Πόντος και Αριστερά

……. 'μώ τον νόμο σ' !

-Οι ΤΟΥΡΚΟΚΡΗΤΙΚΟΙ

Οι άγνωστοι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι της οθωμανικής Κρήτης

dsc04444.JPGalosi-tiw-polis.jpgΤο πέρασμα της περιοχής από την πολυεθνική φεουδαρχική Αυτοκρατορία στα έθνη-κράτη συνοδεύτηκε από μορφές έκφρασης και μετάλλαξης πληθυσμών που δεν γίνονται εύκολα κατανοητές σ’ όσους εμφορούνται από μια γραμμική αντίληψη της ιστορίας. Ο ιδιαίτερος ρόλος των θρησκευτικών κοινοτήτων στην περιοχή μας συνόδευσε και τις εθνογενέσεις.  Οι τουρκοκρητικοί αποτελούν μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες εφαρμογές αυτής της διαδικασίας.

Ο τρόπος λοιπόν, που αντικατέστησαν τα έθνη-κράτη την Οθωμανική Αυτοκρατορία  οδήγησε στην τοποθέτηση των πολύμορφων πληθυσμών με βάση την θρησκευτική ταυτότητα. Οι Ρωμιοί θα μεταλλαχθούν στους σύγχρονους Έλληνες ενώ οι μουσουλμάνοι στους σύγχρονους Τούρκους.

 «Όταν  ξέσπασε στην ηπειρωτική Ελλάδα η επανάσταση του 1821, ο πληθυσμός της Κρήτης ήταν  περίπου 290.000, από τους οποίους οι 160.000 ήταν  Μουσουλμάνοι και οι 130.000 ήταν Χριστιανοί. Η μέγιστη πλειοψηφία όλων αυτών ήταν ελληνόγλωσσοι. Οι Μουσουλμάνοι Κρητικοί μπέηδες, με τους γενίτσαρούς τους, είχαν πρακτικά εκμηδενίσει τη δύναμη του Τούρκου βαλή (=κυβερνήτη) και διοικούσαν με έναν άσπλαχνο και αυταρχικό τρόπο τους Χριστιανούς Κρητικούς.»  

Για συγκεκριμένους ιστορικούς λόγους το φαινόμενο αυτό ακόμα ανιχνεύεται στην Τουρκία, όπου η εθνική ταυτότητα -χωρίς ιστορικό βάθος- καλλιεργήθηκε και επιβλήθηκε από τα πάνω από τα μιλιταριστικά και γραφειοκρατικά στρώματα. Σύγχρονη επιβίωση και εντυπωσιακή έκφραση του φαινομένου είναι η ελληνοφωνία μουσουλμανικών πληθυσμών στη σημερινή Τουρκία.  Μια από τις ελληνόφωνες ομάδες είναι οι λεγόμενοι Τουρκοκρητικοί, τους οποίους προσεγγίζουμε μέσα από το κείμενο που ακολουθεί, από το καλό ιστολόγιο: Με το τουφέκι και τη Λύρα…….

shepherdbyzempire1265.jpg

Οι Τουρκοκρητικοί είναι εξισλαμισμένοι Έλληνες της Κρήτης. Κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ο χωρισμός ανάμεσα στις διαφορετικές ταυτότητες δε γίνεται με βάση το έθνος, έννοια άγνωστη στο χώρο της καθ ημάς Ανατολής, αλλά με βάση το γένος, το «μιλλετ», τη θρησκευτική πεποίθηση. Οι ορθόδοξοι (Έλληνες, Σέρβοι, Βούλγαροι κλπ) ανήκαν στο μιλλετ των Ρωμιών, οι μουσουλμάνοι (Τούρκοι, Κούρδοι κλπ) στο μωαμεθανικό μιλλετ, οι Αρμένιοι στα αντίστοιχα δικά τους ανάλογα με το δόγμα που πρέσβευαν κλπ. Έτσι, όταν ένας Ρωμιός κάτω από την πίεση της Οθωμανικής κυριαρχίας αποφάσιζε να μουτίσει, να ασπαστεί το Ισλάμ, τότε «Τούρκευε», λογιζόταν Τούρκος (δηλαδή μουσουλμάνος) και σταματούσε να ανήκει πια στο Ορθόδοξο μιλλετ.

Τέτοιοι εξισλαμισμοί είναι αθρόοι σ’όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας και σ’όλες τις περιοχές όπου ζούσε ελληνισμός. Το αποτέλεσμα τους στην Κρήτη είναι οι Τουρκοκρητικοί, οι οποίοι αγνοούν τα Τουρκικά, μιλούν «ρωμεϊκα» όπως κι οι ίδιοι σήμερα λένε και αγαπούν ακόμα την Κρήτη.

Οι αντιθέσεις και οι συγκρούσεις στην Κρήτη κατά την Τουρκοκρατία είναι κυρίως με τους Τουρκοκρητικούς, δηλαδή είναι συγκρούσεις ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ και ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, μόνο ως προς την καταγωγή όμως. Ο εξισλαμισμός τους έκαμε συνειδητούς Τούρκους, γιαυτό και ήταν εχθρικοί σε κάθε τι ελληνικό. Αυτούς που είχαν φύγει πριν την ανταλλαγή, ο Κεμάλ τους χρησιμοποίησε για κατασκόπους κατά του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία.

180px-afiksigewrgioustisouda.jpg cretestamptheriso1905.jpg Δεξιά: Γραμματόσημο που εκδόθηκε από την επαναστατική κυβέρνηση του Θέρισου. Αριστερά: Η άφιξη του πρίγκηπα Γεώργιου στην Σούδα.

 

Οι Τουρκοκρητικοί άρχισαν να εγκαταλείπουν σιγά σιγά την Κρήτη όσο επικρατούσαν οι Ρωμιοί, για να φύγουν οριστικά με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924.

Εγκαταστάθηκαν στα δυτικά παραλία της Μικράς Ασίας και συνέχισαν ν’ αγαπούν και να νοσταλγούν την Κρήτη.

  Η κ. Nuriye Onagaclar στη μέση περιτριγυρισμένη από τα παιδιά της και τις νύφες της Atilla Onagaclar, Ahmet και Seyhan Onagaclar, Ahmet και Suna Cun, Hasan και Nazife Diler

«Κρήτη μου όμορφο νησι στολίδι του Λεβαντη

το χώμα σου είναι όνειρο οι πέτρες σου διαμάντι»

Είναι μια από τις μαντινάδες που τραγούδησε την αγαπη τους για τον τόπο τους στις νέες εστίες τους.

Σήμερα ζουν στο Αϊβαλί δεύτερης και τρίτης γενιάς πρόσφυγες. Το Αϊβαλί ήταν αμιγώς Ελληνικό πριν την καταστροφή, και ένα περίεργο καπρίτσιο της Ιστορίας ήθελε να συνεχίσει και μετα να κατοικείται από Έλληνες την καταγωγή. Στο δρόμο ακούς Κρητικά και στα σπίτια βλέπεις παλιές φωτογραφίες με την ένδειξη «Φωτογραφείον Κουνουπα, Ρέθυμνο». Οι κάτοικοι μιλούν την κρητική διάλεκτο ανόθευτη, όπως την πήραν μαζί τους το ‘24, ειδικά οι ηλικίες 50-60 χρόνων. Τα τουρκικά τα’μαθαν με ζόρι εκεί, και οι νεώτεροι πια τα μιλούν καλύτερα από τα ελληνικά. Τα κρητικά επίθετα τους τα άλλαξαν με τουρκικά, κι έχουν άσβηστη την αγάπη για την Κρήτη.

fususulhikemarabihk2.jpgΟι Τουρκοκρητικοί, μαζί με τους Πόντιους που ζουν ακόμα στον ιστορικό Πόντο, τους Μακεδόνες Βαλαάδες που ζουν στην Καππαδοκία και τους Τουρκοκύπριους της Αττάλειας είναι τέσσερις εξισλαμισμένες  ελληνόφωνες ομάδες της σημερινής Τουρκίας. Είναι δικοί μας άνθρωποι, και μ’ αυτούς πρέπει να έχουμε επαφές. Με πλήρη συνείδηση του τι έχει μεσολαβήσει, γιατί πρέπει να αναλαμβάνει ο καθένας τις ευθύνες του απέναντι στην Ιστορία. Αλλά και με καλή διάθεση, γιατι με τέτοιες επαφές μονο μπορεί να οικοδομηθεί ειλικρινής φιλία με ΟΛΟΥΣ τους λαούς της Τουρκίας.

 

shepherdbyzempire1265.jpg

  

…… από το βιβλίο της Λιλής Μακράκη «Ελευθέριος Βενιζέλος 1846-1910. Η διάπλαση ενός εθνικού ηγέτη.» ( Έκδοση Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης 1992 ) σ.61-63 :

[ … ] γνωρίζουμε ότι την κατάκτηση της Κρήτης [ από τους Τούρκους ] συνόδευσαν βίαιες ανακατατάξεις στις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές δομές του τόπου. Πιο ραγδαίες και συνταρακτικές για εκείνη την εποχή ήταν οι εξελίξεις στον θρησκευτικό τομέα. Τις μέχρι τότε σποραδικές περιπτώσεις προσηλυτισμού στον καθολικισμό τις διαδέχτηκε ο μαζικός εξισλαμισμός των Κρητικών σε μεγάλη κλίμακα, είτε με το ήπιο δέλεαρ της παροχής οικονομικών πλεονεκτημάτων, είτε με την ωμή βία. [ … ]
*
Για τον αριθμό των Κρητών που εξισλαμίστηκαν δεν έχουμε αξιόπιστα στατιστικά δεδομένα, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία πως ήταν εντυπωσιακός, ιδιαίτερα κατά την πρώτη περίοδο της τουρκικής κατοχής. Ήδη το 1657, δώδεκα χρόνια πριν από την άλωση του Χάνδακα, οι εξισλαμισμένοι Κρήτες ανέρχονταν σε 60000 και, στο τέλος του πρώτου αιώνα της τουρκικής κατοχής στην Κρήτη, ο μισός σχεδόν πληθυσμός της είχε περάσει στο Ισλάμ. Όπως έχει προαναφερθεί, στα μέσα του 18ου αιώνα, η μεγάλη πλειονότητα των 260000 κατοίκων της Κρήτης ήταν μουσουλμάνοι.[…]
*
Δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα καμία συστηματική μελέτη σχετικά με τον εξισλαμισμό των Κρητικών. [… ] Περίπλοκα είναι τα ερωτήματα που παραμένουν ακόμη αναπάντητα : Ποιοι ήταν εκείνοι που καλωσόρισαν το Ισλάμ; Οι εύποροι γαιοκτήμονες, οι παλιοί καθολικοί ευγενείς, ο χριστιανικός πληθυσμός της υπαίθρου; Με τη βία επέβαλαν οι Οθωμανοί τον εξισλαμισμό; Ή έδειξαν ανοχή στο θέμα της θρησκείας του τοπικού πληθυσμού; Και, σε τέτοια περίπτωση, πού πρέπει να αποδοθεί η ταχύτητα και η έκταση του εξισλαμισμού της Κρήτης; […] Βέβαιο είναι ότι οι απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στο σκοτάδι, και εκεί θα μάλλον θα παραμείνουν, ωσότου γίνει συστηματική δημοσίευση του σχετικού ανέκδοτου υλικού. Αυτό όμως δεν αναιρεί το γεγονός ότι, όπως παρατηρεί ο Σφυρόερας [ Β. Σφυρόερας, Επισκόπηση οικονομική και δημογραφική του τουρκοκρατούμενου ελληνικού χώρου ( 1669-1821 ),Αθήνα 1979 ], «οι εξισλαμισμένοι δεν χάθηκαν μόνο για την ορθοδοξία αλλά και για τον ελληνισμό».

*
Σε υποσημείωση :

Υπάρχει πλούτος πληροφοριών στα τουρκικά αρχεία του Ηρακλείου. Από όσα γνωρίζω, οι μόνοι μελετητές που τα έχουν συμβουλευτεί είναι ο Νικόλαος Σταυρινίδης και ο Παύλος Χυδίρογλου. […]

*

Λίγοι από τους μωαμεθανούς Κρήτες είχαν καθαρά ανατολίτικη προέλευση. Η πλειονότητα απαρτιζόταν από προσηλυτισμένους Έλληνες, τους Μπουρμάκους, οι οποίοι εξακολουθούσαν να μιλούν τη μητρική τους γλώσσα ( χρησιμοποιούσαν την αραβική γραφή, σε αντίθεση με τους Καραμανλήδες της Μικράς Ασίας ), να πίνουν κρασί παρά τη σχετική θρησκευτική απαγόρευση και να διατηρούν τα ήθη και τα έθιμα των πατέρων τους.

Σε υποσημείωση :

Για να μπορέσει κανείς να βοηθήσει στην επίλυση του προβλήματος του εκτεταμένου εξισλαμισμού στην Κρήτη, πρέπει να συγκρίνει το θέμα με τον εξίσου ανεξήγητο εξισλαμισμό στην περιοχή της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. […]

Για τη δημογραφική εξέλιξη της Κρήτης (σ. 50) :

Στα μέσα του 18ου αιώνα, όταν οι κάτοικοι της Κρήτης ανέρχονταν περίπου σε 260000, οι περισσότεροι ήταν μουσουλμάνοι, ενώ, στο τέλος του, χάρη στις βελτιωμένες συνθήκες ζωής των χριστιανών, η αναλογία ήταν σχεδόν ένα προς ένα, σύμφωνα με τον Olivier [ G. A. Olivier, Voyage dans l’ Empire Ottoman, 6 τόμοι, Παρίσι 1801-1807 ].Μετά το 1821 στη διάρκεια της μάλλον ήπιας αιγυπτιακής κατοχής, οι χριστιανοί αυξήθηκαν- σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Pashley το 1834 [ Robert Pashley, Travels in Crete, 2 τόμοι, Λονδίνο 1837 ]- και αποτέλεσαν την πλειονότητα το 1858, όταν 60000 μουσουλμάνοι αντιστοιχούσαν σε 220000 χριστιανούς [ και 907 εβραίους ]. Αυτή η υπεροχή των χριστιανών αύξήθηκε κι άλλο στις αρχές του 20ου αιώνα: 303000 χριστιανοί έναντι 34000 μουσουλμάνων, που με τη σειρά τους υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν το νησί το 1923, όταν άρχισε να ισχύει το πρόγραμμα ανταλλαγής πληθυσμών της συνθήκης της Λωζάννης.

http://kuk.blogspot.com/2004/10/blog-post_28.html

Δείτε: Η συμβολή των τουρκοκρητικών στη διαμόρφωση της κρητικής μουσικής παράδοσης

http://www.cretan-music.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=42&Itemid=40

Δείτε επίσης για τους «τουρκοκρήτες» του Χαμηδιέ (Συρία) [ΕΔΩ]

Advertisements

17/07/2008 - Posted by | -Ιδεολογικά, -Περί έθνους

88 Σχόλια »

  1. Πολλά μπορούμε να πούμε για το φαινόμενο των εξισλαμισμών στην Κρήτη, ο ρυθμός εξώμοσης εντυπωσιάζει. Απέναντι σ’ αυτή τη λαίλαπα, χρειαζόταν αντίσταση με μανία, πείσμα και πίστη στα δίκαιά μας εντονότερη απ’ ότι η τυραννία που υφίστατο ο πληθυσμός. Κι αυτό το πνεύμα βρέθηκε στα Σφακιά, απ’ όπου άρχισε η αντίστροφη μέτρηση, αφενός της δια των διαρκών επαναστάσεων σταδιακής απελευθέρωσης της κρητικής υπαίθρου, αφετέρου της επαναφοράς πολλών μουτισμένων πληθυσμών στο χριστιανισμό, δηλαδή της επανελληνοποίησης των τουρκεμένων. Η επανάσταση του Δασκαλογιάννη το 1770, κομμάτι των Ορλωφικών κι όχι απλά μια τοπική εξέγερση, παρά την ήττα της ήταν η σπίθα που άναψε μια φωτιά που έκαιγε στην Κρήτη μέχρι την Ένωση το 1913.

    Σχόλιο από Fourokatos | 17/07/2008

  2. Καλή ιστορική αναδρομή.
    Κάποιες επισημάνσεις:

    1).»Οι Τουρκοκρητικοί είναι εξισλαμισμένοι Έλληνες της Κρήτης. Κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ο χωρισμός ανάμεσα στις διαφορετικές ταυτότητες δε γίνεται με βάση το έθνος, έννοια άγνωστη στο χώρο της καθ ημάς Ανατολής, αλλά με βάση το γένος, το “μιλλετ”, τη θρησκευτική πεποίθηση».

    Εδώ υπάρχει λάθος Λογικής: Αφού ο χωρισμός ανάμεσα στις διαφορετικές ταυτότητες τότε γινόταν με βάση το θρήσκευμα, τότε οι τουρκοκρητικοί είναι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και όχι εξισλαμισμένοι έλληνες.
    Ο όρος «εξισλαμισμένοι έλληνες» δηλώνει αναδρομική απόδοση εθνικών χαρακτηριστικών τα οποία τότε όμως δεν υπήρχαν.
    Πιο κοντά στην Λογική είναι ότι οι ρωμιοί είναι βιαίως εκχριστιανισθέντες Έλληνες.

    2.»Οι τουρκοκρητικοί […] Είναι δικοί μας άνθρωποι».

    Δηλαδή είναι έλληνες αλλά βρίσκονται σε …χειμερία νάρκη και περιμένουμε να αφυπνισθούν;
    Με την ίδια λογική οι Καπαδόκες, οι Καραμανλήδες και οι Γκαγκαούζοι είναι για τους τούρκους «δικοί τους άνθρωποι».
    Θέλει μεγάλη προσοχή η (αυθαίρετη εδώ) εθνική ταυτοποίηση με βάση τα εργαλεία, τα κοινωνικά συμφραζόμενα και τα αυτοπροσδιοριστικά κριτήρια της εκάστοτε εξεταζόμενης εποχής και αποτελεί ιστορική μυωπία (που αφικνείται από την απλή αφέλεια και τερματίζει στην πολιτική λαθροχειρία) η αναδρομική απόδοση εθνικών/εθνολογικών χαρακτηριστικών με βάση σημερινά κριτήρια.

    doctor

    Σχόλιο από doctor | 17/07/2008

  3. Να πούμε εξισλαμισμένοι Κρητικοί, να είμαστε μέσα.

    Πάντως, στα διηγήματα του Κονδυλάκη συνήθως μιλάει για χριστιανούς και Τούρκους.

    http://www.sarantakos.com/kibwtos/mazi/kondulakhs_genhmanwlhs.html

    Σχόλιο από Νίκος Σαραντάκος | 17/07/2008

  4. Ακριβώς κύριε Σαραντάκο (ή …Σαραντάκε;).

    Δεν μιλάμε για ανθρώπους που αλλάξανε εθνικότητα (από έλληνες έγιναν τούρκοι) αλλά θρησκεία (από ορθόδοξοι έγιναν μουσουλμάνοι).
    Έπειτα, όταν η «εθνική ιδέα» άρχισε να αναδύεται, και πάλι με κύριο γνώμονα την θρησκεία, έλαβαν ως παρεπόμενο και την εθνικότητα: οι κρητικοί χριστιανοί από ρωμιοί έγιναν έλληνες και οι κρητικοί μουσουλμάνοι από οθωμανοί έγιναν τούρκοι.

    Όπως και οι Αρβανίτες (που είσαι Ομέρ;): δεν άλλαξαν εθνικότητα, δηλαδή δεν έγιναν από αλβανοί έλληνες.
    Απλώς λόγω του ότι ήταν ορθόδοξοι και συναπαρτίζοντες με τους ελληνο-σλαβοφωνους το ρουμ μιλιέτ, έγιναν έλληνες. Ήταν αλβανόφωνοι χριστιανοί και όχι Αλβανοί.

    Και στις δύο περιπτώσεις ΕΓΙΝΑΝ, όχι φυσικά εκ του μηδενός.
    Ούτε κατασκευάστηκαν, ούτε όμως ανεδύθησαν από τον βυθό του λήθαργου όπως η ρομαντική ιστοριογραφία αναμασά με συναισθηματικούς και όχι με επιστημονικούς όρους.

    Και φυσικά να μην ξεχνάμε ότι οι δύο κοινότητες εκεί στην Κρήτη έβγαλαν τα μάτια τους κανονικότατα (βιασμοί, φόνοι, καψίματα χωριών και λοιπά) και οι τουρκοκρήτες εξεδιώχθησαν από τους χριστιανούς κρητικούς ως εθνικά Τούρκοι και αυτό αποτελεί άλλη μια αδιάσειστη απόδειξη ότι η γλώσσα ως κύριο εθνολογικό/εθνικό γνώρισμα ήταν τότε (και μέχρι το 1922) ως δευτερεύον χαρακτηριστικό ενώ η θρησκεία κυριαρχούσε…

    doctor

    Σχόλιο από doctor | 17/07/2008

  5. doctor -α

    καλώς ήρθες βρε!

    Φουριόζος απ’ ότι βλέπω… Να καλύψουμε το χαμένο χρόνο , ε; 8)

    Αφού βρε τα έχουμε πει επανειλημμένως και σε μεγάλο βαθμό συμφωνούμε. Φαντάζομαι ότι με το εισαγωγικό μας κείμενο δεν θα έχεις καμιά διαφωνία.

    Ομέρ ο παρολίγον τουρκαρβανίτης

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 17/07/2008

  6. Α εμένα δίπλα στο χωρίο μου στη Μικρασία που ήμσταν σλαβόφωνοι από την Οχρίδα είχε ένα χωριό με Βόσνιους από τη Βοσνία. Βαλιντε Κιοπρου το λέγαν νομίζω…Και κρητικοί και Τούρκοι?!Φοβερός συνδιασμός!είναι πολύ φοβερή η ιστορία τους!

    Σχόλιο από partizana | 17/07/2008

  7. Παλι ενδιαφερουσα συζητηση ανοιξατε να παρει ο … κιεχω και δουλειες

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 17/07/2008

  8. Δεν υπαρχει μια »αυθυπαρκτη » αυθεντική – Εθνική ή μη ουσια – που σκεπαζεται απο μια αλλη »πλαστή» ταυτοτητα.
    Οπως δεν υπάρχει και αυθεντικός Εαυτός …

    Η αναποληση μιας »εθνικής »αφετηριας ειναι της ιδίας ταξης με την αναποληση ενός απωλεσθεντος Αρχικου παραδεισου … της Αρχικής υποτιθεται αυθεντικότητας , που αλλοτριωθηκε απο κατι αλλο

    Και αυτή την ταση αναπόλησης την μοιραζεται η Εθνικιστική ιδεολογια με Ολες τις αλλες Ιδεολογιες …
    Στην ουσια προκειται για μια επιβιωση στις εκκοσμικευμενες ιδεολογιες μιας Θρησκευτικότητας …

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 17/07/2008

  9. με ρην αδεια σας το κανω ανατυπωση γιατι…
    «Αλλά και με καλή διάθεση, γιατι με τέτοιες επαφές μονο μπορεί να οικοδομηθεί ειλικρινής φιλία με ΟΛΟΥΣ τους λαούς της Τουρκίας.»

    Σχόλιο από δον κιχωτης | 17/07/2008

  10. Για τις ταυτοτητες στην Παραδοσιακή κοινωνια
    (ταιριαζει)
    http://nosfy-myblognosfy.blogspot.com/2008_07_16_archive.html#1094460980401302254

    ( Στο Μπλογκ οτι αναρτησα αναρτησα..Εχασα τα κλειδια ..Ευτυχώς ..η καρριερα μου ως Μπλογκερ ηταν εξαιρετικά συντομη )

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 17/07/2008

  11. 1. Μπορούμε να λέμε ότι είναι εξισλαμισμένοι Έλληνες ή Ρωμιοί, εφόσον η ταυτότητά τους εθνικά ήταν η ελληνική, κι ας μην αναγνώριζε έθνη αλλά θρησκείες η Οθωμανική αυτοκρατορία. Και σαν τέτοια είχε διαμορφωθεί νωρίτερα, πριν την Τουρκοκρατία, πριν ακόμα κι από την αντίσταση κατά των Ενετών και την ταύτισή τους με την αυτοκρατορία της Νίκαιας από την οποία γύρεψαν και βοήθεια. Όταν μούτιζε κάποιος, οι Ρωμιοί έλεγαν ότι αυτός τούρκεψε. Και σε κάποια από τις αθρόες προσελεύσεις προς εξισλαμισμό, ο υπεύθυνος ιμάμης, μη μπορώντας να εξισλαμίσει έναν έναν, απευθύνθηκε στο πλήθος με τις λέξεις ¨΄Αιντε, Τούρκοι!» εκτελώντας συνοπτικότατα το τυπικό.
    2. Είναι δικοί μας άνθρωποι όπως κι όλοι αυτοί που μούτισαν, είτε από ανάγκη είτε από υστεροβουλία. Δεν περιμένομε να ξυπνήσουν, ακόμα δεν έχουν συνειδητοποιήσει το χριστιανικό τους παρελθόν κι ούτε θα τους αφήσει η Τουρκία να το κάνουν, άλλωστε με τους χριστιανούς είχαν τη σύγκρουσή τους κι αυτοί τους έδιωξαν. Βρίσκονται στην άλλη όχθη πια.
    3. Εξισλαμισμένοι κρητικοί δε μπορούν να είναι παρά μόνο με τη γεωγραφική έννοια του όρου, όπως κι οι εξισλαμισμένοι Ρωμιοί της Κύπρου λέγονται Τουρκοκύπριοι (όπου εκεί κι αν αποκλείεται να ξυπνήσουν οι δικοί μας άνθρωποι).

    Σχόλιο από Fourokatos | 17/07/2008

  12. Μια που το έφερε η κουβέντα, θα ήταν πολύ ωραίο να κάναμε και ένα και ένα threadάκι για τους Αρβανίτες που έχουν πολύ ζουμί ως ομάδα, για τον ρόλο τους στην Ελληνική Επανάσταση, για τον αυτοπροσδιορισμό τους, την εκμετάλλευσή τους από τους εθνικισμούς εκατέρωθεν κλπ…

    Σχόλιο από planitas | 18/07/2008

  13. Ωχ ! Αρβανιτες ειπες ; Ωχ!

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 18/07/2008

  14. Έπεσα σε λούμπα;

    Σχόλιο από planitas | 18/07/2008

  15. Που να στα λέω …

    (πλακα κανω μωρε ..καλοι ειν κι οι Αρβανιτες
    Μονο που ειναι Αρβανιτικα κεφαλια ωρες ωρες ..τεσπα)

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 18/07/2008

  16. «….Εχασα τα κλειδια ..Ευτυχώς….»

    Για δέσιμο είσαι….. 🙂
    …….είναι τρελός είναι τρελός
    ο νοσφεράτος ο ….θεός

    Ομέρ ο λούμπας

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 18/07/2008

  17. Για δέσιμο είσαι…..
    …….είναι τρελός είναι τρελός
    ο νοσφεράτος ο ….θεός

    Ομέρ ο λούμπας

    *****

    Τρελός; Μα τι λες τώρα; 246 ποστ σε 4 ημέρες είναι παγκόσμιο ρεκόρ και μόνο ο Νοσφεράτος θα μπορούσε να πετύχει!
    Μου θύμισε ναυαγό επί εικοσαετία που προσγειώθηκε ξαφνικά στα μπριζολάδικα της Βάρης…

    *****

    Φουκοράτε για το παρακάτω που γράφεις θα μπορούσα να έχω κάποιες αποδείξεις ή απλά το πιστεύεις συναισθηματικά (οπότε έχει καλώς!) ?

    «Μπορούμε να λέμε ότι είναι εξισλαμισμένοι Έλληνες ή Ρωμιοί, εφόσον η ταυτότητά τους εθνικά ήταν η ελληνική»

    Διότι τότε εγώ και ο Ομέρ που είμαστε 50% Αρβανίτες, μάλλον είμαστε ….Αλβανοί…

    doctor

    Σχόλιο από doctor | 18/07/2008

  18. «… ξαφνικά στα μπριζολάδικα της Βάρης……»

    Μπααα χλωμό….
    Για κανένα ισλί κιοφτέ στου μπαρμπά Αλέξη το… βλέπω
    (ως γνωστός κρυφο…μουσουλμάνος άλλωστε) 🙂


    mumul

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 18/07/2008

  19. Άλλος για δύση τράβηξε
    κι άλλος για ανατολή
    και τουτο το κονάκι
    μόνο στην οχλοβοή

    Θα το αφήσουμε «ανοιχτό» κι όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν θα του ρίχνουμε μια ματιά.
    Υπάρχει όμως περίπτωση να κυκλοφορήσουν τίποτα λυκούδια εδώ μέσα…
    Οι αξιότιμοι συνδαιτημόνες του Π @ Α ας παίξουν το ρόλο του τσομπανόσκυλου.
    Γαυγίστε τους… ξερετε εσείς… 🙂

    mumul

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 18/07/2008

  20. Για να δοκιμασω :
    Η σπηλιατουΝοσφεράτου

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 18/07/2008

  21. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του Νέου Ελληνισμού από το Μεσαίωνα έχει πολλές αναφορές και συζητήθηκε αρκετά τελευταία, κι έχει σα βάση την αποκοπή των Ελληνικών πληθυσμών από τους υπόλοιπους λαούς της Βυζαντινής αυτοκρατορίας μετά τις τουρκικές και φραγκικές κατακτήσεις σε μια περίοδο όπου κι ο όρος Έλληνας είχε αρχίσει να ξαναχρησιμοποιείται έχοντας πια αποβάλει το ειδωλολατρικό του πρόσημο. Η διμέτωπη σύγκρουση με τους Φράγκους και τους Τούρκους σφυρηλάτησε το αντιστασιακό πνεύμα του Νέου Ελληνισμού, αρχέτυπο του οποίου αποτελεί η Κρήτη με τους αγώνες της απέναντι στους Ενετούς και τους Τούρκους.

    Σχόλιο από Fourokatos | 19/07/2008

  22. Σε επισκέπτομαι μετά από παραπομπή του δόκτορα. Το σχόλιό μου στο λεπτομερές άρθρο έχει να κάνει με την προέλευση των τουρκοκρητών. Είναι γεγονός ότι εποικισμός σε μεγάλη κλίμακα δεν έγινε στην Κρήτη, από τους Οθωμανούς. Η καθηγήτρια του Princeton Molly Green στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο της «Crete, A shared world» δίνει στοιχεία για το μέγεθος του εξισλαμισμού στο νησί. Το μεγαλύτερο μέρος προέρχεται από τους βενετοκρήτες που εξισλαμίστηκαν για να διατηρήσουν τις περιουσίες τους. Όταν έφυγαν σκορπίστηκαν σε διάφορους τόπους της αυτοκρατορίας. Μαρμαρίδα, Αλικαρνασσό, Ρόδο, Συρία. Όμως το πιο ενδιαφέρον είναι ότι ένα μέρος από τους μουσουλμάνους Κρήτες επιστρέφει στις μέρες μας αθόρυβα. Οικειοθελώς.

    Σχόλιο από vasikos metoxos | 20/07/2008

  23. πολύ ενδιαφερον το κειμενο σου βασικέ μετοχε

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 20/07/2008

  24. Η ενετική καταγωγή κάποιων εξισλαμισμένων συνδέεται με τη βούληση διατήρησης των προνομίων τους. Παρ’ όλα αυτά τον καιρό της τουρκικής κατάκτησης είχαν ήδη εξελληνιστεί πολλοί Ενετοί και είχαν εγκαταλείψει τον καθολικισμό. Η κύρια μάζα των εξισλαμισμένων είναι οι ντόπιοι πληθυσμοί, όπως άλλωστε αναφέρεται και στην παραπομπή του φίλου Βασικού Μετόχου, όπου περιγράφεται η ζοφερή πραγματικότητα χωριών με τον παπά τους μπροστά να πηγαίνουν να μουτίσουν.

    Περίπτωση γόνου εξισλαμισμένης ενετικής οικογένειας ήταν ο διαβόητος γενίτσαρος Αληδάκης, που εξουσίαζε όλο τον Αποκόρωνα και τις όμορες περιοχές δυτικά και ανατολικά. Συνοριζόταν με τους Σφακιανούς τα χειμαδιά των Λευκών Ορέων και το 1774 οι Σφακιανοί του επιτέθηκαν, κατέστρεψαν τον πύργο του στον Εμπρόσνερο, σκότωσαν τον ίδιο και διέλυσαν το στρατό του και μοιράστηκαν την κινητή και ακίνητη περιουσία του. Σήμερα ακόμα υπάρχουν οικογένειες που ορίζουν μαδάρες και βοσκοτόπια που έπεσαν στο μερίδιό τους από εκείνη την περίοδο.

    Οι σημερινοί εξισλαμισμένοι έχουν αρχίσει να έχουν επαφές με την Κρήτη, αλλά αυτοί που έχουν εγκατασταθεί στα Μικρασιατικά παράλια έχουν και πιο πρόσφατη τη μνήμη των συγκρούσεων με εμάς και την ξεκάθαρη αντίληψη ότι η Ελλάδα είναι εχθρός, και την εκφράζουν σε άπταιστα «ρωμέικα», όπως αποκαλούν την ανόθευτη κρητική διάλεκτό τους. Στις επαφές τους με μας είναι φιλικοί και μοιράζονται την αγάπη για την Κρήτη δίχως να πηγαίνουν πίσω και να συνειδητοποιούν με ποια διαδικασία τούρκεψαν.

    Οι πληθυσμοί που πήγαν στις περιοχές εκείνες που αποσχίστηκαν από την οθωμανική αυτοκρατορία, δεν έχουν την ίδια αντίληψη για την Ελλάδα, κι έχουν μιαν αίσθηση αλληλεγγύης και κοινής καταγωγής με μας. Αυτοί πιθανόν να μπορούσαν κάποια στιγμή να γίνουν συνειδητοί Έλληνες Κρήτες μουσουλμάνοι.

    Σχόλιο από Fourokatos | 20/07/2008

  25. Με το μπαρδόν κύριε φουρόκατε πας να μας μπερδέψεις;
    Η επανάσταση του (1770-1771) Δασκαλογιάννη τελείωσε με την ήττα των σφακιανών και το θάνατο του αρχηγού το 1771.
    Προφανώς δεν υπήρχε δύναμη στην περιοχή ικανή για πολιορκίσει και πολύ περισσότερο να κυριεύσει τον Πύργο
    του Αληδάκη το …1774.

    Σχόλιο από ld | 21/07/2008

  26. Η Κρήτη έχει μπόλικα παράδοξα φαίνεται 😉

    Μ’ ένα απλό ψάξιμο ηύρα τα κάτωθι:

    ———————————————-

    Αληδάκης αγάς

    (Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια)

    Ο Ιμπραήμ Αληδάκης Αγάς ήταν τουρκοκρητικός γενίτσαρος που έδρασε πριν και μετά την Κρητική επανάσταση του 1770.
    Ήταν από τους πλέον διαβόητους τούρκους ζωοκλέφτες και άρπαγες περιουσιών των χριστιανών Κρητικών στην ιστορία της Κρήτης. Είχε στο ενεργητικό του πάμπολλες κλοπές κοπαδιών, και είχε καταλάβει και καταπατήσει απέραντα κτήματα που παρουσίαζε με ψευδομάρτυρες ως δικά του. Διατηρούσε δε και πολυάριθμη σωματοφυλακή που είχε εγκαταστήσει σε μεγάλο πύργο που είχε οικοδομήσει στο χωριό Εμπρόσνερο της Αποκορώνου όπου και διέμενε.

    Οι χριστιανοί κρητικοί των γύρω χωριών μη αντέχοντας την συνεχιζόμενη αρπαγή των περιουσιών τους ξεσηκώθηκαν όλοι μαζί και το 1774 τον πολιόρκησαν στον Πύργο που διέμενε μαζί με τους 120 φρουρούς του. Σε αναζήτηση τότε τουρκικού ένοπλου στρατού η τοπική στρατιωτική δύναμη δεν επενέβη, για να καταστείλει την εξέγερση, πιθανώς για να ευνοήσει τον περιορισμό της δύναμης του Αληδάκη Αγά που είχε καταστεί από τα πλούτη του επίφοβος τοπάρχης και για τους Τούρκους.

    Έτσι οι Έλληνες χριστιανοί υπό την ηγεσία του ιερέα παπα-Σήφη κατέλαβαν τον Πύργο και αφού συνέλαβαν τους 120 φρουρούς στη συνέχεια τους κατεγκρέμισαν μέχρι ενός από τις επάλξεις του Πύργου ενώ τον ίδιο τον Αληδάκη κυριολεκτικά τον εξόντωσαν τεμαχίζοντάς τον.

    Την ισχύ του Ιμπραήμ Αληδάκη Αγά, τις συγκρούσεις του με τους Σφακιανούς καθώς και την απ΄ αυτούς καταστροφή του πύργου του, περιγράφει σε ένα ωραίο ποίημά του ντόπιος αυτοσχέδιος ποιητής, ο Γεώργιος Πάτερος

    Σχόλιο από Ματσουκάτες | 21/07/2008

  27. Φαίνεται όμως ότι η σύγκρουση με το σόι του Αληδάκη δεν τέλειωσε τότε:

    ——————–

    «….Κατά τα τέλη του 1813 ο Αληδάκης, γιός του Ιμπρα’ί’μ Αληδάκη, αγγάρεψε τους Χριστιανούς της περιοχής, να μεταφέρουν ξύλα από τα βουνά στον πύργο του, που σήμερα σώζεται ερριπωμένος. Στην διάρκεια της μεταφοράς των ξύλων, ο Αληδάκης χτύπησε τον γέρο Ξενάκη, παππού του Μαυροθοδωρή, ενώ μέσα στην αγγαρεία βρισκόταν και ο γιός του γέρου Μανώλης και ο εγγονός Θοδωρής. Αυτό εξόργησε τον Μανώλη, που γυρίζοντας από την αγγαρεία στο σπίτι του, οπλίστικε και τράβηξε να βρεί τον Γενίτσαρο, τον πρόφταξε έξω από το μεγάλο κονάκι του και χωρίς πολλά λόγια τον πυροβολεί. Ο Αληδάκης απλώς τραυματίστηκε, η σφαίρα πέρασε από το στήθος και την ωμοπλάτη, αλλά ο Γενίτσαρος επέζησε και ο Μαυροθοδωρής σε ηλικία περίπου δέκα εννέα ετών, με τον πρωτοξάδελφό του και συνώνυμο επίσης Θοδωρή Ξενάκη, βρέθηκε στο κλέφτικο σώμα του Σφακιανού Μανουσάκη…..»

    Απ’ ΕΔΩ

    —————————————————————–

    Για το ιστορικό γεγονός της δολοφονίας του Αληδάκη αναφέρει:

    [[ Στο ιστορικό αφήγημα του Νίκου Αγγελή > Αναφέρεται ότι ο πατέρας του Αληδάκη, Ιμπρα’ί’μ Αληδάκης, απόγονος Ενετού εξωμότη έμενε στον πατρικό του πύργο στο χωριό Εμπρός Νερό, που κρατούσε τη βορεινή πύλη των Σφακίων. Ήταν ο μεγαλύτερος κτηνοτρόφος της Κρήτης και είχε είκοσι τέσσερα Μιτάτα από την Καλλικρατιανή Ροδαρέ, μέχρι τα βουνά που βρίσκονται πάνω από την Σούδα (Μαλάξα). Στον πύργο του μετέφεραν τον Δασκαλογιάννη οι Τούρκοι το 1770 πριν την μεταφορά του στο Ηράκλειο και στον πύργο του συνέλαβαν και τους υπόλοιπους Σφακιανούς οπλαρχηγούς της επανάστασης του 1770. Ενώ τρία χρόνια αργότερα (1774), ο Νιμπριώτης Μανούσακας (Μανούσος Πατακός, άντρας πελώριος και στην όψη φοβερός όπως λένε οι ιστορικοί ), συγκέντρωσε τους Σφακιανούς στ’Ασκύφου και ο πύργος πατήθηκε με μια τρομερή έφοδο. Ο Αληδάκης σκοτώθηκε και τα υπάρχοντά του ανέβηκαν στα Σφακιά. Επίσης στην θάλασσα οι Σφακιανοί τα χρόνια αυτά συνεργάζονταν στενά με κουρσάρους. Στα λιμάνια τους έπιαναν κάθε βράδυ τα κουρσάρικα. Στο νησί Γαύδο είχαν κτίσει μεγάλους φούρνους κι έψηναν παξιμάδι για τα πληρώματα. Ήταν ίσως και ίδιοι κουρσάροι. Και το νάσαι κουρσάρος την εποχή εκείνη ήταν μεγάλη τιμή. Και καταλήγει ο Αγγελής στο αφήγημά του. Το λόγο πήραν, αργότερα οι > της Μεσσαράς, οι αντάρτες του Αποκόρωνα, Λόγιος, Ξενοθοδωρής, Τσουδερογιακουμής… Το πνέυμα του Δάσκαλου έβαλε φωτιά στο νησί και τόκαιγε ένα αιώνα και πάνω, ώσπου ήρθε η λευτεριά και σταμάτησε ο θάνατος]].

    Σχόλιο από Ματσουκάτες | 21/07/2008

  28. Άμα άρχισαν να μπλέκονται και τα σόγια την κάτσαμε. Σημειωματάριο θα χρειαστούμε (μάλλον καμία mysql).

    Ωραίο post παιδιά

    Σχόλιο από cortlinux | 21/07/2008

  29. Οι χειρότεροι και πιο αδίστακτοι Τούρκοι ήταν οι εξισλαμισμένοι Έλληνες.
    Όταν ο άνθρωπος κάτω από την βία του εξουσιαστή, χάνει την Εθνική του Ταυτότητα και αφήνει τον εαυτόν του ως άδειο κουφάρι στον εξουσιαστή του, να βάλει όποια ταυτότητα αυτός θέλει, τότε ο άνθρωπος γίνεται κτήνος.

    Σχόλιο από Θανάσης | 21/07/2008

  30. Θανάση πολύ μελοδραματικό αυτό που λές ….

    οσο για το » Όταν ο άνθρωπος κάτω από την βία του εξουσιαστή, χάνει την Εθνική του Ταυτότητα »

    σου θυμιζω

    οτι για την περιοδο που μιλάμε δεν μπορουσε να γινεται λόγος για Εθνικές ταυτοτητες …

    Θρησκευτικές ναι ..
    οχι εθνικές …

    Και τελος άντων θαταν καλό να εριχνες μια ματια σε πολύ μεγαλες συζητησεις που εγιναν και σε αυτό το ποστ και αλλου (π.χ στις Μεταμορφωσεις ) πανω στα θεματα του εθνους , εθνικής ταυτοτητας κλπ

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 22/07/2008

  31. Ακουω κατι αντισημητικες διαδοσεις οτι οι Ισραηλινοι πανε στα παραλια της Κρητης και πετανε «εβραικα εργα τεχνης» στην θαλασσα ωστε στο μελλον οταν τους πεταξουν οι Αραβες στην Θαλασσα, ναχουν αλλοθι οτι η Κρητη απο χιλιετιες ηταν δικια τους.
    Χωρια που με την βοηθεια Κυπρεων μεσιτων αγοραζουν χωραφια (τονα διπλα στ αλλο) καλυπτομενοι κατω απο Γερμανικα ονοματα οπως εκαναν και στη Παλαιστινη πριν το ’45.
    Αμ και κεινος ο Πλατωνας και ο Σωκρατης; Τους Ισραηλινους φιλοσοφους μας, Ελληνες τους θελουν κι αυτους.
    Βρε τους μπαγασηδες τους αντισημητες ποσο ευφευρετικοι ειναι.

    Χαααβρανεεεελ!!!!! Σ’ αγαπαω μ’ακους:

    Σχόλιο από Αγησιλαος Φ. | 22/07/2008

  32. Το θέμα με τον Αληδάκη όντως φίλε ld παρουσιάζει το «παράδοξο» να συμβαίνει τρία χρόνια μετά την καταστροφή των Σφακίων κατά την επανάσταση του Δασκαλογιάννη. Νομίζω ότι το ιστορικό κομμάτι καλύφθηκε από τους προλαλήσαντες (ή προιστολογήσαντες), μπορούμε όμως εδώ να επισημάνουμε ξανά τη δύναμη και το πείσμα των Σφακιανών, που κατάφεραν να σταθούνε στα πόδια τους αν και αποδεκατισμένοι (η επαρχία έχασε πάνω από το μισό της πληθυσμό μετά την επανάσταση του 1770). Είναι αυτό που από την αρχή αναφέραμε, ότι για να αντιμετωπιστούν οι καταστάσεις της φρικτής τυραννίας που είχαν επιβάλει οι Ενετοί στην αρχή κι οι Τούρκοι αργότερα, απαιτείτο μια ακόμα μεγαλύτερη θέληση για αντίσταση, της οποίας αστείρευτα αποθέματα είχαν οι Σφακιανοί και σταδιακά μεταλαμπάδευσαν στους υπόλοιπους Χριστιανούς.
    Η λαική ποίηση κράτησε στη μνήμη αυτά τα γεγονότα τόσο με το τραγούδι του Δασκαλογιάννη όσο και με το τραγούδι του Αληδάκη.

    Σχόλιο από Fourokatos | 22/07/2008

  33. Νοσφεράτε, το εθνικό και το θρησκευτικό ταυτίζονταν ή συγχέονταν τότε. η μερική ή πλήρης αποσύνδεσή τους τώρα δεν έχει σχέση με την αλλοτινή σύνδεσή τους και δε λέει τίποτε για τις παλαιότερες εποχές.

    Σχόλιο από Γιάννης | 22/07/2008

  34. »μερική ή πλήρης αποσύνδεσή τους»

    Oχι μονο αποσυνδεση αλλά και Πληρης μετασχηματισμός..
    και τον δυο …και του εθνικου ..που αποκτα στην Νεωτερικοτητα ενα Πολύ διαφορετικό νοημα ,καθώς συνδεεται
    με συναισθηση κυριαρχιας(- ή αξιωσεις κυριαρχιας ) πανω σε καποιο εδαφος -επικρατεια
    αλλά και το θρησκευτικό: Οι σημερινοι Θρησκευτικοι φονταμενταλισμοι μικρη σχεση εχουν με τις προενεωτερικές θρησκειες …
    Με την ευκαιρια Γιαννη
    εχω ξεκινησει στην Σπηλια του Νοσφερατου
    http://nosferatos.blogspot.com/
    μια προσπαθεια κωδικοποησης των συητησεων που καναμε και στις Μεταμορφωσεις και αλλου

    θαθελα την αδεια σου να συμπεριλαβω καποια σχολια σου

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 23/07/2008

  35. Γιάννη τι είδους εθνική συνείδηση θα μπορούσε να έχει το 99% των αγράμματων ρωμιών;
    Ενώ θρησκευτική συνείδηση είχανε ΟΛΟΙ.
    Την εθνική ενότητα και τον πατριωτισμό σφυρηλάτησε η παρεξηγημένη ΕΟΝ του επίσης παρεξηγημένου Μεταξά που κακώς ταυτίζεται με τον άφρονα Παπαδόπουλο και η «in» τότε πανευρωπαϊκώς και όχι μόνον μη κοινοβουλευτική διακυβέρνησή του με την κιτς και ρετρό επταετία 1967-1974.

    doctor

    Σχόλιο από doctor | 23/07/2008

  36. Νοσφεράτε
    αναφερόμενος στο «τότε» εννοούσα τα αρχαία και μεσαιωνικά χρόνια, ενδεχομένως (για ορισμένα έθνη) και τα νεώτερα. τώρα, στο βαθμό που η εκκοσμίκευση εδραιώνεται πλήρως ή μερικώς ακόμη και στα μη δυτικά έθνη, η διασύνδεση έθνους-θρησκείας χαλαρώνει ή παύει.
    στο βαθμό που παλιότερα το εθνικό και το θρησκευτικό στοιχείο συνδέονταν, οι αξιώσεις εδαφικής κυριαρχίας υπήρχαν και τότε.

    εννοείται ότι την έχεις

    doctor,
    η αγραμματοσύνη δεν παίζει κανέναν ρόλο. αγράμματοι ήταν το 99% των κατοίκων της Ελλάδας το 1832,αλλά είχαν εθνική συνείδηση. αλλά, αφού και η θρησκεία έχει να κάνει με δόγματα, κοσμοαντιλήψεις, κανόνες, τυπικά κ.ά. καταγεγραμμένα επακριβώς (ώστε η αίρεση να αποφεύγεται) σε βιβλία, θα έπρεπε να ισχυριστείς ότι ούτε θρησκευτική συνείδηση είχε το 99%. αλλά συγχέουμε τη συνείδηση, όπως την εννοούμε σήμερα, με την ταυτότητα. ότι παλιότερα δεν αξιολογούσαν με 100 κριτήρια μια κοσμοαντίληψη ή ταυτότητα, προκειμένου να την αποδεχθούν, δε σημαίνει ότι δεν είχαν συνείδηση της ταυτότητας. και οι αρχαίοι ναύτες Αθηναίοι αγράμματοι (εκτός κι αν ήταν πλούσιοι) ήταν, αυτό δεν τους εμπόδισε να εκδηλώνουν τον αθηναϊκό «εθνικισμό» τους τόσο βίαια και πεπεισμένα όσο και οι εγγράμματοι, νεωτερικοί Γερμανοί. με άλλα λόγια άλλο πράγμα η εθνική συνείδηση και άλλο πράγμα η συνείδηση της (εθνικής) ταυτότητας ή κοινότητας (το οποίο συνεπαγόταν την κοινή δράση). ότι το πρώτο (με τη σύγχρονη έννοια) δεν υπήρχε συχνά, δε συνεπάγεται ότι δεν υπήρχε την ίδια εποχή το δεύτερο.

    Σχόλιο από Γιάννης | 23/07/2008

  37. Γιαννη παρολα αυτά
    Σε Οσα γραφεις

    και που μου φαινονται εν μερει -σωστα

    Νομίζω οτι διακρινεται μια Γραμμική αντιληψη για τους ορους Εθνική συνειδηση , Θρησκευτική συνειδηση η ταυτοτητα κλπ
    Θλεω να πώ : Οι Οροι εθνος κλπ

    παιρνουν ενα Ριζικά διαφορετικο σημαινομενο

    στην Νεωτερικότητα
    (που νομίζω το εχουμε συζητησει επαρκώς )
    Ετσι κιαν ακομα και στη προνεωτεωρικότητα ή και στην Αρχαια Αθηνα υπήρχε ενας Τοπικός πατριωτισμός (και οχι εθνικισμός)

    αυτό σημαινε κατι διαφορετικό
    Θα μπορουσε να πεικανεις ..Τι σημασια εχουν οι διαφορες ;
    Μηλα κι αχλάδια παλι φρουτα ειναι…

    Η γνωμη μου ομως ειναι
    οτι αν δεν επιμενουμε στον εντοπίσμό των διαφορών και Ριζικών μετασχηματισμών των εννοιών…
    Τοτε ουτε το Σημερα μπορουμε να κατανοήσουμε

    αλλά και γλιστραμε αναπόφευκτα σε Εξοφθαλμους αναχρονισμους
    οπως ο φιλος του σχολιου 29

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 23/07/2008

  38. Νοσφεράτε,
    ωραία, τότε ας δοκιμάσουμε να διακρίνουμε τον αρχαίο (;) εθνικισμό από τον πατριωτισμό. και μάλιστα τον τοπικό και αρχαίο (όχι να διακρίνουμε σύγχρονο τοπικισμό και εθνικισμό). νομίζεις θα βγει εύκολα άκρη (π.χ. στον καθορισμό των «ορθών» – ηθικώς ή κανονιστικώς – ορίων μεταξύ της αγάπης για τον τόπο και του μίσους για τους ξένους); αλλά ακόμη κι αν ο τοτινός τοπικός πατριωτισμός δεν εκδηλωνόταν όπως ο σημερινός εθνικισμός (που αμφιβάλλω, γιατί είναι ο σύγχρονος τοπικός πατριωτισμός που δεν εκδηλώνεται όπως ο σημερινός εθνικισμός, όχι ο τοτινός πατριωτισμός), αν ονομάσουμε τοπικό πατριωτισμό τον αθηναϊκό σοβινισμό-εθνικισμό, ακριβώς σε αναχρονισμό καταλήγουμε. αλλά τα θέματα που έθιξα ήταν πιο απλά:
    – η αγραμματοσύνη έχει καμμία διαφορά στη συμπεριφορά μιας κοινότητας;
    – η απουσία εκλεπτυσμένης σύγχρονης συνείδησης (αυτής υποτίθεται ότι εξετάζει από κάθε πλευρά όλα τα δεδομένα, πριν λάβει μιαν απόφαση) συνεπάγεται απουσία συνείδησης κοινότητας, δεσμών με την κοινότητα και κοινής δράσης;

    Σχόλιο από Γιάννης | 23/07/2008

  39. επ’ αυτου που λές Γιαννη
    περι αγραμματοσυνης
    – Η δική μου αποψη δεν εξεταζει την σημασια της αγραμματοσυνης καθ’ αυτής
    αλλά την σημασια του Εντυπου λόγου στον σχηματισμό των συγχρονων εθνών …..
    Η τυπογραφια επετρεψε π.χ
    1)την ανδυση καποιων τοπικων διαλέκτων της Δυτικής ευρωπης
    στην επισημοποιηση τους ως Εθνικων γλωσσων
    2) κατεστρεψε την»ιεροτητα» της Λατινικής γλωσσας – η οποια ιεροτητα επετρεπε και την μεσαιωνική χριστιανική οικουμενη – μεταξύ των κληρικών εγγραματων
    και κυριως αποσυνεδεσε την σχεση χρονου και χωρου που υπήρχε στις προνεωτερικές , καταβάση προφορικές κοινωνιες
    διοτι
    οταν επικοινωνώ σε μια κοινοτητα προφορικά ο αλλος με βλεπει αμεσα
    ειμαι παρών στον χωρο και χρόνο ..ειμαι εδώ
    τοτε λοιπόν στις προνεωτερικές κοινωνιες ειχνα προτεραιοτητα οι προσωπο με προσωπο σχεσεις ..δηλ οι τοπικές κοινοτητες
    ενω
    β) με την εμφανιση της Τυπογραφιας εγινε δυνατη η επικοινωνια μεταξύ ανθρωπων (σε μεγαλη -απειρως μεγαλύτερη εκταση )
    που βρισκονται σε διαφορετικό χωρο
    καθώς και διαφορετικό Χρονο
    κι αυτη η μετατροπή του Χρονου και του Χωρου σε κατι κενο και απειρο
    και παραλληλα σχηματιζεται η εννοια του νεωτερικου εθνους ως κατι που κινειται πανω κατω στην ιστορια και εχει μια αποστολή …
    σ’ αφηνω τωρα , προς το παρον

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 23/07/2008

  40. περι τυπογραφιας κξαι αλλων μεταφερω κιεδώ καποια παλια μου σχολια (δεν θυμαμαι που )

    η τυπογραφία συνδέεται με το νεωτερικό εθνος με πολλους τροπους
    – που θα προσπαθησω να αναπτυξω οταν βρω χρονο-
    αλλά και αυτό εχει αμεση σχεση – κατά τον 19ο αιωνα και μετην δημιουργια ενός ενιαιου σχολικου δικτυου με ενα μινιμουμ Τυποποιημένων ”Εθνικών γνωσεων ” που ενοποιησε τις διάσπαρτες διαλεκτους και γνωσεις σε ”εθνικό επιπεδο ”…..
    Αυτο δεν μπορουσε – και δεν ηταν καν νοητο αφου δεν μπορουσε ..να γινει τον 13ο αιωνα..

    και εγινε κατά κόρον στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιωνα *
    (και στην παλαια Ελλαδα – εθνος κρατοςαλλά και σε σχολικά δικτυα στις ”αλυτρωτες” περιοχές ..Δ- πχ ο Μακεδονικός αγωνας” ηταν σε μεγαλο βαθμό και σχολικός αγωνας μεταξύ Βουλγαρων και Ελληνων ( ενσταλλαξης ακριβώς στους αγγραμματους πληθυσμους μιας ορισμενης εθνικής ΤΥΠΩΜΕΝΗΣ γλωσσας ” αρα και Νομιμοποιημενης Εθνικής Γλωσσας και κουλτουραςκαι οχι ” διαλεκτου ” η προφορικής γλωσσας που στην εποχή των εθνικισμών εθεωρειτο κατι το υποδεεστερο.. Θα συνεχίσω αργοτερα ή αλλη φορά
    Ανοιγεις μια τεραστια συζητηση
    ενα – ενα …Για να το συνδυασεις με τα περι Βυζαντινών Λογιων και ελληνικοτητας

    ΣκεψουΕνα πολύ πολύ μεγαλο εμποδιο για την μετατροπή της οποιας πρωιμης Νεοελληνικής ταυτοτηταςσε καθολική εθνικήηταν η Ελλειψη της Τυπογραφιας

    Η τυπογραφια ..ο εντυπος λόγος , οι εφημεριδες κλπΗταν ενα ΜΕΣΟπου δημιουργησε την αισθηση της Βαθειας οριζοντας συντροφικοτητας κατα τον 19ο αιωνα
    στους ολο και περισσοτερους μορφωμενους αστους που ειχαν πρασβαση στον εντυπο λόγοκαι που ενιωθαν ετσι να συμμετεχουν σε μια κατα φαντασιαν κοινοτητα (κατα φαντασιαν οχι ως ψευδή αλλά γιατι αφορουσε ανθρωπους που δεν ειχαν αμεση επαφή μεταξυ τους )

    Αυτο ηταν ενα απο τα στοιχεια που δημιουσργουςσαν αυτήν τηνΑισθηση και Αξιωση Ισοτητας εν μεσω του εθνους
    ‘ Οχι φυσικά πραγματική Ισοτητα ..εννοειται
    Αλλά υπάρχουν και αλλα που θα τα διουμε εν καιρώ .και αλλα που τα εχουμε πει

    »στην Αγγλία, πριν την καθιέρωση καθολικής ψηφοφορίας, δεν (θεωρούνταν ότι) ανήκαν στο αγγλικό έθνος οι μη έχοντες δικαίωμα ψήφου;”
    κλπ κλπ

    Βεβαια ..αλλά ακριβώς αυτό δειχνει οτι στον πυρηνα της νεωτερικοτητας και του 19ου αιωνα υπηρχε ενα στοιχειο αξιωσης Ισοτητας που διαρκώς διευρυνοταν και συνεχιζει να διερυνεται ..σε ταξεις φυλα, εθνη εθνοτητες κλπ κλπ ..
    Η ιδια η εννοια του Δικαιωματος ειναι νεωτερική και εμπεριεχει και απαιτει Ισοτητα
    ενώ στο Βυζαντιο οπως και σε καθε παραδοσιακή αυτοκρατορια ανεξαρτητα απο τις διαφορες στη Μεταχειριση των χωρικών (πραγματι καλυτερη στο Βυζαντιο παρα΄στη τοτε Δυση)Υπηρχε η εννοια του Προνομιου που Προυπέθετε ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ …
    Τα εχουμε πει αυτα… νομίζω
    Σχόλιο από Νοσφεράτος Μάιος 29, 2008

    Οσο για την εγγραματοσύνη και τα σχολικά δικτυα ; Ειναι νομίζω σαφες και κατανοητο οτι αναφερομαι στην διαδικασια της εθνοδομησης που ακολουθησε το 1830 και οχι στον ελληνικό πρωτοεεθνικισμό της Επαναστασης οπου πραγματι οι μορφωμενοι ησαν ελαχιστοι και οπου οι ”Πολιτικοι ” και μαλιστα οι Φαναριωτες (Μαυροκορδατος κλπ)- συνδεδμενοι ιστοριακά με τους Δραγουμανους και τιςΒυζαντινές μνημες κλπ αλλά και με ομαδες συμφεροντων και προνομίων και με τον Ανωτατο κληρο κλπ εκαναν οτι μπορουσαν για να διατηρησουν την υπεροχή του κλήρου κλπ και να επιβληθουν επί της Φιλικής ‘αλλά και των στρατιωτικών”επαναστατών ,η οποιαΦιλική ηταν σαφώς επηρεασμενη από τα συμβολα και τα ιδανικά της Γαλλικής Επαναστασης …
    Αναφερομαι στο Μετά σε ολο τον 19ο αιωνα και στις εργασιες του Τσουκαλα και τουΚιτρομηλίδη που απεδειξαν οτι η Ελλαδα και στους αλυτρωτους” της Μ Ασιας ειχαν αναπτυξει ενα πολύ εκτεταμένο συγκριτικά και με την Δ Ευρωπη σχολικό δικτυο αφιερωμενο αποκλειστικά στην ενσταλλαξη της Ελληνοσυνης …
    Εξαλλου οπως οι εργασιας του Ευγενιου Βεμπερ απεδειξαν κατά τον 19ο αιωνα παρακαλώ ,στην ιδια την Γαλλια αντιστροφα ελαχιστοι Γαλλοι αγροτες ειχαν εμπεδώσει την συνειδηση της ”Γαλλικοτητας τους ..
    Η εθνοδομηση προχωρησε πολύ αργαά ..Και παντα με την βοηθεια σχολικου βιβλιου ..τυποποιημενης εθνικής γνωσης( δηλαδή Ομοιγενοποιημενης) αλλά και με αλλους θεσμους Τυποποιησης της εθνικής συνειδησης ..οπως με την Στρατιωτική Θητεια ( θυμιζω το ”Στρατιωτική Ζωή στην Ελλάδα” που δειχνει πως απο διαφορες διαλεκτους και περιοχες της Ελλαδας ο Στρατος καταφερνε μεσω της τυποποιησηε ςκαι της πειθαρχιας να εμπεδώσει μια αισθηση ομοιογενειας τουλαχιστον στον στρατευσιμο αντρικό πληθυσμό..
    Σχόλιο από Νοσφεράτος Ιούνιος 2, 2008

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 23/07/2008

  41. παλαιοτερες συζητησεις περι εθνους ταυτοτητων κλπ που εγιναν στς μεταμορφωσεις και εδώ:

    http://nosferatos.blogspot.com/search/label/%CE%BF%CE%B9%20%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CF%89%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%20%CF%84%CE%B7%CF%82%20%CF%84%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1%CF%82

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 23/07/2008

  42. Νοσφεράτε,
    η αγραμματοσύνη μπορεί να υπάρχει με ή χωρίς έντυπο λόγο. πριν τον 20ό αι. είτε υπήρχε είτε όχι ο έντυπος λόγος, δεν είχε σχεδόν καμμία επίδραση στους χωρικούς. έθνος δε δημιουργείται επειδή 3 κι ο κούκος επικοινωνούν στα αγγλικά αντί τα λατινικά. η Ελλάδα είχε την καθαρεύουσα, άλλες χώρες ορισμένες διαλέκτους για επίσημη γλώσσα, οι χωρικοί και στις δυο περιπτώσεις δεν σκάμπαζαν από αυτές, ήταν και αγράμματοι. ε, τι, δεν ήταν έθνος όλοι αυτοί επειδή ο αναλφαβητισμός εξαλείφθηκε, π.χ. εδώ, στα 1970; ποιος και πόσοι διάβαζαν εφημερίδες και πόσο μετέδιδε ο εξευγενισμένος μορφωμένος αναγνώστης του την κοσμοαντίληψή τους στους χωριάτες;

    Σχόλιο από Γιάννης | 23/07/2008

  43. Θα συμπληρώσωσ στα όσα ενδιαφέροντα παρετέθησαν ότι στην ουσία το «χτίσιμο» της εθνικής συνείδησης έγινε μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και φυσικά μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών και μέχρι το 1940 συντελέστηκε πλήρως.
    Η περίοδος του Μεταξά ήταν το απόγειο αυτής της παγίωσης της συνείδησης.
    Στα 1832 δεν υπήρχε αυτή η συνείδηση. Αν θέλουμε τώρα την θρησκευτική ταύτιση να την κάνουμε ένα κλικ πιο πάνω και να την ντύσουμε με εθνική περιβολή έχει καλώς. Αρκεί να μην προσπαθούμε στην εθνική ταυτότητα να ενσταλλάζουμε έννοιες καινοφανείς και σίγουρα ιστορικά προσδιοριστέες όπως προείπα.
    Οι ελληνόφωνοι χριστιανοί της Κρήτης σφάχτηκαν μια χαρά και άνετα με τους επίσης ελληνόφωνους μουσουλμάνους της Κρήτης διότι αυτό που τους χώριζε ήταν η θρησκεία.
    Σήμερα, με βάση τα ισχύοντα, θα επρόκειτο για εμφύλιο, όπου οι ομοεθνείς Κρήτες αλληλοσφάχτηκαν για ένα δευτερεύον εσωτερικό ζήτημα, αυτό της θρησκευτικής πίστεως δηλαδή.
    Σήμερα, πάνω από τη γλώσσα και τη θρησκεία υπάρχει η «εθνική συνείδηση» και ο αυτοπροσδιορισμός.
    Το ίδιο άτοπο είναι να λέμε ότι ο πόλεμος Σπάρτης και Αθήνας ήταν εμφύλιος μιας και επρόκειτο για μία σύρραξη δύο πόλεων-κρατών και όχι για σύρραξη μεταξύ δύο περιοχών μιας κρατικής οντότητας.
    Η Ελλάδα της κλασσικής εποχής ως σημερινό αντίστοιχο έχει την Ε.Ε. (όχι τις Η.Π.Α., ούτε καν τα καντόνια της Ελβετίας) και όχι την σημερινή Ελλάδα. Η περιστασιακή σύμπραξη των ελληνικών πόλεων (και όχι όλων φυσικά) δεν σημαίνει και πολλά. Ξέρω, θα μου πείτε το «όμαιμον», το «ομόγλωσσον» κλπ, που όμως στην πράξη ήταν ευχολόγια (πόσο άνετα οι Αθηναίοι αφάνισαν την ομόγλωσση, ομότροποη κ.λπ. Μήλο…)

    doctor

    Σχόλιο από doctor | 23/07/2008

  44. η αγραμματοσύνη μπορεί να υπάρχει με ή χωρίς έντυπο λόγο. πριν τον 20ό αι. είτε υπήρχε είτε όχι ο έντυπος λόγος, δεν είχε σχεδόν καμμία επίδραση στους χωρικούς»

    Μα ακριβώς αυτό ειναι το ζηημα ..Πριν απο τον 20 αιωνα
    ΟΥΤΕ η εθνική ταυτοτητα ειχε σχεδόν καμμια επιδραση στους Χωρικους …
    ειτε της Γαλλιας (εργασιες του Ευγένιου Βεμπερ)

    αλλά και της Ελλαδας εδώ που τα λέμε ..(οπου η λεξη χριστιανός ηταν πολύ πολύ ισχυροτερη απο τη λεξη Ελληνας

    – Υπαρχει κιενα σχ βιβλιο του Κακριδή(θα το ψαξω εν καιρω)

    η αισθηση της εθνικής ταυτοτητας παρεμεινε για το μεγαυτερο μερος του 19ου αιωνα -παντου- υποθεση των αστων ..που μεταδιδεται στον υπολλοιπο πληθυσμο μεσω της ενσταλλαξης μιας εντυπης εγγραμματοσυσνης μεσω του σχεδιασμου μιας συνολικής Παιδειας -με κορυφωση τα εθνικά πανεπιστημια

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 23/07/2008

  45. doctor,
    νομίζω αυτό είναι αναχρονισμός από την ανάποδη. δηλαδή, επειδή σήμερα η θρησκεία δεν παίζει τόσο σημαντικό ρόλο όσο παλιότερα στον καθορισμό της εθνότητας, θεωρείς ότι και τότε ήταν κάτι δευτερεύον. αλλά τότε ήταν, μαζί με την παιδεία, καθοριστικοί παράγοντες. να λέγαμε ότι, σήμερα, θα ήταν εμφύλιος, αν οι «ομοεθνείς»( ; με βάση ποιο κριτήριο ομοεθνείς; της εδαφικότητας; ) Κρήτες αλληλοσφάζονταν, είναι ακριβώς και αναχρονισμός και ανυπόστατη υπόθεση, γιατί σήμερα δεν υπάρχουν μουσουλμάνοι Κρήτες Έλληνες, ώστε να ξέρουμε τι θα έκαναν. βάσει της ταυτότητας και συνείδησης των υπαρκτών μουσουλμάνων εντός της ελλαδικής επικράτειας, μάλλον δε θα ίσχυε η υπόθεση για εμφύλιο.
    Σήμερα, ακόμη (η λέξη «ακόμη» εμπεριέχει ενδεχομένως την «πρόβλεψη» ότι κάποτε θα πάψει το φαινόμενο αυτό) η εθνική συνείδηση στην Ελλάδα, αν δεν ταυτίζεται «θετικά» με τη χριστιανική (ορθόδοξη κ.λπ.) θρησκεία, πάντως ταυτίζεται «αρνητικά» προς την (μουσουλμανική) θρησκεία. άρα – επειδή στην Ελλάδα υπήρξε η αντίθεση μουσουλμάνων/χριστιανών και όχι χριστιανών ορθόδοξων/αγγλικανών – η εθνική συνείδηση δεν είναι κάτι άσχετο με το θρησκευτικό φαινόμενο. σε άλλα έθνη, φυσικά, η θρησκεία δεν παίζει τον ίδιο ρόλο.
    αν δεν κάνουμε λόγο για συνείδηση εθνικής ταυτότητας στα 1832, απλώς επειδή αυτή σχετιζόταν ή και ταυτιζόταν με τη θρησκεία, τότε απλώς μεταφέρουμε τα σημερινά κριτήρια, χώρια που απομένει το ερώτημα αν οι απλοί άνθρωποι τότε πολεμούσαν για κάτι που δεν γνώριζαν ή για κάτι με το οποίο διαφωνούσαν (ότι ήταν «Έλληνες» και όχι μόνο «χριστιανοί»). θα πει κανείς, «δεν υπήρχε έθνος, υπήρχε θρησκεία, και απλώς θεωρείς ότι μαζί με τη θρησκεία εκείνη υπήρχε και έθνος». δε θα συμφωνούσαν μαζί σου στην Αρχαιότητα: αφού/αν θεωρείς έθνος τους Αθηναίους, αυτοί είχαν διαφορετική θρησκεία λ.χ.από τους Σπαρτιατες, άρα υπήρχε ο εθνικισμός παράλληλα με την διαφορετική θρησκεία (πολιούχους θεούς κ.λπ).
    οπωσδήποτε η αρχαία Ελλάδα μπορεί να ιδωθεί ως ενιαίο έθνος, παρά τον πολιτικό διαχωρισμό, γιατί είναι άλλο το κράτος και άλλο το έθνος. ακόμη και η συνείδηση της εθνότητας (ίτε παίδες Ελλήνων) δεν συνδέθηκε αρχικά (Μηδικοί) αλλά και αργότερα (Αλέξανδρος) με το αίτημα για ενιαίο κράτος. τα ομόγλωσσα, ομότροπα κ.λπ. δεν είναι ευχολόγια, είναι ακριβώς η εθνική ιδεολογία της εποχής. ότι οι Αθηναίοι έσφαζαν τους Μηλίους δε σημαίνει τίποτε άλλο από το ότι η ιδεολογία δεν πραγματώνεται. μήπως και σήμερα οι Έλληνες είναι πρακτικά ισοι απέναντι στο νόμο του ελληνικού κράτους;

    Νοσφεράτε,
    δεν ξέρω πώς η εθνική ταυτότητα δεν είχε επίδραση στους χωρικούς στη Γαλλία ή εδώ. το θέμα είναι αν συμμετέχουν σε εκστρατείες και πολέμους, νοιώθουν μέρος του έθνους. όχι αν διάβαζαν ή αποδέχονταν τους λεπτούς ορισμούς της γαλλικότητας και της ελληνικότητας. ούτε αν (για να αναφερθώ στον Κακριδή) στα 1850 και 1900 παράλληλα με την εθνική σημασία υιοθετούσαν και τη χριστιανική σημασία του «Έλληνας» (αυτό το έπρατταν και χριστιανοί ορθόδοξοι λόγιοι, δηλ. εγγράμματοι, από τα 1400 τουλάχιστον δηλωνοντας εθνικά Έλληνες).
    πηγαίνουμε ενάντια στα γεγονότα (κοινή δράση για έναν εθνικό σκοπό) αν θεωρήσουμε ότι προϋπόθεση για εθνική ταυτότητα ή συνείδηση της ταυτότητας αυτής ή, ακόμη ακόμη, για εθνική συνείδηση με τη σημερινή έννοια, είναι ζήτημα να καθίσουν στα θρανία οι πολλοί.

    Σχόλιο από Γιάννης | 23/07/2008

  46. πηγαίνουμε ενάντια στα γεγονότα (κοινή δράση για έναν εθνικό σκοπό) αν θεωρήσουμε ότι προϋπόθεση για εθνική ταυτότητα ή συνείδηση της ταυτότητας αυτής ή, ακόμη ακόμη, για εθνική συνείδηση με τη σημερινή έννοια, είναι ζήτημα να καθίσουν στα θρανία οι πολλοί.

    απο την αλλη Γιαννη , εθνική ταυτοτητα ή εθνική συνειδηση χωρις συνειδηση της ταυτοτητας αυτής ειναι ..σχημα οξυμωρο , δεν ειναι ; 🙂

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 23/07/2008

  47. Νοσφεράτε,
    προσπάθησα να διακρίνω μεταξύ της σημερινής συνείδησης (όχι μόνο εθνικής), η οποία ελέγχει τα πάντα με 100 κριτήρια πριν τα αποδεχθεί και της συνείδησης του ανήκειν σε μια ομάδα, ευρύτερη ή μικρή, φαντασιακή (όπως έλεγες και η χριστιανική προνεωτερική τέτοια ήταν, νομίζω) ή μη. ότι βρίσκεται κάποιος σε ένα μπουλούκι και δρα με αυτό δε σημαίνει ούτε ότι είναι ασυνείδητος ούτε όμως ότι έίναι ένας «νους σε βάζο», μια ανώτερη μορφή συνείδησης, που εξετάζει τα πάντα (π.χ. το γιατί είναι σε αυτό και όχι σε κανένα μπουλούκι) πριν δράσει

    Σχόλιο από Γιάννης | 23/07/2008

  48. προσπάθησα να διακρίνω μεταξύ της σημερινής συνείδησης (όχι μόνο εθνικής), η οποία ελέγχει τα πάντα με 100 κριτήρια πριν τα αποδεχθεί και της συνείδησης του ανήκειν σε μια ομάδα, ευρύτερη ή μικρή, φαντασιακή (όπως έλεγες και η χριστιανική προνεωτερική τέτοια ήταν, νομίζω) ή μη

    …[και της παλαιότερης μορφής συνείδησης] εννοούσα

    Σχόλιο από Γιάννης | 23/07/2008

  49. ε αυτό μου φαινεται σωστο..
    Γιαννη

    Εκεινο που κατα την δική μου γνωμη διακρινει τους τωρινους τυπους εθνικής ταυτοτητας απο τις τυχον προνεωτερικές αναλογες

    ειναι ακριβώς η αισθηση -μεσω του εθνους- του συνανήκειν σε μια Βαθεια οριζοντια συντροφικοτητα – νομιμοποιηση της κρατικής εξουσιας

    Θελώ να πώ : Σημερα το να θεωρειται κανεις εληνας ή Γαλλος κλπ σημαινει περιπου αυτοματα οτι Διεκδικει και μια ιδιοτητα του πολίτη στις αντιστοιχες χωρες επικρατεια ….

    κατι που με Τιποτε δεν

    συνεβαινε προνεωτερικά ..ακόμα κιαν ενας Βουλγαρος χωρικός π.χ ειχε συνειδηση της Βουλγαρικοτητας του …δεν θα μπορουσε νε εγειρει αξιωσεις πολιτη
    διοτι απλουστατα δεν υπήρχε τετοια ιδιοτητα 🙂

    Τωρα Αρχαια Ελλάδα ..επ ‘ αυτου η ιδια η εννοια του Πολιτη -της Πολιτικής του εθνους κλπ Ηταν ριζικά Διαφορετική απ’ οτι και σημερα και στον Μεσαιωνα ..

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 23/07/2008

  50. Γιαννη , για τα περι εκπαιδευσης και εθνους κλπ
    ετοιμασα ενα Ποστ στη σπηλια μου
    της θεωρησης του Γκέλνερ

    απο τις Μεταμορφσεις της Ταυτοτητας

    http://nosferatos.blogspot.com/2008/07/gellner.html
    ριξε μια ματια αν θελεις

    (δε μου λές ; Μπορεις να μπαινεις τωρα η μπερδευεσαι παλι ..πες μου)

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 23/07/2008

  51. (όχι, τώρα δεν μπερδεύομαι και τα τακτοποίησες βλέπω)

    Σχόλιο από Γιάννης | 23/07/2008

  52. Γιάννης (σχόλιο 45):

    «doctor,
    νομίζω αυτό είναι αναχρονισμός από την ανάποδη. δηλαδή, επειδή σήμερα η θρησκεία δεν παίζει τόσο σημαντικό ρόλο όσο παλιότερα στον καθορισμό της εθνότητας, θεωρείς ότι και τότε ήταν κάτι δευτερεύον […]».

    ************

    Όχι Γιάννη, όχι όχι όχι. Δεν λέω αυτό, λέω το ακριβώς αντίθετο: η θρησκεία τότε ήταν το κύριο χαρακτηριστικό ενώ με τον καιρό υποχώρησε.
    Οπότε η συνέχεια του έθνους βασίζεται σε αναπόδεικτες παραδοχές που άλλοτε προκρίνουν την γλώσσα και άλλοτε την θρησκεία αναλόγως το τι «μας βολεύει»…

    doc

    Y.Γ. Οι οικοδεσπότες φύγανε διακοπές όλοι μαζί;
    Χωρίς να αφήσουν προσωπικό ασφαλείας;;;

    Σχόλιο από doctor | 24/07/2008

  53. μαλλον ..γιαυτό χορευουν ολοι οι Ποντικοι

    (χμμμμ…. ευκαιριοι να βαλουμε εδώ κανεναν ΙΟ
    (της ελευθεροτυπίας )

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 24/07/2008

  54. Δοκτωρα η Λακανική θεωρια της προτεραιοτητας του Σημαινοντοας μπορει να μας βοηθησει
    Δηλαδή για τον Λακάν το Σημαινον …ΠΡΟΗΓΕΙΤΑΙ του σημαινομενου
    το σημαινομενον ..το νόημα ερχεται ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ
    πχ το μωρο αρχικά βλεπει αδεια -κενα νοηματος συμβολα
    χαμογελα ακουει λεξεις κλπ ..Τα μιμειται και ΜΕΤΑ τα γεμιζει με περιεχομενο
    (τα λεω χοντρικάκαι μαλλον απλοικά )

    Ετσι και στο Εθνος
    Πρωτα -πρωτα
    εκει γυρω στην αρχη της νεωτερικοτητας

    ερχεται το Αδειο σημαινον Εθνος ..η λεξη

    και μετα το παραγεμιζουμε με περιεχομενο σημαινομενο αναλογως των περιστασεων , χωρου χρονου κλπ : Εθνος μας = θρησκεια , εθνος μας = η γλωσσιακή συνεχεια , Εθνος = Δημοκρατια,τριτη ταξη (Γαλλική επανασταση) , Εθνος μας = Γεωγραφια , βουνα κλπ π.χ Ελβετια κλπ

    Ομως το πραγματικά σημαντικό ειναι το σημαινον και οχι το σημαινομενο
    π.χ ο εθνικιστής κιαν εγκαταλήψει π.χ την ορθοδοξη θρησκεια ως περιεχομενο του Εθνους θα βρει αλλο ΄(α)
    αλλά δεν θα εγκαταλειψει το σημαινον ..το Φετιχ

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 24/07/2008

  55. Γιαυτό και οι αναζητησεις περι »ελληνικοτητας» κλπμεταξυ διαννοουμένων της γεννιας του 30 κλπ δεν μπορουν να καταλήξουν πουθενα ..Διοτι αναζητουν μια Ουσια » ενα »ειναι» του εθνους ενώ το μονο του ‘ειναι» ειναι οτι δεν »ειναι» Υπάρχει μεν -στο βαθμό που οι ανθρωποι που μετεχουν σ’ αυτό το Πιστευουν και αλληλοαναγνωριζονται ως μελη του ιδιου εθνους αλλά Δεν ‘ειναι»…
    Γιαυτό και οι αναζητησεις του »ειναι» του καταλήγουν στο κυνηγι του Δισκοποτηρου ,τηςΦιλοσοφικής λιθου και σε αναλογο κυνηγι μιας απιαστης και φευγαλέας Ουσιας …ομως απο την αλλη αυτό – η σκηνοθεσια του πραγματικου με την Φαντασιωση συνεβαινε παντα -σε καθε τυπο κοινωνιας …Δεν μπορουμε να κανουμε κοινωνιες χωρις φανασιωτική συγκολληση …
    Δεν μπορουμε δηλαδή να δουμε καταματα το πραγματικό (που ειναι σαν το προσωπο της Μεδουσας ..)Μπορουμε ομως -τουλαχιστον – να εχουμε Επίγνωση της φαντασιωσης … Να μην εκλαβουμε την φαντασιωση για το πραγματικό

    Πολλές συζητησεις περι εθνους κλπ εδώ :
    http://nosferatos.blogspot.com/search/label/%CE%BF%CE%B9%20%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CF%89%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%20%CF%84%CE%B7%CF%82%20%CF%84%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1%CF%82

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 24/07/2008

  56. doctor,
    η άποψή σου, ότι κάποτε υπήρχε μόνο η θρησκεία κ.ο.κ, προϋποθέτει ουσιαστικά ότι η θρησκεία είναι και (συγκεκριμένα) ήταν μόνο θρησκεία. κάτι τέτοιο δεν ισχύει σαφέστατα στο παρελθόν. πλήρως δε, ούτε καν σήμερα (παρά μόνο ως ιδανικό).

    Νοσφεράτε,
    ασφαλώς το νόημα έπεται των πραγμάτων, αλλά και τι με αυτό; θα μπορούσα να δεχτώ άνετα όλες σου τις διαπιστώσεις για το «έπειτα» κάθε νοήματος, άρα και του εθνικού. αλλά όσοι τις εφαρμόζουν μεθοδικά κι επιστημονικά στο θέμα του έθνους, στο θέμα λ.χ. των ανθρώπινων δικαιωμάτων, της ιερότητας των ατομικών ελευθεριών, «της» Ελευθερίας ή «της» κοινωνίας δεν το πράττουν, παρά θεωρούν αυτονόητα και αυταπόδεικτα εκεί τα λεγόμενά τους. άρα η συζήτηση και οι προϋποθέσεις της δεν μπορούν να ξεφύγουν από την ιδεολογία. στη χειρότερη περίπτωση για όσους αποδέχονται την προνεωτερική ύπαρξη του έθνους όσοι το αποδομούν ή (κατά τη δική τους αντίληψη) το απομυθοποιούν απλώς αντικαθιστούν ένα ιδεολόγημα με ένα άλλο (κοινωνία, ισότητα, άτομο κ.λπ.) θεωρώντας ότι το άλλο ιδεολόγημα είναι αληθές, «ηθικό», «ορθό»(λογικό) και ωφέλιμο.

    με αφορμή όσα λες για τη γενιά του ’30, έχουν ξαναγίνει στο ευβλογ αυτό οι συζητήσεις σχετικά με το αν το έθνος υπάρχει πριν ή μετά τη διακήρυξη της ύπαρξής του. εγώ ισχυρίζομαι ότι άλλο η ύπαρξη, άλλο η διακήρυξη, ΟΧΙ επειδή το έθνος είναι ένα φυσικό φαινόμενο όπως η βροχή, ανεξάρτητο από την ύπαρξη ανθρώπινης κοινότητας, αλλά επειδή η συνειδητοποίηση μιας κατάστασης έπεται συχνά της ύπαρξης της κατάστασης.
    από την page2 της σελ. («έθνος, εθνικισμός, αντιεθνικιστές»): «…Μετατρέπουν μια σωστή διαπίστωση, ότι δηλαδή η διακήρυξη από τους λόγιους περί ύπαρξης ύπαρξης (κάποιου) έθνους κάνει ορισμένους, όσους πιστέψουν σ’ αυτήν, να συμπεριφέρονται κοινωνικά ωσάν να υπάρχει/υπήρχε από πριν έθνος, ακόμη κι αν ώς τη στιγμή της διακήρυξης αντικειμενικά δεν υπήρχε (τέτοιο) έθνος, σε ισχυρισμό ότι πριν την διακήρυξη περί ύπαρξης έθνους αυταπόδεικτα δεν υπήρχε (συγκεκριμένο) έθνος και έθνη. Κάτι τέτοιο είναι λογικό άλμα. Η παραπάνω διαπίστωση δεν συνεπάγεται τον παραπάνω ισχυρισμό, διότι το έθνος μπορεί να υπήρχε και πριν την διακήρυξή του ή την διαπίστωση της ύπαρξής του. Επομένως η άποψη ότι τα έθνη υπάρχουν από τη στιγμή της διακήρυξης της ύπαρξής τους είναι παραγνώριση του γεγονότος ότι ορισμένα πράγματα υπάρχουν πριν γίνει αντιληπτή και διακηρυχθεί η ύπαρξή τους. Το γεγονός ότι αποδεχόμενοι την διακήρυξη για ύπαρξη του έθνους οι λαοί μετατράπηκαν σε έθνη δεν ισχύει πάντοτε. Οι Έλληνες του 6ου αι. π.Χ. ήταν Έλληνες, δεν περίμεναν τον Ισοκράτη ή τους Πέρσες για να γίνουν τέτοιοι· ήταν τέτοιοι πριν το δηλώσουν. Πρώτα έρχονται οι άνθρωποι (με την κοινή γλώσσα ή αίσθηση κοινότητας), ο πολιτισμός τους έπειτα, η κοινή δράση, και τέλος η διακήρυξη ή συνειδητοποίηση της ταυτότητας. Έθνος υπάρχει με την κοινή δράση και τον πολιτισμό τουλάχιστον, αν όχι από το προηγούμενο στάδιο. Η έμφαση στο γεγονός της συνειδητοποίησης της κοινότητας, ως κριτήριο της ύπαρξής της, είναι εσφαλμένη.»

    κατά πώς φαίνεται οι Πόντιοι πήγαν διακοπές. καλά να περνάνε και να φέρουν φωτογραφίες.

    Σχόλιο από Γιάννης | 24/07/2008

  57. Νοσφεράτε (σχ.50), το διαβάζω

    «Παραβίαση της εθνικιστικής αρχής συνιστούν π.χ η συμπερίληψη διαφορετικών εθνών στην ίδια πολιτική ενότητα ή η κατάτμηση του έθνους σε διαφορετικές πολιτικές ενότητες.»

    δηλαδή οι Βούλγαροι που επεδίωκαν την καταστροφή και αντικατάσταση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από μία Βουλγαρχόμενη βουλγαρο-ρωμαϊκή στην οποία ασφαλώς θα ζούσαν και Ρωμαίοι (=Βυζαντινοί), δεν ήταν εθνικιστές; Οι Ρώσσοι της ρωσσικής αυτοκρατορίας, που εξουσίαζαν από Πολωνία ώς Αλάσκα, δεν ήταν εθνικιστές; η πολυεθνικότητα μιας αυτοκρατορίας ή κράτους δε λέει τίποτα: το πιος κυβερνά είναι ζωτικό και δείχνει αν υπάρχει εθνικισμός ή όχι.

    «Η έννοια του έθνους αποσαφηνίζεται με την βοήθεια δύο ορισμών:
    Πρώτον δυό άνθρωποι ανήκουν στο ίδιο έθνος, εάν και μόνο εάν μοιράζονται τον ίδιο πολιτισμό, όπου πολιτισμός σημαίνει με τη σειρά του ένα σύστημα ιδεών, συμβόλων, συνειρμών και τρόπων συμπεριφοράς και επικοινωνίας και δεύτερον δυό άνθρωποι ανήκουν στο ίδιο έθνος, εάν και μόνο εάν αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον ως μέλος του ίδιου έθνους.»

    εδώ υπάρχει ασάφεια και ως προς τις δύο συνιστώσες. γιατί το σωστό είναι η παιδεία, το πρότυπο, και όχι αν έχω τα ίδια χούγια με τον Μωραϊτη. επιπλέον αυτή η αναγνώριση τι είδους είναι; τσεκάρισμα στα κουτάκια των ομοιοτήτων, έπειτα από ορθολογιστικό υπολογισμό, «άρα είμαστε αδέλφια»; νομίζω είναι κάτι πολύ πιο αυθόρμητο και άμεσο.

    «Ο σχηματισμός των έθνο-κρατών θεωρείται ως το αναπόφευκτο αποτέλεσμα των διαδικασιών συγκεντρωποίησης πού προκάλεσαν οι ανάγκες της εκβιομηχάνισης με τον συνακόλουθο καταμερισμό εργασίας. »

    νομίζω αυτό είναι ένα παράδειγμα του τι γίνεται, όταν εφαρμοσμένα στην Αγγλία και τη Γερμανία μοντέλα εφαρμόζονται στα αγροτικά ώς και το μισό του 20ού αι. εθνικά κράτη των Βαλκανίων, της Τουρκίας κ.ά.

    έπειτα λέει για την εκπαίδευση.. θα μπορούσα εδώ να ισχυριστώ ότι όσοι αποδέχονται τα περί σύνδεσης εκπαίδευσης (σχολείου)-έθνους υποχρεούνται να αποδεχτούν ότι δεν υπήρξε (σλαβο)μακεδονικό έθνος πριν το 1944, αλλά είναι άλλου παπά ευαγγέλιο αυτό 🙂

    «Ο εθνικισμός αποτελεί για τον Gellner: «πίστη σε μια κουλτούρα [..] πού είναι με τη σειρά της συνδεδεμένη με ένα κράτος […] ο σύγχρονος άνθρωπος δεν είναι πιστός σε ένα μονάρχη ή σε μια γη ή σε μια πίστη αλλά σε μια κουλτούρα. Κράτος και κουλτούρα πρέπει τώρα να είναι συνδεδεμένες»»

    πάλι η μονομέρεια. η πίστη ή η γη γιατί αλήθεια πρέπει να είναι κάτι διαφορετικό από την κουλτούρα; «κουλτούρα» ούτε υπήρξε ούτε υπάρχει ξέχωρα από τις υπόλοιπες εκδηλώσεις της ζωής της κοινότητας. κουλτούρα είναι κι η θρησκεία, κουλτούρα είναι και η οικονομία, κ.ο.κ. (μακρύς ο κατάλογος), κανένα από τα παραπάνω δεν είναι μόνο αυτό που είναι.

    Σχόλιο από Γιάννης | 24/07/2008

  58. Ο Γκλενερ λεει οτι η διαφορά της συγχρονης εκπαιδευσης (νεωτερικής) απο την ΄προ -νεωτερική ειναι οτι η πρωτη καθιστα τους ανθρωπους μελη του εθνους ομοιγενεις και συμβατους
    παρε π.χ την Πρωτοβαθμια και δευτεροβαθμια εκπαιδευση στη ΨΧωρα μας
    εχει να κανει με ενα συνολο εγκυκλιων γνωσεων και με ενα ωρολογιο προγραμμα που ισχυει για Ολη τη χωρα ..ετσι ωστε οι αποφοιτοι ελληνικου Λυκειου π.χ να εχουν ενα Μινιμουμ γνωσεων ωστε να μπουν στην αγορά εργασιας κλπ
    – Ομοιομορφια και Συμβατοτητα-
    Αυτο εννοει ως συμμετοχή σε μια κοινή κουλτουρα

    Και ετσι πανω κατω συντελειται(η μαλλον συντελουνταν γιατί πια μπαινουμε σε αλλη εποχή και η αλληλοαναγνωριση)
    Αντιθετα
    σκεψη την οποια μεσαιωνική εκπαιδευση
    ας που με ενός τεχνιτη
    δεν ειχε να κανει με την ανταλλαξιμοτητα αλλά αντιθετα με την Υπερειδικευση
    Ο μεσαιωνικός τεχνιτης για να γινει τεχνιτης επερεπε για παραπολλά χρονια να μαθητευσει (παραγιος ) σε εναν αλλο τεχνιτη κλπ
    το ιδιο και ο εγγραμματος κληρικός -μοναχός π.χ

    Η προνεωτερική μεσαιωνική εκπαιδευση -κατα Γκελνερ – διευρυνε τα χασματα μεταξύ του – σχετικά μορφωμενου πληθυσμου-
    αντιθετα η Νεωτερική Πρωτοβαθμια καιδευτετεροβαθμια εχει ειχε ως κυριο σκοπότο να τους κανει συμβατους – και αμοιβαια ανταλλαξιμους …..
    – και εδώ ,ερχεται η τυπογραφια .ως προυποθεση μιας τετοιου ειδους τυποποιημενης εκπαιδευσης

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 24/07/2008

  59. Νοσφεράτε,
    συγκρίνεις τεχνικές (μεσαιωνικοί τεχνίτες) με γενικές (λύκειο) «σχολές». στο Βυζάντιο, ας πούμε η εκπαίδευση ήταν πολύ γενική, στο «δημοτικό» και έπειτα ακολουθούσε εξειδικευμένη νομική ή φιλοσοφική εκπαίδευση στο «πανεπιστήμιο». σε τι διαφέρει αυτό από το σήμερα, παρά στο ότι στο Μεσαίωνα η εκπαίδευση δεν ήταν υποχρεωτική ούτε (στα πρώτα στάδια της εκπαίδευσης) κρατική;

    Σχόλιο από Γιάννης | 24/07/2008

  60. ότι στο Μεσαίωνα η εκπαίδευση δεν ήταν υποχρεωτική ούτε (στα πρώτα στάδια της εκπαίδευσης) κρατική;
    ……………………………….
    αυτο ειναι και το κυριο ζητημα

    Στον Μεσαιωνα ..Η μεγαλη μαζα του πληθυσμου ήταν απομονωμενη στις τοπικές ή συνετεχνιακές κλπ Κοινοτητες …. Δεν γινοταν συμβατοι και κατα καποιο τροπο ομοιομορφοι»’ Χωριζονταν απο ταφρους …

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 24/07/2008

  61. Δηλαδή για εναν χωρικό ή και τενιτη στον μεσαιωνα …και στο βΥΖΑΝΤΙΟ ….

    ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ειχε το χωριο του, η κοινοτητα του,
    και αυτή η προτεραιοτητα δεν ηταν μονο θεμα πιστης , νομιμοποιησης κλπ
    αλλά πανω απ’ ολαενα θεμα υλικής -σχεδόν- ελλειψης ενσωματωσης στην ευρυτερη μεσαιωνική κοινωνια ..Δεν υπήρχαν τα μεσα , οι τροποι επικοινωνιας γιαυτήν την ενσωμετασωση ..
    Η οποια νομιμοποιηση ηταν γινοταν» εξωτερικά» : Οι Φοροι , ο στρατος κλπ

    ή θρησκευτική : Η λειτουργια κλπ
    —————————
    Με την νεωτερη εποχή εγινε δυνατή -τυπογραφια – η
    καθε μερα -ενσωματωση στην εθνική κοινοτητα …
    -μεσω των εφημεριδων (ο Χεγκελ τις ονομασε Καθημερινη Προσευχή»
    -και μεσω του σχολειου : Ωρολογιο προγραμμα κοινη υλη κλπ

    (προσθετω και της υποχρεωτικής Στρατευσης..Βλ η Στρατιωτική ζωη στην Ελλάδα..)

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 24/07/2008

  62. και αυτό το τελευταιο ..με τις εφημεριδες κλπ αλλάζει δραματικά στις μερες μας με αυτό που κανουμε εδώ : Το Ιντερνετ π.χ δημιουργει (μαζ΄με αλλα πραγματα που ταυτοχρονα συμβαινουν) νεες φαντασιακές κοινοτητες που ερχονται να μπλεξουν με τις παλιες δημιουργώντας νεες αλυσιδες ..

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 24/07/2008

  63. βρε Νοσφεράτε,
    οι ελεύθεροι αγρότες μεταξύ 7ου και 11ου αι. δεν στελέχωναν το βυζαντινό στρατό τρέχοντας από τη Βουλγαρία ώς τον Ευφράτη; αυτό δεν ήταν ομογενοποίηση; οδικό δίκτυο δεν υπήρχε; θρησκευτική και πολιτική ομογενοποίηση δεν υπήρχε (χριστιανισμός, αυτοκρατορία); εμπόριο δεν υπήρχε, συναλλαγές με χρήμα; δε θέλω να πω ότι όλα ήταν πάντα ίδια, αλλά αν ήταν τότε ο καθένας ώς εκεί που έφτανε το μάτι του, το ίδιο γίνεται και τώρα. ότι οι άνθρωποι είναι εγγράμματοι δε σημαίνει τίποτε (διαβάζουν εσπρέσσο και τους απασχολεί η ποδοσφαιρική ομάδα τους – και τα λεφτά).

    Σχόλιο από Γιάννης | 24/07/2008

  64. ασφαλώς και δημιουργούνται νέες κοινότητες, που συνδυάζονται ή εξαλείφουν τις παλιές. αλλά για δες και πόσοι κάθονται στο ίντερνετ.. όπως πάντα (ας πούμε όπως στην Αγορά της Αθήνας) ελάχιστοι

    Σχόλιο από Γιάννης | 24/07/2008

  65. Γιάννη, είναι άτοπο να υποστηρίζει κανείς ότι η «εθνική» ουσία είναι ίδια και απαράλλακτη εδώ και χιλιάδες χρόνια, χωρίς αλλαγές και χωρίς μεταβολές. Πάντοτε υπήρχαν οι κοινωνικές συσσωματώσεις, όχι όμως επειδή υπήρχαν σημαίνει ότι υπήρχαν με βάση το «Εθνος». Αυτό ήρθε αρκετά μετά, πολύ μετά από την βυζαντινή εποχή. Δεν είπε ο Νοσφεράτος (ούτε κι εγώ φυσικά) ότι οι άνθρωποι μέχρι την εμφάνιση του εθνικισμού έτρεχαν σαν τα κριάρια από δω κι απο εκεί και σκότωναν ο ένας τον άλλον, ούτε ότι ήταν ο καθένας και ένα…κράτος.
    Ο Ηράκλειτος εδώ και χιλιάδες χρόνια έχει γράψει πολύ όμορφα πράγματα σχετικά με την μεταβολή και την ροή των πραγμάτων. Η ομογενοποίηση που επιδιώκει η εθνική ιστοριογραφία κάθε κράτους εξυπηρετεί την σφυρηλάτηση της εθνικής ενότητας και συντελεί στην διατήρηση της εθνικής ιδέας-σε νορμάλ συνθήκες. Υπάρχει και η εκτροπή προς τον φασισμό και τον εθνικισμό όπου η ιστορία χρησιμοποιείται ως βάση για επίτευξη ιδιοτελών στόχων μέσα από το διάβασμά της ως αυτοεκπληρούμενης προφητείας.
    Επί του θέματος, αυτό που χώριζε τις δύο κοινότητες στην Κρήτη ήταν η θρησκεία και μόνο και κανενός είδους εθνική συνείδηση.
    Σήμερα, μπορεί κάποιος να δηλώνει έλληνας αλλά χωρίς να είναι ορθόδοξος. Τότε, κάτι τέτοιο ήταν απλώς αδιανόητο και εκεί προσκρούει η μαρξιστική θεώρηση της επανάστασης του 1821 όπου υπερτονίζεται ο ταξικός της χαρακτήρας (που υπήρξε αλλά ως ενός σημείου, ως ένα από τα πολλά κομμάτια του παζλ και όχι το μοναδικό). Γι’αυτό και η θεωρία του Κορδάτου έχει ξεπεραστεί από τις εξελίξεις, όπως φυσικά και αυτή του Παπαρρηγόπουλου, του Σάθα κ.λπ.
    Ασχέτως αν οι δογματίζοντες τις αναπαράγουν μέχρι και σήμερα για να εξυπηρετήσουν την ιδεολογία τους.

    doctor

    Σχόλιο από doctor | 25/07/2008

  66. doctor,
    δεν έκανα λόγο για εθνική ουσία. από την άλλη αν ούτε εσύ ούτε ο Νοσφεράτος κάνατε λόγο για κριάρια που έτρεχαν εδώ και εκεί πριν την εθνογένεση, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι αποδέχεστε την ύπαρξη συλλογικών ταυτοτήτων. η καθημερινή και σταδιακή αλλαγή της ανόργανης ύλης, των ατόμων ή της ταυτότητας των κοινοτήτων δε συνεπάγεται π.χ. ότι ο doctor με τον οποίο μιλούσα χτες εδώ δεν είναι ο σημερινός.
    επί της ουσίας επαναλαμβάνω ότι η άποψή σου (και του Νοσφεράτου) ότι τότε υπήρχε απλώς θρησκεία και όχι έθνος πέφτει ή επικρατεί ανάλογα με την απάντηση στο ερώτημα αν η θρησκεία ήταν μόνο θρησκεία (όπως σχεδόν είναι τώρα, δηλαδή). αλλά είναι για εμένα προφανές, ήδη στην ελληνική, και όχι μόνο, Αρχαιότητα ότι δεν ήταν. όπως ο «κομμουνισμός» δεν ήταν απλώς κομμουνισμός στη Ρωσσία του 1944 ή στην Α. Ευρώπη του 1945-90.

    Σχόλιο από Γιάννης | 25/07/2008

  67. Ξανάσμιξαν 74 χρόνια μετά

    Τουρκοκρητικιά από 4 ετών στη Σμύρνη, βρήκε τους συγγενείς της στο Ρέθυμνο

    ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΣ

    Όταν αντίκρυσε για τελευταία φορά το Ρέθυμνο ήταν παιδάκι τεσσάρων χρόνων. Η οικογένειά της ξεριζωνόταν από την Κρήτη και επέστρεφε στην Τουρκία. Τώρα, πήρε παιδιά και νύφες και γύρισε αναζητώντας στην Κρήτη τα παιδιά και τα εγγόνια της θείας της, που έμεινε πίσω.

    ΧΑΝΙΑ

    Η 78χρονη Νουριγιέ Ονατζακλάρ από τη Σμύρνη βρέθηκε τις τελευταίες ημέρες στο Ρέθυμνο και στα Χανιά. Ήταν τα μέρη όπου η οικογένειά της ζούσε πριν από το 1924, οπότε υποχρεώθηκε να επιστρέψει στην Τουρκία. Η ηλικιωμένη Τουρκοκρητικιά κατάφερε να πραγματοποιήσει το όνειρό της: συναντήθηκε με τα ξαδέλφια της, τα παιδιά της θείας της η οποία δεν ακολούθησε την οικογένεια στη Σμύρνη.

    Η Νουριγιέ Ονατζακλάρ μιλά όχι απλώς άριστα τα ελληνικά, αλλά και με τους ιδιωματισμούς της Κρήτης. Στη Σμύρνη όπου ρίζωσε η οικογένειά της η γλώσσα ποτέ δεν σταμάτησε να μιλιέται. «Ο κύρης μου έφυγε από την Κρήτη από εκατό χρόνων πια ομπλιός. Ανταλλαγή ακόμα δεν ήτανε», λέει και συνεχίζει την αφήγησή της: «Εθέλανε να φύγουνε οι Τουρκοκρητικοί. Η αδελφή της μητέρας μου, η Φατμέ, ήθελε να απομείνει, επαέ στο Ρέθεμνος, γιατί αγάπησε ένα χριστιανό. Ο αδελφός της εγύρευε για να τη σφάξει. Εκρύφθηκε στο Μοναστήρι στο Αρκάδι για δύο χρόνια, και από εκεί επήγε στην Αθήνα και έμεινε για τρεις χρόνους. Μετά γάειρε πάλι στην Κρήτη, βαπτίστηκε χριστιανή και πήρε το όνομα Μαρία».

    Αυτές τις ημέρες η κ. Νουριγιέ βρέθηκε στα Χανιά και στο Ρέθυμνο αναζητώντας μαζί με τα παιδιά της τα ίχνη της οικογένειάς της. Και η συγκίνηση ήταν μεγάλη όταν γνώρισε την εξαδέλφη της, κόρη της Φατμέ-Μαρίας, την Ελευθερία Βενιανάκη, στο χωριό Φωτεινός του Ρεθύμνου.
    Η αναζήτηση της οικογένειας που είχε απομείνει στην Κρήτη είχε ξεκινήσει πριν από ένα χρόνο. Ο ένας από τους γιους της Νουριγιέ, ο Αχμέτ, που, όπως και ο αδελφός του, μιλά πολύ καλά ελληνικά, βρέθηκε στην Κρήτη, αναζητώντας τους τόπους καταγωγής των παππούδων του. Στην προσπάθειά του αυτή είχε τις πολύτιμες πληροφορίες της μητέρας του, η οποία γνώριζε πολλές λεπτομέρειες για πόλεις και τοποθεσίες από τους γονείς της. Ανακάλυψε λοιπόν την κόρη της Φατμέ-Μαρίας, την κ. Ελευθερία Βενιανάκη, στο χωριό Φωτεινός, και της υποσχέθηκε ότι σύντομα θα τη σμίξει με τη μητέρα του. Έτσι και έγινε λίγους μήνες μετά.

    Η συνάντηση

    «Ήταν μια συγκινητική συνάντηση. Έκλαψαν και οι δύο. Δεν θα μπορούσε να γίνει κι αλλιώς. Είναι φοβερό να γνωρίζεις ύστερα από τόσα χρόνια την ξαδέλφη σου», λέει ο Αχμέτ περιγράφοντάς μας το αντάμωμα των δύο γυναικών. «Πριν ήταν οι δρόμοι σφαλιστοί και δεν ημπορούσαμε να ‘ρθουμε. Είδα την Ελευθερίαν και κλάψαμε μαζί. Δεν είναι μεγάλη σε ηλικία, αλλά πονάνε τα πόδια της», συνεχίζει η κ. Νουριγιέ καθισμένη ανάμεσα στα παιδιά της σε καφενείο των Χανίων και προσθέτει: «Επήγαμεν και στο χωριό της μάνας μου στο Μαρουλά. Το σπίτι της ήταν ένας μεγάλος πύργος, με πατωσιές πολλές. Είχε και μύλο. Επήγαμεν και στο μνήμα της Φατμέ και επροσκύνησα», λέει η 78χρονη Τουρκοκρητικιά, η οποία κράτησε όλα αυτά τα χρόνια άσβεστο το πάθος και την αγάπη της για την Κρήτη. Ήταν οι γονείς της αυτοί που το μετέδωσαν. «Αγαπούσαν πολύ την Κρήτη και δεν μιλούσαν τούρκικα παρά μόνο ελληνικά, γι’ αυτό και εγώ τα έμαθα. Τι μου έλεγαν για το νησί; Πως είναι πολύ καλά, πολύ ζεστά, τα ζαρζαβατικά και τα κρέατα όλα ήταν καλά!».

    Η Νουριγιέ πήρε μαζί της από το Ρέθυμνο λίγο χώμα και δύο κεριά για τον τάφο των δικών της. Πηγαίνοντας στην εκκλησία κάποιος τη ρώτησε γιατί το έκανε. «Ερχόταν ο πατέρας σου ή η μάνα σου;», της είπε. «Όχι δεν έρχονταν, αλλά αγάπησα τον τόπο αυτό, αγάπησα τους ανθρώπους και ήθελα να τους δοξάσω», είναι η απάντηση της κ. Νουριγιέ.

    Κρυπτοχριστιανοί οι Τουρκοκρητικοί

    Μετά την κατάκτηση της Κρήτης από τους Οθωμανούς, πολλοί κάτοικοι, ορεινών περιοχών κυρίως, ασπάσθηκαν τον ισλαμισμό προκειμένου να αποφύγουν τη δήμευση της περιουσίας τους.
    Στην ιστορία, μάλιστα, αναφέρονται περιπτώσεις όπου ολόκληρα χωριά μαζί με τους ιερείς ασπάζονταν τον μουσουλμανισμό προκειμένου να γλιτώσουν «την τουρκική μάχαιραν»!

    Οι απόγονοί τους με την πάροδο του χρόνου απέβαλαν αρκετές από τις χριστιανικές παραδόσεις και έγιναν και στις συνήθειες μουσουλμάνοι, χωρίς ωστόσο να λείπουν ανάμεσά τους και οι κρυπτοχριστιανοί. Σύμφωνα με τον ιστορικό Ν. Καλομενόπουλο, οι Τουρκοκρήτες, ανεξαρτήτως φυλετικής τους καταγωγής ήταν ελληνόφωνοι, λίγοι μάλιστα εξ αυτών μιλούσαν την τουρκική γλώσσα. Έχαιραν προνομίων γενιτσάρων, ειδικά πριν από την επανάσταση του 1821, και δεν καλούνταν ποτέ στον τουρκικό στρατό αφού θεωρούνταν ότι βρίσκονταν συνεχώς στα όπλα.
    Την περίοδο της κρητικής πολιτείας, αρκετοί Τουρκοκρητικοί έφυγαν για την Ανατολία και κυρίως για τα παράλια της Μικράς Ασίας. Η απογραφή του 1881 υπολογίζει τους μουσουλμάνους κατοίκους του νησιού στους 72.234, ενώ στην απογραφή του 1900, δύο χρόνια μετά την ανακήρυξη της αυτονομίας της Κρήτης, καταγράφονται 33.281 μουσουλμάνοι. Στα 1912 η εφημερίδα «Ελλάς» υπολογίζει τους Τουρκοκρητικούς επίσης σε 30.000 περίπου. Αυτοί έφυγαν στο διάστημα μεταξύ1922-1924 με την ανταλλαγή των πληθυσμών.

    ΤΑ ΝΕΑ , 05/04/2002 , Σελ.: N10

    ————————————————————————————

    Σχόλιο από kρητικός | 29/07/2008

  68. …. από Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

    Η καταγωγή των Τουρκοκρητικών.

    Είναι πλέον αρκετά γνωστό, νομίζω, ότι ο μουσουλμανικός πληθυσμός της τουρκοκρατούμενης Κρήτης ήταν, στη συντριπτική του πλειοψηφία, ελληνικής καταγωγής, Κρητικοί εξισλαμισμένοι, πολλοί από τους οποίους ξεκίνησαν ως κρυπτοχριστιανοί και σε μερικές γενιές εξισλαμίσθηκαν αληθινά.

    Ο γνωστός Κρητικός συγγραφέας Ιωάννης Κονδυλάκης, συγγραφέας του «Πατούχα» και άλλων σημαντικών έργων, στην εφημερίδα «Εστία» 15 και 16.6.1896 (διαρκούσης της Τουρκοκρατίας στο νησί) γράφει τα παρακάτω χαρακτηριστικά: [βλ. Ιωάννη Κονδυλάκη, Τα Άπαντα, εκδ. Αηδών, Αθήναι 1961, σελ. 372-385]

    (1) Αναρχία πλήρης διά τους Τούρκους, τρομοκρατία απαραδειγμάτιστος διά τους χριστιανούς. Ο φόνος χριστιανου έμενεν ατιμώρητος, διό οι Τούρκοι εφόνευον πάντα χριστιανόν ζωηρόν, εφόνευον προς απλήν τέρψιν, προς εξάσκησιν εις την σκοποβολήν· ο φόνος τούρκου ετιμωρείτο δι’ εξοντώσεως χωρίου ολοκλήρου χριστιανικού.
    Όσοι δε των χριστιανών διέφευγον τον θάνατον υπεβάλλοντο εις σκληροτάτας δοκιμασίας και απανθρώπους εξευτελισμούς (2) Πολλάκις αγάδες, εισερχόμενοι εις τους ναούς εν μέσω της λειτουργίας, απέστελλον τους εκκλησιαζομένους εις αγγαρείας. Άλλλοι ήρπαζον τας νύμφας μικρόν μετά την τέλεσιν του γάμου, φονεύοντες τους γαμβρούς. Τινές δε συγκαλούντες κόρας και γυναίκας, τας υπεχρέωνον να χορεύωσιν ημίγυμναι προς διασκέδασίν των. (3)

    Τότε, ο τουρκικός πληθυσμός εδιπλασιάσθη διά πολυαρίθμων αλλαξοπιστιών. Πολλών χωρίων οι κάτοικοι, απαυδήσαντες, μετέβησαν αθρόοι με τον ιερέα των επί κεφαλής και ησπάσθησαν τα δόγματα του Κορανίου. Λέγεται μάλιστα ότι τόσοι διά μιάς μετέβησαν από το Μονοφάτσι, ώστε επιδή ήτο δύσκολον να εκτελεσθή επί τόσων ανδρών η απαιτουμένη εγχείρησις, ο ιμάμης Ηρακλείου ανέγνωσεν απλώς μίαν ευχήν και έπειτα είπε προς τους νεοφωτίστους:

    Άιντε, Τούρκοι! Και οι χθες ραγιάδες εφόρεσαν το σαρίκι του αγά και ανέπνευσαν.

    Ούτω δε όλος σχεδόν ο πληθυσμός της πεδινής εκείνης επαρχίας εξισλαμίσθη και σήμερον εντός των χωρίων της, μόνον ερειπωμέναι εκκλησίαι ενθυμίζουν ότι οι φανατικοί εκείνοι Τούρκοι υπήρξαν ποτέ χριστιανοί. Κατά τρόπον όμοιον εσχηματίσθη και ο μωαμεθανικός πληθυσμός του Σελύνου, αναμφιβόλως δε και της Αμπαδιάς. Και αν δεν επήρχετο η επανάστασις του 1821 διέτρεχε κίνδυνον η Κρήτη, ή να εξοντωθή ο χριστιανικός αυτής πληθυσμός ή να εξισλαμισθή εντελως. Η επανάστασις εκείνη ανεπτέρωσε το θάρρος των χριστιανών έκτοτε δε αντί ν’ αυξήσει ο τουρκικός πληθυσμός, ήρχισε μάλλον να ελαττούται, επανελθόντων και τινών εκ των εξομωτών εις το πάτριον θρήσκευμα.

    Βεβαίως, οι περισσότεροι από τους εξομώτες αλλαξοπίστιζαν μόνο φαινομενικά, ενώ διατηρούσαν κρυφά τη χριστιανική τους πίστη. Έτσι, είχαμε και στην Κρήτη έντονο το φαινόμενο των Κρυπτοχριστιανών, κάποιοι από τους οποίους έλαβαν και ενεργό δράση στις επαναστάσεις (όπως οι Κουρμούληδες) φτάνοντας μέχρι και το μαρτύριο (όπως οι Τέσσερις Μάρτυρες του Ρεθύμνου, καταγόμενοι από τις Μέλαμπες Αγίου Βασιλείου).

    Όμως οι περισσότεροι, με την πάροδο του χρόνου, έχασαν την ελπίδα και το θάρρος τους και κατέληξαν οι ίδιοι ή οι απόγονοί τους αληθινοί μουσουλμάνοι, και μάλιστα φανατικοί: αι φυσικαί προς χριστιανούς συγγένειαί των ελησμονήθησαν, η αμάθεια εσκότισε την μνήμην και το λογικόν, το δηλητήριον του μωαμεθανισμού επώρωσε και εσκλήρυνε τας ψυχάς των, η προνομιούχος θέσις των ως δεσποτών τους εμάθυσε και εγέννησεν αυτοίς συναίσθημα τι φυλετισμού. Ήτον δυνατόν αυτοί οι ανδρείοι και υπερήφανοι να έχουν τι το κοινόν προς τους ταπεινούς, τους περιφρονημένους και αθλίους ραγιάδες; (Κονδυλάκης)

    Επειδή μάλιστα οι μουσουλμάνοι της Κρήτης δεν τηρούσαν πιστά την απαγόρευση της νέας τους θρησκείας ως προς την πόση (κυρίως) οινοπνευματωδών ποτών, εθεωρούντο «κακοί μουσουλμάνοι» και χαρακτηρίζονταν περιφρονητικά από τους «καθαυτό Τούρκους» μπουρμάδες (γυρισμένοι, δηλ. εξομώτες), χαρακτηρισμός που χρησιμοποιήθηκε και από τους χριστιανούς του νησιού (βλ. π.χ. Κώστα Μουντάκη, τραγούδι του Αρκαδιού, «Να λέω αέρα μπουρμάδες» κτλ).

    Για το θέμα αυτό βλ. και το βιβλίο του Νικολάου Π. Ανδριώτη Κρυπτοχριστιανικά Κείμενα, Εθνική Βιβλιοθήκη, δημοσιεύματα της Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1974. Ως προς τον τρόπο ζωής γενικότερα, οι Τουρκοκρητικοί δεν άλλαξαν τη γλώσσα τους ούτε πολλές από τις ασχολίες της καθημερινότητας.

    Στο βιβλίο του Γιάννη Δ. Τσίβη Χανιά 1252-1940, εκδ. Γνώση, Αθήνα 1993,σελ. 111 κ. εξ., διαβάζουμε για τους Τουρκοκρητικούς των Χανίων:
    Οι Τουρκοκρητικοί είχαν τα ίδια περίπου ήθη κι έθιμα με τους Έλληνες κατοίκους της Κρήτης. Στους πολέμους ήταν γενναίοι, τηρούσαν την υπόσχεσή τους και συμπεριφέρονταν μεγαλόψυχα στους ασθενείς και στους ανήμπορους. (σσ. Οι «Χανιώτες Τούρκοι» ήταν γνωστοί «μπεσαλήδες», δηλ. έντιμοι και πιστοί στο λόγο της τιμής τους· αυτό όμως, δυστυχώς, δεν ήταν κανόνας για τους Τουρκοκρητικούς γενικά.)
    Οι Τουρκοκρητικοί, στη συντριπτική πλειοψηφία τους, είχαν μια μόνο σύζυγο. Κυριότερη αιτία της μονογαμίας των Κρητικών Μουσουλμάνων ήταν το γεγονός πως οι περισσότεροι ήταν εξισλαμισμένοι Χριστιανοί Ενετοί ή Έλληνες και, από παράδοση, διατήρησαν τη μονογαμία καθώς και πολλά από τα ήθη και έθιμα των συμπατριωτών τους Χριστιανών.

    Β. Οι Τουρκοκρητικοί και η μουσική.

    Για να επανέλθουμε στον Κονδυλάκη, οι χοροί των είνε[1] οι κρητικοί και τα άσματά των ελληνικά· όπως δε οι χριστιανοί, και αυτοί συνθέτουν εγκώμια εις τους διαπρέποντας κατά τον πόλεμον. Το τραγούδι ενός τούρκου ήρωος του 66 εξ Ηρακλείου ήρχιζεν ως εξής:

    Ντελή Ξεΐνη Αξεδιανέ, είντά ‘τονε γραφτό σου
    στσ’ Αράδενας το φάραγγα να βρεις το θάνατό σου.

    Πολλάκις δε οι «καινούργιοι σκοποί», όταν δεν έρχωνται εξ Αθηνών ή εκ Σμύρνης, οφείλονται εις την μουσικήν επίνοιαν των εν ταις πόλεσι τούρκων και ιδίως των χανουμισσών, αίτινες μάλιστα δεν παραλείπουν και αυτό το έθιμον του κληδωνα.

    Ο Τσίβης συμπληρώνει σ’ αυτό το θέμα:
    Οι Τουρκοκρητικοί, με συνοδεία των μουσικών οργάνων λύρας, λαούτου και μπουλγαρί, χόρευαν τους ίδιους χορούς που χόρευαν και οι Έλληνες κάτοικοι της Κρήτης, τραγουδούσαν τους ίδιους περίπου σκοπούς, χωρίς τη συντροφιά γυναικών. (σσ. η οποία πιθανόν υπήρχε στις παρέες των Χριστιανών, αφού η θέση της γυναίκας γενικά ήταν διαφορετική.)
    Πολλοί Τουρκοκρητικοί διακρίθηκαν ως χορευτές και άλλοι έγιναν διάσημοι λυράρηδες και λαγουτιέρηδες.

    Γνωστοί Τουρκοκρητικοί που επιδώθηκαν στη μουσική είναι:
    1. Ο Χασάν Αγάς ο Χανιώτης, για τον οποίο στο βιβλίο του Γ. Τσίβη (σελ. 111) διαβάζουμε:

    Ξακουστός Τουρκοκρητικός λυράρης υπήρξε ο Χασάν Αγάς ο Χανιώτης. Όταν, μερακλωμένος, έπαιζε τη λύρα, γονάτιζε και ακουμπούσε το κάτω άκρο της λύρας στο έδαφος και τότε η λύρα του Χασάν Αγά του Χανιώτη σκορπούσε τέτοιους μελωδικούς ήχους, που «ανάγκαζε τη γη να τρέμει και να χορεύει»... (σσ. το ιδιο παραδίδεται για το μεγάλο λυράρη από την Πλάκα Αποκορώνου Μιχάλη Παπαδάκη ή Πλακιανό· βλ. στην ιστοσελίδα μας τα βιογραφικά του στοιχεία.) Το παρανόμι «Χανιώτης» το πήρε για να ξεχωρίζει από τους άλλους Τουρκοκρητικούς λυράρηδες.

    Ο λυράρης Χασάν Αγάς ο Χανιώτης έζησε στα μέσα του παρελθόντα αιώνα (σσ. εννοεί τον 19ο). Η παράδοση διατήρησε τη μνήμη του για την ασύγκριτη δεξιοτεχνία του στο παίξιμο της ξακουστής λύρας του.

    2. Διάσημος χορευτής υπήρξε ο Σελινιώτης Κρητογιανίτσαρος Χουσεΐν Τζίνης (απόγονος εξισλαμισμένου ευγενούς Ενετού). Η παράδοση διάσωσε πως, όταν χόρευε το πεντοζάλι, ήταν ικανός να κρατά στο δεξί του χέρι έναν τράγο σφαγμένο που άλλοι τον έγδερναν. (Γ. Τσίβης, σελ. 112)

    3. Ένας από τους διασημότερους ωστόσο Τουρκοκρητικούς μουσικούς, που το έργο του έχει γίνει σταθμός στην κρητική μουσική παράδοση, ήταν ο Μεχμέτ Μπέης Σταφιδάκης, δημιουργός του σταφιδιανού σκοπού, τον οποίο βλ. στους «Πρωτομάστορες» (CD Μπαξεβάνη και Καρεκλά). Κατά τον Τσίβη (σελ. 113-114), υπήρξε ξακουστός γλεντζές, τραγουδιστής, χορευτής και δεξιοτέχνης στο μπουλγαρί.
    Γεννήθηκε στα Χανιά το 1878. Το παρανόμι «Σταφιδάκης» το πήρε εξαιτίας που στο νομό Χανίων ήταν σχεδόν ο μόνος γαιοκτήμονας που είχε μεγάλη έκταση σταφιδαμπέλου.
    Φίλους πολλούς είχε, όχι μόνο Τούρκους, μα και Έλληνες. Ήταν παντρεμένος με μια πλούσια και όμορφη Τουρκοκρητικιά, τη Φατμέ, από την εξέχουσα Τουρκοκρητική οικογένεια των Βεργέρηδων (απογόνων ευγενών Ενετων φεουδαρχών).

    Ο Μεχμέτ Μπέης άρχιζε το γλέντι τραγουδώντας, με το σκοπό που ο ίδιος δημιούργησε, με μαντινάδες που τις περισσότερες αυτοσχεδίαζε την ίδια εκείνη στιγμή. Είχε το χάρισμα του στιχοπλόκου που είχαν και έχουν σήμερα πολλοί Κρητικοί λυράρηδες και γλεντζέδες. Η πρώτη μαντινάδα που τραγουδούσε ήταν πάντα αφιερωμένη στην πολυαγαπημένη του Φατμέ.

    Ο σεμπτάς σου μ’ άναψε γιαγκίνι στην καρδιά μου.
    Μα να σβήσει δεν μπορεί, γκιουλ μπαξέ κυρά μου.

    [Όμως κάποιοι πληροφόρησαν το Μεχμέτ Μπέη πως η αγαπημένη του σύζυγος τον απατούσε με εξέχον μέλος της χανιώτικης τουρκοκρητικής κοινωνίας· μη μπορώντας να το επαληθεύσει ούτε να το διαψεύσει, ο καλόκαρδος, ως φαίνεται, εκείνος άνθρωπος έδιωξε τη γυναίκα του και μαράζωσε, καταλήγοντας φυματικός. Πριν πεθάνει, την κάλεσε να τη δει για τελευταία φορά. Εκείνη πήγε στο σπίτι του με τους γονείς της.

    Και συνεχίζει ο Τσίβης (σελ. 114):]
    Όταν ο Μεχμέτ Μπέης την αντίκρισε, την κοίταξε στα μάτια και της είπε το εξής τετράστιχο, που αυτοσχεδίασε εκείνη τη στιγμή:

    Εγώ ποθαίνω και ξεγνοιώ και συ που ζεις γλιτώνεις.
    Κι’ αν έχω δίκιο απάνω σου στον Άδη το πλερώνεις.

    Ύστερα μάζεψε όλες του τις δυνάμεις, ανασηκώθηκε στο κρεβάτι και, μεγαλόφωνα, με τον Σταφιδιανό Σκοπό, αποχαιρέτησε τον κόσμο με το εξής τετράστιχο:

    Εσύ μωρέ Καπέ ντουνιά σε μένα μην καυχάσαι.
    Μα ‘γώ ‘μια που σε γλέντησα και τώρα μ’ απαρνάσαι.

    Λίγες στιγμές πέρασαν και ο τελευταίος Τουρκοκρητικός τροβαδούρος ξεψύχησε στην αγκαλιά της πολυαγαπημένης του Φατμέ.

    Το θάνατό του θρήνησαν Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί κάτοικοι Χανίων. Την κηδεία του παρακολούθησε, χωρίς υπερβολές, ολόκληρος ο πληθυσμός. Πέθανε τον Μάη του 1908.

    4. Ο δεύτερος μεγάλος Τουρκοκρητικός μουσικός από τα Χανιά, που το έργο του έμεινε ανεξίτηλο στην κρητική μουσική παράδοση, ήταν ο Μουσταφάς Καραγκιουλές (1845-1930;) από τα Καλλεργιανά Κισάμου, δημιουργός του πασίγνωστου συρτού του Καραγκιουλέ, ενός από τα περισσότερο δισκογραφημένα κρητικά μουσικά κομμάτια.
    Για τον Καραγκιουλέ διαβάζουμε στο βιβλίο του Αθανασίου Π. Δεικτάκη Χανιώτες Λαϊκοί Μουσικοί που δεν υπάρχουν πια, Καστέλλι Κισάμου 1999, σελ. 56-58:

    «Οθωμανός ήταν πάππου προς πάππου. Ο ανώτερος πολιτισμός των υποδούλων τον κατέκτησε. Έμαθε τη μουσική μας και την υπηρέτησε σωστά. Τρεις τέσσερις τούρκικες οικογένειες συναποτελούσαν τα Μαντονιανά. Ξέχωρα από τη χριστιανική γειτονιά.

    Πλούσιος, είχε σαράντα μαζώχτρες στη βεδέμα και πολλούς μετοχάρηδες στα σπαρτά του και τ’ ανοιχτά χωράφια του. αφανάτιστος. Παραχώρησε κομμάτι από το χωράφι του για να επεκταθεί ο περίβολος της εκκλησίας του χωριού. Ήταν κοντά το αλώνι του. λυχνίζοντας τ’ άχυρα οι «κουμούρες» έμπαιναν στο χριστιανικό ναό. Μετέφερε αλλού το αλώνι και χάρισε στον Άγιο το χωράφι του. λέγεται πως ο Άϊ Γιώργης ένα βράδυ τον έδειρε και συμμορφώθηκε.

    Μερακλής. Έπαιζε το βιολί του και τραγουδούσε γλυκά σε κάθε χαροκοπιά. Δεν έκανε διάκριση σε χριστιανούς και τούρκους. Σκορπούσε τη γλυκάδα του δοξαριού του σε οντάδες και κατώγια και των δυο αντίπαλων φυλών. Έσβηναν τα μίση, σιγούσαν τα πάθη. Και σε κάποιες περιπτώσεις συνδιασκέδαζαν χριστιανοί και τούρκοι.
    Ήταν όμορφος σωματικά. Επιβλητικός, λεβαντάνθρωπος, με ωραίο μουστάκι. Ο μουσαφίρ-οντάς του Καραγκιουλέ σώζεται και σήμερα στα Καλλεργιανά.

    (�) Με τις τελευταίες κρητικές επαναστάσεις οι τούρκοι της υπαίθρου κρύφτηκαν στα κάστρα. Έφυγε και ο Καραγκιουλές. Πήγε στο Καστέλλι κι ύστερα στα Χανιά… Ακολούθησε η ανταλλαγή των πληθυσμών. Ο Καραγκιουλές πήγε στη Σμύρνη. Εκεί άνοιξε καφενείο.

    Ο Στρατής Βερυκάκης (1898-1968) που πολέμησε στη Μ. Ασία, τραυματίστηκε στην προέλαση. Επέστρεψε στη Σμύρνη και νοσηλεύτηκε στο εκεί νοσοκομείο. Περιφερόμενος στην όμορφη ελληνική πόλη συνάντησε τον Καραγκιουλέ. Τον γνώρισε ο Τούρκος. Είχαν φιλίες με τον πατέρα του, το Χαρίτο. Καθώς βαδίζανε με άλλους δυο στρατιώτες τυχαία έξω από τον καφενέ του, εκείνος τους σταμάτησε:

    Μωρέ σεις, κρητικάκια είστε;
    -Ναι, απ’ τα Χανιά!
    -μήπως είσαι γιος του Χαρίτο
    ; λέει απευθυνόμενος στο Στρατή.

    Τους κέρασε και τους φιλοξένησε. Τους κάλεσε να πάνε και στο σπίτι του. μα δεν πήγαν. Φοβήθηκαν. Ο Καραγκιουλές θα περνούσε τότε τα εβδομήντα. Μιλούσε άνετα τα κρητικά και δεν έκρυψε τη νοσταλγία του για την Κρήτη.

    Αχ, του λέει, φύγαμε απ’ τον τόπο μας!
    [Στο παραπάνω κείμενο φαίνεται μια ανακολουθία: αν ο Καραγκιουλές πήγε στη Σμύρνη με την ανταλλαγή των πληθυσμών, πώς τον συνάντησαν εκεί οι Έλληνες στρατιώτες κατά την προέλαση; Δε γνωρίζω την εξήγηση που δίδει ο συγγραφέας στο θέμα αυτό· απλώς παραθέτω τα στοιχεία.]

    5. Πηγαίνοντας προς την ανατολική Κρήτη, συναντούμε «το Σητειακό, ξακουστό σε χωρα και χωριά αψηλόλιγνο Τούρκο λυράρη, το Ναΐμη», για τον οποίο στοιχεία σταχυολογούμε από το βιβλίο του Νίκου Αγγελή Ενεψίζικα νάκλια (πιπεράτα ανέκδοτα) των Κρητοτούρκων, εκδ. Σμυρνιωτάκης, Αθήνα 1998, σελ. 185-188:

    Ο Ναΐμης ήταν Σητειακός αλλά έδρασε στο Μεγάλο Κάστρο (Ηράκλειο) γύρω στα 1900. Μαρτυρίες που περισυνέλεξε ο Αγγελής από γέρους που τον θυμούνταν τον περιγράφουν ως μεγάλο μουσικό: «Α, ο Ναΐμης ήταν μεγάλος λυράρης, άπιαστος», «ο Ναΐμης μάγευε τον κόσμο με το δοξάρι του». Άλλος θυμάται πως έπαιζε και βιολί και λύρα, άλλος θυμάται μονάχα τα επιφωνήματα του λαού, Τούρκων και Ρωμιών, τριγύριζε μπουλούκι το πατάρι του Ναΐμη. Ένας Τουρκοκρητικός μπέης εσηκώθηκε μια φορά, λέει, από την καρέκλα του και είπε στο λυράρη παρακλητικά: «Αμάν, μπρε Ναΐμη, χαμηλά λιγάκι και βαλαχή επιάστηκε η αναπνοή μου» (σελ. 186).

    �Οι ομόθρησκοί του δεν συγχωρούσαν στο Ναΐμη το πως έτρωγε χοίρο κι έπινε κρασί, μπροστά στον κόσμο -γιατί κι αυτοί βέβαια έπιναν κρασί, αλλά ‘παρέκει! Αλλά όταν άκουγαν την «κοντυλιά» του λύγιζαν και γονάτιζαν τα πόδια τους, γονάτιζε κι η καρδιά τους: «Χαλάλι σου μπρε Ναΐμη κι ο χοίρος και το κρασί. Αυτά γίνονται μέσα σου τραγούδι του κουζουλαμού» (στο ίδιο).

    Ο Ναΐμης δολοφονήθηκε από ομοθρήσκους του όταν, αφού είχε εκμυστηρευθεί στο γενναίο Ηρακλειώτη καφετζή Γιώργη Μπουκαβία «πως αγαπούσε τους Ρωμιούς πιο πολύ από τους Τούρκους, πως η γιαγιά του ήταν Χριστιανή και πως του ‘χει μιλήσει για το Χριστό και τους αγίους», έπαιξε δημόσια με τη λύρα του και τραγούδησε το γνωστό εμβατήριο «μαύρη είν’ η νύχτα στα βουνά» (που βασίζεται στο ποίημα «Ο Κλέφτης» του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή), πράγμα που ταπείνωσε και εξόργισε τους ομοθρήσκους του· λίγο καιρό αργότερα βρέθηκε πνιγμένος στο γιαλό της Τρυπητής. Έκτοτε, συνεχίζει ο Αγγελής, ο καφενές του Μπουκαβία δεν ξέρομε τι έγινε. Ένας γέρος λέει πως ρήμαξε, γιατί δεν έλειπε στιγμή από μέσα του το φάντασμα του πνιγμένου λυράρη. Γιατί δεν άντεχε την απουσία του ο λαός» (σελ. 187).

    6. Ο Χουσεΐν (ή Ξεΐν) Ζαρωνάκης ήταν ένας αγράμματος αλλά δεινός μαντιναδολόγος και ριμαδόρος από τη Συκιά Σητείας, άνθρωπος φιλήσυχος, «φιλοσοφημένος και ποιητής» (Αγγελής, σελ. 189). Στοιχεία για τη ζωή και τη στιχουργικό του έργο βρίσκουμε στο προαναφερθέν βιβλίο του Ν. Αγγελή (σελ. 189-192) και σε σχετικό άρθρο του περιοδικού «Μύσων» Σητείας, τομ. Ε΄ (1936), σελ. 64-66.

    Οι καλοπροαίρετοι κάτοικοι της Συκιάς και των γύρω χωριών, Τούρκοι και δικοί μας, τον έλεγαν τιμητικά ποιητή. Οι άλλοι όμως οι κακόβουλοι τον έλεγαν «Χαυτομύγια», γιατί ο Χουσεΐν όταν βασανιζόταν να ταιριάσει τη ρίμα του ανοιγόκλεινε παράξενα το στόμα του σαν ν’ άρπαζε τις μύγες απ’ τον αέρα (Αγγελής, σελ. 189-190).

    Μαντινάδες του Ζαρωνάκη αναφέρει ο Αγγελής τις παρακάτω:
    Μια φορά, λένε, αγανακτισμένος από την αταξία, που επικρατούσε στην επαρχία του, σταμάτησε το άλογο του ομόθρησκού του Διοικητή και του είπε:

    Αφέντη, κόψε την κλεψά και το μπαταξιλίκι
    κι η γης κι οι Τούρκοι κι Ρωμιοί θέλουν ζαμπιτιλίκι

    (μπαταξιλίκι=αναρχία, ζαμπιτιλίκι=ευταξία)

    Στο Γεραπετρίτη Τούρκο μεταπράτη, τσιγκούνη και αισχρολόγο, Αμετάκη (υποκοριστικό του Αχμέτ), που κάποιος άλλος Τούρκος του έκοψε το αφτί γιατί έβρισε την αδερφή του, ο Χουσεΐν είπε:

    Αν έσφιγγες το στόμα σου σαν το παραδοσάκι,
    θάχες τ’ αφτιά σου και τα δυο, καημένε Αμετάκη.

    Την απαράδεκτη συμπεριφορά του χωριανού του γεροντοπαλλήκαρου «Τράβα», που «κάθε τόσο κορτάριζε και μια κοπελοπούλα χωρίς ν’ αποφασίζει να πάρει καμιά», ο Χουσεΐν σχολίασε με τη μαντινάδα:

    Στην ώρα ντου ‘ναι κι ο σεβντάς σαν τον αθό του Μάη
    κι ελόγου σου σιογέρασες, Τράβα, και δε σου πάει.

    Από το «Μύσωνα» σταχυολογούμε μερικές αφηγήσεις ακόμη:
    Σε συνάντηση του Χουσεΐν με τον πολιτευτή της εποχής Ε. Αγγελάκη στη Σητεία για κάποια δικαστική υπόθεση, όπου παρίστατο και ο Τούρκος γραμματέας του Ειρηνοδικείου Σητείας, προκληθείς ο ποιητής απήντησεν:

    Έτσά το φέρανε οι καιροί κι οι μαυρισμένες μέρες
    να κρεμαστούν οι γνωστικοί στσοί μαγλινές μασέλες.

    (μαγλινός=λείος, χωρίς τρίχες· ο γραμματέας ήταν «σπανός»)

    Την ίδια μαντινάδα λένε ότι χρησιμοποίησε και όταν, λίγο πριν το θάνατό του, αναζητούσε τον υπεύθυνο αρχηγό των επαναστατών που πολιορκούσαν τη Συκιά (1897) και παρουσιάστηκε μπροστά του ο νεότατος Εμμ. Χριστοδουλάκης (βλ. και Αγγελή, σελ. 191).

    Στον Ιωάννη Γαλανάκη από τα Κρυγιά Σητείας ο Χουσεΐν είχε νοικιάσει ένα βοσκοτόπι· εκείνος όμως του καθυστερούσε την πληρωμή και, για κακή του τύχη, ήταν και υπεύθυνος της πληρωμής του ενοικίου όλων των βοσκών της περιοχής! Έτσι, όταν για μια φορά ακόμη επεκαλέσθη δικαιολογίας μη πληρωμής αβασίμους, του απάντησεν ο ποιητής:

    Κύριε Γαλανάκη,
    κάθ’ εορτή, κάθε λαμπρή τη μ-παίζουν την καμπάνα·
    στο κάθε ενδεχόμενο εσύ ‘σαι η τάβλα-μάνα.
    (δηλ. είστε ο μόνος υπεύθυνος να πληρώσετε· τάβλα-μάνα=σπίτι που φιλοξενεί διαρκώς ξένους ή φίλους, ώστε η τάβλα, το τραπέζι, τροφοδοτεί σαν μητέρα συνεχώς τους προσερχομένους)

    Σε κάποιο καφενείο της Συκιάς κοιμόταν στην καρέκλα ένας νέος, Χριστιανός, από τα Πεύκα Σητείας· στον ύπνο όμως του έφυγαν αέρια. Το έμαθε ο Χουσεΐν και σχολίασε:

    Για πέτε μου είντα γίνηκε κειονά το Πευκιανάκι
    απού ‘βγαλε κι εκέρασεν από το πισωφλάσκι.
    Μα μοναχός του κέρασεν αυτός τον απατό ντου,
    γιατί κιανείς δεν ήθελε να πιεί από το πιοτό ντου.

    Ο Χουσεΐν σκοτώθηκε το 1897, στη «σφαγή της Συκιάς»· πριν την εκπόρθηση από τους επαναστάτες του τζαμιού στο οποίο ήταν κλεισμένοι οι Τούρκοι, οι χωριανοί του τού πρότειναν να φύγει και να σωθεί, λόγω του καλού χαρακτήρα του· εκείνος ζήτησε να φύγουν μαζί και τα παιδιά του· «αλλά τούτου αδικαιολογήτως μη γενομένου δεκτού υπό των επαναστατών, ο Ζαρωνάκης συνεμερίσθη εκουσίως την τύχη των οικείων του και των λοιπών ομοεθνών του» («Μύσων», σελ. 64-65).

    Είναι λυπηρόν ότι οι πολιορκηταί του τζαμιού απέρριψαν την πρότασιν του Ξεΐν Ζαρωνάκη, ποιητού, αγρότου μεν και αγραμμάτου, αλλά του οποίου η καρδιά περιέκλειεν αισθήματα ανθρωπισμού, η δε συνείδησίς του είχεν επίγνωσιν του καθήκοντος εν ώρα μάλιστα υψίστου κινδύνου. Ως ποιητής καθ’ εκάστην εδίδασκε διά των στίχων του το καθήκον και εκαυτηρίαζε και έσκωπτε τας παρεκτροπάς των συνεπαρχιωτών του. Ο εθνισμός δεν του επηρέαζε τας ορθάς σκέψεις. Ούτω διά του εκουσίου θανάτου του επεσφράγισε τας ιδέας του και απέδειξε την ανωτερότητά του (στο ίδιο).

    7. Από τον θεολόγο και εξαίρετο ερευνητή κ. Αντώνη Ε. Στιβακτάκη λάβαμε και παραθέτουμε τις παρακάτω πληροφορίες, που θα περιληφθούν σε υπό έκδοσιν βιβλίο του για την ιστορία και την παράδοση του χωριού Χόντρος Βιάννου (τον ευχαριστούμε θερμότατα):
    Στο χωριό μου Χόντρος Βιάννου Ηρακλείου (80% Οθωμανοί, 20% Χριστιανοί) ζούσε περί τα τέλη του 19ου αιώνα ένας Οθωμανός ονόματι Μουσταφάς Αριφαλής, ο οποίος, σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων του χωριού που τον γνώρισαν και τον έζησαν από κοντά, ήταν άριστος λυράρης. Μάλιστα όσοι τον άκουσαν να παίζει λύρα έλεγαν την εξής φράση: «Όταν έπαιζε τη λύρα ο Μουσταφάς τ’ Αριφαλή αναστέναζαν ο Κάστελος κι η Κεφάλα» (ο Κάστελος και η Κεφάλα είναι οι δυο ψηλότερες κορφές του χωριού μου).

    Ο Μουσταφάς Αριφαλής, ο αδερφός του Χουσεΐν και ο πατέρας τους Αλής ήταν οι τελευταίοι Οθωμανοί που εγκατέλειψαν το χωριό και μέχρι την τελευταία στιγμή είχαν το δίλημμα (ιδιαίτερα ο Χουσεΐν που τιμούσε και σεβόταν ιδιαίτερα τη χριστιανική πίστη) να φύγουν από το χωριό ή να επανέλθουν στην πίστη των πατέρων τους και μείνουν για πάντα στην Κρήτη. Τελικά αναχώρησαν για τη Μικρά Ασία τη δεκαετία του 1910.

    8. Μια πολύ μεγάλη προσωπικότητα στα μουσικά δρώμενα της Ιεράπετρας ήταν ο Μουσουλμάνος βιολάτορας Αλή Σουμάνης που έδρασε κυρίως τις αρχές του 20ου αιώνα. Ο Αλής ήταν συνεχιστής της παλαιάς Γεραπετρίτικης παράδοσης μα και εξαιρετικός συνθέτης. Ακόμα και σήμερα ακούγονται οι περίφημες «κοντυλιές του Αλή» που αποδίδονται στο βιολί ή στο μαντολίνο. Θεωρείται συνθέτης της μελωδίας μίμησης της ασκομαντούρας όπως αυτή παίζεται σήμερα από τους Γεραπετρίτες. Ο Αλής κάθε χρόνο έπαιζε βιολί στο πανηγύρι του Αγίου Ιωάννη στο Λασίθι. Τα χρήματα μου του χάριζαν τα δώριζε στην εκκλησία. Αυτό το είχε ως τάμα γιατί κάποτε την ημέρα του Αγίου Ιωάννη του Ριγολόγου διασκεδάζοντας με χριστιανούς στους Μεσελέρους, αδιαφορώντας για την παράδοση της ημέρας που θέλει να μην τρώνε «λεργιά» όπως λένε, αυτός έφαγε επιδεικτικά κρέας και τον έπιασε ρίγος. Τότε του είπαν να κάνει το σταυρό του, αν και μουσουλμάνος και να ζητήσει συγχώρεση από τον ₼γιο. Έτσι και έγινε. Ο Αλής έγινε αμέσως καλά και συνέχισε το γλέντι.

    Σαν επίλογος.

    Αντί για επίλογο δημοσιεύουμε την επιστολή κάποιας Ηρακλειώτισσας Τουρκοκρητικιάς προς τον αδελφό της που ζούσε στη Σχεντιρία, δηλαδή την Αλεξάνδρεια· τη βρήκαμε στον τόμο Γ΄ του περιοδικού «Μύσων» (1934), σελ. 14. αποκαθιστούμε την ορθογραφία για τη διευκόλυνση των αναγνωστών μας:

    Προσκυνίσματα σε λόγου σου, αδελφέ μου Πιλάλ μπέη εφέντη, από την αδελφή σου Νασιπέ χανούμη και από τον ανεψιόν σου Μεηχμέτ εφέντη και φιλεί τα χέρια σου και τα πόδια σου.

    Μάτια που δε θωρούνται
    γοργό ξελησμονούνται.
    Μακρά ‘πό ‘πά έχω τις χαρές και ποιος θα μου τις φέρει,
    ό,τι κι αν έχω βρίσκουνται στου αδελφού το χέρι.

    Αδελφέ μου, το γνωρίζεις καλά ότι εχήρεψα και δεν έχω άλλον παρά τον Θεό και του λόγου σου και όλες οι ελπίδες μου κρέμουνται εις εσένα.

    Χάρ’ άνοιξε τον τάφο μου και δέξου το κορμί μου,
    εσβήσθηκε η αγάπη μου, ας σβήσει κι η ζωή μου.

    Δε θέλω, αδελφέ μου, άλλο από του λόγου σου, μόνο να λαβαίνω το γράμμα σου συχνά διά να μαθαίνω την υγείαν σου, διότι δεν έχω άλλον αδελφόν, μόνο του λόγου σου, και όταν μαθαίνω ότι είσαι καλά αναπέβονται οι πόνοι της καρδιάς μου και νά ‘τονε τρόπος να σε δω διά να ησυχάσω. Προσκυνίσματα και στον ανεψιόν μου τον Τεφίκ Μπέη.

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 29/07/2008

  69. Το ζήτημα απoτυπώνεται γλαφυρά στο τραγούδι του Ε.Ζάχου:

    ΚΕΜΑΛ ΟΖΜΠΑΪΡΙ (πάνω στη μελωδία του Ερωτόκριτου)
    (Ερμηνευτής/ές:ΜΠΑΚΙΡΤΖΗΣ ΑΡΓΥΡΗΣ – ΚΩΣΤΑΣ ΣΙΔΕΡΗΣ)

    από το δίσκο:

    ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΙ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ – «Η ΜΑΣΤΟΡΑΝΤΖΑ ΤΟΥ ΕΡΝΤΕΜΠΙΛ»

    «…μα όπως τα σκάτωσαν μετά, η Ελλάδα κι η Τουρκία
    πέθανε ο φίλος μου ο Κεμάλ καπου στη Γερμανία,
    διχως ποτέ του να αξιωθεί να δει τον Ψηλορείτη,
    τον τόπο των πατέρων του την όμορφη την Κρήτη»

    Σχόλιο από self painter | 30/07/2008

  70. Παιδια η αναγκαστική αναπαυση (διακοπές )με εμποδισε να απαντησω στο σχολιο του Γιαννη σχ 63..»βρε Νοσφεράτε,
    οι ελεύθεροι αγρότες μεταξύ 7ου και 11ου αι. δεν στελέχωναν το βυζαντινό στρατό τρέχοντας από τη Βουλγαρία ώς τον Ευφράτη; αυτό δεν ήταν ομογενοποίηση;’

    Ηταν Γιαννη ως ενα βαθμό ..

    στο ονομα ομως της Βυζαντινής Οικουμενης – Χριστιανοσύνης

    και οχι στο ονομα – νομμιμοποιηση ενος εθνους (οπως χ πολύ αργοτερα επι Γαλλικης επαναστασης )

    Και εξαλλου ελλειπαν και οι αντικειμeνικές -υλικές προυποθεσεις της ομοιογενοποιησης (εντυπη – αρα τυποποιημενη γλωσσα – ταχυτερες συγκοινωνιες κλπ

    Βλεπεις η ομοιογενοποιηση που συνυφαινεται με το ενωτερικό εθνος δεν ηταν αποτελεσμα ενός παραγοντoς αλλά συγκλισης πολλών παραγοντων ιδεολογικών και υλικών ..
    – πραγματι ομως το Βυζαντιο ..τουλαχιστον μεχρι τον 11 αιωνα διεφερε πολύ αποτην Φεουδαρχική Ευρωπη ..Ακριβώς ομως γιατί ηταν το μόνο απομειναρι της Ρωμαϊκής Οικουμενης »

    Γιαυτο διεφερε…

    Οσο γιαυτό που λές παρακάτω για την Θρησκεια Τοτε συμφωνω ..Αλλο η Θρησκεια Τοτε αλλο τωρα
    Τοτε ηταν ενα συμπαν (λογου αλλά και καθημερινης πρακτικής)
    Τώρα ειναι κι αυτή μια εν μερει εκκοσμικευμένη Ιδεολογια
    αναμεσα σε πολλές αλλες ..
    η ενα ακομα Life Style

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 31/07/2008

  71. Καλώς επέστρεψες Νοσφεράτε!

    Θα μείνεις ή θα ξαναφύγεις;

    Μ-π

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 31/07/2008

  72. θα φυγω …καλά πως αντεχετε με τετοια ζεστη ….

    ο προκρουστης τι κανει;

    Σχόλιο από Νοσφεράτος | 31/07/2008

  73. Δεν αντέχουμε,παρότι σήμερα είχε ένα εξαιρετικό αεράκι.

    Ξαναφεύγουμε και μεις!

    Νομίζω ότι ο Ομέρ θα βρίσκεται τώρα κάπου στον Πλακιά… Ο «μουμούλ» δεν ξεκολλά από τη Λήμνο κ.λπ.

    Μ-π

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 31/07/2008

  74. […] -Οι ΤΟΥΡΚΟΚΡΗΤΙΚΟΙ […]

    Πίνγκμπακ από -Δύο χρόνια Π&Α: Ένας “εγωκεντρικός” απολογισμός! « Πόντος και Αριστερά | 31/12/2008

  75. Εγω εχω συνταραχτη οταν σπουδαζα στην Αγγλια και συναντισα τουρκοκυπριους συνχωριανους μου που εφιγαν απο την κυπρο το 1974.Μιλουν ολοι ελληνικα την κυπριακη διαλεκτο και τουρκικα,νοσταλγουν τον τοπον τους και βιονουν και αυτη την τραγοδια του πολεμου και την προσφυγια οπως οι δικοι μας.Οι λαοι δεν εχουν να χωρισουν τιποτε μεταξη τους,απο αλλου ειναι το προβλημα.

    Σχόλιο από Μίτσιος | 09/01/2009

  76. ΛΟΥΚΑΣ ΑΞΕΛΟΣ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΣ, ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΖΗΤΗΜΑ Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΕΠΕΚΤΑΤΙΣΜΟΣ ΩΣ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ Το Κυπριακό έτσι όπως μέσα από την επιμήκυνση του ιστορικού χρόνου μπορούμε σήμερα να το δούμε, θέτει ευθέως το πρόβλημα των σχέσεων ανάμεσα στον ελληνικό λαό και τους λαούς της Τουρκίας και τα πραγματικά διλήμματα που τίθενται στους πολίτες και τις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις σε Κύπρο, Ελλάδα και Τουρκία. Θέτει δηλαδή επί τάπητος, χωρίς αναγκαστικά να τα εμπεριέχει ως όλον, τα μεγάλα ζητήματα που μας απασχολούν στο λυκόφως του 20ού αιώνα, ιδιαίτερα μάλιστα μετά την κατάρρευση του ολοκληρωτισμού στην Ανατολική Ευρώπη. Όλες οι μαγικές λέξεις ελευθερία, πατριωτισμός, διεθνισμός, εθνικισμός, κρατισμός, ρατσισμός, ισότητα, δημοκρατία, διαφορά, αυτοδιάθεση, συνωστίζονται στην Πράσινη Γραμμή• εκεί που σταματάνε τα ψέματα και ανεμίζουν τουρκικές σημαίες. Δεν γνωρίζω αν θα βρισκότανε κανείς να αμφισβητήσει σοβαρά το γεγονός ότι οι σχέσεις ανάμεσα στους δυο λαούς (ελληνικό-τουρκικό), είναι ιδιαίτερα άσχημες. Σε γκάλοπ που δημοσίευσε το 1986 το τουρκικό περιοδικό «Nokta», το 95% των Τούρκων θεωρούν τους Έλληνες ως μη άξιους εμπιστοσύνης, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό κατεβαίνει για τους Έλληνες στο 73%. Ποιο αλήθεια μπορεί να είναι το πολιτικό, κοινωνικό και πολιτιστικό βάρος αυτού του 5% των Τούρκων που δεν διάκεινται εχθρικά απέναντι μας; Η γλώσσα των αριθμών — όσο κι αν αμφισβητηθεί — είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική και γίνεται ακόμα πιο πολύ όταν, μελετώντας τις θέσεις και την πρακτική των τουρκικών πολιτικών σχηματισμών, διαπιστώσουμε ότι η νοοτροπία αυτή διαπερνά όχι μόνο τα κυβερνητικά, αλλά και τα αριστερά κόμματα της αντιπολίτευσης, που — υποτίθεται — εμπνέονται από διεθνιστικά ιδεώδη. Είναι φανερό ότι οι ευθύνες δεν έχουν συνολικά έναν αποδέκτη. Και εννοούμε, σαφέστατα, και τις ευθύνες της ελληνικής πλευράς που όμως — οφείλουμε να το παραδεχθούμε — είναι άλλης τάξης από τις ευθύνες του συνόλου, σχεδόν, του τουρκικού πολιτικού κόσμου, που έχει πέσει στην παγίδα του μεγαλοτουρκικού σωβινισμού. Ίσως κάποιοι ισχυριστούν ότι αυτό είναι κάτι το συγκυριακό που δεν εντάσσεται στις ιδιαίτερες συνθήκες χρόνιας αναγκαστικής συμβίωσης ανάμεσα στους Έλληνες και Τούρκους. Η πραγματικότητα όμως τους διαψεύδει αποδεικνύοντας ότι ο αντιξενισμός, ο ρατσισμός και η πολιτική φυσικής εξόντωσης ή βίαιου εξισλαμισμού έχει πολύ βαθιές ιστορικές ρίζες. Εύστοχα είναι τα ζητήματα που θέτει ο Πέρσης ιστορικός Εναγιοταλά Ρεζά όταν διερωτάται: «Στη χώρα που γεννήθηκε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, δεν υπήρχαν κάτοικοι, δεν υπήρχε πληθυσμός σ’ αυτή τη χώρα; Αν δεχθούμε ότι το Βυζάντιο είχε τον πληθυσμό του, τότε γεννάται ένα άλλο ερώτημα. Τι απέγινε ο λαός ο οποίος πριν από χίλια εξακόσια χρόνια ίδρυσε ένα από τα μεγαλύτερα κράτη της παγκόσμιας ιστορίας; Ποιος ήταν αυτός ο λαός; Ποια ήταν η γλώσσα του και ποιος ο πολιτισμός του; Μήπως οι επιγραφές αυτής και παλαιότερων εποχών ψεύδονται; Μπορεί κανείς ν’ αγνοήσει τις επιγραφές σε ελληνική γραφή που συνεχίζουν να υπάρχουν μέχρι σήμερα ως αδιάψευστες αποδείξεις του παρελθόντος της Μικράς Ασίας παρά τις αλλεπάλληλες καταστροφές τους από τους αναρίθμητους εχθρούς και εισβολείς; Τέλος, πού πήγαν αυτοί οι άνθρωποι αυτός ο λαός που δημιούργησε ένα τόσο λαμπρό πολιτισμό;», για να απαντήσει στη συνέχεια μέσα από μια σύντομη ιστορική περιδιάβαση που φτάνει ως τις μέρες μας: «Αφού νίκησαν τους Βυζαντινούς, αυτές οι φυλές κατέστρεψαν το λαμπρό πολιτισμό των τελευταίων και υιοθέτησαν μια πολιτική αφομοίωσης των Ελλήνων κατοίκων της χώρας. Αυτή η πολιτική διατηρήθηκε μέχρι τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά απ’ αυτόν και μπορούμε μέχρι σήμερα να διαπιστώσουμε την έχθρα και το μίσος των παντουρκιστών όχι μόνο κατά του ελληνικού πολιτισμού αλλά και κατά του ίδιου του ελληνικού λαού. Το δεύτερο έθνος που οι παντουρκιστές αποπειράθηκαν να εξοντώσουν ήταν οι Αρμένιοι. Η βίαιη σφαγή Αρμενίων, γυναικών, παιδιών και ανδρών και η εξόντωση του αρμενικού πληθυσμού του Καρς και του Αρνταχάν και του πληθυσμού της Μεγάλης Αρμενίας δεν έχει λησμονηθεί. Όπως φαίνεται, οι παντουρκιστές δεν είχαν την υπομονή να λύσουν με άλλο τρόπο τους λογαριασμούς τους με τα έθνη με υψηλό πολιτισμό και με βαθιές ιστορικές ρίζες και δεν την έχουν ούτε μέχρι σήμερα. Το τρίτο έθνος που καταπιέζεται και βρίσκεται στα πρόθυρα της εκμηδένισης εξαιτίας της σωβινιστικής πολιτικής των παντουρκιστών είναι οι Κούρδοι με έναν πληθυσμό 12-14 εκατομμυρίων στην Ανατολική Τουρκία»1. Οι πυκνές αυτές συνοψίσεις στοιχειοθετούνται από άπειρες ψηφίδες κτηνώδους πρακτικής, την οποία παραγνωρίζουν όχι μόνο οι έχοντες συμφέρον Τούρκοι και οι ομογάλακτοι τους, αλλά και πολλοί άλλοι που διατείνονται ότι μιλούν στο όνομα της δημοκρατίας, της ελευθερίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή του σοσιαλισμού. Γι’ αυτούς τους τελευταίους και το πώς βλέπουν και αντιμετωπίζουν την εξέλιξη των πραγμάτων στην Τουρκία, ταιριάζει ίσως η παρατήρηση της Ρόζας Λούξεμπουργκ ότι: «η όλη πραγματική εξέλιξη στην Τουρκία, η οποία οδηγεί σε επαναστάσεις και σε αποσύνθεση, δεν είναι γι’ αυτούς τίποτε άλλο από ένα αντιπαθητικό, ενοχλητικό γεγονός, που κατά συνέπεια πρέπει απλά να απορριφθεί. Οι ανθρωποσφαγές στηλιτεύονται σαν ψέμα, οι επαναστάσεις χαρακτηρίζονται σαν λαός χωρίς αξία και η επανάσταση σαν θεατρική παράσταση»2. Είναι πασίγνωστο ότι το 1925 το Τουρκικό Κομμουνιστικό Κόμμα όχι μόνο αντιτάχθηκε στην ηρωική εξέγερση των Κούρδων, αλλά ταυτίστηκε με τους κεμαλικούς, στέλνοντας συγχαρητήριο τηλεγράφημα στον Τούρκο πρωθυπουργό Ισμέτ Πασά. Την ίδια περίοδο στο περιοδικό του «Aydilik» δημοσιεύονταν αρκετά κείμενα που υποστήριζαν τους κεμαλικούς και καταδίκαζαν την «αντεπαναστατική κουρδική εξέγερση». Όπως το ίδιο γνωστό είναι ότι το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα και η Εργατική Συνομοσπονδία DISK πρωτοστάτησαν το 1974 στη διεξαγωγή μαζικών εράνων για την ενίσχυση των πολεμικών αναγκών της επιχείρησης Αττίλα που διηύθυνε ο σοσιαλδημοκράτης Μπουλέντ Ετσεβίτ3. Τέλος εύγλωττη είναι η στάση της τουρκοκυπριακής αριστεράς κατά την ανακήρυξη του κατοχικού κράτους στις 15 Νοεμβρίου 1983, όπως χαρακτηριστικά την περιγράφει την επόμενη ημέρα στο περιοδικό «Σοζ» ο Αχμέτ Ονάν: «Οι βουλευτές της αντιπολίτευσης σήκωσαν όσο πιο ψηλά μπορούσαν τα χέρια τους, έστω κι αν τα πρόσωπα τους δεν ήταν χαμογελαστά. Στο παρελθόν μας είχαν χαρακτηρίσει οπαδούς της διχοτόμησης. Τώρα, όμως, τα χέρια τους ήταν ψηλά. Εφόσον ήταν τόσο πιστοί στις αρχές τους σαν σοσιαλιστές, γιατί δεν εγκατέλειψαν τη Βουλή;». Δεν πρόκειται για συμπτώσεις ή επιμέρους περιστατικά, αλλά για στερεότυπη συμπεριφορά απέναντι σε ό,τι δεν είναι τουρκικό• απέναντι σε όλους τους ιστορικούς λαούς της Μικρας Ασίας, είτε Έλληνες, είτε Αρμένιοι, είτε Λαζοί, είτε Τσερκέζοι, είτε Γεωργιανοί, είτε Σύριοι, είτε Κούρδοι λέγονται αυτοί. Και δεν αποτελεί πια σύμπτωση το γεγονός ότι ελάχιστες φωνές διαμαρτυρίας είχαν κατά καιρούς σηκωθεί από όλους εκείνους που θεωρητικά πρεσβεύουν τον περί αντιθέτου λόγο. Ας δούμε ένα ενδεικτικό γραπτό παράδειγμα, που δεν προέρχεται από το χώρο της πολιτικής, αλλά από το χώρο της επιστήμης. Γράφει λοιπόν ο Τσαγλάρ Κεϊντέρ στο έργο του Τουρκία: Δικτατορία και δημοκρατία και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο «Η ίδρυση της Δημοκρατίας» ότι: «Οι Αρμένιοι που αριθμούσαν 1,2 εκατ. το 1896, περιορίστηκαν σε λιγότερο από 100.000 το 1927, εξαιτίας της μετανάστευσης και των εχθροτήτων στη διάρκεια του πολέμου. Η πρωταρχική αιτία του μαρασμού αυτού ήταν η εξαναγκαστική πορεία του 1915, όταν οι Αρμένιοι απομακρύνθηκαν από στρατηγικές περιοχές ειδικότερα στη Ν.Α. Ανατολία»4. Δεν πρόκειται για κείμενο ανθρώπου στον οποίο θα μπορούσαμε να χρεώσουμε φανερή σχέση εξάρτησης από το τουρκικό κράτος ή τους ποικίλους παντουρανιστικούς κύκλους, αλλά για τις απόψεις ενός αριστερού Τούρκου επιστήμονα που γνωρίζει μεθοδικά να αναπτύξει το θέμα του. Τι κρύβει λοιπόν πίσω του το παραπάνω απόσπασμα; Τίποτα περισσότερο από τον λανθάνοντα σωβινισμό της τουρκικής αριστεράς, ακόμα και αυτής που έχει τις πιο προωθημένες σε επίπεδο επιστημονικής προσέγγισης απόψεις. Είναι θλιβερό να ξεπερνιέται η γενοκτονία 1.500.000 Αρμενίων με περίτεχνες και αποπροσανατολιστικές εκφράσεις του τύπου ((περιορίστηκαν… εξαιτίας της μετανάστευσης και των εχθροτήτων» ή ((πρωταρχική αιτία του μαρασμού αυτού…». Το νέο τουρκικό κράτος που θεμελίωσε ο Μουσταφά Κεμάλ ως ιστορική συνέχεια-αναδίπλωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, παρά τα εξωτερικά κοσμικά — δυτικής επίδρασης — χαρακτηριστικά του, που τόσο αβαθώς και επιπόλαια επαινέθηκαν και υπερεκτιμήθηκαν από την πλειοψηφία των πολιτικών και επιστημόνων, τόσο στη Δύση όσο και την πρώην Σοβιετική Ένωση και τους δορυφόρους της, παραμένει ένα βαθύτατα ρατσιστικό, παντουρκιστικό-παντουρανιστικό κράτος, που σταθερό του στόχο και σκοπό έχει την πολιτική της φυσικής εκκαθάρισης, του εξισλαμισμού, του εξανδραποδισμού και του ξεριζώματος για τους εντός της επικρατείας του αλλοεθνείς πληθυσμούς και τη μέγιστη δυνατή εμπέδωση της επιρροής-παρουσίας του σε όλον τον πελώριο ιστορικό-γεωγραφικό χώρο που εγκαταστάθηκαν ή κατάκτησαν τα διάφορα τουρανικά φύλα. Αυτή η μακρόπνοη πολιτική εκτουρκισμού λειτούργησε και λειτουργεί σε όλη την κοινωνική, οικονομική, πολιτισμική και πολιτική σφαίρα και αποτυπώνεται με ιδιαίτερη έμφαση στο ίδιο το Τουρκικό Σύνταγμα του 1982. Στο άρθρο 26 που αναφέρεται στην ελευθερία του Τύπου και την ελεύθερη έκφραση γνώμης απαγορεύεται η οποιαδήποτε μορφή δημοσίευσης στις νομικά απαγορευμένες γλώσσες, που σύμφωνα με το άρθρο 3 δεν είναι άλλες από των μειονοτήτων. Και αυτό δεν αφορά μόνο τα τυπογραφικά προϊόντα, αλλά όλες τις μορφές έκφρασης, όπως οι ταινίες, οι δίσκοι, τα σλάιτς, ακόμα και οι χειρόγραφες ανακοινώσεις5. Είναι γνωστό σε όποιον έχει στοιχειωδώς ασχοληθεί με την τουρκική νομοθεσία ότι ο ισχύων τουρκικός ποινικός κώδικας βρίθει διατάξεων που απαγορεύουν τη χρήση των λέξεων Κουρδιστάν ή Κούρδος, επισείοντας ποινές φυλάκισης που φτάνουν μέχρι τα δεκαπέντε χρόνια για οποιονδήποτε θα είχε την ατυχή έμπνευση να αναφερθεί δημόσια στην ύπαρξη Κούρδων στην Τουρκία. Αυτή η κραυγαλέα παραβίαση των στοιχειωδέστερων ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτυπώθηκε κυνικά στον περίφημο Νόμο 2932 (και αργότερα και στον Νόμο Έκτακτης Ανάγκης 2935/1983). Γι’ αυτόν το νόμο ένα τουρκικό πολιτικό κόμμα, προς τιμήν του, θα πει: «… 12. Ο νόμος αυτός που απαγορεύει στους Κούρδους να μιλούν τη γλώσσα τους έχει βυθίσει στην ντροπή το νομικό μας σύστημα… 13. Σε εφαρμογή αυτού του βάρβαρου και παράλογου νόμου έχουν γίνει ανακρίσεις και έχουν επιβληθεί ποινικές κυρώσεις εναντίον πολλών ανθρώπων στην περιοχή, διότι υπερασπίσθηκαν τον εαυτό τους στα δικαστήρια, τραγούδησαν τραγούδια, έγραψαν άρθρα ή έχουν κασέτες στην κουρδική γλώσσα. Πρέπει να τονίσουμε ότι αποτελεί έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας η απαγόρευση χρήσης της μητρικής γλώσσας, η οποία είναι φυσικά αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης ζωής. Η αναχρονιστική αυτή απαγόρευση θέλει ν’ αγνοεί τον εθνικό διαφορισμό και την ύπαρξη πολιτιστικού πλουραλισμού στη χώρα»6. Κι ας αποτελεί αναμφισβήτητο ιστορικό τόπο το γεγονός ότι ολόκληρη η Ν.Α. Μικρά Ασία κατοικείται από την εποχή του Ξενοφώντα από συμπαγείς μάζες εκατομμυρίων «Καρδούχων», κι ας αποτελεί κατά κοινή ομολογία η Κωνσταντινούπολη τη μεγαλύτερη κουρδική πόλη, έξω από το ιστορικό Κουρδιστάν. Πώς άραγε μπορεί να χαρακτηριστεί ένα καθεστώς που θεωρεί εχθρό του Συντάγματος, τον πολίτη του που μιλά και γράφει στη μητρική του γλώσσα και δεν αποτελεί, άραγε, ιστορική οπισθοδρόμηση το γεγονός ότι ο προκάτοχος της σημερινής Τουρκίας, η Οθωμανική Αυτοκρατορία, αναγνωρίζοντας την πραγματικότητα της ως πολυεθνικού κράτους επέτρεπε ένα μίνιμουμ, τουλάχιστον, γλωσσικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής ελευθερίας στους μη Τούρκους υπηκόους της; Βάναυσο και αντιδημοκρατικό στους τουρκικής καταγωγής υπηκόους του, αμείλικτο και ανελέητο σε κάθε μη Τούρκο πολίτη του, ήταν και είναι το σύγχρονο τουρκικό κράτος. Και αυτό δεν αποτελεί καταγγελία των αντιπάλων του, αλλά τραγική διαπίστωση των επανειλημμένων εκθέσεων διεθνών οργανισμών, εξέχουσα θέση μεταξύ των οποίων κατέχουν οι ετήσιες εκθέσεις της οργάνωσης Διεθνής Αμνηστία7. Είναι, λοιπόν, ορατή δια γυμνού οφθαλμού η εθελοτυφλία όλων εκείνων που σε Ελλάδα, Κύπρο, Ευρώπη και Αμερική, μιλούν ανερυθρίαστα για δημοκρατική Τουρκία, υπερθεματίζοντας μάλιστα τις τουρκικές πρωτοβουλίες για ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν το τουρκικό κράτος αποτελεί ένα απτό παράδειγμα ρατσιστικού κράτους, χειρότερου — υπό μιαν ορισμένη έννοια — και από αυτό που κυριάρχησε για δεκαετίες στη Νότια Αφρική. II Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΚΑΙ ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ ΣΕ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟ Κραυγαλέο παράδειγμα της πολιτικής αυτής αποτελεί η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στη σημερινή Κύπρο με συρροές πρωτοφανών εγκληματικών πράξεων που κυριολεκτικά έχουν κονιορτοποιήσει το σύνολο των κανόνων που διέπουν το Διεθνές Δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν θα σταθώ περισσότερο στο σημείο αυτό, γιατί αναλυτικά έχει κατ’ επανάληψιν εκτεθεί. Θα επιμείνω όμως ότι από μόνο του καθιστά και αναδεικνύει το Κυπριακό σε αποφασιστικό παράγοντα-κριτήριο για να διαγνώσουμε την πραγματική στάση και ιδεολογία των διάφορων τάξεων, ομάδων και ατόμων, σε Ελλάδα, Κύπρο και Τουρκία, απέναντι σε μείζονος αξίας ζητήματα όπως η ελευθερία, η αυτοδιάθεση, η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισονομία των πολιτών, η αλληλεγγύη απέναντι στο θύμα και η στάση αρχών απέναντι στον θύτη. Η τουρκική πρακτική έχει πια ανοιχτά καταγγελθεί και είναι πραγματικά θλιβερή σχεδόν στο σύνολο της, με κορυφαίο παράγοντα αντίφασης και ασυνέπειας την εμφορουμενη — υποτίθεται — από ιδέες διεθνιστικής αλληλεγγύης τουρκική αριστερά, που δείχνει ότι ξεχνά αυτομάτως τις αρχές της όταν αυτές αφορούν τα δικαιώματα των μη τουρκικών πληθυσμών. Δεν αποτελεί λοιπόν κατ’ εξαίρεση φαινόμενο, αλλά συνειδητή πολιτική επιλογή, το γεγονός της μερικής ή καθ’ ολοκληρίαν συμπτώσεως όλων των τουρκικών και τουρκοκυπριακών πολιτικών σχηματισμών απέναντι στα κορυφαία ζητήματα της γενοκτονίας των Αρμενίων και των Ποντίων, της αυτοδιάθεσης των Κούρδων, του διαμελισμού της Κύπρου. Αναμφίβολα θα ήταν εσφαλμένο και το χειρότερο άδικο, να χρεωθεί συλλήβδην συμπάς ο τουρκικός λαός ή ειδικότερα κάποιες περιορισμένης εμβέλειας δημοκρατικές συνιστώσες του, την κυρίαρχη κουλτούρα και πρακτική της παντουρανιστικής και κεμαλικής ιδεολογίας. Κανείς δεν θα πρέπει να ξεχάσει ή να αποσιωπά περιστατικά, όπως η δολοφονία του εκδότη της τουρκικής συνδικαλιστικής εφημερίδας της ΠΕΟ Φαζίλ Οντούρ το Μάιο του 1958 από Τούρκους φασίστες ή τη δολοφονία τον Απρίλιο του 1962 των συντακτών της «Τζουμχουριέτ» Αχμέτ Γκιουρκάν και Αϊχμάν Χικμέτ, επειδή με υποδειγματική συνέπεια αποκάλυψαν ότι η τοποθέτηση βόμβας σε ένα τζαμί στον ελληνικό τομέα της Λευκωσίας, δεν ήταν έργο Ελλήνων όπως εσκεμμένα διατυμπάνιζε η τουρκοκυπριακή ηγεσία, αλλά συνειδητή πρόκληση των Τούρκων φασιστών, που επεδίωκαν να διευρύνουν το χάσμα ανάμεσα στις δυο πλευρές. Τελευταίος ιδαλγός μιας άλλης αντίληψης και λογικής υπήρξεν ο αγωνιστής συνδικαλιστής και δημοσιογράφος Ντερβίς Καβάζογλου, άνθρωπος που με περισσή παρρησία ξεσκέπασε το ρόλο της κυρίαρχης τουρκοκυπριακής κάστας. Δολοφονήθηκε κι αυτός άνανδρα από τις συμμορίες του Ραούφ Ντενκτάς στις αρχές Απριλίου 1965, μέσα στο αυτοκίνητο του μαζί με το φίλο του και συναγωνιστή του Κώστα Μισιαούλη. Όμως αυτά και ορισμένα ακόμα πραγματικά περιστατικά που συνεχίζονται μέχρι και τις μέρες μας, δεν ανατρέπουν την κυρίαρχη εικόνα της ολικής ή μερικής ταύτισης όλων σχεδόν των πολιτικών φορέων και σχηματισμών, αλλά και της συντριπτικής πλειοψηφίας των Τούρκων πολιτών με το παντουρκιστικό και κεμαλικό ιδεώδες. Πώς αλήθεια αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν οι Έλληνες (Ελλαδίτες και Ελληνοκύπριοι) πολιτικοί και πολίτες την απαράδεκτη αυτή κατάσταση και ποια στάση κρατούν απέναντι της; Είναι ήδη αρκετές, φρονώ, οι αναφορές που έχω παραθέσει σε διάφορα κείμενα μου σχετικά με τη στάση των πολιτικών μας σχηματισμών, αλλά και του ίδιου του λαού μας, απέναντι στις τουρκικές ενέργειες και προκλήσεις. Εδώ είναι όμως χρήσιμο, να ξαναεπισημανθούν ορισμένα πράγματα. Ανεξάρτητα από το ότι η συντριπτική πλειοψηφία του λαού μας, μέχρι τουλάχιστον το 1959, έβλεπε το Κυπριακό ως αλυτρωτικό πρόβλημα που επικεντρωνόταν στον συλλογικό πόθο για «ένωση της Κύπρου με τη μητέρα Ελλάδα», η στάση ορισμένων πολιτικών σχηματισμών, κάποιων μειοψηφικών κοινωνικών ομάδων και — κυρίως — των ελληνικών κυβερνήσεων και της ηγεσίας της αριστεράς σε Ελλάδα και Κύπρο ήτανε όχι μόνο αντιφατική αλλά και εξ αντικειμένου αντίθετη με τα ευρύτερα συμφέροντα του ελληνικού έθνους ως συνόλου. Με εντυπωσιακή ενάργεια, στην ιστορική συνεδρίαση της Βουλής την 25η Φεβρουαρίου 1959, όπου συζητήθηκε η πρόταση δυσπιστίας προς την κυβέρνηση Κ. Καραμανλή, ο αρχηγός των Φιλελευθέρων, Σοφοκλής Βενιζέλος, αποτυπώνει τη συμπεριφορά της συγκεκριμένης ελληνικής κυβερνήσεως: «Ο κ. Υπουργός των Εξωτερικών, ημπορεί να υπερηφανεύεται εάν χάριν μιας δήθεν διπλωματικής επιτυχίας εσφαγίασε τα απαράγραπτα δικαιώματα των Κυπρίων, και δια διεθνούς πράξεως απημπόλησεν εις το διηνεκές την ένωσιν της Κύπρου με την Ελλάδα. Εάν φιλοδοξία του ήτο να γίνη ο ενταφιασμός της ιεράς αυτής υποθέσεως το επέτυχεν εις το ακέραιον. Θα μας αντιτάξη ο κ. Υπουργός ότι έναντι των γενομένων υποχωρήσεων και θυσιών επετύχομεν την ανεξαρτησίαν της Κύπρου. Μόνον άνθρωποι οι οποίοι έχασαν κάθε έννοιαν πραγματι-κότητος ημπορούν να ισχυρισθούν ότι πρόκειται περί ανεξαρτήτου Κράτους. Μέχρι τίνος εθεωρείτο απαράδεκτος και αυτή ακόμη η ηγγυημένη ανεξαρτησία, ενώ την στιγμήν αυτήν δι’ επισήμου πράξεως της Ελληνικής Κυβερνήσεως υπεγράψαμεν την αλυσοδεμένην πλέον ανεξαρτησίαν. Ο ισχυρισμός του κ. Υπουργού των Εξωτερικών ότι εάν εγένοντο τοιαύτης εκτάσεως παραχωρήσεις προς τους Τούρκους οφείλεται εις το γεγονός, ότι η Κύπρος απέχει μόνον 40 μίλια από τας τουρκικός οκτάς είναι παιδαριώδης διότι εν τοιαύτη περιπτώσει όλαι αι νήσοι του Αιγαίου αι γειτνιάζουσαι προς την Μ. Ασίαν θα έπρεπε να παραχωρηθούν εις την Τουρκίαν, δοθέντος ότι μερικαί εξ αυτών ευρίσκονται εις απόστασιν κάτω των 2 μιλίων, χωρίς να λάβωμεν υπ’ όψιν, ότι μεταξύ των δυο χωρών υπάρχουν κοινά χερσαία σύνορα. Και ποια ανάγκη επέβαλε προς εξευμενισμόν των Τούρκων να προβώμεν εις εξευτελιστικάς υποχωρήσεις προς δημιουργίαν ενός αλλοπρόσαλλου καθεστώτος ανεξαρτησίας που μοιραίως θα οδήγηση εις συνεχείς προστριβάς μεταξύ των δυο Κοινοτήτων; Δεν ήτο επαρκής κατοχύρωσις προς εξασφάλισιν της τουρκικής μειονότητας η παρουσία των Αγγλικών στρατευμάτων; Όταν εδόθη καθεστώς αυτονομίας εις την ιδιαιτέραν μου πατρίδα με παρουσίαν στρατευμάτων των προστάτιδων δυνάμεων μετά την επανάστασιν του 1897 δεν υπήρχεν ουδείς περιορισμός εις την Κυβέρνησιν της νήσου και η μόνη εκπροσώπησις της τουρκικής επικυριαρχίας συνίστατο εις μίαν τενεκεδένιαν σημαίαν που υψούτο σ’ ένα μικρό νησάκι εις την είσοδο του κόλπου της Σούδας. Και δεν επρόκειτο περί ανεξαρτήτου Κράτους το δε ποσοστόν του τουρκικού πληθυσμού εν Κρήτη ήτο μεγαλύτερον από το σημερινόν ποσοστόν των Τούρκων εν Κύπρω. Εφ’ όσον η Κυβέρνησις ήτο αποφασισμένη να εγκατάλειψη την αυτοδιάθεσιν και να προχώρηση εις το κλείσιμον του ζητήματος είχε πλείστας ευκαιρίας να αναλάβη τας ευθύνας της και να απο-δεχθή τας κατά καιρούς προταθείσας λύσεις Χάρντιγκ-Ράντγκλιφ, κατά πολύ εθνικώς συμφερωτέρας από την υπογραφείσαν σήμερον, δια της οποίας καθιστούμε τους Τούρκους συγκυρίαρχους της νήσου 36 ολόκληρα χρόνια μετά την συνθήκην της Λωζάνης οπότε η ηττημένη Ελλάδα επέτυχε δήλωσιν της Τουρκίας ότι παραιτείται οιασδήποτε αξιώσεως επί της Κύπρου. Αλλά και αυτό ακόμη το σχέδιο Μακ Μίλλαν ίσως ήταν ολιγώτερον οδυνηρόν από το σημερινό κατασκεύασμα. Και έρχεται η Κυβέρνησις κατόπιν μιας ολέθριας επί 4 περίπου έτη διαχειρίσεως να μας είπη ότι εις ο σημείον περιήλθαν τα πράγματα, δεν ήτο δυνατόν άλλως γενέσθαι. Ομοιάζει τρόπον τινά η Κυβέρνησις προς ιατρόν, όστις λόγω κακής διαγνώσεως και εσφαλμένης θεραπείας του ασθενούς πελάτου, προεκάλεσε γάγγραινα συνεπεία της οποίας ηναγκάσθη να αποκόψη τα άκρα δια να σώση τον κορμόν. Αυτό είναι το τυπικόν παράδειγμα ενώπιον του οποίου ευρισκόμεθα σήμερον. Αντί να θριαμβολογή η Κυβέρνησις θα ηδύνατο να επικαλεσθή μίαν μόνον δικαιολογίαν, ότι προέβη εις μίαν ταπεινωτικήν συνθηκολόγησιν, χάριν της διατηρήσεως της Ελληνοτουρκικής φιλίας. Κύριοι βουλευταί, εκ παραδόσεως ήμην θιασώτης της Ελληνοτουρκικής φιλίας και εφ’ όσον κατείχαν υπευθύνους θέσεις έδωσα δείγματα της προσπάθειας την οποίαν κατέβαλαν προς περαιτέρω σύσφιγξιν των δεσμών μεταξύ των δύο χωρών. Ελλάς και Τουρκία εις υψηλούς τόνους διεκήρυσσον, ότι βάσις της εξωτερικής των πολιτικής ήτο η φιλία των δύο χωρών, την οποίαν επεσφράγισαν δια της υπογραφής των ο Ελευθ. Βενιζέλος και ο Κεμάλ Ατατούρκ. Δυστυχώς τα τελευταία γεγονότα λόγω Κύπρου απέδειξαν πόσον σαθρά υπήρξεν η φιλία αυτή τουλάχιστον από της άλλης πλευράς και διερωτώμαι εάν είναι πλέον δυνατή η αναβίωσίς της, εφ’ όσον η Τουρκία τόσον επιμόνως αντετίθετο εις την ιδέαν ότι ήτο δυνατόν η σύμμαχος Ελλάς να καταλάβη την νήσον, εις ην περίπτωσιν εδίδετο κάποτε εις τον Κυπριακόν λαόν η ευκαιρία ασκήσεως του δικαιώματος της αυτοδιαθέσεως, φιλία δεν είναι δυνατόν να ύπαρξη. Η φιλία αποδεικνύεται ετεροβαρής και ανύπαρκτος εφ’ όσον τόσον μεγάλη δυσπιστία υπάρχει εκ μέρους του ενός συμβαλλομένου προς τον έτερον… Θα υπήρχε και μια άλλη δικαιολογία, ότι η Κυβέρνησις λόγω των γενικώτερων συμφερόντων του Δυτικού κόσμου ηναγκάσθη να υποκύψη εις την επιβληθείσαν συνθηκολόγησιν. Αλλ’ εν τοιαύτη περιπτώσει δεν νομίζετε, κ. Πρόεδρε της Κυβερνήσεως, ότι είχατε υποχρέωσιν να ενημερώσετε την αντιπολίτευσιν, δοθέντος ότι από του 1938 είχε θεσπισθή, ότι η εξωτερική πολιτική είναι κοινή; Εις την τελευταίαν αυτήν περίπτωσιν αντί να θριαμβολογήτε θα έπρεπεν ευθαρσώς να δηλώσετε, ότι ενώπιον των κρισίμων στιγμών και εν όψει των συνομιλιών της Δύσεως με την Σοβ. Ένωσιν, ηναγκάσθητε να προβήτε εις θυσίας προς εξασφάλισιν της ενότητας εντός της Ατλαντικής Συμμαχίας. Αλλ’ ασφαλώς δεν πρόκειται περί αυτού και καταπλήσσεται κανείς προ της βροχής των ανταλλασσομένων συγχαρητηρίων και επαίνων εκ μέρους υπευθύνων και ανεύθυνων παραγόντων. Και όλη αυτή η σκηνοθεσία συντελείται δια να εμφάνιση η Κυβέρνησις νέους θριάμβους προς διατήρησίν της εις την Αρχήν. Κύριοι βουλευταί, είναι τραγική η περίπτωσις του Κυπριακού Λαού, όστις αποδυθείς εις ένα ηρωικόν αγώνα δια την ελευθερίαν του, βλέπει τας ελπίδας του διαψευδομένας κατά τον πλέον τραγικόν τρόπον και εξεγείρεται η συνείδησις των αγωνιστών, διότι το χυθέν αίμα και αι θυσίαι επήγαν επί ματαίω, λόγω κακής διαχειρίσεως του όλου ζητήματος. Δεν θα ήτο υπερβολή να είπω, ότι ο Κυπριακός Λαός ηγωνίσθη δια να νικήση τελικώς η Τουρκία». Στον ίδιο παρονομαστή από διαφορετική αφετηρία οδηγείται και η ελληνοκυπριακή — κυρίως — αριστερή πολιτική ηγεσία που από τα πρώτα χρόνια της ύπαρξης της, αντιτάχθηκε με τον Α ή Β τρόπο στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου8. Πολύ αργότερα η ελληνοκυπριακή αριστερά κάτω από την πίεση των πραγμάτων αλλά περισσότερο των ίδιων της των οπαδών θα αποστεί από τις απαράδεκτες αρχικές της θέσεις και θα υιοθετήσει απόψεις που ταυτίζονται με την αυτοδιάθεση-ένωση, που ήταν — άλλωστε — οι απόψεις όλων των Ελληνοκυπρίων συμπεριλαμβανομένων — φυσικά — και των κομμουνιστών9. Μια πολύ χαρακτηριστική εικόνα των παραπάνω μας δίνει ο Τσαρλς Φόλεϋ: «… σε καμιά από τις κομμουνιστικές συγκεντρώσεις δεν υπήρχε ίχνος ερυθρού. Οι σύντροφοι κρατούσαν ελληνικές σημαίες με σταυρούς πάνω στο κοντάρι, οι επόπτες φορούσαν γαλανόλευκα περιβραχιόνια. Το πλήθος, κυρίως νέοι, φώναζε «Ε-ΝΩ-ΣΙΣ» — ένωση όχι βέβαια με την Σοβιετική Ένωση αλλά με τη μοναρχοφασιστική Ελλάδα όπου ο κομμουνισμός ήταν παράνομος και οι οπαδοί του σάπιζαν στις φυλακές»10. Η ενωτική πολιτική όμως της ηγεσίας του ΑΚΕΛ, όπως τα γεγονότα στη συνέχεια απέδειξαν δεν ήταν γνήσια αλλά προϊόν ανάγκης. Γι’ αυτό και κατήγγειλε ή απείχε από τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του 1955-59, χρησιμοποιώντας διάφορα προσχήματα που αδυνατούσαν πια να συγκαλύψουν τον βαθύτατα μεταπρατικό και εξαρτημένο χαρακτήρα της. Η οργανική ανεπάρκεια της παραδοσιακής αριστεράς να κατανοήσει τον αμφίσημο χαρακτήρα του εθνικισμού και να μπορέσει περνώντας μέσα από τις συμπληγάδες των ιδιαιτεροτήτων, να διακρίνει ανά περίπτωση τα θετικά ή αρνητικά του στοιχεία, αποτυπώνεται, ανάγλυφα — θα έλεγα —, στο Κυπριακό και ιδιαίτερα στη στάση που κράτησε στη διάρκεια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, αδυνατώντας να ερμηνεύσει επιστημονικά το φαινόμενο Διγενής. Πώς δηλαδή αυτός που η αριστερά στην Ελλάδα τον θεωρούσε «αρχηγό της προδοτικής οργάνωσης Χ» και λίγο-πολύ όργανο των ξένων, να είναι για τον Ελληνισμό της Κύπρου ο «γέρος», ο μπροστάρης και η ψυχή του αγώνα για την αυτοδιάθεση-ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Έτσι λοιπόν από διαφορετικούς δρόμους συντηρητικές κυβερνήσεις και ηγεσίες της αριστεράς, τα δυο φερόμενα «άκρα» της ελληνικής πολιτικής σκηνής, κατέληγαν και καταλήγουν στον ίδιο παρονομαστή. Την προσπάθεια ένταξης ενός γνήσιου δημοκρατικού δικαιώματος για την αυτοδιάθεση της Κύπρου στα ιδιοτελή συμφέροντα της μεταπρατικής τους ιδεολογίας. Το βάθος αυτής της σύγκλισης, όπως τα ίδια τα γεγονότα θα βεβαιώσουν είναι πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο μια πρώτη προσέγγιση δείχνει. Οι ρίζες της μεταπρατικής ιδεολογίας είναι πολύ βαθιές και μόνον οι ανιστόρητοι αιφνιδιάζονται όταν σήμερα τις βλέπουν να ξεκινάν από τους νέους ηγέτες της αριστεράς Δ. Χριστόφια και Α. Παπαρηγα για να καταλήξουν στον Γ. Βασιλείου και τον Κ. Μητσοτάκη. ΙΙΙ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΣ, ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ Η ανάδειξη του Κυπριακού ως πρωταρχικού εθνικού μας θέματος παρουσιάζει επιπρόσθετα και μιαν άλλη θεωρητική και πρακτική πτυχή. Ότι θέτει άμεσα στο στόχαστρο όλες τις απόψεις και θεωρίες για τον πατριωτισμό, τον εθνισμό, τον εθνικισμό, το διεθνισμό και το εθνικό πρόβλημα. Είναι ζήτημα αν και σήμερα ακόμα υπάρχουν οι αναλύσεις εκείνες που χωρίς να κάνουν ιδεολογική χρήση των ιστορικών πεπραγμένων μπορούν έστω και κατά προσέγγιση να ανιχνεύσουν ικανοποιητικά τα προβλήματα αυτά. Και αν αυτό ισχύει για απόψεις και θεωρίες που έχουν μια κατά βάση εθνιστική οπτική — και άρα βρίσκονται σε μια πορεία θετικού προσδιορισμού τους — η κατάσταση αγγίζει τα όρια του τραγικού για όλες εκείνες τις αντιλήψεις που καθηλώθηκαν στη διεθνιστική αφετηρία που μπορεί να συνοψιστεί στην περίφημη μαρξική και αναρχική ρήση ότι «οι προλετάριοι δεν έχουν πατρίδα»11. Ανήκοντας σε εκείνους από το χώρο της ελληνικής αριστεράς που αφετηριακά πολέμησαν12 ως αβάσιμη επιστημονικά και ανιστόρητη την παραπάνω άποψη διαπίστωσα μέσα από διαδοχικές προσεγγίσεις ότι το εθνικό ζήτημα αποτελεί την αχίλλειο πτέρνα όχι μόνο της δικής μας αριστεράς, αλλά και των πλείστων παλαιών και νέων σχημάτων που γεννήθηκαν κάτω από την επίδραση μαρξικών ή αναρχικών θεωριών. Είναι τραγική, αλλά και αληθινή συνάμα η διαπίστωση ότι ολόκληρος σχεδόν ο χώρος που εκτείνεται από τους οπαδούς του τριτοδιεθνιστικού σοσιαλισμού μέχρι και τη σοσιαλδημοκρατία ή τα αναρχικά και τεταρτοδιεθνιστικά άκρα, αδυνατεί να κατανοήσει την πραγματικότητα ότι η πατριωτική-εθνική συνείδηση ήταν και είναι κάτι απτό, υλικό, που ήταν και είναι πολύ πιο σταθερό και ισχυρό από τη μεταβλητή και ρευστή κοινωνική συνείδηση, πάνω στην οποία στηρίχθηκε μανιχαϊστικά η εσχατολογική αντίληψη για τους προλετάριους που δεν έχουν πατρίδα. Κι ας επιβεβαιώνει η ίδια η ζωή καθημερινά την αγεφύρωτη αντίθεση ανάμεσα στη θεωρία και την ιστορική πραγματικότητα. Πραγματικότητα που πολύ αδρά επικυρώνει το γεγονός ότι οι άνθρωποι, ανεξάρτητα από το σε ποια κοινωνική τάξη ανήκουν, γεννιούνται από συγκεκριμένους και φυλετικά προσδιορισμένους γονείς φορείς μιας ορισμένης γλώσσας, θρησκείας και κουλτούρας, μεγαλώνουν βιώνοντας την καθημερινότητα σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό και γεωγραφικό χώρο ο οποίος αμετάκλητα τους σφραγίζει θετικά και αρνητικά με προτερήματα, ελαττώματα και διάφορα «πιστεύω», και ότι ο χώρος αυτός, που δεν είναι άλλος από την πατρίδα τους στην οποία ζουν, εργάζονται, ερωτεύονται, παντρεύονται και πεθαίνουν, έχει γι’ αυτούς εκείνο το μοναδικό-ανεπανάληπτο στοιχείο που λειτουργεί από ένα σημείο και πέρα και ως στοιχείο συνειδητής επιλογής, δηλαδή στοιχείο αυτοπροσδιορισμού, αυτοδιάθεσης και ελευθερίας. Και αυτό χωρίς — φυσικά — να γίνεται καμιά υπερ-ιστορική προσέγγιση που θα ήθελε να ταυτίσει το σύγχρονο συγκεντρωτικό κράτος με το έθνος, και χωρίς — φυσικά — να παραγνωρίζονται τα χρονικά όρια που το φαινόμενο εμφανίζεται ιστορικά, κάνοντας διακριτά τα σημεία διαφοροποίησης από τις ανεπαρκείς αντιλήψεις που ταυτίζουν το έθνος με τη φυλή ή που το αντιλαμβάνονται ως αμιγές προϊόν της βιομηχανικής κοινωνίας. Ο εθνικισμός δεν ταυτίζεται ούτε χρονικά, ούτε περιεχομενικά με τον πατριωτισμό. Οι ρίζες του πατριωτισμού είναι πολύ βαθιά χαμένες στο χρόνο. Αλλά και στην πιο πρόσφατη περίοδο όπου ο εθνικισμός και ο πατριωτισμός συνυπάρχουν, ο εθνικισμός αποτελεί εν μέρει ξεχωριστή — ειδική κατηγορία πατριωτισμού, που έχει πολλά κοινά αλλά και πολλά αποκλίνοντα στοιχεία με τον πατέρα του. Στοιχεία που καθορίζονται εν πολλοίς από τη σύγχρονη ιστορική, κοινωνική, πολιτική, εκπαιδευτική, οικονομική και πολιτισμική πραγματικότητα των τριών τελευταίων αιώνων. Αν η βαθιά αγάπη των ανθρώπων για τον τόπο τους είναι στοιχείο φανταστικό ή αρνητικό, αν η συνείδηση ότι το χώμα που σκεπάζει τα κόκαλα των προγόνων τους και αποτελεί διαχρονικό στίγμα της ύπαρξης τους (Αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας)13, είναι στοιχείο φανταστικό ή αρνητικό, αν η επίγνωση ότι η κοινή ιστορία τους ως παρελθόν και παρόν καθορίζει — σε μεγάλο βαθμό — και το πεπρωμένο τους ως μέλλον είναι στοιχείο φανταστικό ή αρνητικό, αν η εμμονή τους στα κοινά ήθη και έθιμα είναι στοιχείο φανταστικό ή αρνητικό, αν η διαπίστωση ότι μόνο η μητρική τους γλώσσα μπορεί να δώσει και να εκφράσει ό,τι πιο άθλιο και μεγαλειώδες περικλείει ο ψυχικός τους κόσμος είναι στοιχείο φανταστικό ή αρνητικό, αν η φράση του πολύγνωμου Οδυσσέα «είπε μοι, ει ετεόν γε φίλην ες πατρίδ’ ικάνω»14, δεν είναι εντελώς ίδια με αυτήν που είπε, λέει και θα πει κάθε πρόσφυγας, ξενιτεμένος ή ξεριζωμένος, κάθε Αρμένιος, Παλαιστίνιος, Κούρδος ή Ελληνοκύπριος μόλις ξαναντικρίσει τη γη των πατέρων του, τότε πραγματικά έχουμε να κάνουμε με μια γιγαντιαία υπέρ του πατριωτισμού απάτη, που μας ταλαιπωρεί από τότε που η ανθρωπότητα πέρασε από την προϊστορία στην ιστορία. Αυτή η ουσιαστική λοιπόν ταύτιση των ανθρώπων με το χώρο στον οποίο ζουν, τον πολιτισμό που από κοινού βιώνουν και συνδιαμορφώνουν, την κοινή παιδεία (…Έλληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας η τους της κοινής φύσεως μετέχοντας)15, αλλά και η συνείδηση και βούληση να τα διεκδικούν ως πυρηνικά στοιχεία της ανθρώπινης (ατομικής και συλλογικής) ταυτότητας τους, αποτελεί το πλέον υλικό-υλιστικό στοιχείο της υπάρξεως τους και αυτό ακριβώς το στοιχείο προσπάθησαν και προσπαθούν να αναιρέσουν οι σταυροφόροι του «διεθνισμού» ερχόμενοι σε πλήρη διάσταση με την πραγματικότητα και την επιστήμη. Επεδίωξαν, με δυο λόγια, να θέσουν κάτω από μια λογική ιδεολογικής προκατασκευής, αυτό που αποτελούσε στοιχείο άρνησης των προκατασκευών στοιχείο διαφορετικότητας και ελευθερίας, αυτό που αναγκαστικά λόγω της αφετηριακά πλουραλιστικής του βάσης και ποικιλομορφίας αποτέλεσε το ιστορικό φρένο στα χιτλερικά και σταλινικά ολιστικά πρότυπα. Γι’ αυτό και είναι εύστοχη η διαπίστωση του Tom Nairn ότι: «Η θεωρία του εθνικισμού αντιπροσωπεύει τη μεγάλη ιστορική αποτυχία του μαρξισμού. Μπορεί να είχε και άλλες, και ορισμένες από αυτές να υπήρξαν αντικείμενο διαμάχης σε μεγαλύτερο βαθμό: Οι ανεπάρκειες του μαρξισμού πάνω στον ιμπεριαλισμό, το κράτος, την πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους και την εξαθλίωση των μαζών είναι ασφαλώς παλαιά πεδία μαχών. Ωστόσο, κανένα από αυτά δεν είναι τόσο σημαντικό, τόσο θεμελιώδες όσο το πρόβλημα του εθνικισμού, τόσο στη θεωρία όσο και στην πολιτική πρακτική»16. Αυτή τη μεγάλη ιστορική αποτυχία του μαρξισμού εντοπίζει και ο Έρνεστ Γκέλλνερ, όταν με εξαιρετική γλαφυρότητα και βρετανικό χιούμορ γράφει χαρακτηριστικά: «Ακριβώς όπως οι εξτρεμιστές Σιίτες μουσουλμάνοι διατείνονται πως ο Αρχάγγελος Γαβριήλ έκανε λάθος δίνοντας το Μήνυμα στον Μωάμεθ, ενώ αυτό προοριζόταν για τον Αλί, έτσι και οι μαρξιστές αρέσκονται κατά βάσιν να νομίζουν πως το πνεύμα της ιστορίας ή η ανθρώπινη συνείδηση έκανε μια τρομερή γκάφα. Το αφυπνιστικό μήνυμα προοριζόταν για τις τάξεις, λόγω όμως κάποιου τρομερού ταχυδρομικού λάθους δόθηκε στα έθνη. Είναι τώρα αναγκαίο οι στρατευμένοι επαναστάτες να πείσουν το λανθασμένο παραλήπτη να παραδώσει το μήνυμα μαζί με το ζήλο που αυτό γεννά στο δικαιούχο παραλήπτη για τον οποίο προοριζόταν. Η απροθυμία τόσο του δικαιούχου όσο και του σφετεριστή παραλήπτη να εκπληρώσουν αυτή την επιταγή προκαλεί και ερεθίζει πολύ τον ακτιβιστή»17. Όμως «παρ’ όλο που η έκρηξη στην Ανατολική Ευρώπη έθεσε για άλλη μια φορά επί τάπητος το πρόβλημα της αυτοδιάθεσης των λαών, εν τούτοις οι ηγεσίες της αριστεράς, μένοντας αγκυλωμένες στη λογική των παραδοσιακών τους αναλύσεων, ερμήνευσαν τα γεγονότα με βασικό κριτήριο την πολιτική και οικονομικοκοινωνική διάσταση, παραγνωρίζοντας για άλλη μια φορά την εθνική-πολιτισμική. Είδαν δηλαδή πάλι τα ζητήματα από τη μια πλευρά τους. Κι όμως, η έναρξη της οριστικής κρίσης των ανατολικών καθεστώτων ήταν η επιβεβαίωση της μειοψηφικής στην αριστερά άποψη ότι ο αιώνας μας είναι αιώνας κυρίως του εθνισμού και του κρατισμού. Είναι αιώνας, για να θυμηθούμε τα λόγια του Φρειδερίκου Ένγκελς, που δίνει το δικαίωμα στους Πολωνούς εργάτες να είναι πρώτα εθνικιστές και ύστερα διεθνιστές. Γιατί δεν μπορείς να εκφράσεις ουσιαστική διεθνιστική αλληλεγγύη όταν έχεις χάσει ολοκληρωτικά την εθνική σου ευαισθησία, όταν κωφεύεις ή σιωπάς για τα όσα συμβαίνουν σε χιλιάδες αδέλφια σου στην Κύπρο ή στην Αλβανία»18. Αυτά είναι, κατά τη γνώμη μου, τα βασικά στοιχεία βάσει των οποίων μπορεί να γίνει μια αφετηριακή κατ’ αρχήν προσέγγιση του εθνικού φαινομένου. Γιατί από εκεί και πέρα οι δρόμοι είναι πολύπλοκοι, αμφίδρομοι και σκολιοί. Κανένα, ίσως, άλλο φαινόμενο δεν αποτελεί κυριολεκτικά ζωντανή αντίφαση, όσο αυτό. Και σε κανένα άλλο, οι «δυο» πλευρές των πραγμάτων, το «αφ’ ενός» και το «αφ’ ετέρου», δεν σμίγουν και δεν συγκρούονται με τους πιο διαφορετικούς και ιδιόμορφους όρους. Πατριωτικός, φιλελεύθερος, δημοκρατικός, σοσιαλιστικός, εθνικοαπελευθερωτικός, ρατσιστικός, φασιστικός, εθνικοσοσιαλιστικός, ο εθνικισμός, αλλά και το εθνικό φαινόμενο στις ευρύτερες του προεκτάσεις, υφίσταται ως ένα δυναμικό σύνολο υπαρκτών εκδοχών που εξαιρετικά δύσκολα μπορούμε να το καταγράψουμε και ακόμα δυσκολότερα να το αποτιμήσουμε στη βαθύτερη λογική και λειτουργία του. Έκφραση συντηρητική αλλά και ριζοσπαστική, μετριοπαθής αλλά και εξτρεμιστική, εξουσιαστική αλλά και απελευθερωτική, με πολλές φωτεινές και σκοτεινές πλευρές, αποτελεί ένα από τα στοιχεία κλειδιά που ερμηνεύουν την ανθρώπινη ιστορία από το χρονικό σημείο που οι έννοιες του κοινού τόπου-εστίας και του κοινού βίου-πεπρωμένου, αποτελούν σταθερούς άξονες των ανθρωπίνων κοινωνιών. Αυτό, το αξεδιάλυτο κουβάρι των σχεδιασμών, των λόγων, της πρακτικής και των φαντασιώσεων που συνθέτει την πορεία, τόσο των μοναχικών ατόμων, όσο και των ευρύτερων συνόλων, προσπάθησε να εντάξει σε μιαν αφαιρετική ολιστική οπτική η παραδοσιακή («συντηρητική» και «ανανεωτική») ιδιαίτερα αριστερά, με αποτέλεσμα να υποβιβάσει αφάνταστα τη θεωρητική έρευνα και να στιγματισθεί αμετάκλητα ως ιδεολογικός στυλοβάτης της μετατροπής της ΕΣΣΔ και των δορυφόρων της σε απέραντη φυλακή εθνών και λαών. Για έναν ολόκληρο αιώνα, άπαντα, σχεδόν, τα πλειοψηφικά μαρξιστικά ρεύματα αντιμετώπισαν με έναν πρωτοφανή ιδεοληπτικό-αντιεπιστημονικό τρόπο το εθνικό ζήτημα θεωρώντας το λίγο-πολύ ως ιδιόρρυθμο φαινόμενο παθολογίας της ανθρώπινης ιστορίας, ως μη υπαρκτή αλλά φαντασιακή κατάσταση, ως μη αρτιμελές τέκνο της ανθρώπινης εξέλιξης, που η αντικειμενική πορεία του καλπάζοντας καπιταλισμο

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 09/01/2009

  77. Επισης θελω να συμπληρωσω οτι παλαιωτερα οι τουρκοκυπριοι λεγονταν αλλιος,(Λινοπομπακοι)απο την ενδιμασια που φορουσαν γκριζα ρουχα,μαυρα οι χριστιανοι και χρωματιστα οι οθωμανοι.οταν ηρθαν οι αγγλοι τοτε ο πρωτος αρχιεπισκοπως στην αγγλοκρατια ηταν ο Σωφρονιος ο οποιος αρνηθικε να βαπτιση τους λινοπαμπακους σε χριστιανους και τους εβρισε οτι ειναι σκυλλοι.Απο την δικη μου εμπιρια ειδα οτι απο το σχολειο και απο τον στρατο γινετε συνεχια προσπαθια για διαιωνισης του μισους.θελω να καταλιξω οτι κανενας δεν θελη να παραδεχτη οτι ειναι δικον μας φταιξιμο.

    Σχόλιο από Μίτσιος | 09/01/2009

  78. Μιτσιος,

    καλώς ήρθες στη γωνιά μας.

    Ευχαριστουμε για τα στοιχεία που παραθέτεις. ΄Εχουμε υπόψη ένα κείμενο για τους «τουρκοκύπριους» που χρησιμοποιεί στοιχεία από τον Κ. Κύρρη και τον Π. Σαμάρα και κάποια στιγμή θα το αναρτήσουμε.

    Μ-π

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 09/01/2009

  79. Μετά τα… Κρητικά ευρώ και το όλο θέμα με τους αυτονομιστές της Κρήτης, έρχεται ένα «ιστορικό μυθιστόρημα» της Τουρκάλας συγγραφέως Σαμπά Αλτίνσαϊ με τον… ευφάνταστο τίτλο «Κρήτη μου» να μας «ταξιδέψει» σε μια ιστορία για «χαμένες πατρίδες»!

    Και μόνο το γεγονός ότι η συγγραφή του χρηματοδοτήθηκε από το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού, μας βάζει στον πειρασμό να σκεφτούμε ότι η «Κρήτη μου» δεν είναι μόνο μια «ιστορία αγάπης», αλλά κάτι πιο… διεκδικητικό από τα γεράκια της Άγκυρας που αυτές τις ημέρες σουλατσάρουν στο Αιγαίο με την άσκηση «Ηγεμόνας».

    Αναδημοσιεύω από ιστολογιο εφημερίδας τα όσα διαδραματίστηκαν στην παρουσίαση του βιβλίου(19-3-2009):

    Η Σαμπά -μιλώντας στην τουρκική- μας είπε ότι ΔΑΣΚΑΛΟΣ της είναι ο Ν. ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ και το βιβλίο του «Καπετάν Μιχάλης»!

    Απεκάλεσε τον Καζαντζάκη «Κρητικό Χριστιανό» και τον εαυτό της «ΚΡΗΤΙΚΙΑ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΑ». Κάλεσε δε το κοινό, να αφήσει στην άκρη τις θρησκείες και «ΝΑ ΕΝΩΘΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΗΤΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΑΣ»! Προς το τέλος της παρουσίασης, δόθηκε ο λόγος στους παρισταμένους και η πρώτη ερώτηση – παρέμβαση ήταν η εξής:…»»»»

    «Θα ρωτήσω την μεταφράστια πως λέγεται στα τουρκικά ο τίτλος του βιβλίου…»

    Απάντηση μεταφράστριας: «Γκιρίτ ιμ μπενίμ»

    ΕΡ: «Πείτε στην συγγραφέα παρακαλώ, ότι κι εγώ ετοίμασα τρια βιβλία για να διαβαστούν απο τους Τούρκους: Οι τίτλοι τους είναι «Σμύρνη ιμ μπενίμ», «Κύπρος ιμ μπενίμ» και «Κωνσταντινούπολη ιμ μπενίμ»! (Άρχισε να γίνεται ένας μικρός πανικός στο σημείο αυτό..)

    Και συνέχισε ο ακροατής:

    «Εξηγήστε δε στη συγγραφέα ότι ο Καζαντζάκης -ο «δάσκαλός» της- ήταν ΕΛΛΗΝΑΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ και όχι «Κρητικός χριστιανός» όπως μας είπε. Και μιας και η ίδια αυτοχαρακτηρίστηκε «Κρητικιά μουσουλμάνα» (που μάλιστα δεν πρέπει να τονίζει την θρησκεία της, όπως κι εμείς την δική μας, κατ’ αυτήν) ΑΡΝΕΙΤΑΙ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ;».

    Εδώ άρχισε ο μεγάλος χαμός!

    Πανικόβλητος ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «ΤΑ ΝΕΑ» Μανώλης Πιμπλής διέκοπτε και έπαιρνε ο ίδιος τον λόγο, μην αφήνοντας την «χανούμ» να απαντήσει!

    «Πετάγεται» κι ένας πρώην βουλευτής του ΠΑΣΟΚ και λέει: «Μην του απαντάτε! Εμείς σας ευχαριστούμε που ήρθατε εδώ σήμερα. Σας προτρέπω δε, να μοιράσετε το βιβλίο σας και στην μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης»! Αρχίζουν να αποχωρούν πανικόβλητοι οι μισοί απο την αίθουσα, σε αυτό το σημείο.

    Επανέρχεται ο ακροατής: «Θα απαντήσει η κυρία; Γιατί δεν της το μεταφράσατε το ερώτημα;».

    Απάντηση μεταφράστριας: «Ποιος σας είπε ότι δεν το μετέφρασα;».

    Ακροατής: «Να απαντήσει τότε»!

    Ένα 20% των όσων έχουν απομείνει στην αίθουσα χειροκροτούν στο σημείο αυτό! Πανικόβλητη η Σαμπά αρχίζει στα αγγλικά (!) να αρθρώνει κάποιες λέξεις. «Τρελαίνεται» ο Πιμπλής με κάτι άλλους και της λένε να μην απαντήσει. Αρχίζει διάλογος του ακροατή με την Τουρκάλα στα αγγλικά.

    Φωνάζουν όλοι και δεν την αφήνουν να μιλήσει, αν και δεν είχε και την διάθεση να το κάνει και καταλήγει ο ακροατής:

    «ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΣΤΟΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΝ, ΗΤΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ»!

    Αποχωρώντας απο την αίθουσα δε, φωνάζει στον Πιμπλή: «Άσχημες παρτίδες άνοιξες Πιμπλή»!

    Πανικόβλητος ο δημοσιογράφος ρώτησε: «Τι εννοείτε;». Για να πάρει την απάντηση: «Ξέρεις πολύ καλά»!

    Τα μηνύματά πέρασαν και η τουρκάλα ΑΡΝΗΘΗΚΕ ΝΑ ΠΑΡΕΙ ΘΕΣΗ ΣΤΟ ΑΠΛΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: «ΑΠΑΡΝΗΣΤΕ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΣΑΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ»;

    Εκεί έβγαλε τον σκασμό (για να μην νομίζουν πως δεν υπάρχει αντίδραση). Αν και την βοήθησαν οι γνωστοί «γενίτσαροι», οι… δικοί μας!

    Σχόλιο από Τρεμοπουλίδης | 05/05/2009

  80. […] -Οι ΤΟΥΡΚΟΚΡΗΤΙΚΟΙ […]

    Πίνγκμπακ από -Ο απολογισμός του έτους « Πόντος και Αριστερά | 08/01/2010

  81. […] σημερινού Αϊβαλί που είναι πρόσφυγες από τη Κρήτη,  «τουρκοκρητικοί», ή από τη Θεσσαλονίκη (η άλλη πλευρά της ιστορίας). Μια […]

    Πίνγκμπακ από Χρονοπύλη… « εις την πόλιν: bir Yunan blogger İstanbul hakkında yaziyor! | 30/08/2010

  82. τα ειδα συμπτωματικά και ..σας θυμηθηκα .,.. Καλό καλοκαιρι παιδια …

    Σχόλιο από nosfy | 20/07/2012

  83. Δειτε κι αυτο παιδιά.Πολύ καλή ανάλυση για το θέμα των Τουρκοκρητικών
    http://erotokritosx.blogspot.it/2010/08/blog-post.html

    Σχόλιο από Dimitris Panagiotakis | 11/10/2013

  84. Οι γενίτσαροι Τουρκοκρητικοί

    Τουρκοκρητικός «Τούτο θα σου πάρω, εκείνο θα μου δώσεις κι αυτό θα μου το χαρίσεις». (Χαρακτηριστική έκφραση των Τουρκοκρητικών)

    Από το 1669, αφ’ ότου η Κρήτη πέρασε απ’ τα χέρια των Ενετών στα χέρια των Τούρκων και καθ’ όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας στο νησί, ένας νέος κλάδος πληθυσμού αναφάνηκε: Ήταν οι Τουρκοκρητικοί ή οι μουσουλμάνοι της Κρήτης. Αυτοί, δεν αποτελούσαν ιδιαίτερη φυλετική ομάδα, γιατί δεν ήταν Τούρκοι, αλλά εξισλαμισθέντες Κρητικοί. Διατηρούσαν την ελληνική γλώσσα, χρησιμοποιώντας ως δεύτερη την τουρκική, την οποία πολλές φορές δεν μπορούσαν να μιλήσουν καλά. Δεν ακολουθούσαν πιστά το Κοράνι (π.χ. έπιναν κρασί) και είχαν περίπου τα ίδια έθιμα με τους χριστιανούς, χόρευαν τους ίδιους χορούς και τραγουδούσαν τα ίδια τραγούδια. Ιδιαίτερη κατηγορία των Τουρκοκρητικών της υπαίθρου, ήταν οι λεγόμενοι Αμπαδιώτες που κατοικούσαν κυρίως στη περιοχή Αμαρίου νοτιοανατολικά της Ίδης. Αυτοί διακρίνονταν από τους άλλους προερχόμενοι από αραβική φυλή.

    Εκείνη την εποχή, ο πληθυσμός της Κρήτης έφτανε μόλις τις 80.000 ψυχές, από τους οποίους οι 50.000 ήταν χριστιανοί (κυρίως ελληνικής καταγωγής) και 30.000 μουσουλμάνοι. Αυτοί οι ντόπιοι γενίτσαροι, ήταν ιδιαιτέρως σκληροί με τους χριστιανούς συμπατριώτες τους και στάθηκαν εναντίον τους σε κάθε επαναστατική προσπάθεια που έκαναν για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού. Ενεργώντας ως συνειδητοί Τούρκοι, πρωταγωνίστησαν σε πολλούς από τους λεγόμενους «αρμπαντέδες», δηλαδή τις επιδρομές του «ανεύθυνου» και φανατισμένου τουρκικού όχλου στις χριστιανικές συνοικίες, οι οποίες συνοδεύονταν κατά κανόνα από ανελέητες σφαγές, καταστροφές και πλιάτσικο. Οι Τουρκοκρητικοί, είχαν αποκτήσει τέτοια δύναμη, ώστε περιφρονούσαν ακόμα και τα σουλτανικά φιρμάνια. Ήταν ουσιαστικά ένα κράτος εν κράτει. Υπήρχαν αρκετοί, ονομαστοί για τις αγριότητές τους, αρχιγενίτσαροι, οι οποίοι κατατυραννούσαν όχι μόνο τους Έλληνες, αλλά συχνά κι αυτούς τους Τούρκους. Υπήρχε ωστόσο και μια άλλη κατηγορία Τουρκοκρητικών, που ονομάζονταν Λινοβάμβακοι, οι οποίοι ήταν κρυπτοχριστιανοί και πρόσφεραν εξαιρετικές εθνικές υπηρεσίες από αυθαιρεσίες των Τούρκων. Ήταν όμως μειοψηφία και σίγουρα δεν ήταν ικανή να σταθεί εμπόδιο στο μένος και την ασυδοσία των μουσουλμάνων Κρητικών.

    Η κατάσταση έγινε αφόρητη μετά το 1750. Οι χρόνοι που θα ακολουθήσουν, και ως τις παραμονές της μεγάλης Επανάστασης του 1821, θα είναι η περίοδος της σκληρότερης δοκιμασίας του κρητικού λαού, μια εποχή αχαλίνωτου γενιτσαρισμού.

    Οι περιηγητές περιγράφουν φρικώδη περιστατικά και οι ιστορικοί της Κρήτης δεν κουράζονται να εξιστορούν τις γενιτσαρικές βιαιότητες και τις κτηνώδεις πράξεις εις βάρος του χριστιανικού πληθυσμού. Χαρακτηριστικό, είναι το απόσπασμα από σουλτανική διαταγή, σχετική με τις υπερβάσεις των γενίτσαρων του Χάνδακα, με χρονολογία 6 Ιουλίου 1762: «…Οι εν τη φρουρά του φρουρίου τούτου λησταί και κακούργοι αποπλανήσαντες και εξαπατήσαντες τους αρχηγούς των και απομακρυνθέντες των υποχρεώσεών των, εύρον την ευκαιρίαν να επιδοθούν δημοσία εις ληστείας και κακουργίας και διατελούντες εν μέθη να περιφέρωνται ανά τας συνοικίας ένοπλοι, να προσβάλλουν την τιμήν των κατοίκων και να επιτίθενται κατά των οικογενειών και των τέκνων των. Και πλην των τοιούτων κατά της τιμής και υπολήψεως επιθέσεών των, προέβησαν εις πράξιν άνευ προηγουμένου, επιτεθέντες μετά θρασύτητας και ένοπλοι κατά της Πόρτας του Αγά του μεγίστου τούτον φρουρίου… Το θεοφύλακτον και μέγιστον τούτο μεθοριακόν οχυρόν δέον να αποκαθαρθή και εκκαθαρισθή από την λύμην αυτών των ληστών και τας μιαράς πράξεις των και να εξασφαλισθή και ανακουφισθή ο λαός…».

    Οι σουλτανικές διαταγές δεν αρκούσαν για την περιστολή της γενιτσαρικής ασυδοσίας. Ορισμένοι μάλιστα γενίτσαροι, στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, υπήρξαν διαβόητοι για τα κακουργήματά τους και έμειναν στη μνήμη και στα τραγούδια του λαού. Ο Αληδάκης στα Χανιά, ο Αρίφ Αγάς στο Ρέθυμνο, ο Μπεντρή εφέντης και ο Χάνιαλης στο Ηράκλειο, ο Μεμέτ Αγάς ή Μεμέτακας στη Σητεία, ανήκουν σ’ αυτήν την κατηγορία των γενίτσαρων.

    Ο αριθμός των ντόπιων γενίτσαρων είχε αυξηθεί μετά τα Ορλωφικά. Πολλοί Τουρκοκρήτες γράφονταν πλέον στα γενιτσαρικά τάγματα, παρά τις απαγορεύσεις που επέβαλε στα 1762 συνυποσχετικό των διοικητών των γενιτσαρικών ταγμάτων: «…Να μη γίνεται δεκτή άνευ υψηλής αυτοκρατορικής διαταγής ή εντολής εκ μέρους του αγά των αυτοκρατορικών γενιτσάρων, ή λόγω απληστίας των αξιωματικών των ορτάδων η παρατηρουμένη εγγραφή και είσοδος εις τους ορτάδες νέων συντρόφων, προερχομένων εκ της τάξεως εκείνης των ανθρώπων, των αποκαλουμένων μπουρμά, οίτινες δεν έχουν ουδένα πόρον ζωής και αγνοούν τας βάσεις και τους όρους της ισλαμικής θρησκείας και διατελούν εισέτι υπό την επίρροιαν του ραγιαδισμού…».

    Απαίσια φήμη είχε αφήσει ένας απ’ αυτούς τους τρομοκράτες, ο Αλί Τσαούσης από το Σέλινο. Αυτός ήταν ένας πλούσιος τσιφλικάς και μόλις εξερράγη η Επανάσταση του 1821, ανέλαβε με τον Καούρη και τον Βεδούρη, να κάνουν αντεπανάσταση στην δυτική Κρήτη. Ο Τσαούσης, περιφρονούσε κάθε Τουρκοκρητικό, που δεν είχε σκοτώσει έναν τουλάχιστον Έλληνα. Ο γιος του, ο λεγόμενος Αλιτσαουσάκης, όταν ήταν νέος ακόμα, σε κάποιο γλέντι κάποιου χωριού, σαρκάστηκε από μερικούς Τουρκοκρητικούς, επειδή δεν είχε βάψει ακόμα τα χέρια του με χριστιανικό αίμα. Αυτός τότε, βγήκε αμέσως έξω απ’ το χωριό και χωρίς λόγο σκότωσε τον πρώτο Έλληνα διαβάτη που συνάντησε μπροστά του -κάποιον ονόματι Γιάννη. Σε λίγες μέρες, σκότωσε έναν φιλήσυχο έμπορο που κάθονταν αμέριμνος μπροστά στο κατάστημά του, τον Αντώνη Αλιφεράκη. Ο πατέρας του τότε, έδειξε με καμάρι τον γιο του στους άλλους Τουρκοκρητικούς κι εκείνοι μετά απ’ αυτούς τους δυο φόνους, τον αναγνώρισαν ως «παλικάρι». Ο Αλί Τσαούσης, ο οποίος διακρίθηκε σε πολλές συγκρούσεις με τους επαναστάτες, πολιορκήθηκε τελικά στο Σέλινο μαζί με τον Καούρη, ο οποίος πέθανε από πανώλη, ενώ αυτός ο ίδιος σκοτώθηκε επιχειρώντας να κάνει έξοδο.

    Ένας άλλος τρομερός Τουρκοκρητικός γενίτσαρος, ήταν ο Αλί Γετίμ από το χωριό Κυριάννα. Αυτός κρατούσε κάτω απ’ τον ζυγό του, όλη σχεδόν την επαρχία του Ρεθύμνου. Αρκετές παραλλαγές των κρητικών δημοτικών τραγουδιών αναφέρουν με σχετικές λεπτομέρειες, τόσο τον Αλί Γετίμ, όσο και τα έργα του. Χαρακτηριστική της θηριωδίας του, είναι η δράση του, ανήμερα μιας Μεγάλης Πέμπτης, κάποιου προεπαναστατικού έτους. Είχε πάρει μαζί του τον Στυλιανό Περακάκη από το χωριό Λούτρα για να μεταβούν στο Ρέθυμνο. Στον δρόμο, χωρίς να υπάρχει καμμία αιτία, σκοτώνει επτά χριστιανούς που τον υποδέχθηκαν με σεβασμό. Γυρίζοντας στα Λούτρα, την ίδια μέρα, όρμησε και μπήκε στο σπίτι μιας χήρας και πήρε την μοναχοκόρη της, Πανώρια. Η μητέρα της βρίσκονταν εκείνη την ώρα στην εκκλησία και μόλις έμαθε την απαγωγή της κόρης της, έτρεξε να την απελευθερώσει. Ο Αλί Γετίμ όμως, έσφαξε τη γυναίκα και κατόπιν, έδεσε την κόρη της με την ζώνη του, αποσύρθηκε μαζί της σε κάποια ερημική τοποθεσία, κι αφού την βίασε, έφυγε αφήνοντας την κοπέλα νεκρή σε κάποιον λάκκο. Το 1822, οι επαναστάτες έκαναν εκκαθαριστική επιχείρηση εναντίον των Τουρκοκρητικών, στην επαρχία της Μεσαράς. Ο Αλί Γετίμ, με 55 Τούρκους, είχε καταλάβει τότε το Αρκάδι. Οι οπλαρχηγοί όμως, Δεληγιαννάκης, Πωλιογεωργάκης, Μανουσέλης και Μαυροθαλασσίτης, περικύκλωσαν με τους άνδρες τους το μοναστήρι. Τη νύχτα της 17ης Ιανουαρίου του 1822, ο Δεληγιαννάκης μαζί με ακόμα 60 Σφακιανούς, κατόρθωσε να μπει κρυφά στον περίβολο του μοναστηριού, χρησιμοποιώντας μια μυστική μικρή θύρα, που μόνο αυτός γνώριζε. Έγινε τότε γενική έφοδος και ο Αλί Γετίμ, όπως και άλλοι Τούρκοι που είχε μαζί του, σκοτώθηκαν.

    Με αφορμή την εξόντωση του Αλί Γετίμ, ένας άλλος ονομαστός Τουρκοκρητικός της περιοχής, ο Αλί Γλυμίδης (ή Γλυμιδάκης), παρουσιάστηκε σε μεγάλη συγκέντρωση Τουρκοκρητικών του Ρεθύμνου και ορκίστηκε εκδίκηση. Ορκίστηκε ακόμη, ότι θα φέρει οπωσδήποτε στο Ρέθυμνο τα κεφάλια του Δεληγιαννάκη και των άλλων Ελλήνων οπλαρχηγών. Σύντομα, αφού συγκέντρωσε ένα στρατιωτικό σώμα 2.000 επίλεκτων Τουρκοκρητικών, εξόρμησε για να συναντήσει τους Έλληνες. Η αποφασιστική σύγκρουση, έγινε στις 26 Ιανουαρίου του 1822 στα Ακόνια και η μάχη κρατήθηκε αμφίρροπη όλη την ημέρα. Με το δειλινό, άρχισε ανάμεσα στις δυο παρατάξεις, ομηρική ανταλλαγή από αλλεπάλληλα σαρκαστικά πειράγματα. Σε κάποια στιγμή, ο καπετάν Αναγνώστης, ή Παπαναγνώστης, φώναξε εναντίον του Αλί Γλυμίδη, ένα αυτοσχέδιο δίστιχο: «Επόρισες Αλί αγά τώρα να πολεμήσεις, όμως ορκίζω τον Θεό πίσω να μη γυρίσεις». Ο Αλί Γλυμίδης, ερεθίστηκε από το δίστιχο εκείνο και σείοντας το γιαταγάνι του, όρμησε εναντίων των πρώην ραγιάδων, μαινόμενος αλλά και αφύλακτος. Τον ακολούθησαν αμέσως οι δικοί του, αλλά την ίδια στιγμή, εξόρμησαν εναντίον τους και οι Έλληνες. Προτού όμως γενικευτεί η μάχη, ο Γλυμίδης πέφτει νεκρός από κάποιο ελληνικό βόλι. Τότε ο Σφακιανός αγωνιστής, Ανδρέας Μανουσέλης, έτρεξε πάνω στο πτώμα και μέσα σ’ ένα «χαλάζι» από σφαίρες, έκοψε το κεφάλι του, θυμίζοντας έτσι, σκηνές Τρωικού Πολέμου. Στην συνέχεια, ο Μανουσέλης κάρφωσε το κεφάλι του Αλί Γλυμίδη πάνω στο μακρύ καριοφίλι του και το περιέφερε επιδεικτικά. Όταν οι Τουρκοκρητικοί αντίκρυσαν το θέαμα της κομμένης κεφαλής του αρχηγού τους, πανικοβλήθηκαν και τράπησαν σε φυγή, ενώ πίσω τους οι Έλληνες, τους κυνηγούσαν και τους κατέσφαζαν. Η πανωλεθρία των Τουρκοκρητικών, ήταν εντυπωσιακή. Πάνω από 100 επίσημοι μπέηδες σκοτώθηκαν εκείνη τη μέρα και πολλοί άλλοι αιχμαλωτίστηκαν, ανάμεσα στους οποίους και ο Μουζούρ αγάς με τον σημαιοφόρο του. Οι Έλληνες είχαν μόνο 14 νεκρούς. Οι αιχμάλωτοι στάλθηκαν στα Λούτρα, στον γενικό έπαρχο Αφεντούλη και αργότερα έγινε ανταλλαγή με πολλούς Ρεθύμνιους Έλληνες αιχμαλώτους. Εκείνη η νίκη, στερέωσε την επανάσταση στην επαρχία του Ρεθύμνου.

    Ένας ακόμη περιώνυμος Τουρκοκρητικός, ήταν ο Ιμπραΐμ Αληδάκης, ο οποίος κατοικούσε στο χωρίο Μπρόσνερο των Σφακίων. Μετά την καταστολή της επανάστασης του ήρωα Δασκαλογιάννη, στην οποία οι Τουρκοκρητικοί αντιτάχθηκαν με κάθε τρόπο, ο Αληδάκης έχοντας ως ορμητήριο τον οχυρωμένο πύργο του, τρομοκρατούσε και καταδυνάστευε την γύρω περιοχή, ληστεύοντας και σκοτώνοντας. Οι Σφακιανοί, μην αντέχοντας αυτή την κατάσταση, καιροφυλάκτησαν για την κατάλληλη ευκαιρία και αφού όρμησαν στο Μπρόσνερο, πολιόρκησαν τον Αλιδάκη, τον σκότωσαν και κατεδάφισαν τον πύργο του.

    Ήταν τότε, μετά το 1770, όπου οι Τουρκοκρητικοί είχαν αποθρασυνθεί και έγιναν πραγματικοί κυρίαρχοι του νησιού, αγνοώντας ακόμα και τον βαλή, δηλαδή τον στρατιωτικό διοικητή, καθώς και τους πασάδες. Η Υψηλή Πύλη, για να καταφέρει να τους περιορίσει, αναγκάστηκε να στείλει έναν δυναμικό διοικητή, για να επαναφέρει την τάξη. Ήταν η εποχή, όπου ο νεωτεριστής σουλτάνος Μαχμούτ Β’, ετοιμαζόταν να καταργήσει το επικίνδυνο σώμα των γενίτσαρων. Ο νέος διοικητής, ονομάζονταν Χατζή Οσμάν πασάς, ο οποίος είχε γεννηθεί στο Κουρδιστάν και φημίζονταν για την διοικητική του ικανότητα. Το 1810, επέβαλε πλήρη τάξη στην Εύβοια, καταστέλλοντας τις αυθαιρεσίες των εκεί Τούρκων. Έπειτα από εκείνη την επιτυχία του, κατέβηκε στην Κρήτη.

    Μέχρι πριν από την άφιξη του Οσμάν πασά, όπως γράφει ο Αμερικανός περιηγητής Ρόμπερτ Πάσλεϊ, οι Τουρκοκρητικοί εκτόξευαν σφαίρες τυλιγμέ­νες σε ένα χαρτί που έγραφε το ποσόν το οποίο έπρεπε να πληρώσουν, και αν οι παραλήπτες του σημειώματος δεν πλήρωναν, τότε δολοφονούνταν ασελγώς. Αυτά τα διεφθαρμένα άτομα είχαν φτάσει στο σημείο να παίζουν με τα όπλα, πυ­ροβολούσαν δηλαδή από τα τείχη της πύλης τα άτομα που παρουσιάζονταν για να μπουν, και στοιχημάτιζαν από ποια πλευρά θα πέσει το θύμα τους. Κι ο Ιωάννης Κονδυλάκης, σχολιάζει στους «Τουρκοκρητικούς»: «Και να σκεφθεί κανείς, ότι οι θηριώδεις αυτοί εχθροί των χριστιανών, είναι Κρήτες, Έλληνες την καταγωγήν…».

    Ο Οσμάν πασάς, έχοντας μαζί του ενόπλους, αποβιβάστηκε το 1812 στη Σούδα και μπήκε επιδεικτικά στα Χανιά. Μην έχοντας όμως στη διάθεσή του αρκετή ένοπλη δύναμη για να συντρίψει τους γενίτσαρους, επικοινώνησε κρυφά με τους Έλληνες ορεινούς κατοίκους του Αποκορώνου και της Κυδωνίας, όσοι μπορούσαν να φέρουν όπλα, και συνεννοήθηκε μαζί τους να συγκεντρωθούν όλοι ξαφνικά και ένοπλοι στο χωριό Νεροκούρου, που ήταν η έδρα του Μεχμέτ, ενός από τους χειρότερους Τουρκοκρητικούς αρχηγούς. Με την συνδρομή των Ελλήνων, συνέλαβε τον Μεχμέτ και τον κρέμασε πανηγυρικά στην πλατεία του χωριού του. Με τον ίδιο τρόπο, εξόντωσε κι έναν άλλον φοβερό γενίτσαρο του Αποκορώνου, τον Τρουλινό, καθώς και πιστούς οπαδούς του. Αφού κατόρθωσε, μ’ αυτόν τον τρόπο, να εξοντώσει τους κυριότερους τρομοκράτες, στην συνέχεια άρχισε να περιέρχεται τις επαρχίες, απαγχονίζοντας τους αγριότερους από τους Τουρκοκρητικούς.

    Ακολούθως, ο Οσμάν εγκαταστάθηκε στο Ρέθυμνο, που επίσης το ξεκαθάρισε από τους γενίτσαρους. Όταν όμως θέλησε να μπει στο Μεγάλο Κάστρο, το σημερινό Ηράκλειο, που ήταν η πρωτεύουσα του νησιού, βρήκε τις πύλες του κάστρου κλειστές. Πολλοί Τουρκοκρητικοί του νησιού, για να σωθούν από την αμείλικτη καταδίωξή του, είχαν συγκεντρωθεί εκεί και μαζί με τους ντόπιους Τουρκοκρητικούς, στασίασαν και εμπόδισαν τον Οσμάν να εγκατασταθεί κι εκεί. Ταυτόχρονα, έστειλαν αντιπροσωπεία στην Κωνσταντινούπολη, η οποία κατηγόρησε τον Οσμάν πασά ότι συνεργάζονταν με τους χριστιανούς και τους οργάνωνε εναντίον του σουλτάνου. Επιπλέον, κατηγόρησαν τον Οσμάν ως κρυπτοχριστιανό και ότι απαγχόνιζε τους Τουρκοκρητικούς, όχι για ζητήματα τάξεως, αλλά για να καταχραστεί τις περιουσίες τους. Οι Τουρκοκρητικοί επέμεναν ιδιαιτέρως στον ισχυρισμό, ότι ο Οσμάν ήταν χριστιανός και φαίνεται πως λαβή σ’ αυτούς τους ισχυρισμούς, έδωσε το ότι, όπως αναφέρεται, ο Χατζή Οσμάν πασάς ερχόμενος στα Χανιά δεν σταμάτησε να αποτίσει φόρο τιμής στο Μαυσωλείο Μπαρμπούς, κάτι που όλοι οι μουσουλμάνοι όφειλαν να πράξουν, και δημιουργήθηκε ο θρύλος ότι, ο περίεργος αυτός πασάς, ήταν κρυπτοχριστιανός, αρχιμανδρίτης του Πατριαρχείου ονομαζόμενος Βασίλειος, ο οποίος παρακολούθησε, πριν από τη σφαγή, τη θεία λειτουργία στα υπόγεια του σεραγιού του στα Χανιά και κοινώνησε από τα χέρια του έντρομου κρητικού ιερέα. Για τη σκανδαλώδη πράγματι συμπεριφορά του οι Τούρκοι του Ρεθύμνου τον αποκαλούσαν χλευαστικά «Παπαγιάννη».

    Τέτοιες συκοφαντίες, ήταν σύστημα της εποχής κι όσο εύκολα εκτοξεύονταν, άλλο τόσο εύκολα εισακούονταν από τον εκάστοτε καχύποπτο σουλτάνο. Έτσι, ο σουλτάνος Μαχμούτ Β’, υιοθέτησε τις καταγγελίες των Τουρκοκρητικών κι αφού ανακάλεσε τον Οσμάν πασά από την Κρήτη, τον εξόρισε στην Προύσα, όπου στην συνέχεια διέταξε να τον κρεμάσουν και να δημεύσουν την περιουσία του. Στο μεταξύ, η Κρήτη είχε πάρει μια προσωρινή ανάσα και αποκαλούσαν τον Οσμάν, «Σωτήρα». Αντιθέτως, οι Τουρκοκρητικοί τον ονόμαζαν «Πνιγάρη».

    Οι Τουρκοκρητικοί ωστόσο, δεν κάμφθηκαν και σύντομα επανήλθαν το ίδιο άγριοι, όπως και πριν. Όλες οι επαναστατικές κινήσεις έβρισκαν απέναντι τους ντόπιους αυτούς γενίτσαρους, οι οποίοι βρίσκονταν σε πλήρη σύμπνοια με τις τουρκικές θέσεις.

    Στις 25 Ιουλίου 1821, ο Δημήτριος Υψηλάντης, ενεργώντας μάλλον αφελώς και αγνοώντας, ίσως, τις πραγματικές συνθήκες συμβίωσης χριστιανών Κρητών και Τουρκοκρητικών (ενδεχομένως, κατόπιν κακής πληροφόρησης ή και υπέρμετρης αισιοδοξίας), έστειλε επιστολή στον Τουρκοκρητικό Σερίφ Μεχμέτ, πασά του Ηρακλείου, προσδοκώντας την σύμπραξη χριστιανών και μουσουλμάνων Κρητών, λόγω κοινής εθνικής καταγωγής, για τον σκοπό της Επανάστασης. Αναφέρει χαρακτηριστικά ο ιστορικός Διονύσιος Κόκκινος: «Ο Σερίφ πασάς, αν δεν οργίσθη από το θράσος του επαναστάτου να αποστείλει προς αυτόν τον ίδιον τοιαύτην επιστολήν, θα εγέλασε με την προσπάθειάν του. Διότι εις την Κρήτη η ραγιάδες δεν υπέφεραν απλώς από το κράτος του σουλτάνου, όπως εις τας άλλας τουρκοκρατουμένας χώρας, αλλ’ ετυραννούντο από εκείνους ακριβώς που ήθελε να προσεταιρισθή ο Υψηλάντης ως γηγενείς και έχοντας κοινά συμφέροντα με τους Έλληνας συμπατριώτας των. Τουναντίον, οι Τουρκοκρήτες είχαν συμφέρον, εκ των συνθηκών που είχαν αναπτυχθή εις την Κρήτην, περισσότερο παρά οι μουσουλμάνοι των άλλων χωρών, να διατηρηθή η τουρκοκρατία, αφού χάρις εις αυτήν καταδυνάστευαν τους χριστιανούς και απομυζούσαν την εργασίαν των».

    Λίγο πριν την Επανάσταση του 1821, υπολογίζονταν πως υπήρχαν 28.000 ελληνικές οικογένειες και 14.000 τουρκοκρητικές. Στην απογραφή του 1858, οι Έλληνες και γενικότερα οι χριστιανοί, ήταν 215.863 και οι μουσουλμάνοι 62.138. Και το 1881, μετά τις αιματηρές επαναστάσεις, οι Έλληνες ήταν 205.000 και οι Τούρκοι 73.000.

    Τον Μάιο του 1896, σε αντίποινα για την κατάκτηση του Βάμου από τους Έλληνες επαναστάτες, οι Τούρκοι σε αγαστή συνεργασία με τους Τουρκοκρητικούς, ξεκινούν σφαγές στα Χανιά. Ο όχλος ορμούσε στις χριστιανικές συνοικίες, σφάζοντας, καίγοντας και λεηλατώντας, ενώ αποσπάσματα του στρατού που ήταν τοποθετημένα στις επάλξεις του φρουρίου, άρχισαν και έριχναν ομαδικά πυρά εναντίων των χριστιανών. Παράλληλα, άρχισε και η πυρκαγιά. Ολόκληρες σειρές σπιτιών έγιναν τότε στάχτες και πολλά πτώματα γέμιζαν τους δρόμους. Ο «αρμπαντές», σταμάτησε μόνο το βράδυ, όταν έκανε επιτέλους την εμφάνισή του ο γενικός διοικητής, περιστοιχισμένος από Τουρκοκρητικούς «προκρίτους», και «επέβαλε την τάξη». Λίγους μήνες αργότερα, ο Τουρκοκρητικοί θα πρωταγωνιστήσουν και στον δεύτερο -και τελευταίο- «αρμπαντέ» των Χανίων, όταν την νύχτα της 23ης Ιανουαρίου του 1897, μαζί με τους Τούρκους, όρμησαν στις συνοικίες Καλέ Καπού, Στιβανάδικα και Παπλωματάδικα, πυροβολώντας και σφάζοντας οποιονδήποτε είχε την ατυχία να βρεθεί μπροστά τους. Ενδεικτικό της θηριωδίας τους, είναι το γεγονός πως στην θέση Σκαλάκια, αιχμάλωτοι Έλληνες πετάχτηκαν ζωντανοί μέσα σε αναμμένους φούρνους. Τις σφαγές, ακολούθησε καταστροφή και λεηλασία. Έβαζαν φωτιά σε σπίτια κι όταν οι τρομαγμένοι ένοικοι προσπαθούσαν να σωθούν από τις φλόγες έπεφταν νεκροί από τα πυρά των Τουρκοκρητικών που τους περίμεναν απ’ έξω. Ο «αρμπαντές» αυτός, κράτησε τρεις μέρες και προκάλεσε την επιτάχυνση των εξελίξεων για την απελευθέρωση της Κρήτης.

    Οδός 25ης Αυγούστου, μετά τις καταστροφές στο Ηράκλειο το 1898Οι «άξεστοι Τουρκοκρητικοί», όπως χαρακτηρίζονταν από εφημερίδες της εποχής, θα βάλουν την σφραγίδα τους και στον τελευταίο μεγάλο «αρμπαντέ», ο οποίος έλαβε χώρα στο Ηράκλειο, στις 25 Αυγούστου 1898. Αντιδρώντας στην μεταβίβαση της διοίκησης υπηρεσιών σε χριστιανούς, όπως είχαν ορίσει οι Μεγάλες Δυνάμεις (στο πλαίσιο της αυτονομίας), επιδόθηκαν για μία ακόμη φορά, σε σφαγές, καταστροφές και λεηλασίες. Τα δραματικά γεγονότα, ξεκίνησαν όταν οι χριστιανοί υπάλληλοι πήγαν να παραλάβουν την υπηρεσία του τελωνείου της πόλης, συνοδευόμενοι από ένα μικρό βρετανικό στρατιωτικό τμήμα. Ο μουσουλμανικός όχλος και με την πλήρη ανοχή των τουρκικών στρατιωτικών και διοικητικών αρχών, κινήθηκε σε μια φοβερής αγριότητας σφαγή του άμαχου πληθυσμού, και παραλλήλως σε εμπρησμούς και λεηλασίες οικιών, γραφείων και καταστημάτων. Το επίκεντρο των τραγικών γεγονότων μεταφέρθηκε σύντομα στην περιοχή Βεζίρ Τσαρσί (σημερινή οδός 25ης Αυγούστου). Οι νεκροί από αυτές τις σφαγές υπολογίζονται 400-700. Συνελήφθησαν τότε, μεταξύ άλλων, 42 Τουρκοκρητικοί ως πρωταίτιοι και ενορχηστρωτές των σφαγών, όλοι δε, είχαν πλούσιο ιστορικό φόνων εναντίων χριστιανών, η πλειονότητα των οποίων, άνευ λόγου και αιτίας. Οι μουσουλμάνοι όμως έκαναν το «λάθος» και είχαν σκοτώσει και την βρετανική φρουρά (17 Σκωτσέζους) που συνόδευε τους χριστιανούς υπαλλήλους. Αυτό το γεγονός -πέρα από την κατακραυγή που είχαν προκαλέσει στην Ευρώπη οι ωμότητες τους Τούρκων- συνετέλεσε στην αλλαγή πλεύσης και ανοχής των Μεγάλων Δυνάμεων απέναντι στους Τούρκους οι οποίοι πλέον θα καλούνταν να αποχωρήσουν απ’ το νησί. Ως αντίποινα για τον φόνο των 17 Σκωτσέζων, οι Βρετανοί απαγχόνισαν τότε, 17 Τουρκοκρητικούς. Πολλοί Τουρκοκρητικοί, κατέφυγαν στην Τουρκία, λίγα χρόνια αργότερα, το 1912, όταν μπήκαν οι βάσεις για την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα και οι υπόλοιποι αναγκάστηκαν να φύγουν, στην Τουρκία, στη Συρία και στον Λίβανο, το 1923 με την ανταλλαγή πληθυσμών.

    Σχόλιο από ελληνοκρητικός | 18/03/2014

  85. Το Ταξίδι (Κρήτη – Αϊβαλί)

    Στην ταινία «Το ταξίδι» η σκηνοθέτης Μαρία Μαυρίκου και το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού παρουσιάζουν προσωπικές μαρτυρίες ηλικιωμένων Ελλήνων από το Αϊβαλί και Κρητών Μουσουλμάνων από το Ρέθυμνο και τα Χανιά, που σήμερα ζουν στο Αϊβαλί και το Μοσχονήσι. Οι ανθρώπινες αυτές ιστορίες αποτελούν καταθέσεις μνήμης για την εποχή της ανταλλαγής των πληθυσμών. Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά, ο κύριος Ασημάκης, ταξιδεύει στη γενέθλια Αιολική γη μαζί με το γιό του Μιχάλη, και τον εγγονό του Αλέξανδρο. Για πρώτη φορά, αντίστοιχα, δέκα Μουσουλμάνοι Κρητικοί επισκέπτονται τον τόπο που γεννήθηκαν, την Κρήτη. Περπατούν στα σοκάκια του Ρεθύμνου, επισκέπτονται τους Αρμένους και το Χρωμοναστήρι, ψάχνοντας με λαχτάρα τις παιδικές τους αναμνήσεις. Οι περισσότεροι Τουρκοκρητικοί είναι δεύτερης και τρίτης γενιάς, μιλούν την κρητική διάλεκτο και τραγουδούν τον Ερωτόκριτο.

    Παράλληλα, στην άλλη μεριά του Αιγαίου συναντάμε τον Χασάν από το Αμπελάκι Ρεθύμνου που μιλάει για το σπίτι του απέναντι από το τζαμί ʽΝερατζέʼ στην παλιά πόλη. Ακούμε την Ισμέτ να περιγράφει τη στιγμή της βίαιης φυγής τους από την Κρήτη, «ανταλλάξιμοι» κι αυτοί, όπως γίνονται οι ανταλλαγές των ζώων.

    «Όταν ήρθαμε εδώ δεν εξέραμε ούτε ένα τούρκικο, δεν κατέχαμε να πούμε ʽνερόʼ». Ήξεραν όμως να λένε μαντινάδες, τις οποίες με περηφάνια απαγγέλουν και μπροστά στην κάμερα:

    Στο Κάστρο ανεβαρίστικα και στα Χανιά θα γιάνω
    Και στο παντέρμο Ρέθεμνο θα έρθω να ποθάνω.

    Έτσι όπως ήξεραν πάντα οι απλοί άνθρωποι να συμβιώνουν αρμονικά μεταξύ τους, και να κλείνουν μέσα σε δίστιχα τη συμφιλίωση με το διαφορετικό:

    Ανάμεσα στα μάτια σου ένα τζαμί θα χτίσω
    και ντερβισάκι θα γενώ, ναʼρθω να προσκυνήσω.

    Το Αϊβαλί ή οι Κυδωνιές, πόλη γνωστότερη στους περισσότερους ως πατρίδα του Ηλία Βενέζη και Φώτη Κόντογλου, βρίσκεται απέναντι από τη Λέσβο. Κάποτε υπήρξε εμπορικός κόμβος για τα πλοία του Αιγαίου, ενώ τα σουλτανικά προνόμια που απολάμβανε, η παραγωγή ελαιόλαδου και τα σύγχρονα εργοστάσια σαπωνοποιίας την κατέστησαν ένα από τα ιστορικά κέντρα του Ελληνισμού στη Μικρά Ασία. Ο σχεδόν αμιγώς ελληνικός πληθυσμός του Αϊβαλιού άσκησε μεγάλη επιρροή στη ντόπια ζωή μέχρι και το 1922, οπότε το σύνολο των Ελλήνων έφυγε και στη θέση τους ήρθαν μουσουλμάνοι, κυρίως από την Κρήτη, στα πλαίσια της ανταλλαγής πληθυσμών.

    Σενάριο, σκηνοθεσία: Μαρία Μαυρίκου
    ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

    Παίζουν οι μουσικοί:
    Λύρα- Κωστής Κουτελιδάκης
    Λαούτο- Μανόλης Κυδωνάκης, Γιώργης Χαλκιαδάκης, Μανόλης Κοντογιάννης
    Τραγούδι: Γυναικείο Μουσικό Εργαστήρι Ρεθύμνιων Μικρασιατών

    http://carot-cherries.blogspot.gr/2012/02/blog-post.html

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 22/07/2014

  86. Τετάρτη, 25 Φεβρουαρίου 2015

    Ο αντιπρόεδρος (και ο πρόεδρος) της Τουρκίας είναι Έλληνας και μιλά Ελληνικά!
    Μεγάλη έκπληξη δοκίμασαν οι Τούρκοι δημοσιογράφοι που συνόδευαν τον αντιπρόεδρο της Τουρκικής κυβέρνησης, Μπουλέντ Αρίντς και στενό συνεργάτη του Ερντογάν, όταν επισκεπτόμενος το πατρικό του χωριό στην περιοχή της Αττάλειας, άρχισε να μιλεί ρωμαίικα, δηλαδή Ελληνικά, με τους συγγενές του αλλά και με τα παιδιά του χωριού που έσπευσαν να τον συναντήσουν.

    Συγκεκριμένα σύμφωνα με τα τουρκικά δημοσιεύματα, (εφημερίδες Χουριέτ και Μιλιέτ), ο πρώτος αντιπρόεδρος της τουρκικής κυβέρνησης, Μπουλέντ Αρίντς, επισκέφτηκε πριν από λίγο καιρό το πατρικό του χωριό που ονομάζαται Boğazkent και βρίσκεται στην επαρχία Serik της Αττάλειας. Στο χωριό του υπάρχει μια συνοικία που ονομάζεται Αχμεντιέ. Εκεί κατοικούσαν οι γονείς και σήμερα οι συγγενείς του Αρίντς, που είναι, όπως και οι υπόλοιποι κάτοικοι της περιοχής, ελληνόφωνοι Κρητικοί.

    Ο Αρίντς, μόλις έφτασε στην πατρική του συνοικία επισκέφτηκε το σπίτι του συγγενή του, Ali Aldemir, με τον οποίο άρχισε δημόσια να μιλεί απταίστως ρωμαίικα, δηλαδή Ελληνικά, γεγονός που άφησε άναυδους τους Τούρκους δημοσιογράφους. Στη συνέχεια πλησίασε την ηλικιωμένη θεία του, με την οποία επίσης αντάλλαξε κάποιες κουβέντες στα ρωμαίικα, χωρίς φυσικά οι συνοδοί του να καταλαβαίνουν τίποτα. Ο Αρίντς θυμήθηκε τα παιδικά του χρόνια, όταν, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, οι γονείς του και οι συγγενείς του όταν σηκώνονταν το πρωί να πάνε στα χωράφια φώναζαν «-έξω μωρέ Χασάνι, -μέσα μωρέ Χασάνι», χαρακτηριστικές Ελληνικές φράσεις που έμειναν στην μνήμη του από την παιδική του ηλικία.

    Στη συνέχεια ο Μπουλέντ Αρίντς, αφού χαιρέτησε και τα παιδιά του χωριού του μιλώντας τα στην μητρική τους γλώσσα, καθώς και τα παιδιά μιλούσαν την ίδια ρωμαίικη γλώσσα, εξήγησε στους έκπληκτους Τούρκους δημοσιογράφους ότι οι γονείς του είχαν έρθει στην περιοχή αυτή της Αττάλειας από την Κρήτη, την εποχή του σουλτάνου Αμπντούλχαμιτ.
    Οι γονείς μου, όπως ανέφερε ο Αρίντς, είναι Κρητικής καταγωγής, γι αυτό και δεν γνώριζαν καθόλου τουρκικά, ενώ στο πατρικό του σπίτι μιλούσαν πάντα μόνο Ελληνικά. Μάλιστα έκανε γνωστό πως και άλλοι συγγενείς του, ελληνόφωνοι Κρητικοί, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Σαμφράμπολης και στην γειτονική περιοχή της Αλάνειας.

    Είναι γνωστό και από τις ιστορικές μελέτες ότι η συντριπτική πλειοψηφία των λεγόμενων «Τουρκοκρητικών», ήταν Ρωμιοί (σ.σ. Έλληνες) εξισλαμισμένοι. Για αυτό τον λόγο δεν γνώριζαν καθόλου την τουρκική γλωσσά ενώ η θρησκευτική τους συνείδηση ήταν πολύ χαλαρή και συχνά μπέρδευαν την Ορθοδοξία με το Ισλάμ. Χαρακτηριστικό είναι πως ο γνωστός Οθωμανός περιηγητής, Ελβιά Τσελεμπί, σε ένα από τα βιβλία του που αναφέρεται στην Κρήτη, κάνει λόγο για, «την ύπαρξη 7.000 μπουρμάδων, (εξισλαμισθέντων Ρωμιών), που δέχθηκαν ομαδικά τη θρησκεία του Ισλάμ, για άλλους που την απέρριψαν και έφυγαν στα όρη των Σφακίων παραμένοντας ραγιάδες και για μερικές δεκάδες τρομαγμένων Ελλήνων στρατιωτών που παραδόθηκαν στον εχθρό και επίσης προσχώρησαν στη θρησκεία του».

    Σύμφωνα επίσης με τον βρετανό ερευνητή, Aubyn Trevor-Battye, «Οι Τούρκοι της Κρήτης, -καθώς δεν είναι πραγματικοί Τούρκοι αλλά εξωμότες χριστιανοί-, δεν ενδιαφέρονται για τον Προφήτη. Οι πραγματικοί Τούρκοι, αυτοί που συγκρότησαν το στρατό, ο οποίος κατάλαβε το νησί, έφυγαν και όσοι απόμειναν και αυτοαποκαλούνται Τούρκοι είναι Κρητικοί στην εμφάνιση και εκτός αυτού μιλούν την κρητική γλώσσα. Ελάχιστοι από τους Τουρκοκρητικούς που συνάντησα ήξεραν αρκετά τουρκικά, ενώ πολλοί, ίσως οι περισσότεροι, δεν ακολουθούσαν το Κοράνι καθώς έπιναν ελεύθερα κρασί».

    Γενικά για τους λεγόμενους Τουρκοκρητικούς, αλλά και τους κρυπτοχριστιανούς της Κρήτης, έγραψαν και πολλοί γνωστοί Έλληνες λογοτέχνες, ενώ πολύ γνωστή είναι και η ιστορία των Κορμούληδων, αυτής της μεγάλης τουρκοκρητικής οικογένειας που με την πρώτη ευκαιρία αποκαλύφτηκε ότι ήταν κρυπτοχριστιανοί και επέστρεψαν στην πατρική τους θρησκεία ενώ πολέμησαν τον οθωμανικό στρατό στην επανάσταση του 1821.
    Εντύπωση επίσης προκαλεί το γεγονός ότι μετά από τόσα χρόνια από τότε που οι λεγόμενοι Τουρκοκρητικοί έφυγαν από την Κρήτη, εξακολουθούν να μιλούν την Ελληνική κρητική διάλεκτο, ενώ οι απόγονοι τους δεν ξεχνάνε την Κρήτη και αισθάνονται περισσότερο Κρητικοί από οτιδήποτε άλλο.

    Πηγή: nikosxeiladakis.gr

    Η ιστορία των κρυπτοχριστιανών στην Τουρκία είναι γνωστή εδώ και δεκαετίες, όπως και το ότι πολλοί Έλληνες Μουσουλμάνοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ελλάδα με τις ανταλλαγές πληθυσμών το 1922-23, με μοναδικό κριτήριο την Θρησκεία και όχι την εθνική συνείδηση.
    Είναι επίσης γνωστό πως ακόμη και ο Ταγίπ Ερντογάν κατάγεται από Ελληνικό – Ελληνόφωνο χωρίο του Πόντου…
    Τον Ιούνιο του 2009 ο Τούρκος πρωθυπουργός και σήμερα πρόεδρος της χώρας, Ταγίπ Ερντογάν, επισκέφτηκε την γενέτειρά του, το χωριό Ποταμιά στην περιοχή της Ριζούντας του Πόντου, ένα αρχαίο Ελληνικό χωριό και κατηγορήθηκε από την Τουρκική αντιπολίτευση ότι έχει Ελληνικές ρίζες.
    Τότε δημοσιεύτηκαν και τα ιστορικά αρχεία της κοινότητας, όπου αποδεικνύονταν ότι η οικογένεια του Ερντογάν καταγόταν από οικογένεια Χριστιανών (γενιτσάρων) που είχε εξισλαμιστεί…
    Το γιατί το Ελληνικό κράτος δεν προσπάθησε ποτέ να εκμεταλλευτεί τον κρυμμένο Ελληνισμό της Μικράς Ασίας, να τον βοηθήσει και να τον αναδείξει, θα αποτελεί διαχρονικά το αναπάντητο ερώτημα που θα βασανίζει τους Έλληνες και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου.

    http://cosmostatus.blogspot.gr/2015/02/blog-post_25.html

    Σχόλιο από Οτ. | 25/02/2015

  87. ΑΝΑΦΟΡΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΟΜΑΡΧΗ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΩΝ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΩΝ
    7 Δεκεμβρίου 1899
    <>
    21 ΜΑΙΟΥ 7:34 Μ.Μ.

    Ηταν διακηρυγμένο και γνωστό ότι γινόταν δεκτοι όσοι επέστρεφαν στην Κρητική Πολιτεία, τα εμπόδια δίνονται για την παρακράτηση των οικογενειών στην Τουρκία και τις αυστηρές εγγυήσεις για την επιστροφή
    ΠΗΓΗ Εφημερίδα Χανίων ΕΡΕΥΝΑ,7 Δεκεμβρίου1899
    11:39 Μ.Μ.

    9
    9

    2015

    Record of British military personnel who died in Crete, 1897 – 1909.

    20th Century History, Cretan History, Uncategorized

    by Mick McT

    Between February 1897 and July 1909 the total number of deaths among British military personnel serving on Crete appears to have been between 165 and 170. The number is uncertain because no central record appears to have been kept and this figure is derived from an examination of the memorials on Crete itself; details of those who died in Malta as a result of their service on Crete do not as yet appear to be obtainable.

    Two commemorative sites currently exist; the Commonwealth War Graves Commission site at Suda Bay, and the churchyard of Agios Konstantinos and Eleni, 42 Odos Knossou, Iraklion. The former has a section for pre-WW1 burials, the latter contains memorials to those who died in Candia (Iraklion) during the European Intervention.

    In addition. the parliamentary report ‘Return of the number of Sailors and Soldiers Killed or Wounded in War or Warlike Operations carried out by the Government of this Country and Chartered Companies during the Years 1898, 1899, 1900, 1901, 1902 and 1903 respectively (exclusive of those carried on by the Government of India) in the same form as the Return granted in Session 1895’, numbers four naval dead and seven wounded on 6th September 1898, none of whom appear to be commemorated on Crete.

    2015

    Record of British military personnel who died in Crete, 1897 – 1909.

    20th Century History, Cretan History, Uncategorized

    by Mick McT

    Between February 1897 and July 1909 the total number of deaths among British military personnel serving on Crete appears to have been between 165 and 170. The number is uncertain because no central record appears to have been kept and this figure is derived from an examination of the memorials on Crete itself; details of those who died in Malta as a result of their service on Crete do not as yet appear to be obtainable.

    Two commemorative sites currently exist; the Commonwealth War Graves Commission site at Suda Bay, and the churchyard of Agios Konstantinos and Eleni, 42 Odos Knossou, Iraklion. The former has a section for pre-WW1 burials, the latter contains memorials to those who died in Candia (Iraklion) during the European Intervention.

    In addition. the parliamentary report ‘Return of the number of Sailors and Soldiers Killed or Wounded in War or Warlike Operations carried out by the Government of this Country and Chartered Companies during the Years 1898, 1899, 1900, 1901, 1902 and 1903 respectively (exclusive of those carried on by the Government of India) in the same form as the Return granted in Session 1895’, numbers four naval dead and seven wounded on 6th September 1898, none of whom appear to be commemorated on Crete.

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 03/06/2016

  88. Zafer Begakis
    22 Φεβρουαρίου στις 12:01 μ.μ.

    Den ime’ğo na trağudo
    Ute nero na pino
    Sena spilari skotino
    Ta dakryamu na şino
    Ben ne şarkı söylemek
    Ne de su içmek için varım
    Ben karanlık bir mağarada
    Gözyaşı dökmek için varım

    Σχόλιο από Β | 22/02/2017


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: