Κάθε επίθεση σε χώρο λατρείας αποτελεί ένδειξη του εκβαρβαρισμού της κοινωνίας. Λίγες μέρες πριν φανατικοί μουσουλμάνοι στη Μαλαισία πυρπόλησαν χριστιανικές εκκλησίες. Στην ίδια κατάσταση έχουν βρεθεί τα τελευταία χρόνια και οι εκκλησίες στο  Νταρφούρ του Νότιου Σουδάν από τους φανατικούς μουσουλμάνους, καθώς και στη Νιγηρία.

Δυστυχώς δήγματα θρησκευτικής προκατάληψης και ακροδεξιάς βίας παρουσιάζονται και στην Ελλάδα. Στο στόχαστρο κατα καιρούς βρίσκονται κυρίως εβραϊκές συναγωγές. Ακροδεξιοί, νεοναζί, νεοπαγανιστές έχουν στοχοποιήσει με την αντισημιτική τους υστερία τον ελληνικό εβραϊσμό, μ’ έναν τρόπο που προσβάλλει βάναυσα την υπόλοιπη κοινωνία.

 (Εσωτερικό κατεστραμμένης ελληνικής εκκλησίας από Τούρκους παρακρατικούς κατά το πογκρόμ του 1955 στην Κωσταντινούπολη)

Έτσι το βράδυ της 15ης Ιανουαρίου πυρπολήθηκε η εβραϊκή συναγωγή των Χανίων. “Άγνωστοι δράστες” έβαλαν φωτιά στο κύριο κτίσμα της Συναγωγής καταστρέφοντας τη στέγη, τη συλλογή των 2500 σπάνιων βιβλίων, πολλά θρησκευτικά αντικείμενα της συλλογής τέχνης, το μουσικό αρχείο με σπάνιες ηχογραφήσεις από θρησκευτική και παραδοσιακή κρητική μουσικής κ.λπ.

Στο στόχαστρο των νεοναζί των Χανίων είχαν βρεθεί πριν από 15 περίπου χρόνια και οι δικοί μας Πόντιοι “παλιννοστούντες” από την καταρρεύσασα ΕΣΣΔ. Οι καταραμένοι “Ρωσοπόντιοι” των νεοελληνικών μας ενοχών.

Για την πυρπόληση της συναγωγής στα Χανιά, ο Abravanel γράφει: “Ο Ελληνικός Εβραϊσμός αντιμετώπισε μια νέα εμπρηστική επίθεση ενάντια στην Συναγωγή Ετς Χαΐμ στα Χανιά το βράδυ της 15ης Ιανουαρίου…..  Δεν ξέρουμε ακόμα την τύχη των παπύρων της Τορά που είχαν επιβιώσει της προηγούμενης επίθεσης. Μέλη της χαβουρά/αδελφότητας της Συναγωγής μεταφέρουν αυτή την στιγμή τα υπόλοιπα αντικείμενα σε διαφορετικές τοποθεσίες για να αποφύγουν επιπλέον καταστροφές. Αυτός είναι ο δεύτερος εμπρησμός της Συναγωγής που είχε αντιμετωπίσει μια ακόμη αντισημιτική επίθεση μόλις πριν 19 ημέρες και που είχε προκαλέσει ζημιές στο κτίριο αλλά είχε αφήσει άθικτη την ανεκτίμητη θρησκευτική, μουσική και ιστορική της αρχειοθήκη………..”

Φωτογραφίες από την πυρπολημένη Συναγωγή:

&&&&&&

——————————————————————————————————–

Μαλαισία. Από εκδήλωση μίσους φανατικών μουσουλμάνων κατά χριστιανών πριν την πυρπόληση 4  Ναών. ΙΔΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΓΟΥΡΟΥΝΙΑ ΠΑΝΤΟΥ!

Η συζήτηση πάνω στις διαφορές είναι θεμιτή. Όμως επιστημονικές απόψεις  -έστω και αιρετικές-  ενός ερευνητή, δεν μπορούν να βγαίνουν απαξιωτικά και στημένα στη γύρα δια χειρός Αδώνιδος και λοιπών μπουμπουκιών της ακροδεξιάς. Ούτε μπορούν να χρησιμοποιούνται στο πλαίσο της πολιτικής τους αντιδικίας με το Σαμαρά, για να αποδείξουν ότι είναι περισσότερο πατριώτες (Ω καιροί, ω ήθη!!!)  Πόσο μάλλον όταν το κείμενο που δαιμονοποιεί την κ. Δραγώνα είναι συκοφαντική κατασκευή των συγκεκριμένων κύκλων…

Βέβαια, οι απόψεις της κ. Δραγώνα και ο κύκλος από τον οποίο προέρχεται, όσον αφορά αποκλειστικά τα δικά μας  θέματα που σχετίζονται με τις Γενοκτονίες που πραγματοποίησε ο τουρκικός εθνικισμός στην Ανατολή, είναι ο γνωστός αναθεωρητικός κύκλος των Σημίτη-Παπανδρέου, που δεν δίστασε να προκαλέσει ένα άγνωστο αντιδημοκρατικό θεσμικό πραξικόπημα  το 2000, επιβάλλοντας την αντικατάσταση του όρου “Γενοκτονία”  με τον όρο “Καταστροφή” στο Νόμο που ψήφισε ομόφωνα η Βουλή των Ελλήνων το 1998, για να μην ενοχληθεί ο “φίλος Τζεμ” .

Αλλά ανεξάρτητα απ’ αυτό,  το να ανακηρύσσεται σε μείζον ζήτημα η “υπόθεση Δραγώνα” από τους οπαδούς της παλιάς βρωμερής Δεξιάς της “Μικράς πλην Εντίμου Ελλάδος”, που βαρύνεται με τις δικτατορίες και τα μεγάλα εθνικά εγκλήματα εις βάρος του Μικρασιατικού Ελληνισμού και της Κύπρου το 1974, πάει πολύ.

Κατάφεραν ήδη να προκαλέσουν τη γενική συμπάθεια προς το πρόσωπο της κ. Δραγώνα και να συσπειρώσουν τον κόσμο γύρω από το αίτημα: “Κάτω τα χέρια απ’ τη Δραγώνα”,  το οποίο συνυπογράφουμε και μεις.

Δείτε το ποστ στου Πάνου (προσέξτε τα πολύ σοβαρά σχόλια του Ομαδεώνα)…. Συμβάλλοντας στην αναζήτηση του μέτρου, αναδημοσιεύουμε τα σχόλια του δικού μας “Μ-π” στο μπλογκ του Φελέκη(ι):

“Μην πάμε και στο άλλο άκρο της απόλυτης αποδοχής, μόνο και μόνο επειδή οι ακροδεξιοί έχουν στοχοποιήσει τη Δραγώνα.

Ας τα ξεκαθαρίσουμε τα ζητήματα:

Απ’ τη μια είναι το θέμα των ακροδεξιών, που εκεί όλοι απαιτούμε να πάψει το κυνήγι μαγισών, έστω κι αν αυτό στοχεύει τους εκλεκτούς του συστήματος (όπως είναι η κ. Δραγώνα από τη σημιτική εποχή) που υπήρξαν και είναι οι ιδεολογικοί στυλοβάτες της εξουσίας….

Απ’ την άλλη είναι οι θέσεις και οι εκτιμήσεις αυτές καθ’ αυτές.

Στο πρώτο είμαστε με τη Δραγώνα!

Στο δεύτερο όμως κράταμε την κριτική μας θέση.

Σίγουρα υπάρχουν σωστά σημεία στην ανάλυσή της, όπως αυτά για τη διαμόρφωση του εθνικισμού.
Υπάρχουν όμως και κάποια σημεία που επιδέχονται κριτικής. Η οποία πρέπει να γίνεται ανοιχτά και ευθαρσώς.

Και ένα από τα σημαντικά σημεία διαστρέβλωσης είναι η ταύτιση των προνεωτερικών Οθωμανών με τους εθνικά Τούρκους.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο λάθος από αυτό. Η αξιωματική θέση του τουρκικού εθνικισμού, όπως αυτός κωδικοποιήθηκε ιδεολογικά από τον Ziya Giokalp θεωρείται ότι πρέπει να γνωστή σ’ όδους ασχολούνται μ’ εκείνη την εποχή..

Ο Giokalp στο βασικό του έργο με τίτλο “Βασικές αρχές του Τουρκισμού”, θεωρεί ότι η οθωμανική ταυτότητα είναι περισσότερο ρωμαίικη παρά τουρκική και γι αυτό ορίζει ως βασικό στόχο του (τουρκικού) εθνικισμού την καταστροφή της οθωμανικής ταυτότητας και την κατασκευή μιας νέας τουρκικής που θα βασίζεται στον παντουρκισμό, στην ανάκληση της αρχέγονης κεντροασιατικής καταγωγής και θα προσβλέπει στην Ευρώπη.

Δηλαδή, από την εποχή που οι εθνικιστές μιλιταριστές Νεότουρκοι καταλαμβάνουν πραξικοπηματικά την εξουσία, οδηγούν την οθωμανική κοινωνία προς τις μεγάλες ρήξεις. Επιχειρώντας την μετατροπή μαις μεγάλης, προνεωτερικής, ισλαμικής Αυτοκρατορίας σε έθνος-κράτος των Τούρκων, στοχοποιούν τις χριστιανικές κοινότητες (Έλληνες της Ανατολής, Αρμένιους, Ασυροχαλδαίους, Αραμαίους) και αποφασίζουν από το 1911 την εξόντωσή τους. Από το 1914 υλοποιούν συστηματικά τις Γενοκτονίες.

Από τους Έλληνες της Ανατολής που ήταν 2.450.000 σύμφωνα με τον Θάνο Βερέμη το 1914 στην Ανατολική Θράκη, Κωσταντινούπολη, Πόντο, Ιωνία κ.ά. θα καταμετρηθούν το 1928 ως πρόσφυγες στην Ελλάδα 1.250.000. Αν σ’ αυτούν προσθέσεις τους εξαιρεθέντες της Ανταλλαγής βρίσκεις τον πραγματικό αριθμό των θυμάτων του τουρκικού εθνικισμού.

Όλα αυτά όμως στο έργο της Δραγώνα εξαφανίζονται και αποκρύπτονται. Επιχειρείται ο εξωραϊσμός του τουρκικού μιλιταρισμού, που την περίοδο 1914-1923 έλαβε τερατώδεις και ανθρωποφαγικές διαστάσεις…. (δείτε το βιβλίο του μεγάλου Τούρκου ιστορικού Τaner Aksam “Mια επαίσχυντη πράξη”)

Η προσέγγιση αυτή της σχολής Δραγώνα εξαλείφει ουσιαστικά από την Ιστορία μια τεράστια αιματοβαμένη σελίδα της Ανατολής, συγκαλύπτει τη σφαγή των πληθυσμών από έναν άγριο εθνικισμό προς όφελος των συμφερόντων των εξουσιών και των κρατών.

Κι αυτό το ζήσαμε πρωτίστως ως πολιτική της εξουσίας και κυρίως της αντιπροσφυγικής Ακροδεξιάς. Όπως ξέρετε ο μεγαλύτερος λάτρης του Κεμάλ Ατατούρκ υπήρξε ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς, ο οποίος το 1938 μετωνόμασε την Οδό Αποστόλου Πάυλου στη Θεσσαλονίκη σε Οδό Κεμάλ Ατατούρκ…………

Και για να προλάβω οποιονδήποτε θα έφερνε ως αντίλογο την πολιτική του ελλαδικού κρατιδίου, να ξεκαθαρίσω ότι τα όσα έγιναν στο εσωτερικό της Οθωβμανικής Αυτοκρατορίας ήταν ενδογενείς εξελίξεις, όπου σε ταξικό επίπεδο οι στρατιωτικοί και οι γραφειοκράτες διεκδικούσαν την οικονομική ισχύ από δυναμική, μη κρατικοδιάιτη και σύγχρονη αστική τάξη των ραγιάδων (Ελλήνων, Αρμενίων και Εβραίων).

[Δηλαδή είτε υπήρχε είτε δεν υπήρχε η (μικρά πλην έντιμος) Ελλάς, οι Γενοκτονίες θα πραγματοποιούνταν]

Η Γενοκτονίες άρχισαν το 1914, πολύ πριν ο ελληνικός στρατός καταλάβει τη Σμύρνη.

Χαρκτηριστικό επίσης της νεοελληνικής συμπεριφοράς ήταν ότι οι δεξιοί και ακροδεξιοί είχαν διαμορφώσει από το 1916 (με το Νοεμβριανά) ισχυρά αντιμικρασιατικά συναισθήματα, τα οποία:
-σε πολιτικό επίπεδο εκφράστηκαν με τά αντιπολεμικά συνθήματα και με την άρνηση συμμετοχής στις προσπάθειες πολιτικής χειραφέτησης των Ελλήνων και Αρμενίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας..
-και σε κοινωνικό με την αντιπροσφυγική πολιτική που ακολούθησαν το Μεσοπόλεμο.

———-

Ο νεοελληνικός διαφωτισμός προϋπήρξε του ελληνικού κράτους, το οποίο είναι μάλλον υπερτιμημένο στο ρόλο του. Ακόμα και όταν δημιουργήθηκε ήταν ανίκανο να επιβάλλει τις επιλογές του. Η υπερτίμηση του κράτους που επιχειρεί η σχολή Δραγώνα, Λιάκου κ.ά. στην πραγματικότητα υποτιμά τις κοινωνικές διεργασίες και τις μετατρέπει σε σκηνή θεάτρου (του παραλόγου), όπου υπάρχουν μόνο αντιμαχόμενοι εθνικισμοί.

Η υποτίμηση των κοινωνιών, των εσωτερικών αντιθεσεων και των ταξικών διαφορών δεν είναι μεθοδολογικά σωστή.

Άλλο είναι το ζήτημα για την ιδεολογική ομογενοποίηση που επέφερε το έθνος-κράτος και άλλο η ύπαρξη οντοτήτων με σαφή χαρακτηριστικά και με διανόηση που είχε επιλέξει πολύ νωρίτερα την εθνική ταυτότητα.

Η νεοελληνική εθνογένεση έχει και ένα σημαντικό χαρακτηριστικό: Πρωτοεμφανίστηκε πολύ πρώιμα, στην Αυτοκρατορία της Νίκαιας τον 13ο αιώνα και αυτό είχε ως συνέπεια στην παλαιολόγεια περίοδος να υπάρξει η πλήρης εθνικοποίηση της Κωσταντινούπολης, που είχε μετατραπεί σε πόλη-κράτος, τη στιγμή που διαμορφώνονται πρωτοκαπιταλιστικές δομές.

Σ’ όλη την επόμενη περίοδο είναι διακριτή η ύπαρξη εθνικής συνείδησης σε ομάδες της ελίτ. Απλώς η νεωτερικότητα θα ευνοήσει τη γενίκευση αυτής της παραδοχής και την επικράτηση της εθνικής ταυτότητας.

Υπάρχει ένα εξαιρετικό βιβλίο της Τόνιας Κιουσοπούλου (¨Οικονόμος ή Βασιλέας”), που αναφέρεται σ’ αυτή την πρώιμη εμφάνιση της ελληνικής εθνικής ταυτότητας στην Πόλη πριν την Άλωση και στίς μορφές έκφρασής της..

Στο μπλογκ μας ξεκινήσαμε εδώ και αρκετό καιρό μια συζήτηση για το έθνος, τις ταυτότητες και τον εθνικισμό μ’ αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Πέτρου Θεοδωρίδη.

Υπάρχει πάρα πολύ υλικό για όποιον ενδιαφέρεται:

http://pontosandaristera.wordpress.com/2007/11/13/5-11-2007/

Ο Στάθης, πάντως έγραψε:

sancta simplicitas …

Patria ο muerte, αυτό ήταν το διεθνιστικό σύνθημα των Κουβανών επαναστατών…

«Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο» ονόμαζαν οι Σοβιετικοί τον αντιφασιστικόν αγώνα κατά των Ναζί…

«Η διαμαρτυρία είναι πατριωτισμός» διαδήλωναν οι Αμερικανοί εναντίον του πολέμου στο Βιετνάμ…

…………………………………………..

Τούτων ούτως εχόντων, αναρωτιέμαι τι γύρευε ο Κατσαντώνης (δεδομένου ότι δεν εγνώριζε πως είναι Ελληνας) στα Φάρσαλα, αυτός ένας επινοημένος…

Επιτέλους! καλά νέα -μετά από πολύ καιρό- απ’ τον ΣΥΡΙΖΑ! Υστερα από μία περίοδο διχόνοιας και ερίδων που ταλάνισαν έως παράλυσης σχεδόν τις συνιστώσες και τη συνισταμένη, βρέθηκε επιτέλους ο κοινός τόπος, το τίμιο ξύλο, η ιερά σινδόνη που μπόρεσε να τους τυλίξει όλους σε ένα ψήφισμα ενότητας: υπέρ της κυρίας Δραγώνα! Θαύμα-θαύμα!

Και διαφωνώ απολύτως με το πνεύμα εφημερίδων όπως το «Εθνος», που παίρνει το πράγμα στο ψιλό γράφοντας: «Αυτό και αν είναι είδηση… Σύσσωμη η κοινοβουλευτική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ εξέδωσε ανακοίνωση στήριξης ενός… κυβερνητικού στελέχους γιατί, όπως υποστηρίζουν, δέχεται επίθεση από ακροδεξιούς κύκλους».

Δεν ξέρω αν στους «ακροδεξιούς κύκλους» ο ΣΥΡΙΖΑ τσουβαλιάζει τον Μίκη Θεοδωράκη για παράδειγμα, ή αν όποιος άλλος έχει κάτι να αντιλέξει στα λεγόμενα από την υφισταμένη της κυρίας Διαμαντοπούλου, κυρία Δραγώνα, πρέπει να ριφθεί στην πυρά ή να κλειστεί σε ψυχιατρείο, αλλά

πρέπει να παραδεχθώ, όσον κι αν μου είναι θλιβερά κωμικό, ότι ακόμα κι αν δεν είχε ιδρυθεί ο ΛΑΟΣ, θα έπρεπε να έχει εφευρεθεί, διότι άλλο καλύτερο ελιξίριο για την αποβλάκωση της Αριστεράς δεν θα μπορούσε να ‘χει επινοήσει η άρχουσα τάξη και η νεοταξίτικη σκέψη.

Είναι πλέον θεία μωρία να χαρίζουν κάποιοι αριστεροί την πατρίδα στους ακροδεξιούς εθνικιστές που επανειλημμένως άλλωστε την έχουν προδώσει, και ταυτοχρόνως να συντάσσονται με όλο εκείνο το σύστημα που εξαπολύει την ιδεολογική τρομοκρατία που χρειάζεται η εξουσία για να κυριαρχεί.

Ο εθνικισμός, κύριοι αυτής της αριστεράς, συνδεόταν πάντα με ξένες δυνάμεις. Ο εθνικισμός, κύριοι αυτής της αριστεράς (που είναι ικανή να συκοφαντήσει για εθνικισμό και τη μάνα της) βρίσκεται στην πλευρά που υπηρετεί υπάλληλος η κυρία Δραγώνα.

Παρατράβηξε το αστείο -ούτε καν ανήθικο κι ηλίθιο δεν είναι…

http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=121669

65 χρόνια μετά, μια πρωτότυπη εκδήλωση την Τρίτη 1 Δεκεμβρίου (7-9 μ.μ.) γίνεται στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κηφισιάς, στο πλαίσιο ενός προγράμματος νεοελληνικής ιστορίας που επιμελείται ο ιστορικός Βλάσης Αγτζίδης. Στην εκδήλωση θα επιχειρηθεί η ανάλυση των συνθηκών που οδήγησαν στην τρομερή εκείνη σύγκρουση. Την παρουσίαση των τότε συνθηκών θα κάνει ο ερευνητής (και γιατρός) Γιώργος Πολυχρονίδης. Στη συνέχεια  θα καταθέσουν την εμπειρία τους και την άποψή τους, δύο συμμετέχοντες στην τότε σύγκρουση από διαφορετικά στρατόπεδα, ο  Μανώλης Γλέζος, από την πλευρά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και ο Θεόδωρος Σάρρος, από την πλευρά του ΕΔΕΣ και θα ακολουθήσει συζήτηση.

(Δεκέμβρης του ‘44. Αντιφασιστική διαδήλωση μπροστά στα προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας)

[Το σεμινάριο πραγματοποιείται κάθε δεύτερη Τρίτη (7-9 μ.μ.) στο  Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Κηφισιάς, στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο «Ν. Αντωνόπουλος», στη Βιβλιοθήκη Δήμου Κηφισιάς (Έπαυλη Δροσίνη) Αγ. Θεοδώρων & Κυριακού. ]

Δείτε:  Ο ματωμένος Δεκέμβρης του ‘44 και ο βρετανικός παράγων

Δείτε στου Σαραντάκου για την

απόκρουση της απόβασης των Άγγλων στη Μυτιλήνη τα Χριστούγεννα του 1944

]]> http://pontosandaristera.wordpress.com/2009/11/30/30-11-2009/feed/ 243 Πόντος και Αριστερά dsc02662.JPG prosfigikadn2mcv.jpg appzh3mykzrygft http://pontosandaristera.wordpress.com/2009/11/27/ts/ http://pontosandaristera.wordpress.com/2009/11/27/ts/#comments Fri, 27 Nov 2009 09:12:09 +0000 Πόντος και Αριστερά http://pontosandaristera.wordpress.com/?p=6186 ]]> Από τον αγώνα των εθνοτήτων, στον εθνικό αγώνα του PKK

Γράφει ο Asarcikli

Πριν λίγο καιρό, σε ένα άλλο ποστ, έβαλα ένα δυσνόητο και πιθανόν παρεξηγήσιμο σχόλιο για τις ρίζες του PKK, τη σύστασή του και τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά της πρώιμης φάσης του. Είχα γράψει ότι θα επανέλθω μόλις βρω χρόνο, με συγκεκριμένα στοιχεία, προκειμένου να αποφευχθούν αντιδράσεις και αφορισμοί περί της Επαναστατικής Αριστεράς στη Τουρκία, που συνεχίζει να δρα μέχρι σήμερα, ακόμη και στις περιοχές του Πόντου. Ελπίζω να υπάρξει συζήτηση, ώστε όλοι να γίνουμε λίγο πιο προσεκτικοί στις εκτιμήσεις μας και λιγότερο απόλυτοι στην αποδοχή ή απόρριψη μιας πραγματικότητας που «ακουμπά» και εμάς.

Διευκρινίζω από την αρχή ότι το παρακάτω κείμενο είναι περιληπτικό, σε πολλά δεδομένα αποσπασματικό, και δεν αποτελεί έρευνα με την επιστημονική έννοια του όρου. Δηλαδή είναι η έναρξη μιας συζήτησης μεταξύ φίλων, οι πληροφορίες, οι αμφισβητήσεις, η κριτική των οποίων, μπορεί να μας κάνει όλους να σκεφτούμε λίγο περισσότερο.

Το ξεκίνημα

Κομβικό σημείο για την Αριστερά στην Τουρκία μπορούν να χαρακτηριστούν οι συνταγματικές ρυθμίσεις του 1961, που έδωσαν χώρο για πιο ελεύθερη διακίνηση των ιδεών της.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’60 είχε πάρει πλέον για τα καλά τα επάνω της, κυρίως στους χώρους των συνδικάτων, των πανεπιστημίων, της διανόησης. Έτσι φτάνει το 1965 το TIP (Turkiye Isci Partisi – Εργατικό Κόμμα της Τουρκίας), να βγάλει 15 βουλευτές.

Το γενικό κλίμα της εποχής, το Βιετνάμ, η Λατινική Αμερική και κυρίως το κύμα φοιτητικών εξεγέρσεων στην Ευρώπη, οδηγούν νεαρά μέλη της Αριστεράς σε ριζοσπαστικότερες επιλογές.

Η αντίδραση στην κοινοβουλευτική παρουσία του TIP και η κριτική για πασιφισμό, εκφράζεται πρακτικά με την ίδρυση της DEV-GENC (Devrimci Gençlik-Ομοσπονδία Επαναστατικής Νεολαίας) τον Οκτώβρη του 1969. Εκεί βρίσκουν διέξοδο και πεδίο δράσης όσοι θεωρούν ότι η επαναστατική πρακτική είναι μονόδρομος στην Τουρκία.

Η DEV-GENC το 1976 γίνεται DEV YOL (Devrimci Yol– Επαναστατικός Δρόμος) και το 1978 DEV SOL –  (Devrimci Sol-Επαναστατική Αριστερά. Εκεί έχει την αναφορά του το σημερινό αντάρτικο του DHKP-C).

Μέσα από τη DEV-GENC ξεπηδούν πολλές ομάδες, με τρεις εξ αυτών να ξεχωρίζουν λόγω της δυναμικότητας των ενεργειών τους:

 THKO (Türkiye Halk Kurtulus Ordusu – Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός της Τουρκίας) με ηγέτη τον Deniz Gezmis, αλβανόφιλη οργάνωση, με σαφή κριτική στάση κυρίως έναντι της ΕΣΣΔ.

 TKP/ML (Türkiye Komunist Partisi/ML – Κομμουνιστικό Κόμμα της Τουρκίας / Μαρξιστές Λενινιστές) με ηγέτη τον Ibrahim Kaypakkaya. Μαοϊκό κόμμα, με ένοπλη πτέρυγα το πολύ γνωστό TIKKO (Türkiye İşçi Köylü Kurtuluş Ordusu– Απελευθερωτικός Στρατός Εργατών και Αγροτών της Τουρκίας).

Η πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση ήταν το THKP (Türkiye Halk Kurtuluş Partisi – Λαϊκό Απελευθερωτικό Κόμμα της Τουρκίας) με κύρια αναφορά στα επαναστατικά κινήματα της Λατινικής Αμερικής, με είδωλο τον Τσε και έντονη κριτική στην ΕΣΣΔ και την Κίνα.

Ηγέτης ο Mahir Cayan, μυθική μορφή μέχρι σήμερα στην Τουρκία.

Γεννήθηκε το 1945 στη Σαμψούντα και 18άρης, το 1963, μπαίνει στη Νομική της Κωνσταντινούπολης. Ένα χρόνο μετά, το 1964, μεταπηδά στη σχολή Πολιτικών Επιστημών της Άγκυρας.

Ενώ στην Αριστερά μετά το 1969, οι διασπαστικές τάσεις και οι διαφωνίες παίρνουν μορφή με τη δημιουργία ομάδων επαναστατικής δράσης, ο στρατός ρίχνει το Ντεμιρέλ το Μάρτιο του 1971 και εξαπολύει κυνηγητό.

Ο Mahir Cayan και το THKP έχουν επιλέξει ως πεδίο δράσης τις πόλεις (ληστείες τραπεζών σε Κωνσταντινούπολη και Άγκυρα, απαγωγή του Γενικού Προξένου του Ισραήλ κλπ). Την 1^η Ιουνίου 1971, σε συμπλοκή στην Κωνσταντινούπολη, ο Mahir Cayan συλλαμβάνεται ενώ ο σύντροφός του Huseyin Cevahir σκοτώνεται. Τέλη Οκτωβρίου του 1971 δραπετεύει και συνεχίζει την επαναστατική δράση.

Στις αρχές του 1972, σχεδιάζει μια εντυπωσιακή κίνηση. Ο ηγέτης του THKO Deniz Gezmis και άλλα δύο στελέχη της οργάνωσης, ο Yusuf Aslan (Τσερκέζος, γεννημένος το 1947 στο χωριό Cekerek της Yozgat) και ο Huseyin Inan (Αλεβίτης, γεννημένος το 1949 στο χωριό Bozuyuk της Σεβάστειας), έχουν συλληφθεί.

Ο Mahir Cayan, έχοντας μαζί του οκτώ στελέχη του THKP και δύο του ΤΗΚΟ, προχωρούν στις 26 Μαρτίου 1972 στην απαγωγή τριών Εγγλέζων τεχνικών ραντάρ, που δούλευαν σε στρατιωτική βάση, ζητώντας την απελευθέρωση του ηγέτη και των άλλων δύο στελεχών του THKO.

Οι κρατικές δυνάμεις ασφαλείας εντοπίζουν το κρυσφήγετό τους στο χωριό Kızıldere της Νεοκαισάρειας και τους βομβαρδίζουν ανηλεώς. Σκοτώνονται όλοι (και οι όμηροι), εκτός από τον Ertugrul Kurkcu, ο οποίος είχε κρυφτεί στον αχυρώνα της αγροικίας (σήμερα είναι πολύ γνωστός δημοσιογράφος και συγγραφέας).

Η 30^η Μαρτίου 1972, ημέρα της σφαγής στο Kızıldere, είναι ημερομηνία ορόσημο για την Αριστερά στην Τουρκία.

Ξεσπάει κύμα διαδηλώσεων για το Kizildere και σε μια από αυτές, στην Άγκυρα, στις 7 Απριλίου 1972, συλλαμβάνεται για πρώτη φορά ο Abdullah Ocalan. Ο ίδιος αργότερα είπε ότι εκείνη την ημέρα άρχισε η πολιτική του περιπέτεια.

Στις 6 Μαϊου 1972 εκτελούνται με απαγχονισμό ο ηγέτης και τα δύο στελέχη του THKO, για τους οποίους είχε γίνει η απαγωγή των Εγγλέζων.

Στις 18 Μαίου 1973 πεθαίνει στις φυλακές του Diyarbakir και ο ηγέτης του TKP/ML, Ibrahim Kaypakkaya. (Βασανιστήρια λένε οι σύντροφοί του, αυτοκτονία το κράτος).

Έτσι, μέχρι τα μέσα του 1973, και οι τρεις μεγάλες οργανώσεις της επαναστατικής αριστεράς, έχουν χάσει τους ηγέτες τους, έχοντας αφήσει όμως ως πολιτική κληρονομιά τη δράση τους και το μαρτυρικό τους θάνατο.

Από τις εθνότητες, στο έθνος

Ο Ocalan, αποφυλακίζεται από τις φυλακές Mamak τον Οκτώβρη του 1972 και αρχίζει να δραστηριοποιείται στο κίνημα, μέσα στο Πανεπιστήμιο. Τον έχει σημαδέψει ο θάνατος του Mahir Cayan, για τον οποίο έλεγε πως ήταν ο πρώτος που άγγιξε την ψυχή του όταν τον άκουσε να μιλάει στη σχολή τους στην Άγκυρα για εθνική απελευθέρωση στην Τουρκία. Γι’ αυτό ο Ocalan ήταν κοντά στις θέσεις του THKP, αν και δεν είχε ενταχθεί ως ενεργό μέλος.

Από το 1973 πάντως, και ενώ έχει καταλαγιάσει η επαναστατική ορμή λόγω της απώλειας των τριών ηγετών, ο αγώνας επικεντρώνεται στην AYOD, την Ομοσπονδία Φοιτητών, στο Διοικητικό Συμβούλιο της οποίας εκλέγεται ο Ocalan.

Η ιδεολογική κληρονομιά και η επαναστατική μαγιά υπάρχει στους κύκλους των φοιτητών από διάφορες περιοχές της χώρας. Ήδη από τις αρχές του ’70 και από τον Mahir Cayan, υπάρχει σαφής τοποθέτηση περί αγώνα και εθνοτήτων.

Δεν είναι τυχαίο το συγκεκριμένο παράδειγμα για την έννοια του έθνους.

Ενώ ο Στάλιν είχε δώσει σαφή προσδιορισμό (το έθνος είναι μια ιστορικά διαμορφωμένη συμπαγής κοινότητα, με κοινή γλώσσα, περιοχή, οικονομική ζωή και ψυχολογικά διαμορφωμένη κοινωνική κουλτούρα), στην επαναστατική αριστερά της Τουρκίας είχε μεγάλη απήχηση μια (εμπλουτισμένη και από νεομαρξιστές) διαφοροποιημένη ερμηνεία:

Για ένα έθνος, στοιχεία όπως η γλώσσα, η θρησκεία, η φυλή, το κοινό συμφέρον, η γεωγραφία, δεν είναι βασικά. Αυτό που φτιάχνει τα έθνη, είναι η ψυχή, γιατί το έθνος είναι πνευματική αξία, ψυχή. Δύο πράγματα διαμορφώνουν την ψυχή. Το ένα από το παρελθόν και το άλλο από το παρόν. Από το παρελθόν είναι η συλλογική μνήμη για τις αξίες και την κοινή τους κληρονομιά. Από το παρόν είναι η θέληση να ζήσουν μαζί και να συνεχίσουν να εμπλουτίζουν αυτήν την κληρονομιά.

Αν προσθέσουμε και την παραδοχή ότι η ελευθερία των εθνών, η εθνική απελευθέρωση, είναι απαραίτητο βήμα για τη σοσιαλιστική επανάσταση, τότε καταλαβαίνουμε γιατί οι επαναστατικές οργανώσεις προσέλκυσαν νέους από διαφορετικές εθνικές ομάδες της Τουρκίας.

Τέλη του 1974, στο Tuzlu Cayir της Άγκυρας, γίνεται η πρώτη συνάντηση (πικ νικ το χαρακτήρισαν) που σήμερα θεωρείται ως η θρυλική ιδρυτική συνάντηση του PKK.

Σ’ αυτήν συμμετείχαν ο Abdullah Ocalan (Κούρδος, που μέχρι το πανεπιστήμιο θεωρούσε τον εαυτό του Τούρκο), Haki Karer (γεννημένος το 1950 στο χωριό Ulubey στην Ορδού), Kemal Pir (γεννημένος το 1952 στο χωριό Guzeloluk στην Αργυρούπολη), Hayri Durmus (Κούρδος Αλεβίτης), Mazlum Dogan (Κούρδος, γεννημένος το 1955 στο Karakocan του Elazig), Cemil Bayik και Sahin Donmez.

Η Οργάνωση παίρνει το όνομα Εθνικός Απελευθερωτικός Στρατός (Ulusal Kurtulus Ordusu). Η επιλογή του Εθνικός αντί για Λαϊκός, έχει ιδιαίτερη σημασία, σε σχέση με τις απόψεις περί έθνους, εθνοτήτων και σοσιαλιστικής επανάστασης, αλλά και με τις διαφορετικές καταγωγές των ιδρυτικών μελών.

Kemal Pir – Mazlum Dogan – Hayri Durmus

Τέλη του 1976 πραγματοποιείται στην Άγκυρα, η επίσης θρυλική, συνάντηση Dikmen. Σ’ αυτήν συμμετέχουν 20-25 άτομα και εκλέγεται η πρώτη Κεντρική Επιτροπή, με τρία μέλη. Abdullah Ocalan (Κούρδος), Haki Karer (από την Ορδού), Kamer Ozkan (Ζαζά Αλεβίτης, από το Gevreke του Dersim). Στο Dikmen, με εισήγηση του Ocalan, παίρνουν την απόφαση να μετακινηθούν νοτιοανατολικά, ώστε να υπάρχει περισσότερη ασφάλεια εκεί όπου δρουν κουρδικές ομάδες, αριστερές και διαφόρων φυλάρχων.

Μέχρι εκείνη την εποχή, δεν υπάρχει κανενός είδους πρωτοπορία των Κούρδων μελών της οργάνωσης.

Εξάλλου το κουρδικό δεν είχε πάρει ακόμη διαστάσεις εντός της Τουρκίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι για πρώτη φορά μόλις το 1966 ένα μηνιαίο περιοδικό, το Yeni Anis, γράφει για κουρδικό λαό και βέβαια ο εκδότης του φυλακίζεται. Είναι χαρακτηριστικό επίσης, του πως έβλεπαν την περίπτωση κουρδικών διεκδικήσεων για διαφορετικότητα, το δημοσίευμα της εθνικιστικής εφημερίδας Otuken, τον Ιούνιο του 1967:

«Αν θέλουν να συνεχίσουν να μιλούν μια πρωτόγονη γλώσσα με 400-500 λέξεις, αν θέλουν να δημιουργήσουν δικό τους κράτος, ας φύγουν να το κάνουν αλλού. Εμείς οι Τούρκοι χύσαμε ποταμούς αίματος για να κατακτήσουμε αυτά τα εδάφη. Έπρεπε να ξεριζώσουμε Γεωργιανούς, Αρμένιους και Βυζαντινούς Έλληνες. Ας πάνε όπου θέλουν, στο Ιράν, στο Πακιστάν, στην Ινδία ή ας πάνε με το Μπαρζανί. Ας ζητήσουν από τον ΟΗΕ να τους βρει μια πατρίδα στην Αφρική. Η τουρκική ράτσα είναι υπομονετική, αλλά όταν θυμώσει είναι σαν το λιοντάρι που βρυχάται και τίποτα δεν το σταματά. Ας ρωτήσουν τους Αρμένιους για το ποιοι είμαστε».

Η επιλογή λοιπόν για μετακίνηση της οργάνωσης στα νοτιοανατολικά της χώρας, είχα να κάνει με τη μεγαλύτερη ασφάλεια που μπορούσαν να έχουν στις κουρδικές περιοχές και όχι με οποιαδήποτε αναγνώριση πρωτοπορίας στο Κουρδικό ζήτημα. Ταυτόχρονα βέβαια, αναγνωριζόταν ότι το εθνικό θέμα των Κούρδων, ήταν πολύ πιο προχωρημένο σε σχέση με άλλες εθνότητες της Τουρκίας και από εκεί μπορεί να ξεκινήσει και να βασιστεί και ο αγώνας των υπολοίπων.

Έχει ιδιαίτερη σημασία η άποψη του Αργυρουπολίτη πρωτεργάτη και συνιδρυτή της οργάνωσης, Kemal Pir: «Μόνο μέσα από τη λύση του κουρδικού μπορεί να προκύψει πραγματική δημοκρατία στην Τουρκία. Η ελευθερία των λαών μας, μπορεί να επιτευχθεί μέσα από την ελευθερία του κουρδικού λαού. Στόχος μας είναι η δημοκρατική ενότητα όλων των λαών της Μέσης Ανατολής και σ’ αυτό το κουρδικό κίνημα έχει κομβικό ρόλο».

Το Μάιο του 1977, ο ένας εκ των τριών της ΚΕ, Haki Karer (από την Ορδού), πηγαίνει στο Gaziantep, για να προετοιμάσει το έδαφος. Σε ένα καφενείο, συναντιέται με μέλη μιας αριστερής κουρδικής οργάνωσης (Isterka Sor – Κόκκινο Αστέρι), με ξεκάθαρα εθνικά χαρακτηριστικά, για να συζητήσει συνεργασία μαζί τους.

Κανείς δεν ξέρει το λόγο, πάντως αυτοί δολοφονούν τον Haki Karer. Το περίεργο είναι ότι δεν καταγράφεται κανενός είδους εκδίκηση ή αντίδραση, ούτε τότε, ούτε αργότερα που το PKK απέκτησε δύναμη. Αντίθετα, ενσωματώθηκαν στην οργάνωση και αυτό έδωσε το δικαίωμα στον αδερφό του Haki, Baki Karer, να λέει αργότερα ότι τη διαταγή στους Κούρδους να δολοφονήσουν τον αδερφό του, την έδωσε ο ίδιος ο Ocalan.

Στις 22 με 27 Νοεμβρίου 1978, γίνεται η συνάντηση στο Fis του Lice, βόρεια του Diyarbakir. Εκεί ο Abdullah Ocalan αναλαμβάνει Γενικός Γραμματέας και στην Κεντρική Επιτροπή ορίζει (δεν υπάρχουν πλέον εκλογές) τους: Hayri Durmus, Cemil Bayik, Mazlum Dogan, Mehmet Karasungur, Sahin Donmez και Kesire Yildirim (η πρώτη του γυναίκα).

Όλοι Κούρδοι πλέον. Και όλοι σκοτώθηκαν τα επόμενα χρόνια, εκτός από τον Cemil Bayik που παραμένει στο PKK και την πρώην γυναίκα του Kesire Yildirim που έφυγε στη Σουηδία. Ο Mazlum Dogan αυτοκτονεί στη φυλακή και ο Sahin Donmez δολοφονείται από το PKK ως προδότης.

Σ’ αυτή τη συνάντηση ορίζεται ως κύριος στόχος η «κομμουνιστική επανάσταση» και η «αντικατάσταση του καπιταλισμού από τον κομμουνισμό». Το πιο σημαντικό όμως, εκτός του ότι όλη η νέα ΚΕ αποτελείται από Κούρδους, η οργάνωση αλλάζει όνομα και λέγεται πλέον Partiya Karkeren Kurdistan. PKK.

Μέσα σε τέσσερα χρόνια, όλοι οι πρωτεργάτες, η μαγιά για να γίνει η οργάνωση, που δεν ήταν κουρδικής καταγωγής, εξαφανίστηκαν. Ο Kemal Pir πέθανε σε απεργία πείνας μέσα στις φυλακές του Diyarbakir το 1982, μαζί με τους Hayri Durmus, Akif Yilmaz και Ali Cicek.

Μέσα σε τέσσερα χρόνια, όλος ο αγώνας για απελευθέρωση των εθνοτήτων μέσα στο πλαίσιο της Τουρκίας, γίνεται αγώνας για ανεξαρτησία μιας εθνότητας, της κουρδικής. Από τον Ulusal Kurtulus Ordusu, φτάσαμε στο Partiya Karkeren Kurdistan.

Όταν μάλιστα άρχισε να γίνεται σημαντική απειλή το PKK, τότε η κρατική προπαγάνδα το συνέδεσε με την επαναστατική αριστερά. Έτσι η κοινή γνώμη στράφηκε εναντίον όλων αυτών που αγωνίστηκαν και αγωνίζονται μέχρι σήμερα για το σύνολο των εθνοτήτων μέσα στην Τουρκία, ακριβώς γιατί τους συνδέουν με τον αγώνα των Κούρδων για ανεξαρτησία και διαμελισμό της Τουρκίας.

Μέσα λοιπόν από τις θυσίες των αγωνιστών Μαυροθαλασσιτών, Ζαζά, Αλεβιτών, Τσερκέζων, για δικαίωμα στη διαφορετικότητα, για ελευθερία έκφρασης και για αναγνώριση της ιδιαιτερότητάς τους, ως προαπαιτούμενα για δημοκρατική Τουρκία στο δρόμο για το σοσιαλισμό, μόνοι κερδισμένοι βγήκαν οι Κούρδοι και ο Ocalan.

Μέχρι σήμερα πάντως ο Mahir Cayan από τη Σαμψούντα, ο Kemal Pir από την Αργυρούπολη και ο Haki Karer από την Ορδού, αποτελούν αγωνιστικά πρότυπα για πολλούς νέους και νέες της περιοχής, που ακολουθούν τα χνάρια τους στα βουνά του Πόντου, στα στενά των πόλεων, στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης και στα πανεπιστήμια της Άγκυρας. Για μια Τουρκία δημοκρατική, πατρίδα όλων των εθνοτήτων.

Mahir Cayan                    Kemal Pir                            Haki Karer

Samsun                         Gümüşhane                              Ordu

Αποτέλεσε σύμβολο μιας αντισταλινικής Αριστεράς, αλλά και του προσφυγικού ελληνισμού που ακολούθησε ένα δικό του τρόπο αντίστασης στη μοίρα του και στη διαχείριση των ζητημάτων του. Εντάχθηκε στην Αριστερά και την μετέτρεψε από μια αδιάφορη, γκρινιάρικη και αντιδραστική σέχτα, όπως ήταν το ΣΕΚΕ, στη μεγαλειώδη Αριστερά της Αντίστασης.

Η Έλλη Ιωαννίδη-Παππά ανήκει σ’ εκείνο το κομμάτι του προσφυγικού ελληνισμού που δεν αλλοτριώθηκε από το σταλινισμό, αλλά διατήρησε το ελεύθερο κριτικό του πνεύμα.

Σ΄ αυτή τη γυναίκα, αφιερώνουμε τη σημερινή ανάρτηση. 

Σύμβολο μιας Αριστεράς που ξέρει να αποκαθηλώνει

Της Φωτεινής Μπάρκα  από την “Ελευθεροτυπία“

Την αγάπησε ο Νίκος Μπελογιάννης. Και η Ελλη Παππά έζησε 57 χρόνια μετά τον θάνατο του συντρόφου της, αντιπροσωπεύοντας με κάθε της έργο, πολιτικό ή πνευματικό, τη γενναιότητα και την ελευθερία μιας γενιάς που δεν ηττήθηκε ποτέ

Πλάι στον σύντροφό της Νίκο Μπελογιάννη θα ταφεί το Σάββατο στις 10.30 π.μ. στο Γ’ Νεκροταφείο Αθηνών η Ελλη Παππά. Η εμβληματική μορφή του αριστερού κινήματος και πολυγραφότατη συγγραφέας πέθανε στα 89 της, ξημερώματα Τρίτης στην Ευρωκλινική, όπου νοσηλευόταν τις τελευταίες ημέρες. Η κηδεία της θα είναι πολιτική.

 Η Ελλη Παππά έζησε στο πετσί της την τραγική πορεία του αριστερού κινήματος στη χώρα μας μετά τον Εμφύλιο. Καταδίκες, διωγμούς, εκτελέσεις, εξορίες. Η Ελλη Ιωαννίδη-Παππά αντιπροσωπεύει έναν ολόκληρο κόσμο που «βούτηξε βαθιά στα νερά» του 20ού αιώνα.

 Ο μύθος της προσωπικής της ιστορίας ξεκίνησε από πολύ νωρίς. Γεννήθηκε στη Σμύρνη, το 1920, παραμονή της Καταστροφής. Ηταν το μικρότερο παιδί μετά την Ηρώ, τη Δέσποινα, τη Διδώ (τη γνωστή συγγραφέα Διδώ Σωτηρίου) και τον Γιώργο. «Πέμπτο παιδί, αθέλητο και παραπεταμένο», έγραφε η ίδια αυτοβιογραφούμενη. «Η μάνα μου αρνήθηκε να με θρέψει. Επέζησα χάρη στη μεγαλύτερη αδελφή της. Η Καταστροφή έφερε την οικογένεια στον Πειραιά. Την υγεία μου ανέλαβε η θάλασσα και την αγωγή μου τα αλητάκια του Πειραιά. Ολα έδειχναν ότι η προλεταριακή μου συνείδηση ήταν εξασφαλισμένη».  

Μαθήτευσε στο Γυμνάσιο Θηλέων του Πειραιά στην Κοκκινιά, ενώ σπούδασε αρχικά στη Φιλοσοφική και μετά στη Νομική του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά και στη Γαλλική Ακαδημία. Ηδη από τα γυμνασιακά της χρόνια εντάχθηκε στην Αριστερά, ενώ στην Κατοχή προσχώρησε στο ΕΑΜ και στο ΚΚΕ, συμμετέχοντας στον αντιστασιακό Τύπο της εποχής.

 «Απελευθέρωση, Δεκεμβριανά, προσπάθειες ανασυγκρότησης της Αριστεράς και της δημοκρατίας, οι πρώτες εκλογές, ο ερχομός του Μπελογιάννη και του μεγάλου έρωτα», έγραφε. Το 1950 συνελήφθη με τον σύντροφό της και καταδικάστηκε κι εκείνη σε θάνατο στη δίκη Μπελογιάννη. Η ποινή της όμως δεν εκτελέστηκε, καθώς ο γιος τους ήταν μόλις επτά μηνών. Ο Νίκος Μπελογιάννης εκτελέστηκε το Μάρτιο του 1952. Δεκατρία χρόνια έμεινε η Ελλη Παππά στη φυλακή. Αποφυλακίστηκε το 1963, δραστηριοποιήθηκε στην ΕΔΑ και εργάστηκε στην εφημερίδα «Δημοκρατική Αλλαγή».  

Η απριλιανή χούντα την εξόρισε στη Γυάρο. Αποφυλακίστηκε σε ενάμιση χρόνο, γιατί είχε αρρωστήσει σοβαρά. Η Σοβιετική Ενωση την προσκαλεί να τη φιλοξενήσει με τον γιο της, αλλά η ίδια αρνείται γιατί είχε διαφωνήσει με την εισβολή των στρατιωτικών τανκς στην Τσεχοσλοβακία.  Μέχρι την πτώση της δικτατορίας δεν εργάστηκε σε εφημερίδες της εποχής, αλλά σε εγκυκλοπαίδειες και περιοδικά και αργότερα στην εφημερίδα «Μακεδονία», με ψευδώνυμο. Επαγγελματικά δούλεψε στις εφημερίδες «Εθνος», «Μακεδονία» και στο περιοδικό «Γυναίκα» έως το 1990, οπότε και αφιερώθηκε αποκλειστικά στο συγγραφικό της έργο.  Στη Μεταπολίτευση επανασυνδέθηκε με το ΚΚΕ προσβλέποντας στην επανένωση της Αριστεράς. «Η επανένωση ξεκίνησε με καλούς οιωνούς και είχε οικτρό τέλος. Απεχώρησα από το ΚΚΕ, πράγμα που και η ηγεσία του επιθυμούσε», εξηγούσε η ίδια.  Το αρχείο της Ελλης Παππά εδώ και μερικά χρόνια φυλάσσεται στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ). Η ίδια στις λιγοστές δημόσιες εμφανίσεις της -δεν της άρεσε καθόλου η δημοσιότητα- άφηνε να εννοηθεί ότι αρκετά από τα αναπάντητα ερωτήματα της υπόθεσης Μπελογιάννη και ειδικότερα της σύλληψής του, θα τα «φώτιζε» μετά θάνατον. Την πολιτική της παρακαταθήκη -όπως έγραψε χθες το “Βήμα”- άφησε στο Μουσείο Μπενάκη με τον όρο να ανοιχτεί μετά τον θάνατό της. Αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον η δημοσιοποίησή της. *

Βιβλία αντίθετα στις «σταλινικές στρεβλώσεις»

«Με έσωσε το γράψιμο», έλεγε για τα δύσκολα χρόνια που πέρασε.Και έγραψε πολύ. Δεκάδες βιβλία, κυρίως πολιτικού και κοινωνιολογικού περιεχομένου, αλλά και βιβλία για παιδιά. Στόχος της, όπως έλεγε, ήταν να συμβάλει «στην κάθαρση της μαρξιστικής σκέψης από τις σταλινικές στρεβλώσεις».  

Πραγματοποίησε μελέτες για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, όπως «Ο Πλάτωνας στην εποχή μας» (εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου), «Οι αρχαίοι Ελληνες συγγραφείς στο Κεφάλαιο του Μαρξ» (Σύγχρονη Εποχή), «Σπουδή στο θέμα της Ελευθερίας – Η έννοια της ελευθερίας στον προσωκρατικό υλισμό» (Αγρα) και μελέτες για τον μαρξισμό και τον λενινισμό, όπως ο «Μύθος και ιδεολογία στη ρωσική επανάσταση – Οδοιπορικό από τον ρωσικό αγροτικό λαϊκισμό στον λαϊκισμό του Στάλιν» (Εστία), «Ο Λένιν χωρίς λογοκρισία και εκτός μαυσωλείου».  Εγραψε το μυθιστόρημα «Το ημερολόγιο ενός φυλακισμένου» και τα διηγήματα «Δουλειά της φυλακής», «Βίος και έργα της γάτας της Σοφής» (Οδυσσέας). Επίσης τις «Σελίδες από τον Τύπο της Αντίστασης», τη μελέτη «Νίκος Κιτσίκης – Ο επιστήμονας, ο άνθρωπος ο πολιτικός» και το αυτοβιογραφικό «Γράμματα στον γιο μου» (Αγρα).  Τα τελευταία πολιτικά βιβλία της «Αποχαιρετισμός στον αιώνα μου» (εκδόσεις Κέδρος), «Μακιαβέλι ή Μαρξ» και «Η Κομμούνα του 1871» (εκδόσεις Αγρα), κυκλοφόρησαν το 2006. Την ίδια εποχή κυκλοφόρησαν και οι «Μικρογραφίες-βιβλία από τη φυλακή» (Συνέκδοση: Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο και εκδόσεις Καλειδοσκόπιο), δέκα βιβλία μινιατούρες που η ίδια έγραψε, ζωγράφισε και βιβλιοθέτησε στις φυλακές για τον γιο της.

——————————————————————————————–

 Δείτε ενδιαφέρον υλικό στου Καναλιώτη

Καλό αφιέρωμα έχει και η Κρότκαγια….

Και το καλύτερο βέβαια…στου Φάρου (αυτό μην το χάσετε!)

Αμφιβολίες ΚΚΕ για την «Ψυχή βαθιά» του Βούλγαρη

Χοντραίνει το παιχνίδι το ΚΚΕ εναντίον της ταινίας του Παντελή Βούλγαρη «Ψυχή βαθιά», που ως γνωστόν ασχολείται με το θέμα του εμφυλίου πολέμου, εστιάζοντας στις ανθρώπινες περιπέτειες, μακριά από πολιτικές και κομματικές αναλύσεις.

Η συμφιλιωτική ματιά του σκηνοθέτη ήταν αναμενόμενο ότι θα ενοχλήσει τα δύο άκρα. Ο Γιώργος Καρατζαφέρης του ΛΑΟΣ έφερε πριν από καιρό το θέμα στη Βουλή καταγγέλλοντας το κράτος (βλέπε Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου) που χρηματοδοτεί ταινία για τον εμφύλιο. Τώρα ήρθε η σειρά του ΚΚΕ.

Στην Κοζάνη (προφανώς με εντολή από τα κεντρικά) μοιράστηκε κείμενο εναντίον της ταινίας με τίτλο: «”Ψυχή βαθιά” στον “πόλεμο” που συνεχίζεται…». Δημοσιεύθηκε στον «Ριζοσπάστη» της Τρίτης 20/10/2009 και υπογράφεται από την Ελένη Μηλιαρονικολάκη, μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ και υπεύθυνη του Πολιτιστικού Τμήματος της Κ.Ε. Μοιράστηκε το βράδυ της Πέμπτης διακριτικά μεν, αλλά εμφανώς, έξω από το σινεμά της πόλης που παίζει την «Ψυχή βαθιά». Προφανώς το ΚΚΕ θέλει να θωρακίσει τους θεατές απέναντι στην επικίνδυνη ταινία του Παντελή Βούλγαρη, ο οποίος, όπως κατηγορηματικά γραφει η κ. Μηλιαρονικολάκη, «προσθέτει και τη δική του φωνή στα κηρύγματα της λαϊκής υποταγής και συμμόρφωσης». Με την αντίδραση, λοιπόν, ο αμετανόητα αριστερός σκηνοθέτης.

Αυτό που κυρίως ενοχλεί το ΚΚΕ είναι ότι η ταινία «υποβάλλει στο θεατή με συγκινησιακούς και συναισθηματικούς προπαντός όρους την ιδέα της “εθνικής ομοψυχίας” και την ανάγκη για “κατάργηση των διαχωριστικών γραμμών”». Και το ότι δεν δείχνει «ποια δύναμη όπλιζε τους αντάρτες με τέτοιον αφάνταστο ηρωισμό και αυτοθυσία». Δεν το δείχνει με τον τρόπο, φυσικά, που θα ‘θελε το ΚΚΕ αν είχε γράψει το σενάριο. Δηλαδή, απουσιάζει από την ταινία η κατεύθυνση «ότι οι αγωνιστές του Δημοκρατικού Στρατού έγραψαν αυτήν την τρίχρονη εποποΐα ψυχωμένοι από τη δύναμη της επαναστατικής τους ιδεολογίας, από το ιδανικό ενός καινούργιου κόσμου, μιας ανώτερης ανθρώπινης κοινωνίας χωρίς πολέμους, στερήσεις και εκμετάλλευση».

Ο Παντελής Βούλγαρης, λοιπόν, όχι μόνο δεν ταυτίστηκε με τη γραμμή του ΚΚΕ, αλλά, επιπλέον, πάντα κατά την κ. Μηλιαρονικολάκη, όπως οι περισσότεροι από τους μεγάλους δημιουργούς μας, έχασε τη «Βαθιά ψυχή» του, δηλαδή, την «επαναστατική ψυχή». Υπάρχει όμως ελπίδα. Και η προκήρυξη του ΚΚΕ την υπογραμμίζει. Γιατί μπορεί ο Δημοκρατικός Στρατός να ηττήθηκε το 1949 «επειδή δεν ήταν έγκαιρα έτοιμος για να νικήσει», αλλά «η λαϊκή πάλη με καινούργιους μαχητές και μαχήτριες συνεχίζει την πορεία της, βέβαιη πως θα ‘ρθει εκείνη η ώρα που η Ιστορία θα δικαιώσει τα ιδανικά, τους σκοπούς και τη θυσία των αγωνιστών του Δημοκρατικού Στρατού».

Β.ΓΕΩΡΓ

ΕΛΛΑΔΑ-2009-142′

Σκηνοθεσία: Παντελής Βούλγαρης

Ηθοποιοί: Βικτώρια Χαραλαμπίδου, Βαγγέλης Μουρίκης, Γιώργος Συμεωνίδης. Γιώργος Αγγέλκος. Xρήστος Καρτέρης και ο Θανάσης Βέγγος

1949, τρίτη χρονιά του Εμφυλίου Πολέμου. Στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας σε μεγάλες και μικρές μάχες, μέρα και νύχτα, το αίμα κυλάει ποτάμι. Δύο αδέρφια, ο Ανέστης 17 χρονών (Χρήστος Καρτέρης) και ο Βλάσης 14 (Γιώργος Αγγέλκος), βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα. Ο πατέρας τους νεκρός από νάρκη, η μάνα τους σε στρατόπεδο αμάχων. Τσοπανόπουλα που γνωρίζουν καλά τα υψώματα, τα δάση, τα ποτάμια και τα περάσματα, τα δύο παιδιά χρησιμοποιούνται ως οδηγοί, ο Ανέστης από τον ανθυπολοχαγό Τριαντάφυλλο του Εθνικού Στρατού (Γιώργος Συμεωνίδης) και ο Βλάσης από τον Καπετάν Ντούλα του Δημοκρατικού Στρατού (Βαγγέλης Μουρίκης). Μοιραία βρίσκονται με όπλο στο χέρι σε ομάδες που πολεμούν απέναντι και βάλλουν η μία εναντίον της άλλης. Στις τοποθεσίες Ψωριάρικα, Χαλασμένα Χωράφια, Μέγα Πλάι ζουν τη φωτιά του πολέμου, τις μάχες ανταρτών και φαντάρων σώμα με σώμα, τα πρόχειρα νοσοκομεία με σακατεμένους και ετοιμοθάνατους, την παράλογη καθημερινότητα του θανάτου, της βίας, της σύγχυσης, του πάθους, του τρόμου. Χουχλιάζοντας συνθηματικά σαν πουλιά καταφέρνουν να συναντηθούν κρυφά τρεις φορές. Την τελευταία, ενώ οι Αμερικάνικες βόμβες Ναπάλμ καίνε ανθρώπους και δάση, ο μεγάλος προσπαθεί να πάρει τον μικρό αδερφό μαζί του. Ο Βλάσης όμως έχει γίνει πια πολυβολητής, αποκαλείται συναγωνιστής Φλόγας και έχει τιμηθεί με το παράσημο του Γράμμου.

EXTRA!

Στην ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ ο ανθυπολοχαγός, ο καπετάνιος, η πολυβολήτρια Γιαννούλα (Βικτώρια Χαραλαμπίδου), ο διαφωτιστής (Βασίλης Νανάκης), η 15χρόνη αντάρτισσα Φούλα (Άννα Παρτσάνη), ο δεκανέας Καλαματιανός (Ιούλιος Τζιάτας), ο στρατηγός (Μάριος Ποντίκας), ο ταγματάρχης (Κώστας Κλεφτόγιαννης), ο Βαν Φλητ (Μίλτος Πολυβίου), ο Τζων Λούϊς (Ian Robertson), η μάνα στο στρατόπεδο (Αργυρώ Αποστολίδου) και ο 80χρονος παππούς του νεκρού στρατιώτη (Θανάσης Βέγγος) γράφουν σελίδες στο κεφάλαιο της μοίρας και της ιστορίας των δύο παιδιών αλλά και της ιστορίας του τόπου.

Στην ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ ο Ανέστης και ο Βλάσης μέσα από τα περάσματα του θανάτου, τα δασωμένα του φόβου και τα υψώματα του ηρωισμού γίνονται σήμερα, 60 χρόνια μετά, και δικοί μας οδηγοί μνήμης και ώριμου στοχασμού για την τριετία που αφάνισε χιλιάδες νέους και σημάδεψε βαριά την χώρα.

Η ταινία γυρίστηκε στην Δυτική Μακεδονία, στον Νομό Καστοριάς το φθινόπωρο του 2008 Απόσκεπος, Λίμνη Αρρένες, Βίτσι, Βυσσινιά, Γράμμος, Ύψωμα Καζάνι, Κορέστεια, Κρανιώνας, Λιθιά, Μάνκοβιτς, Μαύροβο, Μαυρόκαμπος, Νεστόριο, Οξυά, Πολυκάρπη, Πολυκέρασο, Σιδηροχώρι, Τοιχιό, Χαλάρα, Ύψωμα Χάρος

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ

Σε ποιον θάνατο πήγες.
Περνούσε αεράκι από εκεί;
- Μάρκος Μέσκος -

Στα πεδία των μαχών των Βαλκανικών πολέμων χάθηκαν 12.000 έλληνες στρατιώτες, στη Μικρασιάτικη εκστρατεία 37.000, στην Ιταλογερμανική επίθεση 15.000 και στον Εμφύλιο 70.000, στρατιώτες και αντάρτες.

Σε κάθε πόλεμο σκληραίνουν οι άνθρωποι, τα πρόσωπα σκοτεινιάζουν. Στον Εμφύλιο η διάσταση είναι πιο δραματική γιατί καμία εξήγηση δεν πείθει απόλυτα, δεν παρηγορεί. Η εμφύλια αναμέτρηση είναι η πιο τραγική εκδοχή πολέμου.

Αφήνει για χρόνια ανοιχτές πληγές.

Ο λαός και ο τόπος πληρώνουν πανάκριβο λογαριασμό.

Καμία πλευρά δεν μπορεί να είναι υπερήφανη, δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι όλα ήταν καλά καμωμένα. Από νέος ήθελα να κάνω μια ταινία γι’ αυτό το δύσκολο και οδυνηρό κεφάλαιο της σύγχρονης ιστορίας μας.

Την έκανα στα 68 μου.

Για τη συγγραφή του σεναρίου ανέβηκα πολλές φορές σε όλα τα χωριά και τις βουνοκορφές του Γράμμου και του Βιτσίου, όπου διαδραματίζεται η ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ. Απαιτήθηκε πολύχρονη έρευνα σε επίσημα ντοκουμέντα, επιστημονικές μελέτες, γραπτές και προφορικές μαρτυρίες, που συχνά απέδιδαν απροσδόκητα αποτελέσματα, αφορμές για στοχασμό και αναστοχασμό πάνω στα γεγονότα. <

Δεν είμαι πολιτικός, ούτε ιστορικός, είμαι καλλιτέχνης και στην ταινία καταθέτω αυτό που μου αναλογεί, αυτό πού μέσα μου, επιμένει να με συγκλονίζει.

Τη μοίρα των απλών ανθρώπων, των από κάτω, των λησμονημένων θυμάτων.

Κινηματογράφησα μια κόλαση που διαδραματίστηκε στον παράδεισο, την ασύλληπτης ομορφιάς φύση της Δυτικής Μακεδονίας.

Εστίασα στα πρόσωπα και τις ιστορίες των ταπεινών, ανταρτών, στρατιωτικών και χωρικών της περιοχής.

Ιστορίες μεγάλης σκληράδας και μεγάλης ανθρωπιάς.

Ήρωες μου δύο αδέρφια, βοσκόπουλα, 17 και 14 χρονών. Η τύχη τους, τύχη των τότε καιρών.

Πολυβόλα, αμερικάνικες βόμβες Ναπάλμ, παράσημα ηρώων, στρατοδικεία.

Η ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ θα βγει στις αίθουσες τον Οκτώβρη του 2009, 60 χρόνια μετά τη λήξη του Εμφυλίου.

Γιατί σήμερα πια μια τέτοια ταινία;

Γιατί όταν η ιστορία φεύγει από τα αρχεία με τις διαταγές και τους αριθμούς, και «γράφεται» πάνω σε ζωντανά πρόσωπα και κορμιά μιλάει διαχρονικά, θυμίζει, προβληματίζει. Γιατί η τέχνη αντλεί από την ανθρώπινη περιπέτεια.

Με ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ λοιπόν για τα παρακάτω της ζωής και του σινεμά.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

ΣΤΡΑΤΟΣ ΚΕΡΣΑΝΙΔΗΣ – Η ΕΠΟΧΗ

ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ

Ποιος νίκησε τελικά;

«Στα πεδία των μαχών των Βαλκανικών πολέμων χάθηκαν 12.000 έλληνες στρατιώτες, στη Μικρασιάτικη εκστρατεία 37.000, στην Ιταλογερμανική επίθεση 15.000 και στον Εμφύλιο 70.000, στρατιώτες και αντάρτες», σημειώνει ο Παντελής Βούλγαρης για τη νέα του ταινία, «Ψυχή βαθιά».
Το 1949, στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας, δύο αδέρφια, ο Ανέστης 17 χρονών και ο Βλάσης 14, βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα. Ο πατέρας τους νεκρός από νάρκη, η μάνα τους σε στρατόπεδο αμάχων. Τσοπανόπουλα που γνωρίζουν καλά τα υψώματα, τα δάση, τα ποτάμια και τα περάσματα, τα δύο παιδιά χρησιμοποιούνται ως οδηγοί, ο Ανέστης από τον ανθυπολοχαγό Τριαντάφυλλο του Εθνικού Στρατού και ο Βλάσης από τον Καπετάν Ντούλα του Δημοκρατικού Στρατού. Μοιραία βρίσκονται με όπλο στο χέρι σε ομάδες που πολεμούν απέναντι και βάλλουν η μία εναντίον της άλλης. Ζουν τη φωτιά του πολέμου, τις μάχες ανταρτών και φαντάρων σώμα με σώμα, τα πρόχειρα νοσοκομεία με σακατεμένους και ετοιμοθάνατους, την παράλογη καθημερινότητα του θανάτου, της βίας, της σύγχυσης, του πάθους, του τρόμου. Χουχλιάζοντας συνθηματικά σαν πουλιά καταφέρνουν να συναντηθούν κρυφά τρεις φορές. Την τελευταία, ενώ οι Αμερικάνικες βόμβες Ναπάλμ καίνε ανθρώπους και δάση, ο μεγάλος προσπαθεί να πάρει τον μικρό αδερφό μαζί του. Ο Βλάσης όμως έχει γίνει πια πολυβολητής, αποκαλείται συναγωνιστής Φλόγας και έχει τιμηθεί με το παράσημο του Γράμμου.
Ο Παντελής Βούλγαρης σκηνοθετεί μια ιστορία από τον Εμφύλιο. Μια τραγική ιστορία από τις τόσες που μάτωσαν τις ψυχές των ανθρώπων εκείνα τα δύσκολα χρόνια. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης προσεγγίζει το θέμα του από τη σκοπιά της εθνικής συμφιλίωσης, και πολύ καλά κάνει. Μόνο που στο ερώτημα «ποιος νίκησε, τελικά;», η απάντησή του παραμένει μετέωρη. Εδώ ενίσταμαι, επειδή σαφώς υπήρξε νικητής και ήταν η παράταξη της δεξιάς. Και η νίκη της δεν ήταν στιγμιαία αλλά διήρκησε και πολλά χρόνια μετά, με τους ηττημένους να πληρώνουν με εκτελέσεις, φυλακές, εξορίες, βασανιστήρια, πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων κλπ. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε και ο Βούλγαρης του «Χάπι Ντέι» και των «Πέτρινων χρόνων», ακόμη περισσότερο.
Ένα φιλόδοξο εγχείρημα που δεν φτάνει τις προσδοκίες μας. Η ταινία είναι άνιση, έχει μερικές συγκλονιστικές στιγμές αλλά και πολλές που δημιουργούν αμηχανία στο θεατή. Ξεχωρίζουν οι ερμηνείες των δύο πρωταγωνιστών (Γιώργος Αγγέλκας, Χρήστος Καρτέρης), η συγκλονιστική –αν και ολιγόλεπτη- εμφάνιση του Θανάση Βέγγου, η ερμηνεία του Βαγγέλη Μουρίκη και η εξαιρετική μουσική του Γιάννη Αγγελάκα.

ΚΩΣΤΑΣ ΤΕΡΖΗΣ-ΑΥΓΗ

Σε έρευνα της κοινής γνώμης που δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή» τον περασμένο Φεβρουάριο, το 55% δηλώνει πως κατά τη γνώμη του η «ιδεολογική διαίρεση» του Εμφυλίου παραμένει ισχυρή και σήμερα. Εξήντα ακριβώς χρόνια μετά τη λήξη του, ο «ανθρωποκεντρικός» Παντελής Βούλγαρης γύρισε μια ταινία μυθοπλασίας για την τελευταία περίοδο του Εμφυλίου, ταινία που ήδη φαίνεται να έχει διχάσει, τη στιγμή μάλιστα που κηρύσσει τη «λήξη» της σύγκρουσης, τη συμφιλίωση.

Στη «δυσκολία» μου να την προσεγγίσω, θα επικαλεστώ μια φράση που είχε πει ο Φίλιππος Ηλιού μιλώντας για το βιβλίο του Άγγελου Ελεφάντη «Μας πήραν την Αθήνα»: «Είναι μεγάλος ο πειρασμός για τον αριστερό να προσεγγίσει την ιστορία του με όρους πολιτικούς, αποδοχής ή απόρριψης, που εμπλέκουν το ορθό και το λάθος και τείνουν να καταλήξουν στην αυτοδικαίωση». Έστω κι αν το «Ψυχή βαθιά» δεν είναι ιστορικό κείμενο αλλά μυθοπλαστική μεταγραφή ιστορικών δεδομένων.

Ο Βούλγαρης στηρίζει την αφήγησή του σε δύο νεαρούς ήρωες, δυο αδέρφια, χωριατόπαιδα, που η «μοίρα» ρίχνει τον έναν στη μεριά του κυβερνητικού στρατού και τον άλλον στην απέναντι πλευρά. Όχι μόνο η ηλικία αλλά και τα πρόσωπα των αγοριών (τα οποία ο φακός του Βούλγαρη καδράρει συστηματικά) υποδηλώνουν την «αθωότητα», θεμελιώδη αντίθεση στο σφαγείο της εμφύλιας σύγκρουσης. Ο σκηνοθέτης θέτει εξ αρχής τα δύο στρατόπεδα σε κατάσταση «ισοτιμίας». Όχι απόλυτης. Άλλωστε, ενδεικτικά, ο τίτλος είναι παρμένος από το σύνθημα των ανταρτών… Όμως, σαφώς, η οπτική του σκηνοθέτη δεν είναι με κάποια από τις δύο πλευρές αλλά ταυτίζεται με εκείνη της μάνας Ζαχαρούλας ή του τραγικού παππού που έχασε τον εγγονό του (Θανάσης Βέγγος), δύο χαρακτήρες που καλούνται να συνενώσουν τα διεστώτα…
Η ταινία συναπαρτίζεται από «επεισόδια» παρμένα από αυθεντικά περιστατικά της περιόδου -άλλωστε στο δελτίο τύπου που μοίρασε η εταιρεία παραγωγής επισυνάπτεται «βιβλιογραφία» για την περίοδο του Εμφυλίου, πάνω στην οποία στηρίχτηκε η έρευνα και το σενάριο της ταινίας. Και ενώ από τις προσωπικές μου μελέτες χρόνων για την περίοδο η βιβλιογραφία αυτή κρίνεται αρκούντως ικανοποιητική, από την άλλη με ξενίζει το γεγονός ότι μια ταινία μυθοπλασίας μοιάζει να διεκδικεί τη δικαίωσή της στο χώρο της ιστοριογραφίας.

Επιπλέον, δεν μου είναι εύκολο να αποδεχτώ τη λογική του action στις σκηνές μάχης, στις οποίες ο σκηνοθέτης φαίνεται να αποδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα. Θέλει άραγε να μας πει, «δείτε τι σφαγείο ήταν ο εμφύλιος»; Και αν αυτός ήταν ο στόχος του, ήταν όντως αυτή η καλύτερη επιλογή που είχε; Εάν η οπτική είναι αντιπολεμική, συνάδει με την απόδοση ιδιάζουσας βαρύτητας στις σκηνές μάχης; Αισθάνθηκα στη διάρκεια της προβολής πως «πρέπει» να πειστώ ότι ο ανθρωποκεντρικός Βούλγαρης ξέρει να γυρίζει και πολεμικές σκηνές… Και δεν έχει ίσως νόημα να επικαλεστώ στον κλασικό αντιπολεμικό «Ουρανό» του Τάκη Κανελλόπουλου, ή την πιο πρόσφατη «Λεπτή κόκκινη γραμμή» του Τέρενς Μάλικ, όπου ο ρεαλισμός της μάχης υπεραναπληρώνεται από την έντονη εσωτερική ζωή των ηρώων…
Αλλά εφόσον γινόμαστε μάρτυρες της αγριότητας της σύγκρουσης, στο «Ψυχή βαθιά», τίθεται αυτομάτως το ερώτημα: Γιατί πολεμούν οι χαρακτήρες μέσα σε αυτή την ταινία; Ποιο είναι το ενδοφιλμικό διακύβευμα; Οι της μίας πλευράς αγωνίζονται, όπως υπονοείται με έμμεσες αναφορές, για μια «λαοκρατία», με φωτεινό ορόσημο τον πατερούλη των ημερών εκείνων Στάλιν, και όντως σκιαγραφείται ένα κλίμα συντροφικότητας, σπαργανώματα, ίσως, μιας «άλλης» κοινωνίας …

Από την άλλη πλευρά όμως για τι αγωνίζονται; Εξωφιλμικά (ιστορικά) η απάντηση είναι προφανής, «για την εξουσία, για την κυριαρχία». Ενδοφιλμικά η απάντηση μοιάζει να είναι «πολεμούν γιατί τους εξαναγκάζουν οι Αμερικανοί» -ναι, φοβάμαι πως ένας νέος θεατής εύκολα θα διολισθήσει σε αυτό το συμπέρασμα. Δεν υπάρχει ούτε ένας ιδεολόγος από τη «μοναρχοφασιστική» πλευρά -ακόμα και οι στρατοδίκες εμφανίζονται να κάνουν μια δουλειά «διεκπεραίωσης»… Δεν υπήρχαν σκληροπυρηνικοί ιδεολόγοι σε αυτή την πλευρά; Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι όχι μόνο υπήρχαν αλλά συγκροτούσαν ένα πανίσχυρο ιδεολογικό ρεύμα – στη μελέτη ενός συντηρητικού ιστορικού για εκείνη την περίοδο περιλαμβάνεται η κρίσιμη παρατήρηση πως ακριβώς σε εκείνα τα χρόνια γεννιέται η έννοια της εθνικοφροσύνης, και ο όρος «εθνικόφρων» τότε αποκτά τη σημασία με την οποία κυριάρχησε για δεκαετίες στην πολιτική προπαίδεια.
Είδα την ταινία δύο φορές προκειμένου να βεβαιωθώ για την αρχική μου αίσθηση: Ο Βούλγαρης γύρισε μια ταινία για έναν εμφύλιο, τον πιο άθλιο, τον πιο ανελέητο απ` όλους τους πολέμους, χωρίς «κακούς»! Εκτός αν «κακοί» είναι μόνο οι ξένοι, και η αθωότητα των βασικών του ηρώων σφραγίζει τελικά ολόκληρο το έθνος των Ελλήνων, που ακόμη και εξήντα χρόνια μετά πορεύεται χωρίς συναίσθηση της ιστορικής ευθύνης…
Ο Μαρκ Φερό έχει δείξει προ πολλού ότι περίφημες ιστορικές ταινίες, όπως π.χ. ο «Αλέξανδρος Νιέφσκι», του 1938, μέσα από την οποία το σοβιετικό καθεστώς καλούσε σε εθνική συσπείρωση ενόψει της ναζιστικής απειλής, μας μιλούν περισσότερο για την ιστορική στιγμή κατά την οποία παράγονται και όχι για αυτή στην οποία αναφέρονται: «Διηθούν το παρελθόν μέσα από την επιλογή των θεμάτων, τις αισθητικές προτιμήσεις της εποχής τους, τις αναγκαιότητες της παραγωγής (…), τα ασυναίσθητα ολισθήματα του δημιουργού. Εδώ έγκειται η αληθινή ιστορική πραγματικότητα των ταινιών αυτών και όχι στο πώς αναπαριστούν το παρελθόν». Αναρωτιέμαι τι ακριβώς μας λέει η ταινία του Βούλγαρη για τη σημερινή ελληνική κοινωνία, αλλά επ` αυτού θα συνεχίσουμε στο φύλλο της Κυριακής.

Παναγιώτη Φραντζή - “ΠΡΙΝ” :

Ο Παντελής Βούλγαρης  με την καινούργια του ταινία βυθίζεται χωρίς πυξίδα στην κόλαση της εμφύλιας σύρραξης του ’46-49. Γιατί πολέμησαν εκείνοι οι στρατοί; Και άραγε ποιος νίκησε; Η ιστορία απαντά με επιστημονική μέθοδο, η τέχνη έχει το δικό της τρόπο να πλάθει τα ερωτήματα. Μεγάλη, συγκινητική ταινία, αναμφίβολα, με πολλά παράθυρα για συζήτηση και διαφωνία.   

«Ψυχή βαθιά» και μετέωρη ματιά 

Ένας ουρανός  συννεφιασμένος, γρήγορη κίνηση, βγαίνουν γράμματα: οι Έλληνες νεκροί στα πεδία των μαχών του εικοστού αιώνα. Νικητής ο εμφύλιος πόλεμος με εβδομήντα χιλιάδες χαμένες ζωές εκατέρωθεν. Το πρώτο πλάνο της νέας ταινίας του Παντελή Βούλγαρη με τα φορεμένα στοιχεία δεν ρωτάει απλώς «γιατί»· θέτει το πλαίσιο. Από τη μια ο ουρανός, ανεξάντλητος, γεμάτος χρόνο και θάνατο και μνήμη. Από την άλλη η ανάγκη επαναπατρισμού της μνήμης, σε χώρο ελληνικό, στενότερο δηλαδή του ορίζοντα μιας ιστορικής εποχής – ανείπωτης βαρβαρότητας και ατομικής απόγνωσης αλλά και μεγάλων επαναστάσεων και συλλογικής ανάτασης.  

Ο Βούλγαρης  χάνει από την οπτική του την ιστορική αυτή σύγκρουση, ρέπει προς εξιδανίκευση για το εθνικό στρατόπεδο και ταλαντεύεται πολύ για το πώς θα παρουσιάσει τους μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού. Θαυμάζει την αυταπάρνηση και τον ηρωισμό τους, περιγελά την αφέλεια, ζυγίζει την αποκοτιά και τις διαψεύσεις τους, υποκλίνεται στην πίστη και τη θυσία τους. Ενώ οι αντάρτες στο έργο πολεμάνε μέσα σε ένα πυκνό σύννεφο άγνοιας και τόλμης, οι αξιωματικοί του κυβερνητικού στρατού εμφανίζονται συνεσταλμένοι και αμήχανοι, σαν να παίζουν με τη γνώση του μέλλοντος και το σπαθί της ιστορίας πάνω απ’ τα κεφάλια τους – πολύ ενδιαφέρον ως σκηνοθετικό εύρημα, αλλά εντελώς ακατάλληλο για όποιον αναζητά ιστορικές συνάψεις.  

Το σενάριο δανείζεται την αφηγηματική του γραμμή από το «Τραγούδι του νεκρού αδερφού», με μια μάνα να χάνει τα ίχνη των δυο αγοριών της, το ένα να ακολουθεί τους κυβερνητικούς και τ’ άλλο να μάχεται με τους αντάρτες. Αλλά δεν εκπέμπει συμφιλίωση όπως η παράσταση με τη σπουδαία μουσική του Μίκη Θεοδωράκη στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Συντριβή εκπέμπει, της λαϊκής ψυχής, για την ήττα της Αριστεράς. Αυτό μας το δίνει με ορισμένες εξαιρετικές λήψεις, αλλά και μέσα από τη σχέση των δύο παιδιών. Ο Ανέστης, ο μεγαλύτερος, που χαίρει της ασφάλειας του κυβερνητικού στρατού, έχει απολογητική και ενοχική στάση για τη μοίρα του μικρού Βλάση – θυμίζοντας πολύ ένα άλλο τραγούδι του Θεοδωράκη σε στίχους Μιχάλη Κατσαρού, το Αυτούς που βλέπεις: «τον πιο μικρό … τον πιο αγαπημένο, αυτόν μονάχα εγώ προσμένω…»  

Η ταινία γέρνει σαφώς προς τη μεριά των ηττημένων. Των ανθρώπων του μόχθου που έχασαν τα πάντα, ή έδωσαν τα πάντα σε μια χαμένη μάχη. Προδομένοι από τις ηγεσίες τους, άλλοι πολεμώντας στο λάθος στρατόπεδο. Οι στίχοι του Μάρκου Μέσκου που σχολιάζουν την αρχή – «Σε ποιον θάνατο πήγες. Περνούσε αεράκι από εκεί;» – και το φινάλε εκφράζουν ένα λεπταίσθητο υπαρξιακό κατευόδιο της λαϊκής ψυχής που αφήνει το πεδίο της μάχης. Ωστόσο ιδεολογικά το έργο ισορροπεί ανάμεσα στην «αθώωση» την ελληνικής άρχουσας τάξης, και την αναγνώριση του ηθικού αναστήματος των αριστερών. Για να γίνει το πρώτο υπερπροβάλλονται οι – υπαρκτές – μετριοπαθείς τάσεις στο στρατόπεδο των κυβερνητικών. Οι αξιωματικοί του Εθνικού στρατού εμφανίζονται αυστηροί μα και ευαίσθητοι, ανθρώπινοι και συγκαταβατικοί. Ακόμα και ο αρχιστράτηγος φαίνεται απρόθυμος αλλά αναγκασμένος να εκτελέσει τις διαταγές των Αμερικανών για την ολοκληρωτική συντριβή των ανταρτών. Οι ξένοι επωμίζονται αποκλειστικά το ρόλο του κακού και αυτό είναι το πιο χτυπητό ατόπημα του σεναρίου. Ως προς το δεύτερο είναι χαρακτηριστική η σκηνή της ανταλλαγής αποθαρρυντικών πειραγμάτων σε μια ανάπαυλα, με τον τηλεβόα της πολυβολήτριας αντάρτισσας Γιαννούλας (μια αλλιώτικη Βικτώρια Χαραλαμπίδου) από ψηλά να «νικάει» τις χυδαίες ανταπαντήσεις του ανθυπολοχαγού Τριαντάφυλλου, καλώντας τους αδερφούς στρατιώτες να αυτομολήσουν. Και κυρίως η σκηνή που τη ρωτάει ο μικρός Βλάσης «Τι έκανες συναγωνίστρια πριν γίνεις συναγωνίστρια;» για να του απαντήσει «Ράφτρα ήμουνα, κι όταν τελειώσουμε από δω πάλι ράφτρα θα είμαι». Από την άλλη μεριά δείχνει με εξαιρετικό τρόπο πώς οι στρατιώτες του Εθνικού στρατού υπηρετούν με μηδενικό ηθικό απλώς μια θητεία, χωρίς να συνεπαίρνονται από καμιά ιδεολογία.  

Εικαστικά το φιλμ αγγίζει την τελειότητα, με απίστευτα ρεαλιστικά πλάνα μαχών και πολεμικών προετοιμασιών, καθώς και παρένθετες λυρικές καταγραφές. Το τοπίο της ορεινής Καστοριάς επιβλητικό και πένθιμο, ιδανικά αποτυπωμένο στο φακό, ζωντανεύει με πιστότητα τις στιγμές εκείνες. Σημειώνουμε χαρακτηριστικά: τη σκηνή της συνάντησης των δύο αδελφών στο πατρικό σπίτι στο εγκαταλειμμένο χωριό, με το φθαρμένο φως των χρυσογαλάζιων τόνων· το κυνηγητό των μικρών ανταρτόπουλων στο δάσος στο ατόφιο χρώμα του πρωινού πριν αρχίσουν να σκάνε οι βόμβες ναπάλμ στην κορυφογραμμή, το σμίξιμο των αντιπάλων στα χιόνια και η μοιρασιά του φαγητού στο αντίσκηνο.  

Είπαμε ότι  είναι μια μεγάλη ταινία, μπροστά  σε μια μεγάλη δυσκολία. Τελικά εμπόδιο  για την αισθητική της ολοκλήρωση είναι ότι κοιτάει τους αντάρτες μέσα από τον παραμορφωτικό φακό της ήττας. Και όσο μιλάμε για συμπάθεια προς τους χαμένους, τόσο μπορεί να ξεχνάμε την αναγκαιότητα να είχαν νικήσει. Και τότε η συμπάθεια μικραίνει τον επαναστατικό σκοπό και το υποκείμενό του. Μένει όμως στο τέλος αυτή η γλυκύτητα των τεράστιων, μικρών ηρώων, που βρέθηκαν χωρίς να το καταλάβουν σε τέτοια καθήκοντα. Όπως τα υπέροχης φρεσκάδας νεανικά πρόσωπα (παιδιά από τα γύρω χωριά που μαζεύτηκαν στο κάστινγκ και ήθελαν όλα να παίξουν τους αντάρτες) που ψήθηκαν στο ρόλο τους ως υπερασπιστές της αιώνιας νεότητας της επανάστασης – είναι κάτι περισσότερο από ερμηνεία το τρομερό παίξιμό τους – και μας χαμογελούν φορώντας το δίκοχο του ΔΣΕ… 

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ – ΤΑ ΝΕΑ

Μέσα στο ίδιο επταήμερο η διπλή όψη του ελληνικού κινηματογράφου. Με το Νέο ο Λάνθιμος. Με το Παλιό ο Παντελής Βούλγαρης. Το λένε «Ψυχή βαθιά», αλλά πάσχει και από ιστορική άγνοια βαθιά!

Σκληρό. Έτσι το είδα. Έτσι το επεξεργάστηκα. Έτσι κατέληξα. Και ο αδελφός μου να ήταν τα ίδια θα έγραφα εδώ. Ο Βούλγαρης, λοιπόν. Ο σκηνοθέτης των προσωπικών, μικρών ιστοριών. Όπου το έκανε αυτό – από το «Προξενιό της Άννας» μέχρι τα «Πέτρινα χρόνια»- έπιανε επιδόσεις με συγκίνηση βαθιά. Όπου καταπιανόταν με την Ιστορία και το πλήθος των μεγάλων παραγωγώναπό τον «Βενιζέλο» μέχρι τις «Νύφες»- κατέληγε να υπογράφει καλλιγραφημένες χαλκομανίες.

Το γκρέμισμα διπλό. Και η μικρή ιστορία δεν είναι άξονας και ολοκληρωμένη δραματουργία. Και η μεγάλη, η αληθινή Ιστορία, είναι επεξεργασμένη με υποκειμενική, επιπόλαιη ερμηνεία και αισθητική μυωπία. Στη θέση του θα έβλεπα και θα αφομοίωνα κάθε καρέ από την κορυφαία στιγμή του Κεν Λόουτς «Ο άνεμος χορεύει το κριθάρι». Πάνωκάτω ίδια περίπου ιστορία. Όμως εκ της συγκρίσεως βυθίζεται του Βούλγαρη η ταινία.

Ενός λάθους μύρια έπονται. Επειδή λοιπόν περιγράφει τις τελευταίες ημέρες του Εμφυλίου στον Γράμμο του 1949. Όχι, δεν είναι αληθινό πως οι αντίπαλες δυνάμεις ήταν περίπου ισοδύναμες. Ο Εθνικός είχε πάρει φαλάγγι τον Δημοκρατικό Στρατό. Ήταν ζήτημα ημερών. Η θανατίλα των Desperados κομμουνιστών θα έπρεπε να ήταν χαραγμένη στο κούτελο των ανταρτών. Όχι, δεν είναι δυνατόν να είσαι κυκλωμένος μέχρι τ΄ αυτιά κι εσύ να τραγουδάς δυνατά, με άκρατο ενθουσιασμό. Θα σε έκαναν κιμά. Όχι, οι αξιωματικοί του Εθνικού Στρατού δεν έδωσαν δείγματα συναισθηματικά. Αποκεφάλιζαν και περιέφεραν τα κεφάλια στα χωριά. Έλεος. Διαβάστε οποιαδήποτε μαρτυρία. Άγγλων, Αμερικανών και Ελλήνων παρατηρητών. Όχι, δεν είναι αληθινό πως ο Εμφύλιος τελείωσε επειδή οι Αμερικανοί ιμπεριαλιστές έριξαν για πρώτη φορά βόμβες Ναπάλμ. Τις έριξαν στην Μπανανία, αλλά το τέλος του Εμφυλίου ήταν μια προαναγγελθείσα τραγωδία. Όχι, για την παροιμιώδη ελληνική κακοδαιμονία δεν φταίνε οι Ρώσοι και οι Αμερικανοί. Αγαπητέ δεν φταίει ο διαιτητής, αλλά η δική μας η κεφαλή!

Και τέλος- το χειρότερο και πλέον ανιστόρητο όλων των λαθών- ο εύκολος συναισθηματισμός. Θέλουμε δεν θέλουμε, ο Εμφύλιος είναι δυστυχώς μια αναγκαστική ιστορική διαδικασία που έχει συμβεί και συμβαίνει σε κάθε γωνιά της Γης. Από την επανάσταση στην Αμερική και τη Γαλλία μέχρι Ισπανία. Παντού. Έτσι προς τα μπρος ή προς τα πίσω προχωράει η Ιστορία βουτηγμένη σε ωκεανούς αίματος. Δεν μας αρέσει, αλλά έτσι συμβαίνει. Μία η αιτία.

Μπορεί όλοι να μιλάμε ελληνικά, αλλά τα συμφέροντα εντελώς ξένα και εχθρικά. Στοιχειώδες αγαπητέ Ουάτσον. «Έλληνας τουφεκάει Έλληνα» (εκ βαθέων και συγκινητικά προφέρει ο Θανάσης Βέγγος τα λόγια αυτά). Επειδή δύο οι Ελλάδες, όπως δύο οι κόσμοι που συγκρούονται από την ημέρα που ο Άνθρωπος ήρθε στη Γη.

Τα λάθη προσέγγισης καταλήγουν σε λάθη σκηνοθετικής διαχείρισης. Το πρώτο μέρος μοιάζει με ρεπεράζ (περάσματα) από διαφορετικές ταινίες. Από τη μια, η ιστορία δύο αδελφών σε δύο στρατόπεδα διαφορετικά. Από την άλλη, ατελείωτες περιγραφές με γαλονάδες να συνεδριάζουν σαν από σκηνές του Τζέιμς Πάρις και από μάχες μέσα σ΄ ένα τοπίο θολό, έτσι για να δικαιολογηθεί η μεγάλη παραγωγή. Άφθονος χρόνος, άφθονη φλυαρία, άφθονος χαμένος κόπος χωρίς αισθητική αξία. Όπου ο φακός περιορίζεται στο δράμα το προσωπικό, απογειώνεται το υλικό. Όπου το μαζικό και το ιστορικό, γκρεμίζεται η ταινία ολοσχερώς. Κρίμα. Γιατί ήταν μεγάλη ευκαιρία. Και γιατί οι περισσότερες φάτσες από το καστ των νέων παιδιών είναι χάρμα οφθαλμών. Και γιατί η φωτογραφία του Σίμου Σαρκετζή δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τις καλύτερες ξένες παραγωγές. Και γιατί το μουσικό μοτίβο του Γιάννη Αγγελάκα μοιάζει με πειραγμένο μοιρολόι. Με έναν λόγο, μία η απορία. Αφού είναι κάτοχος του μυστικού να σκηνοθετεί χαμηλόφωνα και υπαρξιακά, τι στο καλό το ήθελε και μπερδεύτηκε με όλα αυτά τα γαλόνια, τις μάχες και τις Ναπάλμ;

«Ψυχή βαθιά»

Ο Εμφύλιος στον Γράμμο του 1949 Δύο αδέλφια σε στρατόπεδα διαφορετικά Φλύαρο, επίπεδο και ρηχό

ΒΑΘΜΟΙ= 4 (μακάρι να πέφτω έξω)

ΝΙΝΟΣ ΦΕΝΕΚ ΜΙΚΕΛΙΔΗΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

**   Ο Εμφύλιος μέσα από τη σύγκρουση δύο αδερφών που μάχονται σε αντίπαλα στρατόπεδα, σε μια με εντυπωσιακά στημένες σκηνές μαχών ταινία, που όμως αντιμετωπίζει επιφανειακά το θέμα των σχέσεων και της συμφιλίωσης .

Ο Παντελής Βούλγαρης, ένας από τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες του νεότερου ελληνικού κινηματογράφου, που έκανε την εμφάνισή του στη δεκαετία του ‘70, δείχνει να μοιράζει τη σκηνοθεσία του ανάμεσα σε δύο είδη: τις πολύ προσωπικές, κατά κάποιο τρόπο «ταινίες δωματίου» («Το προξενιό της Αννας», «Ησυχες μέρες του Αυγούστου», «Ολα είναι δρόμος») και τις επικές ταινίες («Ελευθέριος Βενιζέλος», «Τα πέτρινα χρόνια», «Νύφες»), ενώ, ενδιάμεσα, μας πρόσφερε μια ξεχωριστή, στιλιζαρισμένη ταινία, όπως το αδικημένο αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρον «Happy Day».

Στον επικό κινηματογράφο εντάσσεται και η τωρινή ταινία του «Ψυχή βαθιά», με τον 68χρονο Βούλγαρη να στρέφεται στον εμφύλιο πόλεμο, για να φτιάξει μια ταινία συμφιλίωσης των δύο πλευρών, της Αριστεράς και της Δεξιάς, που στοίχισε στο έθνος 70.000 νεκρούς, αριθμό δηλαδή μεγαλύτερο από το συνολικό αριθμό των νεκρών σε τρεις άλλους πολέμους (Βαλκανικούς, Μικρασία και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο). Κι αυτό όχι μέσα από την επίσημη Ιστορία αλλά μέσα από «τη μοίρα των απλών ανθρώπων, των από κάτω, των λησμονημένων θυμάτων», όπως ανέφερε ο ίδιος. Η ιστορία, τοποθετημένη στα 1949, τρίτη χρονιά του Εμφυλίου, επικεντρώνεται στη σχέση ανάμεσα σε δύο αδέρφια τσοπανόπουλα, τον 17χρονο Ανέστη (Χρήστος Καρτέρης) και τον 14χρονο Βλάση (Γιώργο Αγγέλκο), που ο πατέρας τους σκοτώθηκε από νάρκη, ενώ η μάνα τους βρίσκεται σε στρατόπεδο αμάχων. Τα δύο παιδιά βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα και χρησιμοποιούνται αρχικά ως οδηγοί, ο Ανέστης του Εθνικού Στρατού και ο Βλάσης του Δημοκρατικού, με τον Βλάση να γίνεται στη συνέχεια πολυβολητής και να παίρνει το όνομα Φλόγας.

Ο Βούλγαρης είναι αναμφισβήτητα εξαίρετος σκηνοθέτης, πράγμα που φαίνεται ιδιαίτερα στο πρώτο μέρος της ταινίας με τις αρκετά εντυπωσιακές για τα ελληνικά δεδομένα (ας μου επιτραπεί εδώ να πω ότι με τα ξένα δεδομένα δεν είναι πάντα στο ίδιο επίπεδο) σκηνές των μαχών. Από ένα όμως σημείο και μετά οι μάχες επαναλαμβάνονται χωρίς να προσθέτουν τίποτα στην πλοκή, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν να κουράσουν τον θεατή. Αντίθετα, το δεύτερο μέρος, από κινηματογραφικής τουλάχιστον πλευράς, είναι πολύ πιο ενδιαφέρον: με τη σχέση που παρακολουθούμε ανάμεσα στα δύο αδέρφια, με τον Ανέστη να προσπαθεί να προφυλάξει όσο μπορεί τον μικρότερο αδερφό του, αλλά και τη σχέση του Ανέστη με έναν ταξίαρχο του Εθνικού Στρατού. Σκηνές που ο Βούλγαρης στήνει με φροντίδα, προσπαθώντας να δώσει την ανθρώπινη (ορισμένες φορές με κάποιο μελοδραματισμό) πλευρά των χαρακτήρων του.

Το μεγάλο όμως πρόβλημα είναι αλλού. Στην προσπάθεια συμφιλίωσης που αποπειράται ο σκηνοθέτης. Η συμφιλίωση δεν είναι κάτι που παρουσιάζεται στις στιγμές εκείνες όπου κυριαρχούν τα πάθη και τα μίση αλλά γίνεται αφού και οι δύο πλευρές αποδεχτούν την αλήθεια και αναγνωρίσουν τα λάθη και τα όποια εγκλήματά τους -και σήμερα όλοι γνωρίζουμε πως υπήρχαν και λάθη και εγκλήματα και από τις δύο πλευρές. Το να θέλεις να δώσεις την ανθρώπινη πλευρά των χαρακτήρων δεν σημαίνει ότι αποκλείεις και τις αδυναμίες τους: το μίσος, η εκδίκηση και τα διάφορα άλλα ελαττώματα είναι αναπόσπαστο τμήμα του ανθρώπινου χαρακτήρα. Το να παρουσιάζεις τους μαχόμενους να αντιμετωπίζουν τον Εμφύλιο σαν κάτι που τους προξενούσε λύπη αλλά ήταν υποχρεωμένοι να το κάνουν δεν είναι συμφιλίωση αλλά παραποίηση της Ιστορίας. Γιατί η ταινία παρουσιάζει πως αυτοί που πήραν μέρος στον Εμφύλιο ήταν υποχρεωμένοι να το κάνουν είτε από τους Αμερικανούς και το Παλάτι, που ήθελαν να εξοντώσουν τον «εσωτερικό εχθρό» (ο Ελληνας στρατηγός παρουσιάζεται να υπακούει κάπως λυπημένος τον Αμερικανό εκπρόσωπο που τον αναγκάζει να προχωρήσει στην πλήρη εξόντωση του «εχθρού»), και όχι γιατί πίστευαν -και οι περισσότεροι πίστευαν με φανατισμό- στις ιδεολογίες τους, που συχνά δεν τους άφηναν περιθώριο για λογική και ανθρωπισμό. Αντίθετα, οι σκηνές απαλύνουν τη βία και την ωμότητα σε βάρος της αυθεντικότητας. Δυστυχώς, η συμφιλίωση δεν γίνεται με τέτοιο τρόπο. Ο Βούλγαρης μπορεί, κατά τα άλλα, να είναι πολύ καλός κινηματογραφιστής, ο Εμφύλιος όμως περιμένει ακόμη τον σκηνοθέτη του.

ΑΝΤΑ ΔΑΛΙΑΚΑ-ΕΘΝΟΣ

Το 1949, την τρίτη χρονιά του Εμφυλίου Πολέμου, στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας, δύο αδέλφια, ο 17χρονος Ανέστης και ο 14χρονος Βλάσης, τσοπανόπουλα, των οποίων οι δρόμοι χώρισαν χωρίς να το επιλέξουν τα ίδια, πολεμούν ο πρώτος για λογαριασμό του Εθνικού Στρατού, υπό τον ανθυπολοχαγό Τριαντάφυλλο, και ο δεύτερος για λογαριασμό των ανταρτών, υπό τον καπετάν Ντούλα. Μοιραία θα βρεθούν να πολεμούν απέναντι σε μάχες, ενώ ο Ανέστης προσπαθεί να προστατέψει με κάθε τρόπο τον μικρό αδελφό του…

Η πιο πολυαναμενόμενη ελληνική ταινία του 2009, φέρνει στη μεγάλη οθόνη το κεφάλαιο του ελληνικού Εμφυλίου μέσα από το πρίσμα της απλής ιστορίας δύο νεαρών αδελφών που χωρίζονται χωρίς να το θέλουν και πολεμούν χωρίς να ξέρουν πραγματικά γιατί.

Πάνω σε αυτή τη συνθήκη ξετυλίγεται η «Ψυχή βαθιά», σημαντικό πόνημα για τον Παντελή Βούλγαρη, που εδώ και χρόνια ήθελε να καταθέσει την προσωπική του ματιά πάνω σ’ αυτό το μαύρο κεφάλαιο της ελληνικής Ιστορίας, το οποίο μπορεί να καίει ακόμα τους παλιότερους με τα φριχτά του εγκλήματα και την ιδεολογική του αντιπαράθεση, αλλά για την πλειονότητα των νεότερων δεν είναι παρά ένα κομμάτι του παρελθόντος που έχει ξεπεραστεί.

Η ταινία όμως δεν ψάχνει τίποτα γύρω από την πολιτική όξυνση, δεν παίρνει θέσεις, δεν κρίνει τις δύο πλευρές, δεν δίνει καμία πληροφορία ως προς τα αίτια του πολέμου και τα παρασκηνιακά του κυκλώματα.

Δεν ασχολείται μάλιστα και πολύ με τους γύρω από τα δύο αδέλφια χαρακτήρες, παρά τους κοιτά σαν σύνολο – σαν παραπλανημένα πιόνια της ιμπεριαλιστικής ατζέντας των Αμερικανών, χωρίς αληθινή υπόσταση πέραν αυτής της καρικατούρας. Ετσι ξετυλίγεται σαν μια οποιαδήποτε άλλη πολεμική περιπέτεια με μελοδραματικά χαρακτηριστικά και χολιγουντιανή δυναμική, με μάχες στημένες στα πρότυπα της «Διάσωσης του στρατιώτη Ράιαν» (εντυπωσιακός ο χειρισμός της κάμερας και το στακάτο μοντάζ, ειδικά στις σεκάνς της πρώτης μάχης) και έναν εκτός κάδρου ποιητικό μονόλογο της μάνας των δύο αδελφών.

Αψογη και η φωτογραφία του Σίμου Σαρκετζή, που αναδεικνύει την ομορφιά και την αγριάδα του τοπίου, αλλά η αλήθεια είναι ότι το τεχνικό μέρος της παραγωγής δεν θα ικανοποιήσει την ανάγκη ενός θεατή που έχει άγνοια γύρω από το ζήτημα να πάρει έστω και μια μυρωδιά από τι ήταν τελικά εκείνος ο ελληνικός Εμφύλιος.

Δεν ψάξαμε για μαθήματα Ιστορίας, αλλά για πέντε – δέκα πράγματα που θα μας έβαζαν στην ουσία του ζητήματος, πέραν του κατάδηλου αντιπολεμικού μηνύματος.

ΜΑΡΙΑ ΚΑΤΣΟΥΝΑΚΗ-ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

***   Και μόνο για τη στιγμή της αναπάντεχης συνάντησης, στο χιονισμένο τοπίο, μέσα σε ένα αντίσκηνο, εν σιωπή, ομάδας ανταρτών με φαντάρους, θα άξιζε ίσως να έχει γυριστεί η «Ψυχή Βαθιά» του Παντελή Βούλγαρη. Στα λίγα λεπτά που διαρκεί, πυκνώνει μέσα από βλέμματα και χειρονομίες, με το φόβο να υποβόσκει και την καχυποψία να κυριαρχεί, ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν είναι ακριβώς εχθροί αλλά ασφαλώς ούτε φίλοι, μια αλήθεια. Και οι δυο πλευρές είναι πρόσωπα του ίδιου δράματος, του εμφύλιου πολέμου, «της ντροπής», όπως λέει ο παππούς (Θανάσης Βέγγος) που αναζητάει τη σορό του εγγονού του.

Από την έναρξη της ταινίας, οι προθέσεις γίνονται σαφείς: Στα πεδία των μαχών των Βαλκανικών Πολέμων χάθηκαν 12.000 Ελληνες στρατιώτες, στη Μικρασιατική Εκστρατεία 37.000, στην ιταλογερμανική επίθεση 15.000 και στον Εμφύλιο 70.000, στρατιώτες και αντάρτες, του Εθνικού και του Δημοκρατικού Στρατού. Στον Γράμμο και στο Βίτσι ενταφιάστηκε πολύς πόνος, πολύ μίσος, θρήνος, καημός, αγάπη και ενοχή. Και ο Παντελής Βούλγαρης προσπαθεί να αφαιρέσει στρώματα λήθης, ιστορίες θαμμένες, φράσεις που δεν καταγράφηκαν αλλά αποτέλεσαν υλικό αφηγήσεων, μέσα από την πορεία δύο ανήλικων αδελφών, του Ανέστη και του Βλάση, που στρατολογήθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα. Συνηθισμένος διχασμός στις οικογένειες της εποχής, που βίωσαν τον Εμφύλιο κομμένες στα δύο. Βίαια, οδυνηρά και ανεξίτηλα.

Η ταινία, σε πρώτη ανάγνωση, διαθέτει όλα τα συστατικά της επιτυχίας: συγκίνηση (ειλικρινή και πηγαία), καλογυρισμένες σκηνές μάχης όπου τα σύνολα «διασπώνται» επιδέξια σε άτομα, η κάμερα (συχνά στο χέρι) παρακολουθεί προσωπικές στιγμές, η ψηφιακή χρήση παραπέμπει σε μεγάλες παραγωγές, τα κινηματογραφημένα τοπία κόβουν την ανάσα, η «ψυχή βαθιά» κάθε φορά που ακούγεται ρυθμικά σαν σύνθημα των ανταρτών θολώνει την εικόνα. Τα δάκρυα ήταν κοινή εμπειρία στους θεατές της πρεμιέρας.

Ο Παντελής Βούλγαρης γνωρίζει πολύ καλά ότι χειρίζεται «άτιμους καιρούς, δύσκολους ανθρώπους». Επικεντρώνει στην ανθρώπινη τραγωδία, στο μετέωρο βήμα της Ιστορίας: «Πώς να κάνουμε πίσω; Σε ποια ζωή να γυρίσουμε ύστερα από όλα αυτά;» αναρωτιούνται οι αντάρτες. «Μας άφησαν μόνους».

Ο σκηνοθέτης κινηματογραφεί με τη συνείδηση, τη σχέση με τα γεγονότα, το συναίσθημα και το βλέμμα του δοκιμασμένου αριστερού. Προσπαθεί να είναι δίκαιος, να σεβαστεί τα όσα άκουσε και διάβασε στο μακρύ διάστημα της προετοιμασίας. Και εδώ, η μάχη είναι άνιση. Οι αιχμές κόβονται, το «κακό» βρίσκεται έξω από εμάς. Φταίνε οι Αμερικανοί που ήρθαν και οι Ρώσοι που δεν ήρθαν. Οι ξένες δυνάμεις έφεραν τις ναπάλμ, την καταστροφή, τον εμφύλιο σπαραγμό. Ο Π. Βούλγαρης αγγίζει τα τραύματα με προσοχή για να μη ματώσουν. Δεν αναψηλαφεί πληγές, τις θεωρεί δεδομένες. Οπου η αμηχανία τον κυκλώνει, καταφεύγει στην ποίηση της εικόνας, σε κινηματογραφικά στερεότυπα. Τα αντίπαλα χέρια που αγγίζουν το ένα το άλλο και το αναπάντητο ερώτημα «άραγε εμείς νικήσαμε», χορογραφεί το βάσανο, το νανουρίζει, αντί να το απογυμνώνει. Αυτό αναζητάμε 60 χρονιά μετά; Μπορεί και ναι.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ-ΤΟ ΒΗΜΑ

Εξήντα χρόνια μετά τη λήξη του ελληνικού εμφυλίου πολέμου ο Παντελής Βούλγαρης θέλησε να τιμήσει την ελληνική Ιστορία με την «Ψυχή βαθιά», μια ταινία που εκτυλίσσεται στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας το 1949, κοντά στην εκπνοή του πολέμου. Βασικοί ήρωες δύο έφηβοι, αδέλφια, χωριατόπουλα της περιοχής, ο Ανέστης (Χρήστος Καρτέρης) και ο Βλάσης (Γιώργος Αγγέλκος). Πολεμούν σε αντίπαλα στρατόπεδα, αλλά βρίσκουν τρόπους για να μη χάσουν εντελώς την επαφή γιατί δεν έχουν χάσει την αγάπη που νιώθουν ο ένας για τον άλλον. Συνεννοούνται μιμούμενοι φωνές πουλιών τις νύχτες και στην πιο όμορφη σκηνή της ταινίας συναντώνται στο πατρικό τους. Ολα αυτά προμηνύουν κάτι τουλάχιστον ενδιαφέρον, πόσο μάλλον με έναν σκηνοθέτη που έχει αποδείξει ότι χειρίζεται με άνεση τις ανθρώπινες σχέσεις.

Μόνο που η «Ψυχή βαθιά» διαρκεί 2 ώρες και 20΄ και φυσικά δεν μπορεί να γεμίσει μόνον με σφυρίγματα πουλιών, δακρυσμένα μάτια και «άρλεκιν» αγκαλιές. Ο Βούλγαρης, ο οποίος συνεργάστηκε στο σενάριο με τη σύζυγό του Ιωάννα Καρυστιάνη, κινηματογραφεί μπόλικο πόλεμο και ντύνει την ιστορία με δευτερογενή επεισόδια και αρκετούς ρόλους. Οπότε αρχίζουν και τα προβλήματα. Οι σκηνές πολέμου, παρά το «σπιλμπεργκικό» νεύρο τους (χάρη στη θαυμάσια φωτογραφία του νεαρού Σίμου Σαρκετζή), σκοντάφτουν στην επανάληψη και σύντομα εξαντλούνται. Τα δευτερογενή επεισόδια είναι πάνω κάτω προβλέψιμα- όπως εκείνο με τον Θανάση Βέγγο που θέλει να πάρει το παιδί του για να το θάψει. Και οι συμπληρωματικοί βασικοί ήρωες παγιδεύονται σε γραφικότητες: η Βικτώρια Χαραλαμπίδου ως αντάρτισσα Γιαννούλα σού δίνει την εντύπωση ότι δίνει παράσταση σε μιούζικαλ. Ως καπετάν Ντούλας ο Βαγγέλης Μουρίκης υποδύεται τον Βαγγέλη Μουρίκη. Αλλά ο χειρότερος όλων είναι ο αξιωματικός του Εθνικού Στρατού (Γιώργος Συμεωνίδης) που στη μισή ταινία φέρεται ως εθνικόφρον τομάρι και στην άλλη μισή ως καλός Σαμαρείτης. Από τη μια φτύνει στο πρόσωπο τη νεκρή αντάρτισσα, από την άλλη προσφέρει το όπλο του στον καπετάνιο για να αυτοκτονήσει αποφεύγοντας την εκτέλεση. Είπαμε να ισορροπήσουμε την κατάσταση για να τα έχουμε καλά με όλους, αλλά αυτό πια… Το ότι ο πόλεμος είναι κακό πράγμα, όλοι το γνωρίζουμε. Από ΄κεί και πέρα τι γίνεται; Προσπαθείς να εντοπίσεις την άποψη του Βούλγαρη για τον Εμφύλιο. Και εκείνος πεισματικά δεν σου το επιτρέπει. Σε γενικές γραμμές μάλλον φταίνε οι «ξένοι»: από τη μια μεριά οι «κακοί» Ρώσοι που ποτέ δεν ήρθαν επειδή, όπως ακούμε, «το Κρεμλίνο έχει πολλές διαδρομές» , από την άλλη οι «κακοί» Αμερικανοί που ήρθαν για τη «world premiere» των νέων βομβών ναπάλμ. Και οι Ελληνες; Τίποτε; Μάλιστα, στην πιο αστεία σκηνή της ταινίας ένας στρατηγός του Εθνικού Στρατού ρωτάει τον αμερικανό ανώτερό του αν θα ήταν προτιμότερο να αποφευχθεί η ρίψη βομβών! Τι λέγαμε πιο πάνω για τις ισορροπίες; Δεν περίμενα βέβαια από τον Παντελή Βούλγαρη να γίνει ξαφνικά Κεν Λόουτς («Ο άνεμος χορεύει το κριθάρι»). Δέχομαι ότι ο άνθρωπος δυσκολεύεται να μπήξει το μαχαίρι στο κόκαλο. Πάντοτε προτιμούσε να «χαϊδεύει» τα πράγματα, τώρα θα αλλάξει; Περίμενα όμως αυτή τη φορά να έχει σκάψει λίγο πιο βαθιά στη δική του ψυχή, αφού θέλησε να μιλήσει για αυτό το τραγικό κεφάλαιο της ελληνικής Ιστορίας που άφησε πίσω του 70.000 νεκρούς- όπως διαβάζουμε στην αρχή της ταινίας. Και σε καμία περίπτωση δεν περίμενα να δω μια ταινία όπου ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος θυμίζει επικίνδυνη κατασκήνωση.

Από την ‘Εβδομη Τέχνη

Δείτε επίσης την πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση του regimientocinqo

Πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία, όπως το παρακάτω με τη βιογραφία του Παντελή Βούλγαρη θα βρείτε στο camera stylo on line

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ
ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1940. Σπούδασε κινηματογράφο στη σχολή Σταυράκου και ξεκίνησε ως βοηθός σκηνοθέτη. Οι ταινίες του έχουν προβληθεί σε πολλά φεστιβάλ και έχουν αποσπάσει πολλά βραβεία και διακρίσεις. Παράλληλα με τον κινηματογράφο, έχει δουλέψει και στην τηλεόραση, σκηνοθετώντας δύο σήριαλ και πολλά ντοκιμαντέρ, ανάμεσα τους και ένα ντοκιμαντέρ για τον Γιάννη Ρίτσο, για λογαριασμό της Γερμανικής τηλεόρασης WDR. Έχει κάνει πολλές θεατρικές σκηνοθεσίες. Το 1995 τιμήθηκε από το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης με μία αναδρομική παρουσίαση του συνόλου του έργου του.

2009 ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ, ταινία μεγάλου μήκους, 16mm, έγχρωμη, 140’

2009 ΑΚΡΟΠΟΛΗ – ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ, ντοκιμαντέρ, 60’

2004 ΝΥΦΕΣ, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 128’

1998 ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΔΡΟΜΟΣ, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 118’

1995 ΑΚΡΟΠΟΛ, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 130’

1991 ΗΣΥΧΕΣ ΜΕΡΕΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 108’

1988 Η ΦΑΝΕΛΑ ΜΕ ΤΟ ΕΝΝΕΑ, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 117’

1985 ΠΕΤΡΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 135’

1982 Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΑΓΑΛΜΑΤΑ, παιδική σειρά για την ελληνική τηλεόραση

1980 ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 125’

1976 HAPPY DAY, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 120’

1973 ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΡΩΤΙΚΟΣ, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 110’
1972 ΠΡΟΞΕΝΙΟ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ, ταινία μεγάλου μήκους, 3mm, έγχρωμη, 110’

ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ «ΨΥΧΗ ΒΑΘΙΑ»

 «Το Υγειονομικό του Δημοκρατικού Στρατού», Επαμεινώνδας Σακελλάριου
«Διαθέσαμε τη ζωή μας», Επαμεινώνδας Σακελλάριου
«Ο δρόμος είναι άσωτος», Γιώργος Χουλιάρας
«Ημερολόγιο 1947 -1949», Δημήτρης Βλαντάς
«Οι Άγγλοι Εργατικοί και ο Εμφύλιος Πόλεμος στην Ελλάδα», Θανάσης Σφήκας
«Το Κιβώτιο» Άρη Αλεξάνδρου
«Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος», Γιώργος Μαργαρίτης
«Ο Α2», Ρένος Αποστολίδης
«Η Ελλάδα ’36 – ‘49», Χάγκεν Φλάισερ
«Το χρονικό μιας εποποιίας», Βασίλης Αποστολόπουλος
«Αντάρτες στ’ Άγραφα» (1946 – 1950) Τάκης Ψημένος
«Το ημερολόγιο ενός καπαπίτη από τον Εμφύλιο», Μήτσος Καρατζάς
«Αναμνήσεις από το βουνό», Παπά-Καρτέρη
«Η Αγγλο-αμερικάνικη πολιτική και το Ελληνικό Πρόβλημα» (1945 – 1949), Β. Κόντης
«Γ. Σεφέρης», Πολιτικό Ημερολόγιο (1935 – 1940)
«Σαράντα Χρόνια Στρατιώτης», Θρασύβουλος Τσακαλώτος
«Φωτιά και Τσεκούρι», Ευάγγελος Αβέρωφ
«Ο Εμφύλιος Πόλεμος», Γ. Μπλάνας
«Ο αντισυμμοριακός αγών», Δημήτρης Ζαφειρόπουλος
«Ανταρτόπουλο στο ΔΣΕ», Τρ. Γεροζήσης
«Ένας Δάσκαλος Καπετάνιος» Βασίλης Γκανάτσιος – Χείμαρος
«Η Νεκρή Μεραρχία», Κωνσταντίνου Παπακωνσταντίνου
«Μουργκάνα», Κωνσταντίνος Τσαντίνης
«Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος» Ντέιβιντ Κλόουζ
«Εμπειρίες Ένοπλων Αγώνων», Αλ. Παπαγεωργίου
«Η επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα», Heinz Richter
«Η Γυναίκα της Αντίστασης», Τασούλα Βερβενιώτη
«Μαχήτριες του Δημοκρατικού Στρατού», Κώστας Γκριτσώνας
«Εκ Βαθέων», Πάνος Δημητρίου
«Το δόγμα Τρούμαν και το Σχέδιο Μαρσάλ», Γιώργος Σταθάκης
«Οι Δράκοι», Σπύρος Λαμπρίδης
«Πτυχές του Εμφυλίου Πολέμου», Κλ. Κουτσούκης – Ι. Σάκας
«Η Τραγική Αναμέτρηση», Αλέξανδρος Ζαούσης
«Το Ημερολόγιο ενός Αντάρτη του ΔΣΕ», Δημήτρης Κατσής
«292 ημέρες μετά το Γράμμο – Βίτσι», Γ. Τρικαλινού
«Από την Κατοχή στον Εμφύλιο», Άγγελος Αγγελόπουλος
«Μελέτες για τον Εμφύλιο Πόλεμο», Lars Baerentzen, Γιάννης Γιατρίδης
«Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος – Η Εμπλοκή του ΚΚΕ», Φίλιππος Ηλίου

Μ’ αφορμή την καταστροφή των γραφείων του “Ρεσάλτο”

“Ελευθερία νοείται, η ελευθερία της σκέψης του διαφορετικού”

Ρόζα Λούξεμπουργκ

Η προεκλογική περίοδος ανέδειξε την τρομοκρατική νοοτροπία διαφόρων κύκλων. Οι καταστροφές εκλογικών περίπτερων κομμάτων της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, οι επιθέσεις της “Χρυσής Αυγής” κατά της Σοφίας Παπαζογλου και του υποψ. βουλευτή των Ο-Π, καθόλου δεν διαφέρουν από τη δομή της σκέψης που οδήγησε στην καταστροφή των γραφείων του περιοδικού “Ρεσάλτο“ στα Εξάρχεια. Η διαφύλαξη κάποιων κανόνων που κατακτήθηκαν με σκληρούς κοινωνικούς αγώνες και η απαξίωση σωτηριολογικών ιδεολογιών, απ’ όπου αυτές και άν προέρχονται θα πρέπει να είναι καθήκον κάθε δημοκρατικού και αριστερού πολίτη.

Στην κατεύθυνση αυτή αναδημοσιεύουμε δύο εξαιρετικά κείμενα. Το πρώτο ανήκει στον Παπαδόπουλο Παναγιώτη (Κάϊν) και το δεύτερο στο καλό μπλογκ  με τίτλο “Εξαποδώ”, δηλαδή “Νοσφεράτος” (είναι απλώς συνωνυμία!!!) 

ο εμπρησμός τού περιοδικού “Ρεσάλτο” στά Εξάρχεια ή μέ άλλα λόγια “ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΔΩ ΠΕΡΑΣΕ Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ”

ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΔΙΑΦΩΝΗΣΕΙΣ ΣΕ ΟΛΑ ΜΑΖΙ ΜΟΥ ΑΛΛΑ ΑΝ ΜΕ ΠΑΡΑΔΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΦΩΤΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΤΣΕΚΟΥΡΙ ΕΧΕΙΣ ΓΙΝΕΙ ΕΝΑΣ ΑΚΟΜΗ ΦΑΣΙΣΤΑΣ!
Η ΕΠΙΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΕΜΠΡΗΣΜΟΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ “ΡΕΣΑΛΤΟ” ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΤΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ ΣΤΡΑΤΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΥΓΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΕ ΟΣΟΥΣ ΟΡΓΑΝΩΝΟΥΝ ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΜΩΜΕΝΗ, ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗ, ΞΕΝΟΦΟΒΗ
ΚΑΙ ΑΝΕΛΕΥΘΕΡΗ

«…Ο λαός επίσης είναι από τήν φύση του πατριώτης. Αγαπά τή γή όπου γεννήθηκε, τό κλίμα μέσα στό οποίο αναπτύχθηκε. Αυτή η αγάπη, όπως γενικά όλες οι ανθρώπινες αγάπες,είναι στή βάση τους ένα αίσθημα εντελώς φυσιολογικό, ζωώδες. Δέν είναι καθόλου αρετή, ούτε καθήκον, ούτε θεωρία. Είναι φυσικό γεγονός, αρχικά πολύ περιορισμένο, πού δέν ξεπερνά καθόλου τά στενά όρια τής κοινότητας.

Ο πραγματικός, ζωντανός, ισχυρός, φυσικός πατριωτισμός τού λαού, δέν είναι καθόλου εθνικός πατριωτισμός, ούτε κάν τοπικός, αλλά στό μεγαλύτερο μέρος του αποκλειστικά κοινοτικός. Αλλά αγαπά ακόμα τή γλώσσα πού μιλά ή μάλλον δέν γνωρίζει άλλη καί μόνο μέ τήν δική του μπορεί νά εκφράσει ότι σκέφτεται,ότι αισθάνεται καί νά ζήσει κοινωνικά, ανθρώπινα.

Ταυτίζεται επίσης μέ τά έθιμα καί τίς αληθινές καί λαθεμένες αντιλήψεις τής χώρας του.

Αν αυτά τά έθιμα, αυτές οι ιδέες καί αυτή η γλώσσα καλύπτουν μιά περιοχή, τότε αρχίζει νά γίνεται πραγματικά ένας τοπικός πατριώτης.
Αν καλύπτουν ένα έθνος, τότε γίνεται ένας εθνικός πατριώτης.Μέ τήν έννοια αυτή, κανείς δέν είναι τόσο βαθιά ούτε τόσο ειλικρινά πατριώτης όσο ο λαός. Αλλά γιά μιά φορά ακόμα, αυτός ο πατριωτισμός, έστω καί άν καλύπτει ένα ολόκληρο έθνος, δέν είναι αρετή, καθήκον ή δόγμα, είναι γεγονός μοιραίο, φυσικό, πού πρέπει νά τό δούμε, νά τό αναγνωρίσουμε,νά τό σεβαστούμε όπως πρέπει νά παρατηρήσουμε, αναγνωρίσουμε, σεβαστούμε κάθε τι πού υπάρχει καί όπως πρέπει νά σεβαστούμε κάθε φυσική μορφή
τής ανθρώπινης ελευθερίας…”

Μιχαήλ Μπακούνιν (εκδόσεις Πλέθρον,1984)

Υπάρχουν θέσεις καί απόψεις γύρω μας πού διαφωνούμε, πιθανά καί νά μάς εξοργίζουν.

Η ελληνική σημαία, όμως, πίσω από τό γραφείο τού Μιχαλολιάκου καί τό “αίμα, τιμή” τών συντρόφων τού Περίανδρου Ανδρουτσόπουλου δέν είναι σέ καμμία περίπτωση η ίδια σημαία ,οι ίδιες μισάνθρωπες πολεμικές κραυγές γι αυτόν πού έχει αγνή καί άδολη αγάπη καί αγωνία γιά τήν πορεία τής χώρας του από τήν κακοδιαχείριση,τήν κλοπή,τήν αυθαιρεσία καί τόν αυταρχισμό τής εξουσίας πού τόν έχουν φθάσει στόν πάτο τής οριακής επιβίωσης.

Ο φασίστας είναι σέ διαρκή πόλεμο καί μίσος μέ τούς γειτονές του,μέ τούς μετανάστες,τούς άλλους λαούς πού τούς θεωρεί “απολίτιστους” καί “βάρβαρους” πού οφείλουν νά δώσουν “γή καί ύδωρ” στά τάγματα εφόδου καί τίς συμμορίες τής “ανώτερης λευκής δύναμης”.

Ο απλός άνθρωπος,ο “φοβισμένος νοικοκυραίος” καί ο “υποταγμένος μικροαστός” κατά τήν “αυθεντία” μας,ο άνθρωπος τής διπλανής πόρτας πού δέν είναι “πεφωτισμένος” όπως εμείς αλλά καί δέν γίνεται νά μήν ζήσουμε χωρίς αυτόν καί αυτός χωρίς εμάς,είναι ο ίδιος πού δέν αφήνει τούς εκμεταλλευτές καί παραχαράκτες τής αγάπης του γιά τήν χώρα πού γεννήθηκε καί αγωνίσθηκε,νά βάλουν ανάμεσα σέ αυτόν καί τόν γειτονά του τόν φανατισμό,τά κανόνια,τήν διχόνοια,τήν διαίρεση καί τήν αλληλοεξόντωση.
Είναι ο ίδιος πού καλλιεργεί τήν αλληλεγγύη ,τήν φιλία καί διεθνιστική ένωση όλων τών λαών,όλων τών εργαζομένων,όλων τών αγροτών!

Οι ανόητες αυτές λοιπόν ταυτίσεις -πατριωτισμού καί εθνικισμού- κυοφορούν επικίνδυνες αντικοινωνικές καί αντιλαϊκές μεθόδους πού γλυστρούν εύκολα στήν συκοφάντηση,στήν λασπολογία,στό άδικο καί στόν φασισμό απέναντι σέ πρόσωπα,χώρους καί συλλογικότητες!

Είναι ταυτίσεις καί γενικεύσεις πού προκαλούν απογοήτευση καί ρήξη μέ τήν κοινωνία,τεράστια ήττα γιά τήν αριστερά καί όλο τό κίνημα,βήμα ανόδου σέ συντηρητικές καί ακροδεξιόστροφες πολιτικές πού οραμά τους είναι νά “κλειδώσουν” τούς λαούς στόν πάγο τής απόλυτης αστυνομοκρατίας καί καταστολής νομιμοποιώντας σκληρά μέτρα γιά κάθε απόπειρα αντίστασης!

Εύκολο καί ανώδυνο είναι νά αποκαλέσεις κάποιον “φασίστα” καί “ρατσιστή”.

Δύσκολο είναι νά κρατηθείς μακριά από τόν φασισμό, δύσκολο είναι νά μήν πάρεις από τήν πρέζα τής ολέθριας ιδεολογίας του πού σκοτώνει αργά όπως η ηρωϊνη καί τό αλκοόλ εδώ δίπλα στήν πλατεία καί στούς δρόμους τών Εξαρχείων,πολύ κοντά στά αποκαϊδια τής Σολωμού 5 πού γι αυτά “δέν άκουσε, δέν είδε” (παρά τήν πληροφορία μέ τόν χαιρέκακο απαράδεκτο σχολιασμό καί εγκωμιασμό τού
γεγονότος, στό athens indymedia) κανένα δημοσιογραφικό “αυτί” ή φακός τών ΜΜΕ.

Ακόμη όμως καί τόν φασισμό άν θέλεις νά τόν νικήσεις καί νά τόν ξεπεράσεις δέν θά τό καταφέρεις ποτέ όσο χρησιμοποιείς τόν στόλο τών δικών του όπλων,τής δικής του ισοπεδωτικής ολοκληρωτικής αντίληψης γιά το ξεπάστρεμα καί αφανισμό όσων τολμούν νά σκέφτονται διαφορετικά καί νά κινούνται έξω από τό νεοναζιστικό κλειστό κύκλωμα γιά τήν “ομοιόμορφη εξέλιξη” τού Κόσμου.

Η “αλάνθαστη αλήθεια” τής  ψευτοαντιφασιστικής ελίτ πού μέ τήν βαριοπούλα καί τό στουπί έκαψε καί κατέστρεψε τά γραφεία τού περιοδικού Ρεσάλτο”, γελιέται πώς “εναντιώθηκε στόν φασισμό”.

 Στόν ίδιο τόν φασισμό προσκύνησε καί τού “έκανε” ένα ακόμη “αυγό” δίπλα στά υπόλοιπα καί διαφόρων χρωμάτων καί υπογραφών “αυγά” πού προστατεύει γύρω του τό “φίδι”.

Τόν δικό της φασισμό κατήγγειλε πάνω στίς στάχτες τού κατεστραμένου εντύπου “Ρεσάλτο” πού δήθεν ήθελε νά τό καταγγείλει γιά δήθεν “φασισμό” καί “σύνδεση μέ τούς ρατσιστές”!

 Στόν Χρυσαυγιτισμό έδωσε τό χέρι της αφήνοντας πίσω από τά συντρίμμια τό μήνυμα πώς “εκείνη η μέρα” πού τραγουδήσαμε,πραγματικά θά αργήσει ή δέν θά έρθει ποτέ!

Πίσω από τόν πατριωτισμό κρύβονται αρκετές φορές ρατσιστές,πατριδοκάπηλοι καί εθνοφασίστες,κοινοί δολοφόνοι πού στό όνομα τής “εθνικής υπερηφάνειας καί ενότητας” είναι πρόθυμοι νά ρίξουν τούς λαούς στόν εμφύλιο καί στό σφαγείο.

Πίσω από τόν αναρχισμό όμως δέν μπορεί νά κρυφτεί κανείς τραμπουκισμός καί φασισμός. Ο αναρχισμός ήταν καί θά είναι σέ σύγκρουση μέ μηδενιστικές ομάδες καί επιτροπές πού αναπαραγάγουν τόν φασισμό,τόν ατομισμό καί τήν τυφλή βία μέσα στήν κοινωνία είτε είναι στά Εξάρχεια,είτε στόν Αγιο Παντελεήμονα καί τήν Πάτρα!

Οποιος δέν θέλει ή δέν μπορεί νά καταλάβει άς αφήσει τήν αναρχία έξω από τήν “Νύχτα τών κρυστάλλων” πού τόν έχει τυλίξει στόν σεχταρισμό καί στό αφιόνι της!

Οποιος έχει κάτι νά πεί, όποιος έχει λόγο καί στόμα άς πάει στό κάθε “Ρεσάλτο” καί στό κάθε βιβλιοπωλείο ή περιοδικό ή εφημερίδα νά “ξεσπάσει” τίς διαφορές του καί νά προβάλλει μέσα από τήν συζήτηση καί τήν υγιή πολιτική αντιπαράθεση τά προβλήματα καί τήν διαμαρτυρία του!

Αλλά ΔΕΝ ΕΙΧΑΤΕ ΟΥΤΕ ΣΤΟΜΑ, ΟΥΤΕ ΛΟΓΟ παρά μόνο ένα νέο αναδυόμενο καί καλοθρεμένο Χιτλερίσκο καί Μουσολίνι στό κεφάλι καί στήν κοιλιά σας πού σάς κατέβασε άλλη μιά φορά στό επίπεδο πού ήθελαν!

Είναι αθάνατοι γιατί τούς συντηρείτε μέ τήν δράση σας ΖΩΝΤΑΝΟΥΣ!

Ο Φύρερ καί ο Μουσολίνι σάς τό γάζωσε τό μυαλό γιατί εκεί ήταν ο στόχος καί δέν είχατε καθόλου τό νού σας! Κάντε αυτοκριτική γρήγορα γιά τίς επιλογές σας, αλλιώς είσαστε “χαμένοι από χέρι”,…..”κάτοικοι τών Εξαρχείων”.  Τά Εξάρχεια, ελπίζω καί εύχομαι, δέν είναι υπερήφανα (άλλη μιά φορά) γιά τίς “αντιφασιστικές” επιχειρήσεις αρετής σας πού συνεχίζουν νά δαιμονοποιούν καί νά στοχοποιούν τήν περιοχή τής “αδιαμεσολάβητης καί ελεύθερης έκφρασης”.

Τά χειρότερα έρχονται καί όσο συνεχίζετε μερικοί/κές έτσι, τίς συνέπειες θά τίς δούμε καί θά τίς υποστούμε όλοι καί όλες μας πολύ γρήγορα!
Μάταια θά φωνάζουμε “αλληλεγγύη” καί συνθήματα, κανείς δέν θά
είναι γύρω μας νά μάς ακούσει όταν η φωτιά θά καίει “καί τό δικό μας σπίτι”!

Τούς διώξατε,τούς διώξαμε,τούς απαξιώσαμε όλους γιατί η αλλαζονεία, η αδιαλλαξία καί η έπαρση στάθηκαν πιό δυνατές γράφοντας στόν τοίχο μέ μπογιά πού δέν σβήνει, πώς ,”καί από εδώ πέρασε ο φασισμός”. ….

μισή ντροπή καί ευθύνη δική μου γιά εδώ πού φθάσαμε
μισή ντροπή καί ευθύνη δική σας γιά τό αίσχος πού κάνατε
(γιά νά τό μοιραστούμε δίκαια…)

όχι συντροφικά (παντού καί πάντα) σέ φασιστικές πρακτικές
1/10/09

Παπαδόπουλος Παναγιώτης (Κάϊν)
μεμονωμένο άτομο από τό αναρχικό καί ελευθεριακό κίνημα

 Ζήτω τα ΜΑΤ του Κράτους των Εξαρχείων!

By εξαποδω

Το περιοδικό «Ρεσάλτο» είναι μια ιδιάζουσα περίπτωση. Οι ιδρυτές του, εκκινώντας από το χώρο της τροτσκιστικής άκρας αριστεράς και μέσα από μια αντιϊμπεριαλιστική προσέγγιση για τη Νέα Τάξη Πραγμάτων, έχουν ανάγει τα τελευταία χρόνια το ζήτημα της λαθρομετανάστευσης σε ένα από τα κεντρικά σημεία αναφοράς τους.

Χρησιμοποιώντας μια μαρξιστικής μορφής ανάλυση (περί εφεδρικού εργατικού στρατού) και μια αντιϊμπεριαλιστική προσέγγιση, το περιοδικό χρεώνει στη λαθρομετανάστευση τη διάλυση της εργατικής τάξης των χωρών υποδοχής και τη χρησιμοποίησή της από τους ιμπεριαλιστές σαν γεωπολιτικό εργαλείο επιβολής των σχεδίων τους, μέσα από τη «ρευστοποίηση» των εθνικών συνόρων και της συνακόλουθης άρσης της εθνικής και πολιτισμικής ομοιογένειας των πληθυσμών των χωρών υποδοχής, κυρίως των μικρότερων λαών όπως ο ελληνικός.

Η απαραίτητη αυτή εισαγωγή δεν έχει σκοπό να παρουσιάσει τις θέσεις του περιοδικού ούτε φυσικά να σημειώσει τις σοβαρές και ποικίλες διαφωνίες με αυτές. Θα το είχα κάνει παλιότερα, αν θεωρούσα ότι οι θέσεις του περιοδικού έχουν κάποιο ιδιαίτερο πολιτικό βάρος. Γίνεται για έναν άλλο λόγο:
Χτές, εκατό περίπου «αναρχολεβέντες» μαζεύτηκαν για μπούγιο στην πλατεία Εξαρχείων και τριάντα από αυτούς διέλυσαν και έκαψαν τα γραφεία του περιοδικού στην οδό Σολωμού. Παστρικές δουλειές! Ανέλαβαν και την ευθύνη μάλιστα με ανάρτηση στο ιντυμήντια (ΕΔΩ).

Το γεγονός είναι ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα παρόμοιων γεγονότων, όπου ομάδες τραμπούκων δέρνουν, βανδαλίζουν και καίνε πέριξ των Εξαρχείων όποιον και ό,τι δεν κάθεται καλά στην πολιτική τους άνοια.  Από βιβλιοπωλεία ακροδεξιών μέχρι τον καθηγητή Πανούση, από τον Πολυζωγόπουλο μέχρι φοιτητές των ΕΑΑΚ, από μπαράκια και θέατρα μέχρι το «Ρεσάλτο». Είναι φανερό ότι δεν υπάρχει στοχοποίηση μιας πολιτικής ή ιδεολογικής ή άλλης κατηγορίας (π.χ. «ρατσιστές», «δεξιοί»,… «αεκτζήδες», κλπ), αλλά στοχοποιείται ευθέως η αντίθετη άποψη, όποια και αν είναι αυτή!

Εγώ δεν ξέρω πώς το λένε αυτό οι κρυφοί και φανεροί υποστηρικτές των μικροαστών τραμπούκων και οι διάφοροι «ήξοις αφίξοις» και «ναι μεν αλλά» τύποι που κυκλοφορούν σε μεγάλο αριθμό στην «ευαίσθητη» χώρα μας, αλλά εγώ το λέω <strong>προφασιστικό φαινόμενο</strong>.

Έχουμε, δηλαδή, να κάνουμε με συμπεριφορές φυσικής και ιδεολογικής τρομοκράτησης, οι οποίες εκδηλώνονται με επιχειρήσεις του τύπου να επιτίθεται πολυάριθμη ομάδα εναντίον άδειων γραφείων ή εναντίον μεμονομένων ατόμων. Όπως ακριβώς έκαναν στο παρελθόν και κάνουν ακόμα και σήμερα, όπου μπορούν, οι ακροδεξιοί και οι Χρυσαυγίτες. Τελεία και παύλα.

Το εξοργιστικά αστείο της υπόθεσης είναι ότι τα ίδια άτομα που είναι φυσικοί και ηθικοί αυτουργοί αυτών των επιθέσεων, κόπτονται σε άλλες περιπτώσεις για τις ”παρακρατικές επιθέσεις ή για τις «σταλινικές πρακτικές» του ΚΚΕ  και των σχωρεμένων των ΚΝΑΤ!

Αυτό είναι το «άβατον» των Εξαρχείων! Έτσι εννοούν κάποιοι τις «νησίδες αυτονομίας». Νησίδες για την παρέα μας, γκουλάγκ για τους «αντιφρονούντες».

Δεν θα μιλήσω για  «σταλινισμό». Πρώτον, γιατί η λέξη έχει φθαρεί από τη χρήση που της γίνεται «δια πάσαν νόσον…» και δεύτερον, γιατί ο σταλινισμός ήταν μια πολύ σοβαρή ιστορική, πολιτική και ιδεολογική υπόθεση για να τη χαραμίζεις σαν κατηγορία σε βάρος ανοϊκών γόνων μικρο/μεσο-αστών.

Καθαρός συμμοριτισμός είναι, με αντεξουσιαστικό περικάλυμμα. Όποιος μπαίνει στην «περιοχή» μου και δεν μου μοιάζει τον δέρνω και τον ξυραφιάζω!

Να τους χαίρονται κάποιοι. Ξέρουν αυτοί…

Οι πίνακες που χρησιμοποιήσαμε και παραπέμπουν στη διάλυση και στο ζόφο είναι του Σωτήρη Σόρογκα (στην αρχή), δύο (λεπτομέρειες) του Βλάση Αγτζίδη και τέλος του Andre Masson

Μια από τις συγκλονιστικότερες και τραγικότερες στιγμές της νεότερης ιστoρίας μας είναι τα όσα διαδραματίστηκαν το Δεκέμβρη του ‘44 στην μόλις απελευθερωμένη Αθήνα.

Στην Ελλάδα θα αναπτυχθεί ένα γιγάντιο κίνημα αντίστασης, το οποίο ονειρεύτηκε το δημοκρατικό μετασχηματισμό της Ελλάδας. Ακόμα και το ΚΚΕ, που υπήρξε μια δύναμη που σε μεγάλο βαθμό κυριάρχησε σ’ αυτό το αντιστασιακό κίνημα, είχε εγκαταλείψει τους στόχους περί κομμουνιστικού μετασχηματισμού και ένταξης της Ελλάδας στο σοβιετικό στρατόπεδο. Με τις Συνθήκες του Λιβάνου και της Καζέρτας είχε αποδεχτεί ως μεταπολεμικό πλαίσιο την δημοκρατική μετεξέλιξη της Ελλάδας και την ένταξή της στο δυτικό κόσμο. Η μεταπολεμική παρουσία όμως, τόσο της δημοκρατικής Αριστεράς, όσο και του φιλοσοβιετικού  ΚΚΕ, δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις μιας ανεξάρτητης δημοκρατικής χώρας, που δεν θα ήταν ένα άβουλο προτεκτοράτο..

Έτσι, μετά από μια προσχεδιασμένη διαδικασία προκλήσεων, θα υποχρεωθεί ο λαός τον Δεκέμβρη του ‘44 να απαντήσει στη σκληρή βία που υπέστη από τους νέους κατακτητές… και το ΚΚΕ να πέσει στην καλοστημένη παγίδα.

Την απάντηση στο ερώτημα “ποιός φταίει“  την δίνει ο ιστορικός Θανάσης Σφήκας στο βιβλιο του “Τhe British Labour Government and the Greek War. The imperialism of “Non-Invention”, Keele University Press, Κιλ, 1994. Ο Σφήκας υποστηρίζει ότι η κύρια αιτία του ελληνικού εμφυλίου πολέμου είναι η βρετανική επέμβαση.

Ο ιστορικός Γιάννης Ιατρίδης παρουσιάζει τις απόψεις του Σφήκα στο άρθρο “Επισκόπηση της αγγλόφωνης ιστοριογραφίας”, που φιλοξενείται σ’ ένα συλλογικό τόμο με τίτλο “Η εποχή της σύγχυσης. Η δεκαετία του ‘40 και η ιστοριογραφία”,  σε επιμέλεια Γ. Αντωνίου-Ν. Μαραντζίδη, που μόλις εκδόθηκε από την Εστία.

Γράφει λοιπόν ο Ιατρίδης για το έργο του Σφήκα: “Σύμφωνα με την άποψή του, που βασίζεται σε μια εντυπωσιακή ποικιλία κυρίως βρετανικών διπλωματικών αρχείων και ιδιωτικών συλλογών, η πολιτική των κυβερνήσεων Τσώρτσιλ και Άτλη, αντιπροσωπεύοντας μια νέα μορφή ιμπεριαλισμού, είχε στόχο να μετατρέψει την Ελλάδα σε βρετανικό προτεκτοράτο, απομακρύνοντάς την από τον έλεγχο της Μόσχας. Η στρατηγική τους συμπεριλάμβανε τη συντριβή της Αριστεράς τον Δεκέμβρη του 1944 στην Αθήνα, τη λευκή τρομοκρατία, τη νίκη της Δεξιάς στις εκλογές του 1946 και την παλινόρθωση της μοναρχίας…” 

 (Δεκέμβρης του ‘44. Mπροστά στα προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας)

Δεκέμβρης ‘44. Το μεγάλο δώρο των Άγγλων.

Γράφει ο Διονύσης Ε. Κονταρίνης Νέα Υόρκη Νοέμβριος 2005

«Ο Λίβανος ήταν τα προξενειά, η Καζέρτα τα αρραβωνιάσματα και η Βάρκιζα τα παντρολογήματα με την αντεπανάσταση και κουμπάρους τους Άγγλους και τους Αμερικανούς» Άρης Βελουχιώτης.

Με την επιτυχημένη αυτή παρομοίωση, δυό μέρες πριν από το θάνατό του, ο Άρης Βελουχιώτης ζωγράφισε στους λιγοστούς συντρόφους που τον ακολουθούσαν στο κυνηγητό που είχαν εξαπολύσει εναντίον του ο στρατός, οι Άγγλοι και οι παρακρατικές συμμορίες της δεξιάς, την κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει η Ελλάδα μετά από τα λάθη της ηγεσίας του ΚΚΕ και την Συμφωνία της Βάρκιζας.

(Ο Βρετανός πρωθυπουργός Τσόρτσιλ με τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Δαμασκηνό κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα εν μέσω Δεκεμβριανών)

Κι’ είναι η αλήθεια πως ακριβώς έτσι έγιναν τα πράγματα, με την διπλωματική οδό που χάραξαν οι Άγγλοι και φυσικά με την βοήθεια και συμπαράσταση της ελληνικής κυβέρνησης του Καϊρου και της ελληνικής αντίδρασης. Έτσι οδηγηθήκαμε στην σύγκρουση του Δεκέμβρη και κατ’ επέκταση στον Εμφύλιο.

Πέρασαν εξήντα ένα χρόνια από κείνο τον Δεκέμβρη του ‘44 που έμεινε στην ιστορία της χώρας μας με το τραγικό όνομα «ματωμένος Δεκέμβρης». Ήταν ο Δεκέμβρης που μπροστά του ακόμη κι’ αυτή η Ιστορία σταμάτησε και γονάτισε.

Πολλά έχουν γραφτεί από τότε και πολλές γνώμες έχουν διατυπωθεί. Γιά μιά ακόμη φορά οι ευθύνες έπεσαν στην Αριστερή παράταξη και στο ΚΚΕ. Αν έπρεπε να οδηγηθεί στην Δεκεμβριανή σύγκρουση, αν έπρεπε να την αποφύγει, αν κατάλαβε την παγίδα των Άγγλων, αν μπορούσε να την αποφύγει, ή αν η ίδια την προκάλεσε.

Ο ιστορικός Τάσος Βουρνάς στην πεντάτομη « Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας» γράφει. «…Το πολιτικό έδαφος της Ελλάδας, υπονομευμένο από τους Άγγλους, κλυδωνιζόταν επικίνδυνα και ολοένα τα πράγματα σπρώχνονταν προς την κατεύθυνση που είχαν καθωρίσει με μαθηματική ακρίβεια οι Άγγλοι. Την εμφύλια σύγκρουση…».
Ο Τάσος Βουρνάς στο έργο του αυτό, διατυπώνει μιάν αλήθεια. Μιάν αλήθεια, που πλέον μετά από τόσα χρόνια έχει αποδειχτεί και ιστορικά. Κάτι που κανείς σήμερα δεν μπορεί να αρνηθεί. Οι Άγγλοι οργάνωσαν τον Δεκέμβρη και τον Εμφύλιο και μάλιστα με μαθηματική ακρίβεια, όπως πολύ σωστά αναφέρει.

Όμως και ο ηγέτης του τότε Αγροτικού Κόμματος, Κώστας Γαβριηλίδης, στο ανέκδοτο ημερολόγιό του γράφει. «…Υπάρχουν σήμερα αρκετοί που υποστηρίζουν πως η αντίσταση του Δεκέμβρη δεν έπρεπε να γίνει και πως η καθοδήγηση του εαμικού κινήματος έπεσε στην παγίδα που της έστησε η αντίδραση. Μιά τέτοια θέση είναι εσφαλμένη και επιπόλαια. Αν εξετάσουμε τα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης, θα δούμε πως αυτή ήταν αναπόφευκτη…»

Έχει δίκιο απόλυτα ο Κώστας Γαβριηλίδης. Η Αντίσταση ήταν αδύνατο να αποφύγει την σύγκρουση. Τα αίτιά της, όπως θα δούμε, ήσαν πολύ βαθύτερα. Και τα πάντα είχαν προετοιμαστεί με την γνωστή διπλωματική αγγλική μαεστρία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι και η γνώμη των Άγγλων προοδευτικών δεν ήταν διαφορετική. Γνώστες της αγγλικής πολιτικής την γνώριζαν πάρα πολύ καλά, όπως γνώριζαν και τις παγίδες της. Το εβδομαδιαίο αγγλικό περιοδικό «New Statement Nations”στις 27 Μαϊου του 1949 έγραφε «…Ολόκληρη η ελληνική πολιτική, αρχίζοντας από τα τέλη του 1944, ίσως και νωρίτερα ξεκινά από το αναμφισβήτητο γεγονός της αγγλικής και αμερικανικής επέμβασης…»

Η επέμβαση των Άγγλων στα εσωτερικά της Ελλάδας ξεκινά σαν αναμφισβήτητο γεγονός. Το γνωρίζουν όλοι. Μόνο η Αντίσταση δεν μπόρεσε να το καταλάβει;
Είναι ένα ιστορικά αποδεδειγμένο γεγονός ότι ο Δεκέμβρης και κατ΄επέκταση ο Εμφύλιος είχαν δρομολογηθεί πολύ πιό πρίν από την έκρηξή τους.

Όταν το Νοέμβριο του ‘42 η ομάδα των σαμπορέρς του Έντυ Μάγερς έπεσε στα ελληνικά βουνά δεν είχαν την παραμικρή ιδέα τι ακριβώς ήταν η Ελληνική Αντίσταση. Πίστευαν πως κάποιες ανοργάνωτες μικροομάδες πατριωτών απλά ενοχλούσαν τον καταχτητή. Όταν όμως διαπίστωσαν ποιός ήτανε ο ΕΛΑΣ άρχισαν να καταστρώνουν τα σχέδιά τους. Κι’ ενώ το έργο τους υποτίθεται τελείωσε με την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου οι Άγγλοι όχι μόνο δεν έφυγαν, όπως ήταν σχεδιασμένο αλλά παρέμειναν στα ελληνικά βουνά και άρχισαν να καταστρώνουν το καταχθόνιο σχέδιό τους. Δυστυχώς η ηγεσία της Αριστεράς δεν μπόρεσε να καταλάβει τα σχέδια των Άγγλων. Μόνο ο Άρης Βελουχιώτης μπόρεσε να προβλέψει τι θα μπορούσαν να κάμουν οι Άγγλοι και στις 22 Σεπτεμβρίου του ‘43 έγραφε στην Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ.
« Οι Άγγλοι θα επιβάλουν ένα φασιστικό καθεστώς με άλλο όνομα αν τους αφήσουμε να επικρατήσουν…»
Δυστυχώς το ΚΚΕ δεν τον άκουσε κι’ αφέθηκε να παίζει το παιγνίδι τους. Η αντίστροφη μέτρηση είχε πλέον αρχίσει.

 (Δεκέμβρης του ‘44 Αθήνα. Μετά τη μάχη)

Το πρώτο χτύπημα θα δοθεί διά στόματος του πρωθυπουργού της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου στο Συνέδρειο του Λιβάνου. Ο Παπανδρέου θα κατηγορίσει την αντιπροσωπεία της Εθνικής Αντίστασης σαν δολοφόνους του ελληνικού λαού. Θα τους καταλογίσει μιά ανύπαρκτη τρομοκρατία στην ύπαιθρο όταν αυτή η ύπαιθρος με τις θυσίες του ΕΛΑΣ απολάμβανε την ελευθερία της και τα πρωτοποριακά γιά την εποχή εκείνη προνόμια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της Λαϊκής Δικαιοσύνης.
Και θα αφήσει τους αντιπροσώπους της Αντίστασης αιχμάλωτους στα χέρια των Άγγλων να φέρονται από πόλη σε πόλη με το στίγμα των δολοφόνων.

Ποιός ήταν όμως τότε ο Παπανδρέου;
Τον Απρίλη του ‘44 όταν ο Παπανδρέου βρισκόταν ακόμη στην Αθήνα με γράμμα του στον Άγγλο Πρεσβευτή στην ελληνική κυβέρνηση του Καϊρου, Λήπερ ανέλυε ποιά θα έπρεπε να ήταν η αγγλική πολιτική γιά να εξοντοθεί το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ. Ο Λήπερ έκπληκτος διαβλέπει στην επιστολή αυτή τον πολιτικό που επιζητούσαν οι Άγγλοι γιά το παιγνίδι τους στην Ελλάδα. Τον καλεί λοιπόν στο Κάϊρο και παραμερίζοντας τους πάντες τον χρίζει πρωθυπουργό.
«Από τις 26 Απριλίου μέχρι τις 24 Μαϊου η πρωτότυπη νέα Ελληνική Κυβέρνηση απαρτιζόταν μόνο από έναν άνθρωπο. Τον Γεώργιο Παπανδρέου» γράφει στο βιβλίο του «Οι Προστάτες» ο Φοίβος Οικονομίδης. Κανείς από τους Έλληνες πολιτικούς που βρίσκονταν στο Κάϊρο δεν θα δεχτεί να συμμετάσχει στην κυβέρνησή του. Ο Παπανδρέου συγκεντρώνει όλα τα Υπουργεία στα χέρια του και με την αγγλική διπλωματία στο πλάϊ του θα ορκισθεί Πρωθυτπουργός.

Κάτω από την καθοδήγηση του Λήπερ ο Παπανδρέου στο Συνέδρειο του Λιβάνου θα παίξει το θέατρο της Εθνικής Ενότητας. Μαζύ με τους Άγγλους θα αγωνιστεί να φέρει στην Ελλάδα μαζύ με την απελευθέρωση της χώρας και τον θρόνο των Γλύξμπουργκ. Έναν θρόνο που μετά από 21 χρόνια, κυριολεχτικά θα τον πετάξει από την θέση του εκλεγμένου Πρωθυπουργού.
Κάτω από αυτές τις πιέσεις οι αντιπρόσωποι της Εθνικής Αντίστασης θα αναγκαστούν να υπογράψουν το Συμβόλαιο του Λιβάνου. Ο γκρεμός κάτω από τα πόδια των αντιστασιακών έχει αρχίσει να ανοίγει.
Στις 26 Σεπτεμβρίου του ‘44 στην Καζέρτα της Ιταλίας υπογραφόταν η Συμφωνία με την οποία η Αντίσταση γνωρίζει την δεύτερη ήττα της μετά τον Λίβανο.
«…Πήραμε τις θέσεις μας γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι, εμείς ( Σαράφης, ο στρατηγός Μάντακας, ο συν/χης Παπασταματιάδης) ο ταγματάρχης Μπέης-Αντωνόπουλος του ΕΔΕΣ ο στρατηγός Σκόμπυ, ο επιτελάρχης του, τρεις Άγγλοι ταξίαρχοι και ο ταγματάρχης Μάθιους σαν διερμηνέας…» γράφει ο Στεφ. Σαράφης στο βιβλίο του « Ο ΕΛΑΣ »

Εκεί, στο μεγάλο τραπέζι, όπως το αναφέρει ο Σαράφης, οι εκπρόσωποι της Εθνικής Αντίστασης πούλησαν στους Άγγλους τα όνειρα και τις ελπίδες του ελληνικού λαού. Του λαού γιά τον οποίο τρία χρόνια πολέμησαν τον καταχτητή πάνω στα ελληνικά βουνά.
Το πρώτο άρθρο της Συμφωνίας ανέφερε.
« Όλαι αι ανταρτικαί ομάδες αι δρώσαι εν Ελλάδι τίθεντε υπό τας διαταγάς της Κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος…»
Δηλαδή ο Παπανδρέου θα αναλάμβανε την διοίκηση όλων των ανταρτών. Όμως το αμέσως επόμενο δεύτερο άρθρο της Συμφωνίας φανέρωνε την παγίδα των Άγγλων.
« Η Ελληνική Κυβέρνησις θέτει τας δυνάμεις ταύτας υπό τας διαταγάς του στρατηγού Σκόμπυ….»
Ο Σκόμπυ χάριζε τον ΕΛΑΣ στον Παπανδρέου και αυτός του τον προσέφερε σαν δώρο. Και όμως….Αυτή την Συμφωνία υπέγραψαν οι εκπρόσωποι της Εθνικής Αντίστασης. Δικαιολογημένα ο Γιουγκοσλάβος ιστορικός και αγωνιστής Πέρο Μοράτσα γράφει…
«…αλλά ήτανε αναπόφευκτο το λάθος της ελληνικής αριστερής ηγεσίας να οδηγήσει στη σύγκρουση. Γιατί το πιό μεγάλο, το μοιραίο λάθος το είχε ήδη κάνει στην Καζέρτα που έθεσε τις δυνάμεις της κάτω από τις διαταγές του βρεττανού στρατηγού Σκόμπυ…»
Ο Γερμανός ιστορικός Χάϊντς Ρίχτερ γράφει γιά την Καζέρτα. «…Η συμφωνία αυτή που κατά το γράμμα του κειμένου της είχε σκοπό να προετοιμάσει την ειρηνική απελευθέρωση της χώρας, στην πραγματικότητα έβαζε τις βάσεις γιά μιά νέα κατοχή της…»
Από εκεί και πέρα ο Δεκέμβρης δεν ήταν πολύ μακρυά. Τα γεγονότα που θα αποτελέσουν τις λεπτομέρειες γιά την σύγκρουση, θα εξελιχθούν στην απελευθερωμένη Αθήνα με μαθηματική ακρίβεια ακριβώς όπως είχαν σχεδιαστεί από τους Άγγλους.
Στις 27 Νοεμβρίου του ‘44, ο Γεωρ. Παπανδρέου υπογράφει το διάταγμα περί διαλύσεως των ανταρτικών μονάδων και ταυτόχρονα υποβάλει και την παραίτησή του υποδεικνύοντας σαν λύση την κυβέρνηση Σοφούλη. Αμέσως ο Τσώρτσιλ αποστέλει στον Παπανδρέου ένα τηλεγράφημα το περιεχόμενο του οποίου χαρακτηρίζεται σαν κυνικό και αυταρχικό αλλά και πολύ απειλητικό.
«….Γιά να εγκαταστήσουμε την κυβέρνησή σας στην Αθήνα, αναλάβαμε τεράστιους κόπους, φασαρίες και έξοδα. Η συμφωνία μου με τον Στάλιν έχει τηρηθεί πιστά από τους Σοβιετικούς. Ελπίζω ότι θα εξαρθείτε στο ύψος των περιστάσεων, προτού αποχαιρετιστούμε οριστικά και προτού η χώρα σας γλιστρήσει στην ερήμωση γιά μιά ακόμη δεκαετία.»
Ούτε λίγο ούτε πολύ ο αφέντης τραβάει εξοργισμένος το αυτί του υποτακτικού του βλέποντας ότι μπορεί να γκρεμιστούν όλα τα σχέδιά του.

Ο Παπανδρέου δεν έχει την τόλμη να σηκώσει το ανάστημά του μπροστά στον Τσώρτσιλ. Άντίθετα με όσα γράφει στο βιβλίο του « Η απελευθέρωσις της Ελλάδος φαίνεται να ήθελε την σύγρουση. Άλλωστε είχε εργαστεί σκληρά γι’ αυτήν. Γράφει.λοιπόν…«…Ευρίσκουν ότι εχάσαμεν καιρόν διά την σύγκρουσιν και ότι εκάμαμεν μεγάλας υποχωρήσεις. Θα πρέπει πρώτον να υπενθυμίσωμεν την χρονικήν διάρκεια της Κυβερνήσεως μέχρι της ρήξεως. Ήλθαμεν την 18η Οκτωβρίου. Ορκίσθημεν την 23η Οκτωβρίου. Η ρήξις επήλθε ουσιαστικώς την 27η Νοεμβρίου και η στάσης την 3η Δεκεμβρίου. Επομένως από την ορκομωσία της Κυβερνήσεως μέχρι της ρήξεως παρήλθον μόνον 35 ημέρες….»

Ο Γιάννης Σχοινάς σε άρθρο του στο περιοδικό « Εθνική Αντίσταση » γράφει.
«…Οι Βρεττανοί είναι εντελώς ξεκάθαροι. Ο Γεώργιος Παπανδρέου αποτελούσε τον παράγοντα «κλειδί» στο σχέδιό τους να βγάλουν την Ελλάδα από τα χέρια του ΕΑΜ και να την παραδώσουν στους Έλληνες μοναρχοφασίστες…»

Κι’ αυτή είναι η αλήθεια ιστορικά αποδειγμένη. Ο Παπανδρέου υπήρξε το «κλειδί » στο παιγνίδι των Άγγλων. Η Ελλάδα ήταν το μήλο της έριδος, κατά την έκφραση του Γουντχάουζ, το οποίο δεν μπορούσε κανείς να αφαιρέσει ατιμωτητί από τα αγγλικά χέρια.

Γιά τις 3 του Δεκέμβρη έχει οργανωθεί το μεγάλο συλλαλητήριο προκειμένου ο λαός της Αθήνας αλλά και όλης της Ελλάδας να διαμαρτυρηθεί γιά την πολιτική των Άγγλων. Η κυβέρνηση με εντολή του Σκόμπυ ζητάει την ματαίωσή του. Όμως με την παντελή έλλειψη επικοινωνιών εκείνη την εποχή ήταν αδύνατο να ειδοποιηθούν όλες οι συνοικίες της Αθήνας οι οποίες ήσα πανέτοιμες γιά την μεγάλη αυτή ειρηνική εκδήλωση. Την Κυριακή το πρωί η πλατεία Συντάγματος αλλά και όλοι οι γύρω δρόμοι έχουν μεταβληθεί σε μιά ανθρωποθάλασσα. Και εκεί είναι που σε κάποια στιγμή η πρώτη σφαίρα πέφτει και ο πρώτος νεκρός ξαπλώνεται στο έδαφος.

Ξένοι δημοσιογράφοι που βρισκόντουσαν στο ξενοδοχείο Μεγάλης Βρεταννίας αλλά και στους δρόμους έχουν υποστηρίξει κατά καιρούς πως είδαν πάνω στην σκεπή των Παλαιών Ανακτόρων στρατιώτες με τα όπλα προτεταμένα. Αλλά και στό οίκημα της Γενικής Ασφάλεια που εκείνη την εποχή βρισκόταν στη γωνία Πανεπιστημίου και Αμαλίας οι ίδιοι δημοσιογράφοι είπαν ότι είδαν αστυνομικούς να πυροβολούν το άοπλο πλήθος. Οι νεκροί της πρώτης μέρας ανήλθαν στους εικοσιοχτώ.

Ποιός όμως έδωσε εντολή να χτυπήσουν;
«Εγώ έδωσα την εντολή να ανοίξουν πυρ…» θα ομολογήσει χρόνια αργότερα σε αθηναϊκή εφημερίδα, ο τότε διευθυντής της αστυνομίας Άγγελος Έβερτ. Κανείς δεν θα τον πιστέψει. Κείνη την εποχή διαταγές έδινε μόνο ο μεγάλος αφέντης. Ο αιματοβαμένος στρατηγός Σκόμπυ. Κι’αυτός ήταν που διέταξε να ανοίξουν πυρ εναντίον των αόπλων διαδηλωτών.

Την άλλη μέρα, 4η του Δεκέμβρη οι συμμορίες της δεξιάς οχυρωμένοι σε ξενοδοχείο της οδού Σταδίου θα ανοίξουν πυρ κατά του λαού της Αθήνας που κηδεύει τα θύματα της προηγούμενης ημέρας. Ο Δεκέμβρης πλέον έχει αρχίσει. Ακριβώς έτσι όπως οι Άγγλοι τον είχαν οργανώσει. Με την ευθύνη να επικάθεται στο κεφάλι της Αριστερής παράταξης. Μιά Αριστερής παράταξης που πλέον δεν θα μπορέσει να κάμει τίποτε άλλο παρά να ακολουθήσει το παιγνίδι των Άγγλων και να μετράει τους νεκρούς της.

Σε διάγγελμά της η Κεντρικής Επιτροπή του ΕΛΑΣ το οποίο υπογράφουν οι Σιάντος Ιωαννίδης, στις 30 του Δεκέμβρη του 1944 μεταξύ άλλων έγραφε. «…ο καινούργιος χρόνος βρίσκει την Αθήνα και τον Πειραιά βουτηγμένες στο αίμα και τη φωτιά. Ο ελληνικός λαός, ο μαρτυρικός και αδάμαστος, δεν πρόλαβε να χαρεί τη λευτεριά που κατέχτησε μα το αίμα του…»

Την ίδια μέρα ο στρατηγός Σκόμπυ σε ανακοινωθέν του Χριστουγέννων του έλεγε
«…ο στόλος μας έρριψε σήμερον 2.400 βολάς…»

Η Βάρκιζα ήταν πλέον πάρα πολύ κοντά. Κι’ εκεί θα παιζόταν η προτελευταία πράξη της αρχαίας τραγωδίας. Με την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας άρχιζε και ο Εμφύλιος. Εκεί θα δινόταν το οριστικό τέλος. Η τελευταία πράξη της αρχαίας τραγωδίας. Και θ’ απομείνει ο μαρτυρικός και αδάμαστος ελληνικός λαός να πληρώνει μέχρι σήμερα το δώρο των Άγγλων.

 (Ο βυζαντινής τεχνοτροπίας πίνακας του Άρη Βελουχιώτη είναι έργο του Βλάση Αγτζίδη)

   Για τις προθέσεις των Βρετανών και του Παπανδρέου δείτε [ΕΔΩ]

————————————————————-

Τα “Δεκεμβριανά” μέσα από τα μάτια Βρετανού αξιωματικού

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα που δε θα μπορούσε παρά να είναι αρνητικά προδιατεθειμένος απέναντι στη διαδήλωση. Είναι αυτή του Βρετανού αξιωματικού W. Byford-Jones όπως δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του The Greek Trilogy (Resistance-Liberation-Revolution) που εκδόθηκε λίγους μήνες αργότερα το 1945 στο Λονδίνο (Hutchinson and Co., σσ. 137-139):

Στις 10 το πρωί κυκλοφόρησαν οι φήμες πως η ηγεσία του ΕΑΜ εργαζόταν ολονυχτίς προετοιμάζοντας τη διαδήλωση, παρά την κυβερνητική απαγόρευση.

Πληροφοριοδότες της κυβέρνησης δήλωναν πως το ΕΑΜ καλούσε τον κόσμο χτυπώντας τις καμπάνες και τις σειρήνες και λέγοντας πως θα γίνει η πιο μεγάλη διαδήλωση-διαμαρτυρία ενάντια στην επέμβαση του στρατηγού Σκόμπυ και στη διαταγή αφοπλισμού των ανταρτών.
Παρά τις φήμες ο λαός της Αθήνας συνέχιζε να κυκλοφορεί ανέμελος στην οδό Πανεπιστημίου, να κάθεται στις καφετέριες, ή να προετοιμάζεται για την ορχηστρική συναυλία που ήταν προγραμματισμένη για τις 11 . [...]

Η ιδέα της συναυλίας με έθελγε και πήγα μέχρι το θέατρο Παλλάς με τη σκέψη πως ήταν δίπλα στην Πλατεία Συντάγματος, και ότι θα ήμουν πολύ κοντά σε περίπτωση που συνέβαινε κάτι εξαιρετικό.
Οι σιδερένιες πύλες του θεάτρου ήταν κλειστές και ένα πολυάριθμο φιλόμουσο κοινό περίμενε να ανοίξουν. Ένας κοντός και γεροδεμένος άνδρας με μακριές μπούκλες που ανέμιζαν κι ένα βιολί στο χέρι, εμφανίστηκε λέγοντας: “Νομίζω πως είναι ανώφελο να περιμένετε. Πολλά μέλη του προσωπικού και της ορχήστρας ανήκουν στο ΕΑΜ.”
Πριν προλάβει κανείς να απαντήσει, η ησυχία εκείνου του κυριακάτικου πρωινού ταράχτηκε ξαφνικά από το βόμβο ενός ποδοβολητού και συνθήματα που τα φώναζαν από τηλεβόες. “Τελικά την κάνουν τη διαδήλωση!” είπε ένα κορίτσι δίπλα μου. “Φοβάμαι πως θα γίνουν φασαρίες”.

Γύρισα τρέχοντας στη “Μεγάλη Βρετάνια” για να έχω θέα στην πλατεία. Πολύς κόσμος στεκόταν στην είσοδο κοιτάζοντας την πλατεία, απʼ όπου άρχισαν να καταφθάνουν πομπές ολάκερες ανθρώπων. Στα παράθυρα των δωματίων μπορούσα να ξεχωρίσω τα κεφάλια κάποιων πολεμικών ανταποκριτών που είχαν μόλις ξυπνήσει. Από τα παράθυρα του αστυνομικού τμήματος που ήταν απέναντι από το ξενοδοχείο, κάποιες παράξενες φάτσες παρακολουθούσαν τα τεκταινόμενα.

Όλο το επόμενο τέταρτο της ώρας παρακολουθούσα τους διαδηλωτές να φτάνουν στην πλατεία ανεμίζοντας τα λάβαρα και τις σημαίες τους, Βρετανικές, Αμερικάνικες, Ρώσικες κι Ελληνικές. Καθώς η μεγάλη αυτή συγκέντρωση συγκροτούνταν, οι τηλεβόες συνέχιζαν να φωνάζουν τα συνθήματα: “Κάτω η επέμβαση”, “Τιμωρήστε τους δοσίλογους”, “Κάτω ο βασιλιάς”. Ο κόσμος που περπατούσε στο δρόμο ή στεκόταν μπροστά στο θέατρο Παλλάς άρχισε να συγκεντρώνεται μπροστά στη Μεγάλη Βρετάνια για να δει τη διαδήλωση, ενώ κάποιοι λίγοι έφυγαν.

Διάλεξα μια θέση στη γωνία της πλατείας μπροστά από το μπαρ που βρίσκεται στο ισόγειο του κτιρίου που στέγαζε την αστυνομική διεύθυνση, κι έβλεπα τη διαδήλωση να προχωράει. Η κεφαλή της είχε φτάσει μπροστά από την είσοδο των Παλαιών Ανακτόρων, όταν την προσοχή μου απέσπασαν οι φωνές μιας ομάδας αστυνομικών που στέκονταν στο μπαλκόνι του κτιρίου πάνω από το μπαρ. Προς μεγάλη μου έκπληξη, οι αστυνομικοί είχαν προτάξει τα όπλα τους. Κάποιοι ήταν όρθιοι, κάποιοι γονατιστοί έτσι που έβλεπε κανείς μονάχα τα κεφάλια τους. Μερικοί στόχευαν τη διαδήλωση στο ψαχνό. Θεώρησα πως επρόκειτο για μια προληπτική ενέργεια σε περίπτωση που οι διαδηλωτές επιτεθούν στο αστυνομικό τμήμα. Η ελληνική αστυνομία είναι ένοπλη.
Η διαδήλωση πλησίασε: άντρες, γυναίκες και παιδιά πορεύονταν σε σειρές των οκτώ ή δέκα. Ένας στους τέσσερις κρατούσε μια σημαία συμμαχική, ελληνική, ή ένα πλακάτ πάνω στο οποίο ήταν γραμμένα με χτυπητό κόκκινο χρώμα τα συνθήματα που φώναζαν άνδρες και γυναίκες με αυτοσχέδιους τηλεβόες στις δύο πλευρές της πορείας. Ήταν μια τυπική διαδήλωση του ΚΚΕ-ΕΑΜ. Οι ηλικίες των συμμετεχόντων κυμαίνονταν από δέκα-δώδεκα μέχρι εξήντα χρονών και βάλε. Μερικά παιδιά ήταν ξυπόλητα, οι περισσότεροι χωρίς πανωφόρια, αλλά υπήρχαν και πολλοί καλοντυμένοι. Όπως και τις προηγούμενες φορές, ξεχώριζε το πλήθος νέων γυναικών από 18 μέχρι 30 χρονών. Δεν υπήρχε τίποτα το σκοτεινό ή απειλητικό στη διαδήλωση. Κάποιοι άντρες φώναζαν με φανατισμό προς το αστυνομικό τμήμα ή το ξενοδοχείο, αλλά υπήρχε και μια χιουμοριστική χροιά, με διάφορα αστεία και πειράγματα να ανταλλάσσονται ανάμεσα στους διαδηλωτές και τον κόσμο που παρατηρούσε από τα πεζοδρόμια.

Την προσοχή μου τράβηξε πάλι το μπαλκόνι από πάνω μου, όπου ακούστηκε κάτι σαν παράγγελμα, στα ελληνικά. Η κεφαλή της διαδήλωσης τότε βρισκόταν σε λιγότερο από τριάντα μέτρα. Ο Μπάρμπερ του United Press μου εξήγησε αργότερα πως ήταν εντολή να πυροβολήσουν. Την επόμενη στιγμή οι αστυνομικοί τράβηξαν τη σκανδάλη, όχι ταυτόχρονα σαν ένα πειθαρχημένο σώμα, αλλά διστακτικά, ο ένας μετά τον άλλο, σαν μερικοί να δίσταζαν να υπακούσουν στη διαταγή. Νόμιζα ακόμα πως ήταν ένα προληπτικό μέτρο, και κοίταξα πάλι το πλήθος που πλησίαζε.

Αυτό που έγινε στη συνέχεια ήταν τόσο ασύλληπτα εξωπραγματικό που ένιωθα σαν να παρακολουθώ ταινία. Η αστυνομική διμοιρία από πάνω μας άδειασε τα όπλα της στη διαδήλωση. Είχα ακούσει ατέλειωτες ιστορίες για μαζικές εκτελέσεις Ελλήνων από Γερμανούς, τις οποίες είχα και δεν είχα πιστέψει. Είχα δει ανθρώπους που γνώριζα και αγαπούσα πολύ να σκοτώνονται δίπλα μου στο πεδίο της μάχης, αλλά τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν δυνατόν να με προετοιμάσει γιʼ αυτό που αντίκρυσα σʼ εκείνον τον πλατύ, ηλιόλουστο, δεντροστοιχισμένο δρόμο, πλημμυρισμένο από ανθρώπους που αστειεύονταν και γελούσαν, μια αναπνοή από τα αρχαία μνημεία της πρώτης δημοκρατίας, με τη γλυκιά ηχώ της καμπάνας να αιωρείται ακόμα πάνω από το ήσυχο κυριακάτικο αεράκι. Στην αρχή νόμισα ότι η αστυνομία έριχνε άσφαιρα, ή ότι πυροβολούσε στον αέρα πάνω από το συγκεντρωμένο πλήθος. Το ίδιο πίστεψαν και πολλοί άλλοι.

Όμως το χειρότερο είχε συμβεί. Άντρες, γυναίκες και παιδιά που λίγο νωρίτερα φώναζαν και γελούσαν, γεμάτοι ψυχή και περηφάνεια, κουνώντας τις σημαίες τους, και τις σημαίες μας, έπεσαν στο έδαφος, με το αίμα να στάζει από τα κεφάλια και τα σώματά τους στο οδόστρωμα ή στις σημαίες που κρατούσαν. Δεν θα ξεχάσω ποτέ αυτή τη σκηνή. Μια νέα κοπέλα με λευκή μπλούζα που σιγά σιγά κοκκίνιζε από το αίμα στο στήθος της. Ένας νέος άντρας, με ένα σημάδι σαν από αγκίστρι, να σφαδάζει κι έπειτα από λίγο να ξεψυχάει. Ένα παιδί που ούρλιαζε κρατώντας το κεφάλι του. Οι πυροβολισμοί συνεχίστηκαν πάνω από μισή ώρα, όλοι τους από την πλευρά της αστυνομίας, κι ενώ οι υποστηρικτές του ΕΑΜ παρέμεναν ξαπλωμένοι στο έδαφος.

Είδα κάποιους Άγγλους κοκκινοσκούφηδες να τρέχουν στο αστυνομικό τμήμα αλλά δεν ξέρω αν ήταν για να σταματήσουν τους πυροβολισμούς. Όταν οι πυροβολισμοί σταμάτησαν, σε μια στιγμή ο κόσμος σηκώθηκε, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλο, και βλέποντας τότε πια ποιοι είχαν σκοτωθεί, ποιοι ήταν τραυματίες, ποιοι σώθηκαν. Μαζεύτηκαν κατά ομάδες κοιτάζοντας τους σκοτωμένους και φωνάζοντας το όνομά τους και ανακοινώνοντάς το και στους άλλους.
Οι συγγενείς έτρεξαν στα πτώματα κι άρχισαν να κλαίνε από πάνω τους υστερικά. Πάνω από εκατό διαδηλωτές, γυναίκες και άντρες όλων των ηλικιών κείτονταν νεκροί ή τραυματίες.

Πολλές χιλιάδες κόσμου βρυχώταν εκτοξεύοντας απειλές και βρισιές στην αστυνομία.
Ήταν η πιο αποκρουστική σκηνή που έχω ποτέ δει.
“Θα μπούνε όλοι στο αστυνομικό τμήμα τώρα” είπε κάποιος που βρισκόταν κοντά μου.

Βρετανικά τανκς κατέφτασαν και άρχισαν να παίρνουν θέσεις γύρω από το κτίριο, φτιάχνοντας ένα σιδηρούν προστατευτικό παραπέτασμα στις δύο πλευρές του αστυνομικού τμήματος.

Οι διαδηλωτές στρίγκλιζαν και ούρλιαζαν, έσκιζαν τα πουκάμισά τους και φώναζαν
“Σκοτώστε με, δειλοί, τσιράκια του Παπαντρέου!”

Όσοι βρεθήκαμε μέσα στη γραμμή του πυρός, περίμεναμε ανά πάσα στιγμή την ένοπλη απάντηση του ΕΑΜ.
Στην ταράτσα των γραφείων του ΚΚΕ υπήρχε ένα πολυβολείο που θα μπορούσε να θερίσει την αστυνομική ζώνη με καταιγιστικά πυρά. Αλλά το ΕΑΜ αρκέστηκε στις κατάρες και τις απειλές.

Ήταν τέτοια η οργή του πλήθους που, αν είχαν ανοίξει πυρ, ο εμφύλιος θα ξέσπαγε εκείνη την ίδια στιγμή. Όσοι παρακολουθούσαμε μαζέψαμε τους τραυματίες και τους βάλαμε σε αυτοκίνητα που τους μετέφεραν στο νοσοκομείο. Εγώ μετέφερα ένα δωδεκάχρονο κορίτσι που πυροβολήθηκε στο πόδι κι είχε ένα επιπόλαιο επιφανειακό τραύμα στο κεφάλι. Ήταν χλωμή και υποσιτισμένη, και με κοίταζε χαμογελώντας ανόρεχτα”.

Αναρτήθηκε από Κόκκινη Πιπεριά

Ας δούμε το κείμενο που έγραψε ο “Run Boy Run” και εντοπίσαμε μέσω του Α.Φ.Μ. 

…ΚΑΙ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΣ

Αδέλφια καλημέρα,

Πάνε σχεδόν δύο εβδομάδες από τότε που πρωτόγραψα ποστ με αθλητικό περιεχόμενο. Σήμερα λέω να κλείσω τον κύκλο αυτών των ποστ γράφοντας όχι για ιστορία κάποιου ευρωπαϊκού ντέρμπυ αλλά για την ιστορία ενός ΗΡΩΑ, του Νίκου Γόδα.

Σε πολλούς το όνομα του Νίκου Γόδα είναι άγνωστο. Ο Νίκος Γόδας συγκαταλέγεται στους χιλιάδες ήρωες της Εθνικής Αντίστασης που έλαβε χώρα στην Ελλάδα κατά την διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, αυτό όμως το οποίο και τον διαφοροποιεί είναι η μεγάλη του αγάπη για το ποδόσφαιρο και τον Ολυμπιακό. Πρώτη φορά διάβασα γι’ αυτόν στο βιβλίο του Νίκου Μπογιόπουλου και του Δημήτρη Μηλάκα «Μια θρησκεία χωρίς άπιστους. Ποδόσφαιρο.» εκδόσεις Λιβάνη.

Ο Γόδας γεννήθηκε το 1921 στο Αϊβαλί και η Μικρασιατική Καταστροφή τον «έστειλε» μαζί με την οικογένεια του πρώτα στην Μυτιλήνη, μετά στην Κρήτη και τελικά στην Κοκκινιά όπου και ρίζωσαν. Ο Νίκος όπως και όλοι του οι συνομήλικοι αναζητούσε μέσα από το παιχνίδι του με την μπάλα μικρές χαρές που θα τον έκαναν έστω και για λίγο να ξεχάσει την δύσκολη καθημερινότητα που αντιμετώπιζε. Αν και μικρός το ταλέντο του φάνηκε αμέσως και ξεκίνησε να παίζει ποδόσφαιρο με μια τοπική ομάδα της Κοκκινιάς. Μερικά χρόνια πριν το πόλεμο στο ισόγειο του πατρικού του ανοίγει μια ταβέρνα, «τα αραπάκια» . Η επιτυχία του (και) στην επιχείρηση του είναι τόσο μεγάλη που όλοι οι «αστέρες» της εποχής περνάνε από «τα αραπάκια» για να πουν μερικά τραγούδια.
Εν μέσω του πολέμου ο Γόδας παίρνει μεταγραφή για τον Ολυμπιακό, όπου και ήταν η μεγάλη του αγάπη, ταυτόχρονα όμως περνάει και στην Εθνική Αντίσταση ως μέλος του 5ου επίλεκτου λόχου του ΕΛΑΣ στην Κοκκινιά και δίνει το παρόν σε όλους τους αγώνες για τη λευτεριά και την κοινωνική αλλαγή.

Το 1942 είναι πλέον βασικός μεσοεπιθετικός του Ολυμπιακού και σκοράρει στην νίκη με 4-0 απέναντι στον Εθνικό, ενώ το ίδιο κάνει και κατά του Απόλλωνα. Το Μάιο του 1943 ξεκινά βασικός στην ενδεκάδα του Ολυμπιακού στον τελικό του τουρνουά που διοργανώνει ο Δήμος Πειραιά με αντίπαλο τον Παναθηναϊκό. Το Δεκέμβριο του ίδιου έτους είναι πρωταγωνιστής στο τελικό του Κυπέλλου Χριστουγέννων όταν ο Ολυμπιακός κερδίζει τον Παναθηναϊκό με 5-2.

Την ίδια εποχή ο Γόδας είναι πλέον λοχαγός του 5ου επίλεκτου λόχου του ΕΛΑΣ στην Κοκκινιά και λαμβάνει μέρος στις μεγαλύτερες μάχες που γίνονται στον Πειραιά. Πρώτα στην μάχη της Ηλεκτρικής (ΔΕΗ Κερατσινίου σήμερα) και μετά στην μάχη της 7ης Μαρτίου (στην σημερινή οδό Κονδύλη) ο Γόδας δείχνει θάρρος λιονταριού. Τον Δεκέμβρη του 1944 ο εχθρός έχει αλλάξει και ο Γόδας πλέον πολεμά τους Άγγλους στο Νεκροταφείο της Ανάστασης στον Πειραιά. Όπως διηγήθηκε χρόνια μετά ο Σταμάτης Σκούρτης, σύντροφος του Γόδα και ανθυπολοχαγός του «Οι μάχες γίνονταν σώμα με σώμα. Το νεκροταφείο δεν μπορούσαν να το πάρουν με τίποτα. Εκεί μεταξύ αστείου και σοβαρού ο Γόδας του είπε πως είναι «προνομιούχοι» αφού αν θα σκοτωνόντουσαν θα θαβόντουσαν σε κανονικό μνήμα.»

Στις αρχές του 1945 και αμέσως μετά την Συμφωνία της Βάρκιζας ο Γόδας μαζί με τον λόχο του περιπλανήθηκε στην Βοιωτία και την Λαμία μέχρι και που αρρώστησε από πνευμονία και γύρισε στην Αθήνα. Εκεί η κατάληξη ήταν αναμενόμενη. Τον καρφώνουν. Η «περιήγηση» του στην εξορία μόλις έχει αρχίσει. Φυλακές «Αβέρωφ», Αίγινα, Κέρκυρα. Ο Γόδας μένει στη φυλακή τρία χρόνια, χωρίς να υπογράψει δήλωση μετανοίας για να σωθεί. Ο Σταμάτης Σκούρτης κι ο Σπύρος Ανδρεάδης, και οι δυο μελλοθάνατοι που σώθηκαν ύστερα από παρέμβαση του ΟΗΕ το 1949, είναι κατηγορηματικοί ότι η διοίκηση του Ολυμπιακού δεν ενδιαφέρθηκε να σώσει τον Γόδα (κατά τον Σκούρτη, η ΑΕΚ έσωσε δικούς της αθλητές, ο Ολυμπιακός όχι), κάτι που γράφει στο βιβλίο του «Ώσπου να ξημερώσει» εκδόσεις Κιβωτός.

Όταν μπήκε ο χειμώνας του 48 στην Κέρκυρα, ο Γόδας είχε καταλάβει ότι το τέλος ήταν κοντά. Στις 19 Νοεμβρίου και ημέρα Κυριακή (μπράβο ρε Χριστιανοί) οι φύλακες τον ειδοποίησαν ότι τον ζητούν στη διεύθυνση, ο Γόδας ζητά την ερυθρόλευκη φανέλα και το άσπρο σορτσάκι και παίρνει τον δρόμο για την εκτέλεση, στο νησάκι Λαζαρέτο, μπροστά στο λιμάνι της Κέρκυρας…Οι άλλοι κρατούμενοι, μελλοθάνατοι, ισοβίτες ή με μεγάλες ποινές, στριμώχτηκαν στα σίδερα του κελιού τους κι άρχισαν να φωνάζουν όπως έκαναν σε κάθε εκτέλεση: «Λαέ της Κέρκυρας, πάλι απόψε παίρνουν αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης για εκτέλεση». Η φυλακή μπορεί ν’ αντηχούσε απ’ τις φωνές, οι φωνές μπορεί να ακούγονταν μέχρι τα σπίτια απέναντι, αλλά σε λίγη ώρα ο Μικρασιάτης Νίκος Γόδας, τριάντα χρονών, βασικός ποδοσφαιριστής του Ολυμπιακού στα χρόνια της Κατοχής, στεκόταν μπροστά στο απόσπασμα φορώντας την ερυθρόλευκη φανέλα.

Στο «Ώσπου να ξημερώσει» η περιγραφή είναι τρομακτική «…ο ήλιος σκάει πίσω απ’ τα βουνά και δεν ξέρεις τι είναι πιο κόκκινο, η φανέλλα που φοράει κατάσαρκα ο Νίκος, που οι λευκές λωρίδες της κοκκίνισαν απ’ το αίμα, ή ο ήλιος; Η οικογένεια του Νίκου Γόδα μου μετέφερε τα λόγια του σε κάποιο απ’ τα γράμματά του σε ανύποπτο χρόνο, αφού η εκτέλεση ανακοινωνόταν πάντα στον μελλοθάνατο το τελευταίο βράδυ: “Θέλω να ζήσετε καλά. Πεθαίνω για την πατρίδα και τα ιδανικά μου. Αν κάνετε γιο, να του δώσετε τ’ όνομά μου”. Κι ο αδελφός του Δημήτρης ονόμασε την κόρη του Νίκη».

Αδέλφια με την ιστορία του Νίκου Γόδα κλείνει το σύντομο αφιέρωμα στο ποδόσφαιρο. Μετά από αυτά τα ποστ ελπίζω να καταλάβατε γιατί το ποδόσφαιρο όπως θα έλεγε και ο Μπογιόπουλος είναι μια θρησκεία χωρίς άπιστους.

Χαιρετίσματα στο σπίτι Αδέλφια.

Παρακάτω το αφιέρωμα στο Νίκο Γούδα από την ¨Ελευθεροτυπία”:

Στον τοίχο με κόκκινη φανέλα

Του ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΣΩΝΙΤΗ

Ποια θα μπορούσε να είναι η τελευταία επιθυμία ενός μελλοθάνατου αγωνιστή στις φυλακές της Κέρκυρας, μεσούντος του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα;

ΔΙΕΚΔΙΚΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΜΠΑΛΑ

Ο καταδικασμένος σε θάνατο Νίκος Γόδας είχε ήδη αποφασίσει τι θα κάνει, όταν θα ερχόταν αυτή η στιγμή: Τα χαράματα της 19ης Νοεμβρίου του 1948 όταν τον ειδοποίησαν οι φύλακες ότι τον ζητούν στη διεύθυνση, ο Νίκος Γόδας ζήτησε την ερυθρόλευκη φανέλα και το άσπρο σορτσάκι και πορεύθηκε για την εκτέλεση, στο νησάκι Λαζαρέτο, μπροστά στο λιμάνι της Κέρκυρας…

Οι άλλοι κρατούμενοι, μελλοθάνατοι, ισοβίτες ή με μεγάλες ποινές, στριμώχτηκαν στα σίδερα του κελιού τους κι άρχισαν να φωνάζουν όπως έκαναν σε κάθε εκτέλεση: «Λαέ της Κέρκυρας, πάλι απόψε παίρνουν αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης για εκτέλεση».

Η φυλακή μπορεί ν’ αντηχούσε απ’ τις φωνές, οι φωνές μπορεί να ακούγονταν μέχρι τα σπίτια απέναντι, αλλά σε λίγη ώρα ο Μικρασιάτης Νίκος Γόδας, τριάντα χρονώ, βασικός ποδοσφαιριστής του Ολυμπιακού στα χρόνια της Κατοχής, στεκόταν μπροστά στο απόσπασμα φορώντας τη φανέλα του «Θρύλου».

«Νενικήκαμεν -ζήτω οι Ολυμπιονίκες του σοσιαλισμού. Γεια σας, συναθλητές μου», ήταν τα τελευταία του λόγια φεύγοντας απ’ τη φυλακή, όπως τα διασώζει ο συγκρατούμενός του εκείνα τα χρόνια Σταμάτης Σκούρτης (σήμερα γενικός γραμματέας του Συλλόγου Εκτοπισθέντων-Φυλακισθέντων Κέρκυρας).

 (ταγματασφαλίτες συνοδεύουν αιχμάλωτους αντιστασιακούς)

Στο βιβλίο του «Ωσπου να ξημερώσει» (σελ. 318, εκδ. Κιβωτός) περιγράφει ως εξής την εκτέλεση: «…ο ήλιος σκάει πίσω απ’ τα βουνά και δεν ξέρεις τι είναι πιο κόκκινο, η φανέλλα που φοράει κατάσαρκα ο Νίκος, που οι λευκές λωρίδες της κοκκίνησαν απ’ το αίμα, ή ο ήλιος; Η οικογένεια του Νίκου Γόδα μού μετέφερε τα λόγια του σε κάποιο απ’ τα γράμματά του σε ανύποπτο χρόνο, αφού η εκτέλεση ανακοινωνόταν πάντα στον μελλοθάνατο το τελευταίο βράδυ: “Θέλω να ζήσετε καλά. Πεθαίνω για την πατρίδα και τα ιδανικά μου. Αν κάνετε γιο, να του δώσετε τ’ όνομά μου”. Κι ο αδελφός του Δημήτρης ονόμασε την κόρη του Νίκη».

Απ’ το Αϊβαλί στην Κοκκινιά

* Η ιστορία του Νίκου Γόδα αποτυπώνει λίγο-πολύ την ιστορία της Ελλάδας: η καταγωγή της οικογένειάς του ήταν απ’ το Αϊβαλί κι εγκατέλειψε σπίτια και περιουσίες στα Πριγκηποννήσια του Αϊβαλιού το ‘22. Οι σταθμοί της προσφυγιάς: Μυτιλήνη, Κρήτη, Κοκκινιά, όπου η οικογένεια εγκαταστάθηκε.

* Ο Νίκος έδειξε γρήγορα το ταλέντο του, παίζοντας στην ομώνυμη ομάδα της Κοκκινιάς, απ’ όπου μετεγγράφηκε στον Ολυμπιακό.

**Αρχισε ο πόλεμος, η αντίσταση, πρωταθλήματα-τουρνουά γίνονταν απ’ τα τέλη του ‘42, μετά το χειμώνα της μεγάλης πείνας, κι εκεί βρίσκουμε τον Γόδα να παίζει βασικός στον Ολυμπιακό ως «μέσα δεξιά» και να σκοράρει στους αγώνες Ολυμπιακός-Απόλλων 4-0 και Ολυμπιακός-Εθνικός 4-0.

Σε μια απ’ τις λίγες φωτογραφίες που διασώθηκαν είναι στον αγώνα Ολυμπιακός-Παναθηναϊκός 5-2, τα Χριστούγεννα του 1943, μαζί με τους Γραμματικόπουλο, Συμεωνίδη, Γιάννη και Στέλιο Βάζο, Αναματερό κ.ά.

* Ταυτόχρονα με το ποδόσφαιρο, ο Νίκος Γόδας είχε περάσει στην Αντίσταση. Ηταν λοχαγός στον «επίλεκτο 5ο λόχο» του ΕΛΑΣ της Κοκκινιάς, έλαβε μέρος σε σημαντικές μάχες, στη μάχη στην Ηλεκτρική (στη σημερινή ΔΕΗ Κερατσινίου), στη μάχη της 7ης Μαρτίου, στη σημερινή οδό Κονδύλη – οι συγγενείς του μου είπαν ότι απ’ τα πυροβολεία στο όρος Αιγάλεω έριξε ένα γερμανικό αεροπλάνο.

Ο Σταμάτης Σκούρτης μού διηγήθηκε ότι πολεμούσαν τους Εγγλέζους στο νεκροταφείο της Ανάστασης, στον Πειραιά (ο Σκούρτης ως ανθυπολοχαγός υπό τις διαταγές του Γόδα) κι ο Γόδας του είπε «ωραία θα ‘ναι να σκοτωθούμε εδώ, δεν θα χρειασθούμε τάφο».

**Μετά τα Δεκεμβριανά περιπλανήθηκε με το λόχο του στα Βίλια, στη Βοιωτία, στην Αράχοβα, στη Λαμία, αρρώστησε από πνευμονία, επέστρεψε στην Αθήνα και συνελήφθη ύστερα από «κάρφωμα», όπως μου είπε ο Χρήστος Γόδας, σκηνοθέτης, εγγονός του αδελφού τού Νίκου, Γιάννη Γόδα, φυλακίστηκε στις φυλακές Αβέρωφ κι έπειτα στην Κέρκυρα.

* Ο Γόδας έμεινε στη φυλακή τρία χρόνια, χωρίς να υπογράψει δήλωση μετανοίας για να σωθεί. Ο Σταμάτης Σκούρτης κι ο Σπύρος Ανδρεάδης, και οι δυο μελλοθάνατοι που σώθηκαν ύστερα από παρέμβαση του ΟΗΕ το 1949, είναι κατηγορηματικοί ότι η διοίκηση του Ολυμπιακού δεν ενδιαφέρθηκε να σώσει τον Γόδα (κατά τον Σκούρτη, η ΑΕΚ έσωσε δικούς της αθλητές, ο Ολυμπιακός όχι) ενώ η οικογένεια του Γόδα αποδίδει την εκτέλεση στην άρνησή του να υπογράψει, κάτι που λέει κι ο Σκούρτης στο βιβλίο του.

**Ο Σπύρος Ανδρεάδης, πρόεδρος του Συνδέσμου Φυλακισθέντων-Εξορισθέντων Κέρκυρας, μου μετέφερε την απάνθρωπη αντίδραση του τότε προέδρου του Ολυμπιακού Μιχάλη Μανούσκου, όταν του ζήτησαν να παρέμβει για τον Ανδρεάδη, που είχε καταδικασθεί με την κατηγορία ότι… στρατολογούσε αθλητές του Ολυμπιακού για το αντάρτικο: «Οπου έστρωσε να κοιμηθεί».

* Ο Γόδας δεν ήταν μόνο καλός ποδοσφαιριστής. Στα λίγα χρόνια που έζησε, πρόλαβε να διακριθεί και ως επιχειρηματίας: είχε ανοίξει στο ισόγειο του πατρικού τους σπιτιού, στη Νίκαια, μια ταβέρνα, «Τα Αραπάκια», που δυο-τρία χρόνια πριν τον πόλεμο φιλοξένησε πολλούς γνωστούς συνθέτες και τραγουδιστές του ρεμπέτικου.

Μετά την εκτέλεσή του, επεστράφησαν στην οικογένειά του τα ρούχα και το ρολόι του. «Τα ρούχα, το ρολόι μου, θα στα γυρίσω πίσω, γιατί μες στο Γεντί-Κουλέ τα νιάτα μου θ’ αφήσω» λέει ένα ζεϊμπέκικο του Τσιτσάνη…

* Η τραγική ζωή κι η περηφάνια του Νίκου Γόδα δεν έχουν ξεχαστεί απ’ τους παλιούς Πειραιώτες. Ο Χρήστος Γόδας μού διηγήθηκε, σε τηλεφωνική επικοινωνία από την Αμερική, πως κάποτε όταν ένας γέρος περιπτεράς άκουσε ότι τον λένε Γόδα, τον ρώτησε αν έχει σχέση με τον Γόδα του Ολυμπιακού και βγήκε και τον αγκάλιασε κλαίγοντας. Ισως γιατί, όπως ο Χρήστος Γόδας συνόψισε τη ζωή και την προσωπικότητα του προγόνου του, «ο χρόνος σε σέβεται, όταν εκτιμάς τα δευτερόλεπτά του».

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ – 19/05/2002

Τέτοιες μέρες, θέλοντας και μη, θα πέσεις πάνω στα τραγούδια που γράφτηκαν για τον ελληνο-ιταλικό πόλεμο του ‘40. 

Όμως, ανεξάρτητα από τις “επίσημες” καθιερώσεις, πολλά απ’ αυτά τα τραγούδια έχουν μια πολύ ενδιαφέρουσα πορεία, πριν συνδεθούν αμετάκλητα με την 28η Οκτωβρίου.

Ας ξεκινήσουμε την αναφορά  στην επέτειο με μια  μουσική παρέλαση, στηριγμένη σε μια έρευνα του Νίκου Σαραντάκου , που επιμελήθηκε και παρουσιάζει ο Α.Φ.Μάρξ και σας προτείνουμε να την απολαύσετε πάραυτα [ΕΔΩ].

Επίσης, ο ΑΦΜ παρουσιάζει τα ρεμπέτικα και τα σατυρικά τραγούδια για τον πόλεμο του ‘40 [ΕΔΩ]…

…και ο Αποστόλης [ΕΔΩ].

Δείτε κάποια ιστορικά στοιχεία [ΕΔΩ]

και κυρίως [ΕΔΩ]

Ενδιαφέροντα στοιχεία υπάρχουν και στο ιστολόγιο του Δόκτορος [ΕΔΩ], και στου Αμπραβνέλ [ΕΔΩ]

Μπορείτε να δείτε επίσης και ένα κείμενο της οργάνωσης “Ανασύνταξη” με τίτλο:

Ποιός πραγματικά είπε το ΟΧΙ στο φασισμό

(πρωτοαναρτήθηκε στις 27-10-2007. Συμπληρώθηκε ένα χρόνο μετά!)

ΤΙΜΗ ΣΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΝΑΖΙ

Μια από τις άγνωστες σελίδες της νεοελληνικής μας ιστορίας είναι η εμπλοκή των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής στα γεγονότα της Κατοχής και του Εμφυλίου. Δεκαοχτώ χρόνια μετά την υποχρεωτική εγκατάστασή τους στα Βαλκάνια και ενώ είχαν υποστεί τη Γενοκτονία από  τον τουρκικό εθνικισμό, αντιμετωπισαν την τριπλή (Γερμανοί, Ιταλοί και Βούλγαροι) ναζιστική κατοχή στη νέα τους πατρίδα. Προοδευτικοί και δημοκρατικοί εξ αρχής ως επί το πλείστον, άρχισαν  να εντάσσονται στην Αριστερά μετά την αντιπροσφυγική στροφή του Ελευθερίου Βενιζέλου και την οριστική απεμπόλιση των δικαιωμάτων τους με τη Συμφωνία της Άγκυρας του 1930.

Με την Κατοχή της Ελλάδας από τον Άξονα, θα βρεθούν στη πρώτη γραμμή της Αντίστασης. Θα πληρώσουν πανάκριβα τόσο την ταξική τους κατάσταση στη “μητέρα-πατρίδα”, όσο και την πολιτική τους επιλογή. Κατά τον τρομακτικό λιμό, οι Μικρασιάτες πρόσφυγες στις ελλαδικές μεγαλουπόλεις θα πληρώσουν βαρύ “φόρο αίματος”. Ως πρόσφυγες δεν διαθέτουν πρόσβαση στην ύπαιθρο και σε κάποιο χωριό για να καλύψουν έστω και στοιχειωδώς τις ανάγκες τους. Από την άλλη, εντάσσονται μαζικά στην Αντίσταση. Οι προσφυγικές γειτονιές -τα φαβέλας που δημιούργησε η “μητέρα-πατρίδα” μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή- θα μετατραπούν σε κάστρα του αγώνα και της Αντίστασης: Κοκκινιά, Καισαριανή, Καλλιθέα, Υμηττός, Βύρωνας……

Στις 28 Αυγούστου συμπληρώθηκαν 64  χρόνια από το μπλόκο της Καλλιθέας και την πυρπόληση της προσφυγικής γειτονιάς των Ανω Παλαιών Σφαγείων. Για εκείνους, όμως, που έζησαν τα γεγονότα, για εκείνους που αντιστάθηκαν στον κατακτητή, για εκείνους που γλίτωσαν σαν από τύχη, είναι σαν να μην πέρασε ούτε μια στιγμή. Με την ίδια πάντα συγκίνηση, με την ίδια συναίσθηση του ρόλου τους ως αυτόπτες μάρτυρες της Ιστορίας, με την ίδια δίψα να μάθουν στους νέους το παράδειγμά τους, αφηγούνται τα γεγονότα. Ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης, παραρτήματος Θησείου – Πετραλώνων – Ανω Παλαιών Σφαγείων κ. Σταύρος Ψωμιάδης, 81 ετών σήμερα, αφηγείται με δάκρυα στα μάτια τα γεγονότα εκείνου του «ματωμένου» Αυγούστου του 1944:

Μια Μαρτυρία:

«Στις 17 Αυγούστου του ‘44 έγινε το μπλόκο της Κοκκινιάς. Το τελευταίο μπλόκο των Γερμανών έγινε στις 28 Αυγούστου  στα παλαιά σφαγεία, όπου σε 160 παράγκες έμεναν Πόντιοι πρόσφυγες.

Ηταν μέρα Δευτέρα. Πριν ακόμα χαράξει, οι Γερμανοί, σε συνεργασία με Ελληνες ταγματασφαλίτες, γέμισαν την περιοχή των παλαιών σφαγείων, τον Δήμο Καλλιθέας μέχρι τη λεωφόρο Συγγρού. Ζήτησαν από τους άντρες, ηλικίας 14 έως 65 ετών, να συγκεντρωθούν στο γήπεδο της Καλλιθέας, λέγοντας ότι όποιος δεν πάει θα τον εκτελούσαν. Κι έτσι έγινε. Ενα παιδί που κρύφτηκε και το βρήκαν το σκότωσαν.

Στο γήπεδο που συγκεντρωθήκαμε ήταν ένας μασκοφόρος που υποδείκνυε στους Γερμανούς όποιον αναγνώριζε ότι ήταν στην ΕΑΜ και στην ΕΠΟΝ, βάζοντάς τους το πιστόλι στον κρόταφο.

Σκότωσαν 30 ανθρώπους, 22 εκτελέστηκαν στο γήπεδο και 8 στους δρόμους πριν προλάβουν να φτάσουν εκεί.

Ημουνα 16 χρόνων τότε. Γλίτωσα γιατί με είχαν πιάσει νωρίτερα από την «κομαντατούρα» κι εκείνες τις μέρες με είχαν αφήσει επειδή ήμουν ανήλικο κι έτσι δεν με γνώριζε ο μασκοφόρος.

Οι φασίστες δεν χόρτασαν με το αίμα που χύθηκε στο γήπεδο. Συνέχισαν κάνοντας πλιάτσικο στα νοικοκυριά και μετά τα έκαψαν. Ολη τη μέρα, όλοι έκλαιγαν για τον χαμό των παιδιών τους. Παρ όλα αυτά η Αντίσταση δεν υποτάχθηκε. Από τον λόφο της Κοίλης ακούστηκε η φωνή της Αντίστασης: «Η λευτεριά πλησιάζει». Πράγματι η πατρίδα λευτερώθηκε ύστερα από 45 μέρες. Αυτά τα πράγματα, όμως, δεν ξεχνιούνται. Εκεί έμαθα τι θα πει παλικαριά».

Εκδήλωση μνήμης και τιμής προς τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, που έπεσαν στο τελευταίο μπλόκο που έκαναν στην πρωτεύουσα οι Γερμανοί κατακτητές, έγινε στις 30 Αυγούστου στην Πλατεία Ελπίδας, στα Πετράλωνα. (“Έθνος”, 30/8/2008)

Σκωθέστεν σεις που ως ατώρα,

ημέραν που ‘κι είδατε καλόν,

σα ντέρτια πάντα και σα πόνια,

σκωθέστεν έρθεν ο καιρόν.

 Εμάς κανείς ‘κι θα γλυτών’ μας

νε βασιλιάντ’ και νε θεοί,

αν θέλουμε ελευθερίαν

ας ψαλαφούμε μοναχοi.

(ο ύμνος της Διεθνούς στα ποντιακά.

Μεταγράφηκε κάπου στο μεσοπόλεμο)

Για το μπλόκο της Καλλιθέας

 …. Το ολοκαύτωμα της οδού Μπιζανίου δεν ήταν το τελευταίο γεγονός που ταρακούνησε την Καλλιθέα. Εγινε και το άλλο, το τρομερότερο.

 Η Καισαριανή είναι ξεσηκωμένη. Το Δουργούτι το ίδιο. Η Κοκκινιά έχει γράψει την ιστορία της και συνεχίζει. Το Κατσιπόδι, ο Βύρωνας, το Μπαρουτάδικο, οι Ποδαράδες, το Περιστέρι. Ολες οι φτωχογειτονιές της Αθήνας πληρώνουν τίμημα βαρύ και πολεμούν. Μέσα σ’ αυτές συνοδοιπόρος και μπροστάρισσα η Καλλιθέα. Με τα Παλιά Σφαγεία, το συνοικισμό Χαροκόπου, την Αγιά-Λεούσα, τις Τζιτζιφιές.

Αύγουστος ήταν στις 28 του ‘44. Δευτέρα ξημερώματα. Κίνηση ο πατέρας από βαθιά χαράματα να πάει στη δουλιά και πριν ο ήλιος βγει γύρισε πίσω. «Τι συμβαίνει και ξαναγύρισε;». Εκανε με τρόμο η Μάνα. Τότε εκείνος ξεστόμισε την πιο φρικτή λέξη, που όλοι ακούγαμε, όλοι φοβόμασταν κι όλοι περιμέναμε… Μπλόκο!!!

 Ολάκερη η Καλλιθέα μπλοκαρισμένη. Από Λεωφ. Συγγρού μέχρι γραμμές ηλεκτρικού κι από τη γέφυρα Κουκακίου μέχρι παραλία. Δεν άργησαν να μπουκάρουν στη γειτονιά. Πλημμύρισε ο τόπος φέσι, φουστανέλα και προστυχόλογα. Ενα χωνί στην πλατεία ουρλιάζει και σπέρνει τρόμο και πανικό… Ολοι οι άντρες από 14 χρόνων κι επάνω να συγκεντρωθούν γρήγορα στο γήπεδο της ΑΕ Καλλιθέας».

 (Το γήπεδο της Καλλιθέας -όπως είναι σήμερα- όπου συγκέντρωσαν τον κόσμο στο μπλόκο) 

 Φώναξαν καμιά δεκαπενταριά φορές και μετά άρχισαν τα γιουρούσια στα σπίτια. Τραβολογούν και δέρνουν. Βάζουν τον υποκόπανο μπροστά, χτυπάνε στα πλευρά και σπρώχνουν. Δεν αφήνουν γωνιά που να μην ψάξουν. Αλίμονο σ’ όποιον έκανε την κουτουράδα να προσπαθήσει να κρυφτεί για να ξεφύγει. Σαν σκυλί τον ξαπλώνουν στον τόπο. Οι Γερμανοί αφ’ υψηλού ελέγχουν το έργο. Ευχαριστημένοι που οι υποτελείς κάνουν καλή δουλιά. 

Πριν πάρει μεσημέρι ντουμάνιασε ο τόπος. Πυκνές τούφες καπνού σκουραίνουν τον ουρανό. Αμέσως το φρικτό μαντάτο. Τα Σφαγεία καίγονται. Το 5ο Δημ. Σχολείο καίγεται. Μαυροφορεμένες γυναίκες με ξέμπλεκα μαλλιά παίρνουν το δρόμο ξεφωνίζοντας. Η κάπνα κατέβηκε χαμηλά και νύχτωσε αυγουστιάτικα, μέρα μεσημέρι. Πάνω στη Δεξαμενή οι ταγματασφαλίτες απολαμβάνουν το θέαμα, πετώντας τα φέσια τους ψηλά. Βαράνε στον αέρα. 

Καταμεσήμερο και ο ήλιος πάνω από τα κεφάλια σε τσουρουφλίζει. Είναι όλοι ανακούρκουδα καθισμένοι και ξεφυσάνε. Τα χείλη σκασμένα για μια στάλα νερό. Η αγωνία του θανάτου μέσα από το βλέμμα του καταδότη με την κουκούλα τσακίζει τα πρόσωπά τους. Ενα τσιγάρο στόμα το στόμα, ρουφηξιά τη ρουφηξιά, μοναδική παρηγοριά. 

Με το σούρουπο πήραν οι άντρες να γυρίζουν πίσω. Είκοσι δύο παλικάρια, όμως, δεν ξαναγύρισαν σπίτι τους… Είκοσι δύο μάνες ξεραμένες στο κεφαλόσκαλο δεν άνοιξαν την αγκαλιά τους. Είκοσι δύο παλικάρια έμειναν για πάντα εκεί, Δοϊράνης και Μαντζαγριωτάκη γωνία, σπορά και θεμέλιο για έναν κόσμο ελεύθερο και ειρηνικό που πίστεψαν πως θα ‘ρθει..!

Βασίλης ΛΙΟΓΚΑΡΗΣ, “Ριζοσπάστης”, 26-8-2005

                                                                                                                  

 

 

 

 

Μακρονήσι 1923. Καταυλισμός-στρατόπεδο Ποντίων προσφύγων, πριν τους επιτρέψουν την αποβίβαση στη “μητέρα-πατρίδα”. 

(Το γλυπτο της Εισαγωγής βρίσκεται στην Πλατεία Δαβάκη της Καλλιθέας. Το επιτοίχειο βρίσκεται στο Αιγάλεω και είναι αφιερωμένο στη Γενοκτονία του Πόντου)