Πόντος και Αριστερά

……. 'μώ τον νόμο σ' !

-Ποντιακά και Μαριουπολίτικα… Μια χρήσιμη βιβλιογραφία

dsc04049.jpgΣτο πλαίσιο της συζήτησης για τα αντι-ποντιακά ανέκδοτα εντοπίστηκε (από τον «π2») μια χρήσιμη βιβλιογραφία για τη μαριουπολίτικη και την ποντιακή διάλεκτο. Τα μαριουπολίτικα και τα ποντιακά είναι από τις λίγες ελληνικές γλωσσικές μορφές, πλην της δημοτικής, που παραμένουν ακόμα ζωντανές. 

Η κυριαρχία της δημοτικής, ως επίσημης γλώσσας του εθνικού κράτους, καθώς και η τάση της κρατικής αυτής μορφής (οπουδήποτε στον κόσμο) για πολιτισμική ομογενοποίηση των πολιτών της, στέρησε από τις πολύ σημαντικές αυτές γλωσσικές μορφές τη δυνατότητα ανάπτυξης και επιβίωσης.  

Στην εποχή μας όμως, πιθανόν να ξημερώσουν καλύτερες μέρες! Όχι μόνο γιατί το παλιό έθνος-κρατος πνέει  τα λοίσθια, αλλά και γιατί το αίτημα για το σεβασμό των πολιτισμικών και γλωσσικών ιδιαιτεροτήτων αναδεικνύεται ως εξαιρετικά σημαντικό.

Απ’ την άλλη, οι ιστορικοί γνωρίζουν, ότι η γλωσσική ενοποίηση υπήρξε μια διαδικασία που συνειδητά έθεσε στο περιθώριο τις ανταγωνιστικές, προς την κυρίαρχη δημοτική, γλωσσικές μορφές.

Θα παρουσιάσουμε αργότερα, τη σημαντική σύγκρουση για το γλωσσικό ζήτημα  στις ελληνικές κοινότητες της Σοβιετικής Ένωσης  του μεσοπολέμου. Τότε που οι διάλεκτοι διεκδικούσαν μια θέση στον ήλιο κόντρα στη δημοτική. Και οι πρωτεργάτες αυτής της κίνησης θα κατηγορηθούν ως «αριστερή παρέκκλιση στο γλωσσικό ζήτημα« και μετά το ’37 θα  τελειώσουν το βίο τους στα σταλινικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.   Μια πρώτη ιδέα γι αυτά μπορείτε να πάρετε [ΕΔΩ]

                                                         

Ας δούμε όμως τη σημαντική βιβλιογραφία

(που συντάχθηκε στην Αυστραλία από τον Nick Nicholas) :

                                                          

Α) Mariupolitan [MRP]

  • Blau, O. 1874. Ueber die griechisch-türkische Mischbevölkerung um Mariupol. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft 28: 576-583.
  • Stier, G. 1876. Zur Ergänzung. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft 29: 166-167.
  • Horbatsch, O. 1981. Aus der volksdichtung der donec’ker griechen von Velýka Novosílka (Velýkyj Janysól’) in der Ukraine. Folia Neohellenica 3: 27-39.
  • Ντελόπουλος, Γ.Α. 1983. Το βόρειο ιδίωμα στη μεσημβρινή Ρωσία: Από τη γλώσσα και την ιστορία του ελληνισμού της νοτίου Ρωσίας. Βʹ Συμπόσιο Γλωσσολογίας του Βορειοελλαδικού Χώρου (Ήπειρος-Μακεδονία-Θράκη), 13-15 Απριλίου 1978: Πρακτικά. Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου. 263-304.
  • Καρποζήλος, Α. 1985. Οι Έλληνες της Μαριούπολης (Ζντάνοφ) και η διάλεκτός τους. Αρχείον Πόντου 40: 97-112.
  • Karpozilos, A. 1994. The Cretan drama of the Sacrifice of Abraham in the dialect of the Mariupol Greeks. Byzantine and Modern Greek Studies 18: 155-185.
  • Сергиевский, М.В. 1934. Мариупольские греческие говоры. Известия Академий Наук СССР: Отделение общественныь наук 533-587.
  • Журавлева, Е.Ф. 1982. Фонологическое описание греческого новокаракубского говора в сравений с другими таврорумейскими говорами и северногреческими диалектами. PhD Thesis, Moscow State University. 1-27.
  • Соколов, И.И. 1930. О языке греков Мариупольского и Сталинского округов. Язык и Литература 6: 49-67.
  • Белецкий, А.А. 1969. Греческие диалекты юго-востока Украины и проблема их языка и письменности. Балканска Филологиа 343 (73): 5-15.
  • Білецький, А.О. 1959. Дієслівна система говірок с. Кременівка (Чердакли) і Куйбишево (Малояніцоль). Вісник Київського Університету Серія Филології та Журналістики 2: 125-127.
  • Белецкий, А.А. 1966. Глаголы существования и становления в новогреческом языке. Slavica (Debrecen) 6: 31-34.
  • Белецкий, А.А. 1971. Резултаты двуязычия в говорах румейского языка на Украине (Тюркизмы румейского языка). Материалы конференции актуальные вопросы современного языкознания и лингвистическое наследие Е.Д. Поливанова. Самарканд.
  • Белецкий, А.А. 1973. Становление новогрелескиь глаголных парадигм. Балканское Языкознаные. Москва: Наука.
  • Чернышева, Т.M. 1954. Итоги диалектологилеской экспедиции филологического факултета КГУ в первомайский район, Сталинской области. Наукова сесия Київського Державного Університету, Тези доповидей. Київ.
  • Чернишова, Т.М. 1956. Новогрецька говірка сіл Приморського (Урзуфа) і Ялти, Первомайського районы, Сталінскої Області. Науковиі щоричник Київського Госуд. Унїверситету за 1956 г. 243.
  • Чернишова, Т.М. 1958. Короткий звіт про діалектологічну Експедиью КДУ до сіл Кременівка (Чердакли) Приморського району і Куйбишево (Малоянісоль) Володарьского району Сталінської УРСР. Науковиі щоричник Київського Державного Унїверситету за 1958 г. 133-135.
  • Чернышева, Т.М. 1959. Греческий глоссарий Ф. А. Хартайая. Вісник Київського Університету Серія Филології та Журналістики 2: 113-124.
  • Чернышева, Т.М. 1960. Бешсальим (Из фольклора греков Приазовья). Вісник Київського Університету Серія Филології та Журналістики 3: 123-128.
  • Чернишова, Т.М. 1960. Про грецький фольклор на Україні. Народна творчість та етнография. 97-103.
  • Чернишова, Т.М. 1975. Тюркські елементи в соціальній сфері лексики грецькиь говірок Донеччини. Мовознавство 4: 51-55.
  • Чернишова, Т.М. 1976. Шевуенко мовою греків на Україні. Збірнык праць 21-ои та 22-ои науковыь шевченсківськых конференцій. 254-262.
  • Чернышева, Т.M. 1954. (?) Новогреческий говор сел Приморского (Узруфа) и Ялты, первомайского района Сталинской области. Исторический очерк и морфология глагола. Киев. 3-19.
  • Соколов, И.И. 1932. Мариупольские греки. Труды Института Славяноведения Академии Наук СССР 1: 297-317.
  • Спірідонов, Д. 1920. Історичний інтерес вивчения говірок маріюпільськиь греків. Стихуй Свит 12(3): 171-181.
  • Podolsky, B. 1986. Notes on the Urum language. Mediterranean Language Review 2: 99-112.
  • Pohl, J.O. 1996. The Dispersal of the Crimean and Black Sea Greeks. Journal of the Hellenic Diaspora 22.2: 101-110.
  • Чернышева, Т.M. 1958. Новогреческий говор сел Приморского (Узруфа) и Ялты, первомайского района Сталинской области. Исторический очерк и морфология глагола. Киев Издательство Киевского Государственного Университета.
  • Joseπh, B.D. 2003. Some reflections on Greek in a Slavic context, in both academia and the real world, with an overview of Greek in the former Soviet Union. Ohio State Working Papers in Slavic Studies 2: 93-101.
  • Χατζηδάκη, Α. 1999. Η ελληνική διάλεκτος της Μαριούπολης: Διατήρηση ή μετακίνηση; Στο Χριστίδης, Α.-Φ. (επιμ.), «Ισχυρές» και «ασθενείς» γλώσσες στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Όψεις του γλωσσικού ηγεμονισμού. Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου, Θεσσαλονίκη, 26-28 Μαρτίου 1997. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. 2.517-524.

Β) Pontic [PNT]

  • Τομπαΐδης, Δ.Ε. 1984. Φρασεολογικά (τρώει και στέκ’-έχ̌ κ’ έρται). Αρχείον Πόντου 39: 76-82.
  • Mackridge, P. 1987. Greek-Speaking Moslems of North-East Turkey: Prolegomena to Study of the Ophitic Sub-Dialect of Pontic. Byzantine and Modern Greek Studies 11: 115-137.
  • Παπαδόπουλος, Γ.Μ.Π. 1953. Δείγματα δημοτικής μουσικής του Πόντου. Αρχείον Πόντου 18: 97-128.
  • Παπαδόπουλος, Α.Α. 1929. Ορθογραφικά. Αθηνά 41: 25-33.
  • Παπαδόπουλος, Σ.Π. 1985. Παραμύθια και ευτράπελες διηγήσεις περιοχής Καρς. Αρχείον Πόντου 41: 51-174.
  • Τομπαΐδης, Ε.Σ. 1984. Παραμύθια και τραγούδια. Αρχείον Πόντου 39: 83-124.
  • Μαυροπούλου-Βαφειάδου, Α. 1983. Δύο Ποντιακές Ιστορίες. Αρχείον Πόντου 38: 652-655.
  • Tombadis, D.E. 1977. L’Infinitf dans le Dialecte Grec du Pont Euxin. Balkan Studies 18: 155-174.
  • Semenov, A. 1935. Der nordpontische Dialekt des Neugriechischen. Glotta 23: 96-107.
  • Λαμψίδης, Ο. 1952. Γλωσσικά σχόλια εις μεσαιωνικά κείμενα του Πόντου. Αρχείον Πόντου 17: 227-238.
  • Παπαδόπουλος, Α.Α. 1938. Οδηγίαι ορθογραφικαί. Αρχείον Πόντου 8: 239-245.
  • Fann, P. 1991. Pontic Performance: Minority Theater vs. Greek Ideology. Journal of Modern Greek Studies 9: 106-122.
  • Παπαδόπουλος, Α.Α. 1955. Πάλιν δια το χα = θα. Αρχείον Πόντου 20: 245-248.
  • Καραποτόσογλου, Κ. 1982. Δυσετυμολόγητες ποντιακές λέξεις. Αρχείον Πόντου 37: 185-268. passim.
  • Ανδριώτης, Ν.Π. 1976 [1955]. Χα λέω σε = Θα σου ειπώ. Αντιχάρισμα στον καθηγητή Νικόλαο Π. Ανδριώτη. Θεσσαλονίκη. 100-102.
  • Λιανίδης, Σ. κ.ά. 1964. Λαογραφικά κείμενα Νικοπόλεως. Αρχείον Πόντου 26: 257-266.
  • Ιωακειμίδης, Σ. 1958. Λαογραφικά του χωριού Χαπέσ(ιν) Νικοπόλεως. Αρχείον Πόντου 22: 265-266.
  • Βαλαβάνης, Ι. 1934. Παραμύθια Άνω Αμισού. Αρχείον Πόντου 6: 228-239.
  • Σιβρίδης, Γ.Λ. 1938. Δεισιδαιμονίαι, προλήψεις και περίεργα των Οινοέων. Αρχείον Πόντου 8: 203-213.
  • Βαμβακίδης, Ι. 1939. Σύμμεικτα εξ Οινόης. Αρχείον Πόντου 9: 152-169.
  • Παρχαρίδης, Α.Ι. 1929. ᾼσματα ποντικά· Επῳδαί ποντικαί. Λαογραφία 10: 572-574.
  • Κανδηλάπτης, Γ.Θ. 1921. Ποντική παραλλαγη του ᾴσματος του Νεκρού αδελφού. Λαογραφία 8: 550-551.
  • Παρχαρίδης, Α.Ι. 1929. ᾼσματα δίστιχα ποντικά. Λαογραφία 9: 601-609.
  • Ερμείδης, Π. κ.ά. 1926. Δημοτικά ᾴσματα Πόντου. Λαογραφία 9: 234-238.
  • Dawkins R.M. 1923. The Twelve Months: A Folk-Tale from Pontos. Λαογραφία 7: 285-291.
  • Οικονομίδης, Δ.Η. 1923. Ανέκδοτος ποντική παράδοσις. Λαογραφία 7: 426-427.
  • Κανδηλάπτης, Γ. 1926. Παροιμίαι και αινίγματα εκ Χαλδίας του Πόντου· Μύθος ποντικός· Δεισδαίμονες δοξασίαι και συνήθειαι εν Χαλδίᾳ. Λαογραφία 9: 252-255.
  • Βαλαβάνης, Ι. 1937. Παραμύθια. Αρχείον Πόντου 7: 83-124.
  • Ιωαννίδης, Σ. 1951. Μύθοι δημώδεις και ᾴσματα Τραπεζούντος. Αρχείον Πόντου 16: 69-79.
  • Παπαδόπουλος, Α.Α. 1949. Ηθογραφία Παραμυθιών. Αρχείον Πόντου 14: 36-41.
  • Παρχαρίδης, Ι. 1951. Ποντικά παραμύθια. Αρχείον Πόντου 16: 80-114.
  • Κανδηλάπτης, Γ. Δεισιδαιμονίαι και προλήψεις Χαλδίας. Αρχείον Πόντου 1: 221-223.
  • Μελανοφρύδης, Π. 1938. Ανέκδοτα Χαλδίας. Αρχείον Πόντου 8: 230-234.
  • Κανδηλάπτης, Γ. 1931. Προλήψεις και δεισιδαιμονίαι Αργυρουπόλεως. Αρχείον Πόντου 3: 226-229.
  • Βαλαβάνης, Ι., Κανδηλάπτης, Γ. ϗ Αθανασιάσης, Ε. 1928. Παραμύθια. Αρχείον Πόντου 1: 185-206.
  • Βαμβακίδης, Ι. 1941. Σύμμεικτα εξ Οινόης. Αρχείον Πόντου 11: 61-96.
  • Φωστέρης, Δ.Π. 1959. Ανέκδοτα, μύθοι και παραμύθια του Μπουγά Μαdενί. Μικρασιατικά Χρονικά 8: 284-304.
  • Αθανασιάδης, Ε. 1948. Παραδόσεις Σάντας. Αρχείον Πόντου 13: 221-227.
  • Νυμφόπουλος, Μ.Κ. 1949. Λαογραφικά Σάντας. Αρχείον Πόντου 14: 240-247.
  • Παπαδόπουλος, Δ.Κ. 1949. Αινίγματα του χωριού Σταυρίν. Αρχείον Πόντου 14: 235-239.
  • Τσαούσης, Α. 1950. Ποικίλα λαογραφικά του χωριού Χόψ̌α. Αρχείον Πόντου 15: 137-169.
  • Κανδηλάπτης, Γ. 1950. Λαογραφικά Χαλδίας. Αρχείον Πόντου 15: 106-131.
  • Μελανοφρύδης, Π. 1937. Ανέκδοτα και παραδόσεις Χαλδίας. Αρχείον Πόντου 7: 223-263.
  • Παπαδόπουλος, Δ.Κ. 1951. Παραδόσεις και ανέκδοτα του χωριού Σταυρίν. Αρχείον Πόντου 16: 198-204.
  • Αθανασιάδης, Ε. 1949. Παραμύθι Σάντας. Αρχείον Πόντου 14: 196-199.
  • Νυμφόπουλος, Μ. 1951. Παραμύθια Σάντας. Αρχείον Πόντου 16: 252-254.
  • Τσαούσης, Α. 1946. Ποικίλα λαογραφικά του χωριού Χόψα. Αρχείον Πόντου 12: 208-220. passim.
  • Παπαδόπουλος, Δ.Κ. 1946. Παραμύθια του χωριού Σταυρίν. Αρχείον Πόντου 12: 171-207.
  • Νυμφόπουλος, Μ. 1950. Λαογραφικά Σάντας. Αρχείον Πόντου 15: 170-194.
  • Κανδηλάπτης, Γ. 1948. Σύμμεικτα λαογραφικά Χαλδίας. Αρχείον Πόντου 13: 61-133.
  • Ακόγλους, Ξ.Κ. 1952. Παραμύθια Κοτυώρων. Αρχείον Πόντου 17: 172-183.
  • Ακόγλους, Ξ.Κ. 1951. Παραλλαγές ποντιακού παραμυθιού. Αρχείον Πόντου 16: 238-244.
  • Ακόγλους, Ξ.Κ. 1954. Ανέκδοτα Κοτυώρων. Αρχείον Πόντου 19: 283-291.
  • Χατζηλιάδου, Ι.Κ. 1954. Παραδόσεις και ανέκδοτα Γαλατσούγου Νικοπόλεως. Αρχείον Πόντου 19: 292-296.
  • Ακόγλους, Ξ.Κ. 1953. Παραμύθια Κοτυώρων. Αρχείον Πόντου 18: 285-296.
  • Ακόγλους, Ξ.Κ. 1950. Λαογραφικά Κοτυώρων. Αρχείον Πόντου 15: 195-205.
  • Φωστηροπούλου, Δ. 1939. Παραμύθια Ιμέρας. Αρχείον Πόντου 9: 179-192.
  • Φωστηροπούλου, Δ. 1938. Παραμύθια Ιμέρας. Αρχείον Πόντου 8: 181-202.
  • Φωστηροπούλου, Δ. 1941. Παραμύθια, ανέκδοτα και παραδόσεις Ιμέρας. Αρχείον Πόντου 11: 130-143.
  • Αλεξιάδης, Κ. 1949. Ευχαί και κατάραι Ινεπόλεως. Αρχείον Πόντου 14: 200-203.
  • Dawkins, R.M. 1931. Folk Tales from Sourmena and the Valley of Ophis. Αρχείον Πόντου 3: 79-122.
  • Αθανασιάδης, Σ. 1977. Το συντακτικό της ποντιακής διαλέκτου. Καστάνια Βέροιας: Εκδόσεις Σωματείου «Παναγίας Σουμελά». passim.
  • Παπαδόπουλος, Α.Α. 1953. Χαρακτηριστικά της ποντικής διαλέκτου. Αρχείον Πόντου 18: 83-93.
  • Dawkins R.M. 1931. Notes on the Study of the Modern Greek of Pontos. Byzantion 6: 389-400.
  • Dawkins R.M. 1937. The Pontic Dialect of Modern Greek in Asia Minor and Russia. Transactions of the Phiological Society 15-52.
  • Καρπόζηλος, Α. 1983. Ρωσο-Ποντιακά. Αρχείον Πόντου 38: 153-176.
  • Μαυροπούλου-Βαφειάδου, Α. 1984. Δύο ποντιακές ιστορίες. Αρχείον Πόντου 39: 652-655.
  • Τομπαΐδης, Δ.Ε. 1982. Συμβολή στην έρευνα του λεκτικού συνόλου της ποντιακής: το ρηματικό, το επιρρηματικό και το προθετικό σύνολο. Αρχείον Πόντου 37: 16-31.
  • Janse, M. 2002. Aspects of Pontic grammar. Journal of Greek Linguistics 3: 203-231.
  • Κουτίτα-Καϊμάκη, Μ. 1990-91. Συμβολή στην ποντιακή βιβλιογραφία. Ελληνική Διαλεκτολογία 2: 117-125. Θεσσαλονίκη: Αφοί Κυριακίδη.
  • Παπαδόπουλος, Α.Α. 1917. Παροιμίαι Πόντου. Λαογραφία 6: 3-77.
  • Παρχαρίδης, Ι.Α. 1926. Περί των εν Όφει ᾳσμάτων. Λαογραφία 9: 109-151.
  • Κανδηλάπτης, Γ. 1926. Παροιμίαι και αινίγματα εκ Χαλδίας του Πόντου· Μύθος ποντικός· Δεισδαίμονες δοξασίαι και συνήθειαι εν Χαλδίᾳ. Λαογραφία 9: 252-255.

 Πηγή: http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/Work/deadtree2.html#

dsc03648.jpg

 

15/01/2008 - Posted by | -Γραμματεία

19 Σχόλια »

  1. Μια εξαιρετική διεύθυνση για το έργο του Μαριουπολίτη ποιητή Λεόντι Κυριάκοβ

    http://users.sch.gr/ioakenanid/leontijkyrjakov.htm

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 28/01/2008

  2. Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση στην Κύπρο για το γλωσσικό και τις διαλέκτους:

    http://answers.phigita.net/48

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 29/01/2008

  3. Επίσης μια προσπάθεια συγκέντρωσης λέξεων κυρίως κάποιων ελλαδικών ελληνικών ιδιωμάτων:

    http://www.pardalilexi.gr/

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 30/01/2008

  4. ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ!

    Σχόλιο από XARA | 12/02/2008

  5. Πώς προήλθε ο τύπος «Ντο» ή «Είντα» κ.λπ.

    ——————————————-

    Από το λεξικό του Κριαρά που βρίσκεται για όλους στο δίκτυο…
    http://www.greek-language.gr/greekLang/index.html

    [Λεξικό Κριαρά]

    είντα, αντων.· είντας· τείντα.

    * 1) (Ως αντικ.):
    o είντα δεν κάνει ο Έρωτας σε μια καρδιά π’ ορίζει (Ερωτόκρ. Α´ 1037).
    * 2)
    o α) (Ως κατηγ. του είμαι, γίνομαι, κλπ.):
    + λογιάσετε λοιπόν είντά ’ναι η δύναμή μου (Τζάνε, Κρ. πόλ. 57825)·
    o β) (ως κατηγ. απρόσ. ρ.):
    + δεν ηξεύραν είντα εγίνετον (Μαχ. 58830).
    * 3)
    o α) (Με ουσ.) πόσο μεγάλο, τι λογής:
    + είντα τρομάρα … έχουν τα σωθικά μου! (Ευγέν. 654· Μαχ. 1845)·
    o β) έκφρ. είντα λογής = πώς:
    + (Θυσ. 116)·
    o γ) (με τις προθ. εις, από, διά, με και ουσ.):
    + εις είντα στάτο βρίσκεται (Ερωτόκρ. Γ´ 34· Ασσίζ. 1524), (Ντελλαπ., Ερωτήμ. 155), (Ερωτόκρ. Α´ 1225).
    * 4) (Με επίθ. και επίρρ.) πόσο:
    o είντα κακή ξημέρωσε τούτη για μέν’ η μέρα (Ερωφ. Ε´ 552· Βοσκοπ. 374).
    * 5)
    o α) (Με την πρόθ. σε επιρρ.) που:
    + δεν κατέχω η τύχη μου σ’ είντα με θέλει φέρει (Τζάνε, Κρ. πόλ. 3914)·
    o β) (με υπονοούμενη την πρόθ. για επιρρ.) γιατί, για ποιο λόγο:
    + επήρεν ημέραν οδίχως να πει τείντα αγκαλεί εκείνον (Ασσίζ. 9113).

    [<τείντα <φρ. τι είναι τα (Χατζιδ., ΜΝΕ Β´ 436· βλ. και Tarabout, BSl 73, 1978, 301-10). Ο τ. τείντα και σήμ. κυπρ. Η λ. στο Somav. (ίντα) και σήμ. ιδιωμ.]
    Απρίλιος 16, 2008 στο 1:33 μ.μ

    ———————————————
    ….. προέλευση από το «τι είναι τα… «

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 18/04/2008

  6. Για τα οφλίδικα των προσφύγων στην Ελλάδα, δες :

    http://74.125.39.104/search?q=cache:GrWuumYmrm0J:www.revithiadou.gr/files/reports_on_dialects/Report_OP.pdf+Turkey+Pontus&hl=el&ct=clnk&cd=4&gl=gr

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 27/05/2008

  7. ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ

    Το κείμενο έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό “Οι Νάξιοι”
    (τεύχος 33, Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2008).

    Μέρος α’: μια θεωρητική προσέγγιση

    Ίσως δύο από τις πιο χαρακτηριστικές πολιτισμικές σταθερές που παρατηρούνται στις περισσότερες κοινότητες ανά τον κόσμο είναι τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις, οι υπεραπλουστευμένες, δηλαδή, αλλά ως επί το πλείστον διαστρεβλωμένες πεποιθήσεις, που διαμορφώνονται από τα μέλη μιας κοινότητας και έχουν ως αντικείμενο αναφοράς τους συγκεκριμένες κατηγορίες ατόμων και ομάδων. Το ενδιαφέρον με τα συγκεκριμένα κοινωνικά φαινόμενα είναι ότι ενώ προέρχονται από την καθημερινή κοινή πραγματικότητα, δεν ανταποκρίνονται στην αντικειμενική της πλευρά. Θα λέγαμε ότι αντιπροσωπεύουν περισσότερο το πώς τα ίδια τα άτομα αντιλαμβάνονται και κατηγοριοποιούν τον γύρω τους κόσμο (πώς τον αναπαριστούν), ενώ αυτές οι ιδεολογικές, υποκειμενικής υφής, κατασκευές σχετίζονται άμεσα με την ίδια τη συμπεριφορά που τελικά θα υιοθετηθεί απέναντι στις συγκεκριμένες ομάδες.

    Πιο συγκεκριμένα, ως στερεότυπα θα χαρακτηρίζαμε τις οποιεσδήποτε κατηγορηματικές γενικεύσεις -όχι αποκλειστικά αρνητικές- που αφορούν ανθρώπους ή κοινωνικές ομάδες και που αγνοούν την ατομική ή κοινωνική ποικιλία και διαφορά. Η προκατάληψη διαφοροποιείται από το στερεότυπο στο ότι αποτελεί μία αποκλειστικά αρνητική ή δυσμενή στάση απέναντι σε μία ομάδα ή απέναντι στα μέλη που την απαρτίζουν. Χαρακτηρίζεται, όπως σημειώνει η Κωστούλα-Μακράκη (2001), από στερεότυπες πεποιθήσεις και πηγάζει από διαδικασίες που συντελούνται σε όσους τηρούν αυτή τη στάση και όχι από την πραγματική εξακρίβωση τού αν η ομάδα έχει τα γνωρίσματα που της αποδίδονται.

    Οι δομές των προκατειλημμένων κοινωνικών αναπαραστάσεων, αλλά και γενικότερα η ιεράρχηση της κοινωνικής δομής, αντανακλώνται άμεσα στη γλωσσική συμπεριφορά των ατόμων, η οποία υπό αυτό το πρίσμα μπορεί να αποκλίνει ή να συγκλίνει με αυτό που θεωρείται συμβατικά κοινό, τη νόρμα (συχνά δηλαδή παρατηρείται το φαινόμενο της υπερδιόρθωσης [hypercorrection], σύμφωνα με την οποία οι ομιλητές μιας χαμηλού γοήτρου ποικιλίας, στην προσπάθειά τους να προσαρμοστούν σε υψηλότερου γοήτρου γλωσσικούς τύπους, κάνουν αναλογικούς σχηματισμούς και αυθαίρετες υπεργενικεύσεις).

    Αλλά και η ίδια η αξιολόγηση κάποιων γλωσσικών χαρακτηριστικών ή ακόμα και ολόκληρων γλωσσών είναι άμεσα συνυφασμένη με τις υπάρχουσες κοινωνικές αναπαραστάσεις που έχουν διαμορφωθεί και που αφορούν στην ουσία τα εξωγλωσσικά κοινωνικά γνωρίσματα των ομιλητών που χρησιμοποιούν αυτούς τους τύπους ή τη συγκεκριμένη γλώσσα. Σ’ αυτήν την περίπτωση, μιλάμε για τη γλωσσική προκατάληψη [linguistic prejudice], τη συσχέτιση της χρήσης της γλώσσας από κάποιον ομιλητή με τα κοινωνικά χαρακτηριστικά τού τελευταίου. Ο τρόπος ομιλίας, δηλαδή, λειτουργεί ως κοινωνικό μήνυμα και χρησιμοποιείται ως πηγή αξιολογικής πληροφόρησης για τα κοινωνικά και τα επαγγελματικά χαρακτηριστικά του ομιλητή, για την καταγωγή του, αλλά και για χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του (Κωστούλα-Μακράκη 2001).

    Σύμφωνα με τα πορίσματα των κοινωνικών ψυχολόγων (Hudson 1980), οι άνθρωποι αρέσκονται στη σκέψη ότι οι κοινωνικές ομάδες στις οποίες ανήκουν είναι, από ορισμένες πλευρές τουλάχιστον, καλύτερες από άλλες, με τις οποίες μπορεί να συγκριθούν. Πέρα δηλαδή από το γεγονός ότι χρησιμοποιούν τη γλώσσα τους ως σύμβολο ένταξής τους στην ομάδα (π.χ. μιλώ κρητικά, συνεπώς αποτελώ μέλος της κρητικής κοινότητας) και ως σύμβολο της κοινωνικής τους ταυτότητας (π.χ. μιλώ κρητικά, συνεπώς είμαι και αισθάνομαι Κρητικός), αρέσκονται στο να προβάλλουν ότι η ίδια τους η γλώσσα είναι καλύτερη από αυτήν άλλων κοινωνικών ομάδων. Ενώ λοιπόν, σε καθαρά γλωσσολογικό επίπεδο, γνωρίζουμε ότι όλες οι γλωσσικές ποικιλίες είναι ισότιμες, παρατηρούμε τη δημιουργία, αλλά και τη συντήρηση γλωσσικών προκαταλήψεων, είτε υπέρ είτε κατά ορισμένων ποικιλιών. Ιδιαίτερα το τελευταίο, όπως έχει παρατηρηθεί από κοινωνιογλωσσικές έρευνες, οδηγεί σε μία συγκεκριμένη γλωσσική στάση, τη γλωσσική ανασφάλεια [linguistic insecurity], σύμφωνα με την οποία ορισμένες κοινωνικές-γλωσσικές ομάδες έχουν αρνητικά συναισθήματα απέναντι στη μητρική τους γλώσσα ή για ορισμένα χαρακτηριστικά της, θεωρούν ότι είναι συγκριτικά χειρότερη, συνεπώς νιώθουν ανασφαλείς ως προς την αξία της ή ως προς το αν είναι σωστή (Αρχάκης & Κονδύλη 2002• Trudgill 2003).

    Σύμφωνα με τους Αρχάκη & Κονδύλη (2002), η (λιγότερο ή περισσότερο ασυνείδητη) ενεργοποίηση γλωσσικών προκαταλήψεων συνήθως λαμβάνει χώρα διότι στις επαφές που μπορεί συχνά να έχουμε με αγνώστους, βρισκόμαστε σε κατάσταση γνωστικής αβεβαιότητας [cognitive uncertainty]• δεν έχουμε δηλαδή δυνατότητα άλλης πληροφόρησης σχετικής με την κοινωνική ταυτότητα και τις αξίες του συνομιλητή μας (αλλά και με τον τρόπο με τον οποίο αυτές επιδρούν στη συμπεριφορά του), παρά μόνο βάσει αυτών που λέει και κυρίως βάσει του τρόπου που τα λέει. Σ’ αυτήν την περίπτωση αναφερόμαστε σε μία βασική γνωστική διαδικασία, την κοινωνική κατηγοριοποίηση, η οποία αποτελεί έναν τρόπο κοινωνικοποίησης και επικοινωνίας με τους γύρω μας (π.χ. η συνειδητή ή ασυνείδητη προσπάθειά μας να ενταχθούμε σε μία ομάδα, που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένα γλωσσικά, εθνικά, κοινωνικά, πολιτισμικά και άλλα στοιχεία, είναι μία βασική μορφή κοινωνικής κατηγοριοποίησης).

    Συνεπώς οι οποιεσδήποτε θετικές ή αρνητικές αξιολογήσεις που γίνονται, με βάση την ομιλία, αποτελούν μέρος αυτού που αναφέραμε παραπάνω, ενώ είναι δεδομένη και η ταύτιση των αξιολογικών κρίσεων που αφορούν μια ολόκληρη ομάδα μ’ αυτές που αναφέρονται σε κάθε μέλος της ξεχωριστά. Μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια, ωστόσο, δεν μπορεί να μην εμπλέκονται και οι γλωσσικές στάσεις, οι οποίες ως σύνολα εξορθολογισμένων αντιλήψεων και αξιών (Μοσχονάς 2003), διαπλέκονται με την αξιακή διάσταση της γλώσσας. Μιλώντας, λοιπόν, για γλωσσικές προκαταλήψεις, παρατηρούμε ότι η εστίαση πλέον γίνεται στο γλωσσικό επίπεδο των κοινωνικών αναπαραστάσεων, οι οποίες αναπαράγονται μέσω κοινωνικά μαρκαρισμένων γλωσσικών στοιχείων που λαμβάνονται ως χαρακτηριστικά για την ιδιαίτερη γλωσσική έκφραση των ομιλητών μιας συγκεκριμένης ομάδας (Labov 1972).

    Ο τρόπος που μία γλωσσική ποικιλία ή κάποιο μεμονωμένο χαρακτηριστικό της γίνεται στερεότυπο σχετίζεται με την ίδια την αφετηρία της γλωσσικής αλλαγής και το πώς αυτή μπορεί να μαρκαριστεί/ στιγματιστεί. Συγκεκριμένα, η γλωσσική αλλαγή που λαμβάνει χώρα σε κάποια από τις χαμηλές κοινωνιολέκτους σε μία γλωσσική κοινότητα (έχουμε δηλαδή μία αλλαγή κάτωθεν), συχνά αξιολογείται αρνητικά λόγω της απουσίας συσχέτισης με τις υψηλού γοήτρου ομάδες στη συγκεκριμένη γλωσσική κοινότητα. Έτσι, ενώ αρχικά τα νεωτεριστικά στοιχεία της αλλαγής, κατά το στάδιο που έχουν μεν εισαχθεί (ή επανενεργοποιηθεί) στη γλωσσική κοινότητα, δεν έχουν ακόμη έντονες και συνειδητές κοινωνικές συνδηλώσεις (αποτελούν δηλαδή κοινωνικούς ενδείκτες [indicators]), δέχονται αρνητικές αξιολογήσεις και γίνονται χαρακτηριστικές μεταβλητές [markers], δηλώνοντας τόσο την κοινωνική όσο και την υφολογική-λειτουργική διαστρωμάτωση (Αρχάκης & Κονδύλη 2002).

    Οι χαρακτηριστικές μεταβλητές αποτελούν ένα ενδιάμεσο στάδιο ανάμεσα στους ενδείκτες και τα στερεότυπα. Όπως σημειώνουν οι Αρχάκης & Κονδύλη (2002), συνυπάρχουν συνήθως με έναν άλλο υπάρχοντα τύπο που έχει κοινωνικό γόητρο, μπορούν όμως να στιγματιστούν από τις αυξημένου κύρους ομάδες. Αν εξαπλωθούν οι απόψεις της κυρίαρχης ομάδας, το στιγματισμένο στερεότυπο είναι δυνατόν να καταστεί τόσο εμφανές στη συνείδηση μεγάλης μερίδας ομιλητών, ώστε να εκδιωχθεί από την ομιλία τους.

    Βέβαια, ο Labov κάνει λόγο επίσης και για τον «φαντασιωτικό χαρακτήρα» της νόρμας. Συγκεκριμένα, έχει παρατηρηθεί μέσα από έρευνες γλωσσικών στάσεων ότι οι ομιλητές από κοινωνικά στρώματα που χρησιμοποιούν στιγματισμένες γλωσσικές μεταβλητές, αντιμετωπίζουν με μια απαξιωτική στάση, απόλυτα σύμφωνη με τη νόρμα, τις ίδιες μεταβλητές όταν τις ακούν από άλλους ομιλητές. Αυτό σημαίνει, όπως σημειώνουν οι Αρχάκης & Κονδύλη (2002) ότι ενώ έχουν έντονη συνείδηση της νόρμας δεν μπορούν να την εφαρμόσουν στην ίδια τους την ομιλία.

    ______________

    Βασική βιβλιογραφία

    Labov, W. 1972. Sociolinguistic Patterns. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
    Hudson, R.A. 1980. Sociolinguistics. Cambridge: Cambridge University Press.
    Κωστούλα-Μακράκη, Ν. 2001. Γλώσσα και κοινωνία. Βασικές έννοιες. Αθήνα: Ματαίχμιο.
    Αρχάκης, A. & Κονδύλη Μ. 2002. Εισαγωγή σε ζητήματα κοινωνιογλωσσολογίας. Αθήνα: Νήσος.
    Trudgill, P. 2003. A glossary of Sociolinguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press.
    Μοσχονάς, Σ. 2003. «Γλωσσική ιδεολογία και πολιτική. Η διδασκαλία της Ελληνικής στα μειονοτικά σχολεία της Θράκης». Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα 23, 277-288.

    Από ΕΔΩ

    Σχόλιο από Περί γλώσσας | 01/08/2008

  8. Για τα γκρίκλις του διαδικτύου και τις νέες εκφράσεις (λολ. τεσπα) δείτε :

    http://daynights.wordpress.com/2008/08/12/%cf%84%ce%b1-greeklish-%cf%84%ce%b1-%ce%bb%ce%bf%ce%bb-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%84%ce%b1-%cf%84%ce%ad%cf%83%cf%80%ce%b1/

    ———————————————–

    για την «αποικιοποίηση της γλώσσας» :

    http://www.koutsourelis.gr/index1.php?subaction=showfull&id=1154422175&archive=&start_from=&ucat=6

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 13/08/2008

  9. Вполне, отменная работа

    Σχόλιο από Acouchmug | 07/12/2008

  10. Е-мое, вышла работа

    Σχόλιο από swestastese | 09/12/2008

  11. […] -Ποντιακά και Μαριουπ […]

    Πίνγκμπακ από -Δύο χρόνια Π&Α: Ένας “εγωκεντρικός” απολογισμός! « Πόντος και Αριστερά | 31/12/2008

  12. […] -Ποντιακά και Μαριουπολίτικα… Μια χρήσ […]

    Πίνγκμπακ από -Ο απολογισμός του έτους « Πόντος και Αριστερά | 08/01/2010

  13. Μay 22, 2010

    Να μην αφήσουμε να χαθεί η ποντιακή γλώσσα– Μια πρόταση του «Αριστοτέλη» με αφορμή την ημέρα μνήμης για τη γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού.

    Με αφορμή την «Ημέρα μνήμης του Ποντιακού Ελληνισμού», στις 19 Μαϊου, η Ποντιακή Αδελφότητα Τορόντο-Παναγία Σουμελά οργάνωσε εκδήλωση στο πολιτιστικό κέντρο της Ελληνικής Κοινότητας με κύριο θέμα την πρόταση για παγκόσμια αναγνώριση της γενοκτονίας των Ποντίων.

    Οι πάντα δραστήριοι και δημιουργικοί ομογενείς ποντιακής καταγωγής στον Καναδά, αναζητούν υποστήριξη και ομοψυχία στην προβολή ενός δίκαιου αιτήματος που αν μη τι άλλο είναι, πέρα από εθνική υπόθεση για τους απαναταχού Πόντιους και τον ελληνισμό, ένα ζήτημα αποκατάστασης της ιστορικής αλήθειας…..

    …………..η συνέχεια στο Σχολείο Αριστοτέλης-Ελληνική Κοινότητα Τορόντο

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 22/05/2010

  14. Δείτε στον τόμο για την ελληνική γλώσσα του
    King’s College, που επιγράφεται «Standard languages and language standards» το άρθρο: «Greek with no models, History or standardQ Muslim Pontic Greek»

    http://books.google.com/books?id=s1deoQGPLWAC&printsec=frontcover&hl=el&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

    Σχόλιο από Πόντος και Αριστερά | 25/05/2010

  15. […] -Ποντιακά και Μαριουπολίτικα… Μια χρήσιμη βιβλιογραφ… […]

    Πίνγκμπακ από -Αφιέρωμα στην ποντιακή γλώσσα « Πόντος και Αριστερά | 25/09/2010

  16. Λεξικό της Τσιγγάνικης γλώσσας (Ελληνοτσιγγάνικο) ΔΩΡΕΑΝ

    Αναρτήθηκε από τον/την Συλλέκτης Αναλέκτων στο 15/02/2014

    ΙΩΑΝΝΗ ΓΕΩΡΓ. ΑΛΕΞΙΟΥ

    [κατέβασέτο]

    Με συνώνυμα και αντίθετα των λέξεων, με φράσεις, γνωμικά, ιδιωματισμούς, θυμοσοφίες και αποσπάσματα από το ποιητικό έργο του συγγραφέα για την κατανόηση και την ορθή χρήση των λέξεων.
    Επιμέλεια και Μορφοποίηση Λεξικού: Πάντος Πέτρος, Συμεωνίδου Συμέλα
    Ηλεκτρονική Επιμέλεια: Σταμάτης Ιωάννης

    ΠΡΟΛΟΓΟΣ
    Στο λεξικό αυτό έχουν συγκεντρωθεί περίπου 12.000 λέξεις της ελληνικής, οι οποίες μεταφράζονται στη Ρομανί γλώσσα. Η διάλεκτος που καταγράφεται εδώ είναι αυτή που μιλιέται από τους Ρομά που ζουν στην Κομοτηνή και ειδικότερα στο συνοικισμό τέρμα οδού Αδριανουπόλεως. Οι περισσότεροι από τους κατοίκους του συνοικισμού αυτού ανήκουν στην ομάδα των Ποριζαρτζία (= Κοσκινάδες ) και οι υπόλοιποι στην ομάδα των Καλπαζάϊα. Οι πρόγονοι των Ποριζαρτζία ήταν ντόπιοι, ενώ των Καλπαζάϊα ήταν πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη που ήρθαν το 1922 με την ανταλλαγή των πληθυσμών και έμειναν στο συνοικισμό όλοι μαζί μέχρι το έτος 1955 περίπου. Μετά άρχισαν να φεύγουν λίγοι λίγοι για διάφορους λόγους σε άλλους οικισμούς της Θράκης και της Μακεδονίας, όπου υπήρχαν Καλπαζάια. Τώρα στο συνοικισμό κατοικούν μόνο δέκα οικογένειες Καλπαζάια σε σύνολο των 300 οικογενειών του συνοικισμού. Απ’ ότι γνωρίζω Καλπαζάια υπάρχουν στον Άρατο Ροδόπης, στο Χειμώνιο Έβρου, στο Εύλαλο και Κιμμέρια Ξάνθης, στη Δράμα, στο Δενδροπόταμο Θεσ/νίκης κ.α.
    Από τους γονείς μου ο πατέρας μου ανήκει στην ομάδα των Κοσκινάδων και η μητέρα μου στην ομάδα των Καλπαζάια. Η γλώσσα κάθε μιας ομάδας, αποτελούσε ιδιαίτερη διάλεκτο, αλλά με μερικές διαφορές, όπως : α) στο α΄ ενικό πρόσωπο του Αορίστου της Οριστικής των ρημάτων, πχ. κερντόμ = έκανα (Κοσκινάδες) – κερντέμ (Καλπαζάια), λιόμ = πήρα (Κοσκινάδες)- λιέμ (Καλπαζάια). Γι’ αυτό και στο λεξικό στις φράσεις που περιέχουν το α΄ πρόσωπο του Αορίστου χρησιμοποιώ άλλοτε την κατάληξη –ομ, άλλοτε την κατάληξη –εμ. β) στο α΄ πρόσωπο του ρήματος είμαι : σομ (Κοσκινάδες) – σεμ (Καλπαζάια).
    Επίσης υπάρχουν και κάποιες άλλες φθογγολογικές διαφορές στο θέμα μερικών λέξεων, πχ. πασστιάβ (Κοσκινάδες) – πασσλιάβ (Καλπαζάια). Οι διάλεκτοι αυτές σε άλλους τόπους και χώρες εξακολουθούν να διακρίνονται μεταξύ τους , όταν οι ομάδες των Ρομά ζουν χωριστά. Όπου όμως ζουν μαζί οι διάλεκτοι αυτές τείνουν να ενοποιηθούν.

    [κατέβασέτο]

    Σύντομη σύνδεση: http://wp.me/p24gOG-5Ok

    Ανατύπωση από: http://www.24grammata.com/?p=32532

    Σχόλιο από Ανδρέας Ζ. | 16/02/2014

  17. Οι Έλληνες της ΚΟΡΣΙΚΗΣ ΓΑΛΛΙΑ- http://www.projethomere.com

    «…Η μικρή ΑΓΓΕΛΙΚΟΥΛΑ από την ΚΟΡΣΙΚΗ τραγουδά το παραδοσιακό ελληνικό τραγούδι «ΞΕΚΙΝΑΕΙ ΜΙΑ ΨΑΡΟΠΟΥΛΑ», μια ηλικιωμένη κυρία, η ΣΙΣΤΙΝ ΒΟΛΙΜΑΣ μιλάει για τη ζωή της στη ΓΑΛΛΙΑ, για τις επισκέψεις της στην ΕΛΛΑΔΑ και στο χωριό της, το ΒΙΤΙΛΟ. Ο ΠΑΥΛΟΣ ΒΙΡΣΙΝΙ μιλά για την ΕΛΛΑΔΑ, για την καταγωγή του από τη ΜΑΝΗ και αφηγείται την ιστορία της μετοίκησης των Μανιατών το 1675 στην ΚΟΡΣΙΚΗ. Η αδελφή του, η ΦΡΑΝΣΟΥΑΖ, μιλώντας με μανιάτικη διάλεκτο, αναφέρεται στο ταξίδι της στην ΕΛΛΑΔΑ. Η ελληνική κοινότητα στην ΚΟΡΣΙΚΗ παλεύει να διατηρεί τις παραδόσεις, να πληροφορείται όσα συμβαίνουν στην πατρίδα και να διατηρεί τους ισχυρούς δεσμούς της με την ΕΛΛΑΔΑ….»

    Σχόλιο από Β.Α. | 19/03/2016


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: