ού αιώνα μιμήθηκε τη λογοτεχνία της Δύσης. Οι Τούρκοι ποιητές έγραφαν όπως ο Αραγκόν ή ο Νερούδα και οι μυθιστοριογράφοι έγραφαν κοινωνικό μυθιστόρημα στο στυλ του Ζολά ή του Μαξίμ Γκόρκι. Ο Παμούκ ήταν ο πρώτος που αποφάσισε να ξαναπιάσει το νήμα της καταργημένης παράδοσης. Διαισθάνθηκε ότι για να δημιουργήσει ένα στέρεο σύμπαν χρειαζόταν να ανακτήσει το παρελθόν, ότι μόνο αν στηριζόταν σε αυτό θα μπορούσε να κάνει προβολή στο μέλλον, γιατί άλλο πράγμα είναι η επικαιρότητα και άλλο η άχρονη νεωτερικότητα που κυκλοφορεί διαμέσου των αιώνων.

    Τα τελευταία χρόνια ο Παμούκ δημοσίευσε μια σειρά σημαντικών έργων, ανάμεσά τους τα «Με λένε Κόκκινο», «Το σπίτι της σιωπής», «Χιόνι». Για το τελευταίο αυτό, που η πλοκή του εκτυλίσσεται στο Καρς, μια πόλη στα ανατολικά της Τουρκίας την οποία γνωρίζω πολύ καλά, μιλήσαμε σε μια δημόσια συζήτηση στη Βαρκελώνη που διοργανώθηκε από τον Κύκλο Αναγνωστών πριν από δέκα μήνες. Ο Ορχάν Παμούκ είναι ένας από τους μεγάλους ζώντες συγγραφείς και η επιτροπή των Βραβείων Νομπέλ αξίζει συγχαρητήρια για την επιλογή της».

    Μορίν Φρίλι: Πηγή έμπνευσης είναι η διπλή του ταυτότητα

    Η Mayreen Freely, δημοσιογράφος και συγγραφέας η οποία έχει μεταφράσει έργα του Ορχάν Παμούκ στα αγγλικά, θυμήθηκε με την ευκαιρία της βράβευσής του μια προσωπική επίθεση που υπέστη από τον τουρκικό Τύπο. Γράφει στον «Γκάρντιαν»:

    «Την περασμένη χρονιά, και ενώ είχε περάσει λίγος καιρός από τότε που δικάστηκε ο Ορχάν Παμούκ επειδή «πρόσβαλε τον τουρκισμό», μια εφημερίδα της Ιστανμπούλ δημοσίευσε ένα άρθρο με τον τίτλο: «Ποια είναι η Μορίν Φρίλι;». Η απάντησή τους ήταν πως ήμουν κάτι παραπάνω από φίλη και μεταφράστρια του Ορχάν· ήμουν μια σκοτεινή πράκτορας που μόνο στόχο της ζωής μου είχα να κερδίσει ο αφέντης μου το Νομπέλ.

    Αυτό αποτελούσε μέρος μιας πολύ ευρύτερης εκστρατείας μίσους στον Τύπο της δεξιάς, ένα ψέμα ανάμεσα σε χιλιάδες άλλα. Η εκστρατεία αυτή ήταν τόσο βάναυση που ήμουν σίγουρη ότι -ακόμα κι αν ήθελε να τιμήσει τον καλύτερο συγγραφέα της Τουρκίας- η σουηδική Ακαδημία η οποία συνήθως αποφεύγει την πολεμική και δεν θέλει να παίρνει οδηγίες από σκοτεινούς πράκτορες, θα ένιπτε τας χείρας της επί του θέματος. Ετσι, αν και συχνά έχω χρησιμοποιήσει τη λέξη «νομπέλ» γράφοντας για το έργο του Παμούκ, ήμουν ίσως ο άνθρωπος που εξεπλάγην περισσότερο στις 12 Οκτωβρίου. Και, καθώς χρειάστηκε να μιλήσω σε διάφορες ραδιοφωνικές εκπομπές, με προβλημάτισε το γεγονός ότι όλες οι συνεντεύξεις ξεκινούσαν με το ίδιο ερώτημα: Πιστεύω ότι είναι πολιτικό αυτό το νομπέλ;

    Οχι, δεν το πιστεύω. Ο Ορχάν Παμούκ βρίσκεται στο προσκήνιο εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Είναι ένας εξαιρετικά καινοτόμος λογοτέχνης που τα βιβλία του οφείλουν εξίσου πολλά στους μεγάλους συγγραφείς του 19ου αιώνα όσο και στις νεωτερικές παραδόσεις στις οποίες και ο ίδιος ανήκει. Το θέμα του είναι η σύγκρουση των πολιτισμών, ή μάλλον οι παράξενες και λεπτές συνυφάνσεις αντιθέτων πολιτιστικών παραδόσεων στην Τουρκία του χτες και του σήμερα. Στα ιστορικά μυθιστορήματά του -»Το λευκό κάστρο» και «Τ’ όνομά μου είναι Κόκκινος»- οι σκοτεινές μεταφορές του φωτίζουν τις αντιθέσεις της σύγχρονης ζωής. Στα σύγχρονα έργα του διαπερνά τις σιωπές που επιβάλλονται από την κρατική ιδεολογία για να εκθέσει την αλήθεια γύρω από την εξουσία και τους κατόχους της. Οπως όλοι οι σημαντικοί συγγραφείς στην Τουρκία, έχει συχνά ερωτηθεί και έχει νιώσει υποχρεωμένος να μιλήσει για ζητήματα πολιτικής αρχής. Και έχει μιλήσει με συνέπεια και ευγλωττία για την ελευθερία της έκφρασης.

    Οι υπερεθνικόφρονες δικηγόροι που έκαναν αγωγή στον Παμούκ επειδή μίλησε για τη σφαγή των Αρμενίων ελπίζουν να δυναμιτίσουν τον δημοκρατικό διάλογο. Δεν το έχουν (ακόμα) καταφέρει. Οι διανοούμενοι της χώρας έδωσαν μια καλή μάχη, η οποία όμως είχε κόστος, ιδίως για εκείνους που είναι γνωστοί στη Δύση και κυρίως για τον Ορχάν.

    Ελπίζω ότι αυτό θα αλλάξει τώρα. Το νομπέλ απονεμήθηκε όχι στον άνθρωπο και τις πολιτικές απόψεις του, αλλά στις λέξεις, στους χαρακτήρες και στις ιδέες του. Γεννημένος στους κόλπους μιας κουλτούρας που έκοψε (πρόσφατα) τις ανατολίτικες ρίζες της, και που παλεύει για να προσδιοριστεί ως δυτική, ο Παμούκ βρέθηκε (όπως όλοι όσοι μεγαλώσαμε στην Ιστανμπούλ) δεσμευμένος με διπλή ταυτότητα όλη του τη ζωή. Αυτό που θα φαινόταν σαν κατάρα για έναν νέο άνθρωπο, υπήρξε η πηγή απ’ όπου τράφηκε η φαντασία του. Πήρε και τις δύο πλευρές της συγκρουόμενης κληρονομιάς του και τις έκανε ενιαίο σύνολο. Παρ’ όλο που συχνά επαίνεσε τη Δύση γιατί έκανε την Τουρκία «ορατή», το μεγαλύτερο επίτευγμά του είναι πως έκανε τη Δύση να δει πώς φαίνεται από τα έξω. Γι’ αυτό έχει τόσους αφοσιωμένους αναγνώστες και στις δύο όχθες του ποταμού».

    «Πρωταθλήτρια» των Νομπέλ η Γαλλία

    O Oρχάν Παμούκ είναι ο πρώτος Tούρκος συγγραφέας που τιμάται με το Bραβείο Nομπέλ Λογοτεχνίας, και μάλιστα στη νεαρή ηλικία των 52 χρόνων. Ωστόσο, ο νεαρότερος στην ιστορία του θεσμού παραμένει ο Kίπλινγκ (ήταν 42 χρόνων το 1907) ενώ ο μεγαλύτερος ο Tέοντορ Mόμσεν (85 το 1902). Σε επίπεδο χωρών, τα περισσότερα Nομπέλ έχει πάρει η Γαλλία (13) και ακολουθούν οι: HΠA (12), Bρετανία (9), Γερμανία (8), Iταλία και Σουηδία (6), Πολωνία, Pωσία και Iσπανία (5), Iρλανδία (4), Δανία και Nορβηγία (3). Ως γνωστόν, η Eλλάδα έχει τιμηθεί 2 φορές, όπως και η Xιλή, η Iαπωνία, η Nότιος Aφρική και η Eλβετία. Σε επίπεδο γλωσσών, τα πρωτεία έχουν τα αγγλικά (26 βραβεύσεις)· ακολουθούν τα γαλλικά (13), τα γερμανικά (12), τα ισπανικά (10), και βέβαια, πρώτη στις ηπείρους έρχεται η Eυρώπη με 79 βραβεύσεις και ακολουθεί η Bόρειος Aμερική με 17. Tρίτη έρχεται η Aσία με 5 και τέταρτη η Aφρική με 4 βραβεύσεις.

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 03/07/2007

  2. Πολύ καλή πληροφόρηση, μ-π.

    Μόνη αντίρρησή μου… ότι δεν υπάρχουν τόσοι πολλοί… έλληνες φιλοκεμαλικοί, όπως το έθεσες στην αρχή. Τώρα γνωριζόμαστε όλοι καλύτερα, γνωρίζω προσωπικά αρκετά καλά το Βιοάννη (εκτός διαδικτύου), με τον Τρεμόπουλο έχω συζητήσει πολλές φορές και… πίστεψέ με, αν είχα διαπιστώσει «φιλοκεμαλισμό» θα είχα αντιδράσει πολύ έντονα. Εξάλλου, αν όντως υπάρχουν φιλοκεμαλικοί στην Ελλάδα, ίσως πρόκειται για κάποιους ταλαίπωρους που τους έσφαξαν τους γονείς κάποιοι άλλοι, και πηρανε στραβά την Ιστορία, κ.ο.κ.

    Τα χάλια του έχει ο Κεμάλ και ο Κεμαλισμός. Συνέχισε να ενημερώνεις και πίστεψέ με, τα κοινά που έχουμε είναι πολύ περισσότερα από τις υποτιθέμενες διαφορές (τουλάχιστον όσον αφορά τους Πράσινους-Οικολόγους κι εσάς).

    Καλή συνέχεια, λοιπόν!

    Σχόλιο από omadeon | 07/07/2007

  3. Φίλε omadeon,

    Αυτό που δεν μπορώ να καταλάβω, είναι από τη στιγμή που είναι αντι-κεμαλικός ο κ. Τρεμόπουλος, προς τι η πρότασή του για άγαλμα του Κεμάλ στην Θεσσαλονίκη;
    Ή δεν αληθεύει αυτή η πρόταση γιατί κάπου την πήρε το αφτί μου…

    Σχόλιο από planitas | 09/08/2008


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: